Tractatus super psalmos

Auditis igitur a propheta, quae dicere nos oportet, dicamus etnos: nisi quod dominus erat in nobis, cum insurgerent homines in nos, forsitan uiuos degluttissent nos. perpessi namque hominum insectationes. regum impias constitutiones, consiliatorum inlecebrosas adhortationes cum in [*]( 11 Hierem. IX, 23 sq. ) [*]( 1 et omnia P omnia R (de G h. I. non constat) etiam omnia E 2 quaem R 4 forte fur GR fur P 5 infirma G indigna RPE 6 gloriabitur GR glori = ficabitur P incertua G R inoertis P 7 si mur om. G 8 utemur G (?) P' laetamur efferimur R leta. et ferimur P (cf. p. .590, 23 laetanB eat) delectamur, efferimur E 9 uix GP uiae R 11 dioti huius GR huius dioti P 14 qui gloriatur GP om. R quia G qd R quod P quoniam E 17 exemplo GR exemplario P 18 edocuit ex sedocuit R 21 **surgerent homines in nos G insurgerent homines in nos RPcf. p. 590,15 22 forsitan GRP forte E degluttissent GP deglutis- sent R 24 constitutiones G P cogitationes R consiliatores inlecebroh sas adhortationes G conailiatoru inlecebras ad.ortationes P; R haec uerba om. )

Non est autem in usu hominum, ut uiuos alios uorent. neque usque ad carnes gluttiendas odia procedunt. sed neque nunc de eruto a morte corpore gaudium est, sed de anima a peccato conseruata atque a peccatorum consortio liberata. idcirco ita ait: forsitan uiuos degluttiendos fuisse, scilicet in corpore adhuc positos a morte peruasos atque a peccato comestos. haec enim uiuorum mors est, uiuere luxui, somno, sacrilegiis, adulteriis, caedibus. deo ergo gratiae agendae sunt manenti in nobis, quod per fidem eius doctrinamque uiuentes non degluttimur ab istis. fit ergo hic in gratulatione ordo, qui est et in iniquitatibus. nam quia ab insurgentibus primum aduersus nos degluttiti non [*]( 3 Matth. XXVIII, 20. 7 I Cor. 4, 7. 10 Gen. XLVIII, 15. ) [*]( 1 spefGP sede R 3 fidelem qui G fidelem eum qui RPE ego om. G 5 in nobis scripsi cum e, c/■ infr. lin. 20, ubi GR in nobis praebtnt; 1t. l. G legi non potest, in nos RP 6 a Paulo beato edocti R a paulo beato edocet G a beato Paulo docti P 7 quid habes GR quid enim habes P quid autem habes e 9 modestiam modes** G 11 seruens G 14 post usque spatium 2-3 litter. uac. in uers. ineunte R lo uerba anima — atque in G nunc legi nequeunt, sed ea ibi quoque fuisse spatium unius lineae demonstrat 16 conserua = t ≡ a R liberata GR separata P a 17 itait G ita ait R ait PE forsitam G deglutiendos GRP 19 sacrilegis G 20 manenti in nobis G R manente in nos P 21 deglutti»** deglutimur RP 22 et in iniquitatibus R in iniquitatibus Pe 28 nllm quia G na qui P namque ex namqui Il. )

Ait enim: in eo cum irasceretur animus eorum aduersus nos, forsitan aqua absorbuisset nos. sed quid hoc est? animi hominum irascuntur, et aqua nos absorbet? numquid ad motum mentium incitatarum ultrices aquae adsistunt aut animales sunt, ut absorbeant? enecari in aqua, qui demersi erunt, possunt; absorbere autem id, quod inanimale est, non potest. quaerendum ergo nobis est, quid hic intellegi oporteat. et meminisse eorum locorum necessarium est, in quibus aquse facta sit mentio. et quidem in exordio libri Genesis ita scriptum est: e t tenebrae erant super abyssum. et spiritus dei superferebatur super aquas; et rursum: dixit deus: fiat firmamentum in medio aquae et sit diuidens inter aquam, quae est sub firmamento, et inter aquam, quae est super firmamentum; et rursum: et aqua, quse super caelos est, laudet dominum; et rursum: uide.runt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt. ergo quia lex spiritalis est et fides historiae non periclitatur, si rebus effectis [*](12 Gen. 1,2. 14 Gen. 1,6 sq. 17 Ps. CXLVIII, 4. 18 Ps. LXXVI 17. ) [*]( 1 ne G sed ne RPE 2 dn G absorbe***** G absor — mur (2-3 litt. era.v.) R absorbemur P 8 animos GP animus (ani i. rlUl. m. 3) R 4 forsitamqui G absorbuisset GP obaorbuisset R 6 nos (s in ras.) R 5 P 6 motum G motus RPE incitaturfl G 7 = necari P in aqua n P in ea R 8 demersi erunt GR demersi sunt PE id qod autem G 9 inanimale GP inanimal R 11 exordo G 12 et tenebrae - abyssum n om. R 13 est ps di G superfer******** qas G superferebatur super aquam P superferebatur aquis (i in ras.) R post aquis R add.: & rursum et tenebrae erant sup abyssum 14 et rursum G et iterum RP in medio GR int-medio P 15 sic GR; cod. P, de quo Bened. hoc quoque loco non accurate rettulerunt, haec habet: et sit diuidens inCaquam que e sup firmamentum (quae uolgari illa aberratione explicanda'sunt cf. Acad. p. 32) 17 uerba et rursum — laudet dominum, quae extant in GR, om. P e*aqua G (lCcd xb tidotp LXX) aqua R 19 uiderunt te aquae et timuerunt restitui, uiderunt**quae et timuerunt G uidernnt te et timuerunt R uidef et timuerunt PE (ettoadv 6. ftfcra xsl έϕοβήθησαv LXX) 20 effeotis GRa effectus Pb. ) [*]( XXII. Hilar. Plet. pars I. ) [*]( 38 )

Atque ita in ordine confessionis nostrae ad dominum adiecit propheta: torrentem pertransiit anima nostra. forsitan pertransisset anima nostra aquam inmens a m. ecce diaboli et suorum inruentes impetus et ex turbidis motibus concitatos furentesque procursus et tempestatis temporariae torrentes; sed haec intolerabilis aqua animam non transit, in qua deus habitat. intolerabilis autem est deo uacuis: his autem, in quibus deus est, torrens repentinus, post paululum uero ad transeundi facultatem aridus et exhaustus.

