Divinarum Institutionum

deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non esse metuendas, quod animae post mortem occidant nec ulli omnino sint inferi; uoluptatem esse maximum bonum; nullam esse humanam societatem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat nisi sua causa; mortem non esse metuendam forti uiro nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat.

est plane cur quisquam putet hanc uocem uiri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari.

Alii autem contraria his disserunt, superesse animas post mortem: et hi sunt maxime Pythagorei ac Stoici, quibus etsi ignoscendum est, quia uerum sentiunt, non possum tamen non reprehendere eos, quia non scientia, sed casu inciderunt in ueritatem. itaque in eo ipso quod recte sentiebant, aliquid errarunt.

nam cum timerent argumentum illud quo colligitur necesse esse ut occidant animae cum corporibus, quia cum corporibus nascuntur, dixerunt non nasci animas, sed insinuari 20 potius in corpora et de aliis in alia migrare.

non putauerunt [*](EPITOME 14-237, 2] c. 31, 7. ) [*](AUCTORES 4-6] cf. ad frg. 341 (pag. 228, 18). 6 s. nullamconsulere] frg. 523. 7 s. neminem — causa] cf. ad frg. 540 (pag. 324, 16). 8-10] cf. ad frg. 601 (pag. 339, 13). ) [*](B(G)RSHPVJ 1 arcipirata B, [arcipira]ta G quisquam V 2 quod (exp. m. 2) V 3 dicat] dicit Vae dicit] dicet G deum H 4 ira] ita S tanti S in [esse m]etuend(a)s desinit codicis G pag. 60 (102) 5 animaS (s ex e) B2 6 uoluptatem (p ex u m. 3) P 8 diligat (pr. i 6 II ex e m. 3) P 9 quin P etiamsi] si B si om. B 10 quiquam (qui in ras. In. 2) V putat R, inputet P 11 possit B, potet V2 apertissime S 13 iis R 14 ii R, hii H, hii (exp. m. 3) P hi sunt] his S I i maxm1e 1 (max in ras. ex 3 litt. m. 3, supra e er. a) B pythagorei\' B, pithagora rei S, pythagorici P 15 possumus R, possunt V 16 qui RV inciderint P 17 quo H 18 illum BI, corr. B3 quod H colligitur figi in ras. m. 3, de priore scriptura id • • n i. e. idun ? agnoscitur) B 19 est B* (corr. B3) V, est esse H cum corporibus om. P quae P 21 corpore R in om. Pl, ad s. I. P3 aliam P non] nec edd. potaueruntPCU )

nemo enim uidit quod est uerissimum, et nasci animas et non occidere, quia cur id fieret aut quae ratio esset hominis nescierunt.

multi ergo ex iis qui aeternas esse animas suspicabantur, tamquam in caelum migraturi essent, sibi ipsi manus intulerunt, ut Cleanthes, ut Chrysippus, ut Zenon, ut Empedocles, qui se in ardentis Aetnae specus intempesta nocte deiecit, ut cum repente non apparuisset, abisse ad deos crederetur, et ex Romanis Cato, qui fuit in omni sua uita Stoicae uanitatis imitator.

nam Democritus in alia fuit persuasione, sed tamen

1. sponte sua leto caput obuius optulit ipse,

immo uero maius esse id facinus existimandum est, cuius ultio soli deo subiacet. nam sicut in hanc uitam non nostra sponte uenimus, ita [*](EPITOME 6-238, 19] c. 34, 8-12; cf. c. 59, 5. ) [*](AUCTORES 14] Lucr. III 1041. ) [*](EXPILA TORES 11 (Cato); 238, 7 s. 18-239,5] Augustin. de ciu. dei I 23 s.; XIX 4 (pag. 360, 8 ss.). 15-17] ibid. I 17 (pag. 28, 24-27). ) [*](BRSHPV] 1 posse (om. ut) superstites animas P 2 ante. P error om. B\', post est s. 1. add. B3 3 illa1 B3 5 ferit P1, corr. p3, fieri et V 9 homines SP, hominis V 6 iis ex his R, his cett. quia S 8 luceanthes B\', corr. B\', cleantes S, cleanthes (1 ex i et h exp. ni. 3) P crysippus BHV (sed sip in ras. ex ir ? V7), chrissippus R, chrisyppus S zenon I B, seno V ut] aut R 9 aetne V, ethnae B, fraetnae (Ti m. 1 ?) R, etne (i. e. aeternae) S, aethnae H, aeth*nae (i er.) P specui B, om., sed in mg. R 1 igne add. V 10 a deos P 11 uita sua S Stoicae Bttuleius, ef. §11; socraticae (uel -ce) C 12 democritos V I 14 obuicis S ob- O tulit (sed b ex p Bz) BHPV ipse bis S, ipse (corr. m. 3) P 15 quoque P sceleratius nichil S sceleratrilus P3, celerat\'i\'us V2 16 est (ante quia> otn. RP idem H 17 necat (c ras. ex g) P qui B negat P 3. I. corr. P3 esse] est Bl, ese B3 18 facinus (n ras. ex m) H 19 sicum R, sic Sl, siwut P3 hac uita BV non in Pin del. P3 rursum B )

homicidae igitur illi omnes philosophi et ipse Romanae sapientiae princeps Cato, qui antequam se occideret, perlegisse Platonis librum dicitur qui est scriptus de aeternitate animarum, et ad summum nefas philosophi auctoritate conpulsus est. et hic tamen aliquam moriendi causam uidetur habuisse, odium seruitutis.

quid Ambraciotes ille, qui cum eundem librum perlegisset, praecipitem se dedit nullam aliam ob causam nisi quod Platoni credidit? execrabilis prorsus ac fugienda doctrina, si abigit homines a uita.