Divinarum Institutionum

in caelum igitur spectandum est, quo natura corporis prouocat. quod si constat esse faciendum, aut ideo faciendum est, ut religioni seruiamus, a.ut ideo, ut rationem rerum caelestium cognoscamus.

sed rationem rerum caelestium cognoscere nullo modo possumus, quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui.

religioni ergo seruiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam pecudum secutus humanitate se abdi-.

cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen naturae suae condicionisque meminerunt.

Constat igitur totius humani generis consensu religionem suscipi oportere. sed quomodo in ea erretur explicandum est.

naturam hominis deus hanc esse uoluit, ut duarum rerum cupidus et adpetens esset, religionis et sapientiae. sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt omissa sapientia aut sapientiae soli student omissa religione, cum alterum sine altero uerum esse non possit.

cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse, aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi dei [*]( 9 supra] c. 8, 4 8. ) [*](EPITOME c. 11 s.] c. 29. ) [*](BRHPY) 1 aliud utique R 2 terra R 3 procumbente V1 terra R procumbere] procumbe te (te add. m. 2) V ne] nec R, ona. P1 (add. P1) V ne si] nisi H quidem bis BI, pro expunx. B* 7 cognoscamus — caelestium om. BH sed] si P1 (sed P3) V, haud scio an recte, ut sit distinguendum sic si rationem — docui, religioni ergo eqs. 8 rerum in mg. V rcelestiuml P5 recognoscere H possimus (i ras. ex u H, ut uid. B) BH 9 eiusmodi] eius H cogitatio H sicuti R 10 quam] qua H suspicit H in terram prosternit H 11 humanitate Rac, corr. m. 1 ? 13 #deligenda fa ? er.) B, diligenda Px (pr. i in e corr. P3) V 14 generis humani R consensum H religionem — oportere] religione suscipio parcere H 15 exilaretur ut uid. B1, eaer*retur in ras. corr. B3 17 sed] et V 18 ideo] in eo Heumannus aut* * H 21 quiral B, ral m. 3? totum uerbum am.3 restitutum est reliquaerunt B, reli*querunt (n er.) H 23 qua V dei summi R )

sic homines qui alterutrum suscipiunt uitam deuiam maximisque erroribus plenam secuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter conexis et officium hominis et ueritas omnis inclusa est.

miror itaque nullum omnino philosophorum extitisse, qui sedem ac domicilium summi boni reperiret.

potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. uoluptas est quae adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis et honesti uim non habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem uoluptas.