Divinarum Institutionum

et Seneca non sunt inquit mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit: quod inridens Persius

1. postquam inquit sapere urbi
2. cum pipere et palmis uenit,

sed quia recipit, a principio igitur fuisse sapientiam necesse est: ergo philosophia quia non a principio [*](AUCTORES 2] frg. 20. sss.] V 335 ss. 11] frg. 21. 14 s.] VI38 s. ) [*](BRSHPVJ 1 primum S, pririmum Vt, ras. et s. I. corr. V1 quod H idem est] idem id est (exp. m. 3) B 2 PO] quo Bl, corr. B3 posset Bl, epossit (corr. m.2) V 4 tales BHlP 5 primus om. P haec quidem teaetas t (corr. m. 2) V post ergo del. dem S 7 idem (d del. et corr. m. 3) P 8 ratio quae SHY 9 haec B, hac HP primus Lucr., primum C ipse (e ex i ?) B 10 patria H possim C (nisi quod ponsim S) cum Lucr., quod propter Lachmannum moneo 11 nonrdum\' F2 possunt (exp. m. 2) V 12 mota sunt] motas S nota uel nata edd. igitur) ergo V 13 inredens Bl, corr. B\' 14 inquit] igitur P sa*pere (e er.) B, saperet HP urbi cum pipere et om. P 15 piper et BH uenit om. P 16 saporibus R mertibus V1 17 si est add. B3 18 Suiero V est] est quod H ne RlH, nec BSV, nerc, H2, nec* P illam quidem SH posse humana natura (duo - add. m. 3) P 19 quia om. H recepit BPix alt. e in i corr. P3 20 sapientiam] scientiam V neceissbe V7 est add \' ) [*](16* )

et ideo cum uacare sapientia humanam uitam putarent, philosophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapientiam putauerunt.

Dixi de philosophia ipsa quam potui breuiter. nunc ad philosophos ueniamus, non ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur.

Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pronus est.

praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque moribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prohibet accedere ad rem publicam, pigrum exerceri, timidum militare.

inreligiosus audit deos nihil curare, inhumanus et suis commodis seruiens iubetur nihil cuiquam tribuere: omnia enim sua causa facere sapientem.

fugienti turbam solitudo Jt\' [*](EPITOME 8 s.] c. 31, 1. 18 deos nihil curare] c. 31, 2. ) [*](Å UCTORES § 2 s. (Epicuri)] frg. 553. 9] \'ex Horteusio (sc. Ciceronis) sumpta est. sententiarum pugnantium coulatio et acutissima et cum fide instituta diu. inst. III 17, 3—6 cf. lti, 9. 13.\' Usenerus, Epicurea p. LXXV n. 2. 18—20 inhumanus — sapientem] cf. ad frg. 581 Epicuri (pag. 333, 15). 20 s. fugienti - laudatur] frg. 571. ) [*](BRSHPVj 1 uellemlieet B\', in ras. corr. B3, ut scilicet S 2 sacras (alt. a ex i ? m. 2) V attingerant (pr. t ex d) V deprauata1 F2 3 uacaret P 4 humanam uitam putarent om. P 5 dissoluendo P 6 ignode a rantia S 8 p filosofia* (m er.) ipsi F ipsa om. B 9 philophos P ut om. S his in ras. ex iis R, hisdem V decertem P 10 fugatentes S11 diiectos S, abiectos II 11 fuit semper B 12 adferat B, adfert (uel aff-) cett. 13 uoluptatis] ac uoluptatis H, pietatis Vac 14 propterea S 15 quibuscumque B moribus om. P desidiosos B1, corr. JB3 16 litteris H 17 prohibet om. S publicam om. S ad exerceri (sic C) cf. Usenerum 18 inreligiosus — curare om. P deum H, diffii Y\' iuhu- manu sed H et] in B 19 seruiens om. B, seuiens H 20 sapientiam F1 qutriieuti Szt )

qui claritati ac potentiae studet, huic praecipitur reges colere, qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere.

ita homo astutus ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est.

uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uidebat innocentiam minus tutam, scelera inpune committi; uidebat sine dilectu morum, sine ordine ac discrimine annorum saeuire mortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci et peru\'e.

maxime autem commouebat homines in primis religiosos grauioribus malis adfici, iis autem [*](AUCTORES 1 s. qui — tolerari] frg. 467. 2 s. qui — praedicatur] ad frg. 526 (pag. 320, 4). 3 s. aduersus — naturae] frg. 529. 4—6 inpatieuti — sapientem] ad frg. 401 (pag. 276, 20, cf. pag. 339, 15). 6-8 qui — fugere] frg. 557. § 8 s. (Epicurus)] frg. 370. ) [*](BRSHPVj 1 partus V1 disciit P3 pulenta H uitom1 Bs 2 tolorare SP, tollerare H uxorem] pudorem B 3 *malos (a er.) ypr, s. I. i amaros V3 redigatur V1, s. I. t praedicatur V2 aduersum S rparentes V~ 4 iupio] impio V1, idem coniecerat BuenemannWl, inpios (uel imp-) BRSHPV1 (s add.) deligato V1 5 forti (i ex e fit. 2) V 7 potentiae] sapientiae H qui molestiam] qui miles militiam B 9 colligib JEP cogit et] cogi tet tit. 1, in cogitjtet corr. et a. I. i colligit add. m. 2 V 11 disciplina eius tota] disciplinae historia B tota om. H descendet S 12 U*idebat (t er.). V 13 accidere (i ex e m. 2) H 14 augere V1 16 delectu SP2 (pr. e ex i) 17 seruire st, pro r del. 827 sed alios ad senectutem om. P sed] et edd. 18 interisse H prima H 19 inmaturae B\', corr. B3 20 et (ante uinci) s. I. ns. 2 uel al. post. P an autem (eum) ? Thilo 21 religiones S grauibus H iis edd., his BRHPV, duos S )

quod Lucretius queritur, cum dicit de deo:

1. tum fulmina mittat et aedis
2. ipse suas disturbet et in deserta recedens
3. saeuiat exercens telum, quod saepe nocentes
4. praeterit exanimatque indignos inque merentes.

quodsi uel exiguam ueritatis auram colligere potuisset, numquam diceret aedis illum suas disturbare, cum ideo disturbet, quia non sint suae.