Divinarum Institutionum

at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant.

nam quid est aliut hominibus negare sapientiam quam mentibus eorum uerum ac diuinum lumen auferre?

quodsi natura hominis sapientiae capax est, oportuit et opifices et rusticos et mulieres et omnes denique qui humanam formam gerunt doceri, ut sapiant, populumque (sapientium) ex omni lingua et condicione et sexu et aetate conflari.

maximum itaque argumentum est philosophiam neque ad sapientiam tendere neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium eius barba tantum celebratur et pallio.

senserunt hoc adeo Stoici, qui et seruis et mulieribus philosophandum [*](AUCTORES 6J Cic. Tusc. II 1,4. § 4 s.] Epicuri frg. 227a; \'Senecae Exhortationes conpilare Lact. uidetur\' Usenerus. 22-258, 2 (Epicurus)] ibid. (pag. 171, 14). ) [*](BESHPVJ 1 possint BR, possent H sunt P et cetera SH 3 uobis R 4 sint V confirmatam causam B summus] cicero summus B 5 philosophia S uulgare S 6 adsequi] ad se V possent SH 7 filosofiam V contempta S, contenda V 8 ipsam BHP, ipse S hominem S 9 cwetu (o s. I. et e ex r m. 3) P homini] soli homini R 11 ea S possint (exp. tn. 2) V 12 firuii B1 uelle] illa R 13 delicare B1, corr. B3, diligere S, dilicare V 16 raUlferre PJ quordlsi P3 hominum B 17 pr. et] ut S resticos P\', corr. P2 omnis V 18 docere B 19 sapientum add. Heumannus conl. § 7 ciuitatem de sapientibus, probat Usenerus; scripsi sapientium et (ante aetate) s. 1. Pl. 20 erglt P3 21 ad om. B tendere* (t er.) B, tenere R 22 eius om. H barta Vx 23 mu(li)erieribus sic R ) [*]( XTIIII. Lact. 1. ) [*]( 17 )

conati quidem sunt illi facere quod

ueritas exigebat, sed non potuit ultra uerba procedi, primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit accedi.: discendae istae communes litterae propter usum legendi, quia in tanta rerum uarietate nec disci audiendo possunt omnia nec memoria contineri.

grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias; id multos annos auferat necesse est.

ne oratoria quidem ignoranda est, ut ea quae didiceris proferre atque eloqui possis. geometria quoque ac musica et astrologia necessaria est, quod hae artes cum philosophia habent aliquam societatem.

quae uniuersa perdiscere neque feminae possunt, quibus intra puberes annos officia mox usibus domesticis profutura discenda sunt, neque serui, quibus per eos annos uel maxime seruiendum est quibus possunt discere, neque pauperes aut opifices aut rustici, quibus in diem uictus labore quaerendus est. ob eam causam Tullius ait abhorrere a multitudine philosophiam.