Atque ut nullus hic de aquis sensus esset, consequitur: benedictus dominus, qui non dedit nos in capturam dentibus eorum. et qui sunt horum torrentium dentes? sunt plane ad laniandum adprehendendumque uehementes, ira. cupiditas, lasciuia, odium, gula, auaritia. hi sunt dentes mali et tenaces. per haec enim in nos captos laniatosque dominantur. dum uitiorum suorum aut ministros aut consortes esse nos faciunt: quibus non carnes nostrae, sed anima, nisi deus in nobis esset. ab his manderetur. [*]( 1 conexam GR et connexam Pb 8 esse et P esae R post terris «V litt eras. R 4 laudem G per quod GR om. P 5 intellegimus GP intelle- gemns R 7 haec GR cf. Acad. p. 28 sunt om. G 8 absorbore G in iram R (cf. Quintil. VI, 2, 27) in ira P 10 maxime GRP maxime t tempestates Pa 12 in iordane confessionis P 13 pertransiit GR trausiit P 16 tempestates temporarie == (e in ras.) P 18 transit Re transiit P 20 ad transeundi facultatem om. P exaustus R exustus P 22 capturam R capden tionem Pe 24 adpraehen. duntq (nt ex m) R, om. P 26 in om. R 2squibus nos P animae P 29 est R ab his om. PE manderentur P. )

Ait enim: anima nostra sicut passer erepta est de laqueo uenatorum. laqueos, qui uenantur, occulte et fallentes prsetendunt, aut absconsos uallibus aut herbis contectos aut cibis oblitteratos aut nubibus concolores. et hsec quidem ad bestias atque aues ceteras: nobis uero aduersus animam haec parantur. est enim nobis laqueus in otio, pecunia, ambitione, lasciuia. hsec praetenduntur, haec blandiuntur, hsec fallunt; sed ab his omnibus uoluntas nostra referenda est. omnibus enim hi laquei prsetensi sunt, sicut scriptum est: non enim iniuste prsetenduntur retia auibus. perfecta enim gloria est ab his laqueis, qui prsetensi sunt, euolare.

Denique psalmus ita dicit: anima nostra sicut passer erepta est de laqueo uenatorum: non utique uenantium, sed eorum, quibus in uenatione tensi sunt laquei. non enim cum quis in laqueum inciderit, tunc fiet peccator, sed, cum omnibus tendantur, ille tamen, qui iam sit peccator, in laqueo est; sicut scriptum est: oculus meretricis laqueus peccatoris. ergo peccatis omnibus abstinendum est, ne incidamus in laqueum. spiritales enim sumus et euolamus ut passeres. passer auis domestica et aedificiorum incola, non momentanea, non temporaria, sed sine demutatione ulla aut temporis obseruatione consistens. nos ergo sine uicissitudine temporum ecclesiam incolentes abstineamus a peccatis, ut a laqueis euolemus. laqueus enim per deum in nos habitantem conteritur: quia ita sequitur: laqueus contritus est, et nos liberati sumus. adiutorium nostrum in nomine domini, qui fecit [*](9 Prov. I, 17 (LXX). 17 cf. Ecclesiastes VII, 27. ) [*]( . 1 ait enim om. R 2 uenatorum P uenantium Rt: (ita etiam lin. 13, sed cf. ibi explicationem Hilar. et Sabat. 11, 253) laqueus R 3 erbia R 4 cibis oblitteratos Ra. cibos obliteratos P cibia oblitos ed. Basil. 1.5.5() 6 in otio (pontea 2 lilt. [pe?] delet., deinceps spatium 4-.) litt. tlac., luna 3 litt. [peu?] delet., denique spatium 3 litt. uac.) R in otium Pa ambitione R ambitio Pa. 7 blandiuntur haec om. R 8 uoluntas ex uoluntas uoluntas R referenda est RP est refrenanda e 9 hii R sicut om. R 10 iniustae praetenduntur R cf. Sabatier 11, 298 iniuste in terra praetenduntur PE 16 tamen R tantum PE cf. Addenda 18 peccatis RPl a peccatis P*E 19 passeres passer E passeres R passer ex passeris P 22 ucissitudine <7 eclesiam G 24 in nos h. 1. GRP cf. praef. ) [*]( 38* )

Faciunt nobis plerique obscuritatem, uolentes scripturas propheticas solo aurium iudicio sestimare et non aliud in his intellegere, quam quod sub singulis rerum quarumque uocabulis audiatur. quod cum uolunt, neque nobis, quod intellegamus, relinquent, neque prophetas non dico caelestia, sed ne terrena quidem rationabiliter dixisse constituent. quid enim aut a nobis congrue tractabitur aut ab illis recte dictum existimabitur, cum aquas laudantes, uidentes, timentes et plaudentes manibus audiemus, nisi ex auctoritatibus scripturarum earundem sub aquarum nomine aliud significari, quod alterius sit generis, monstramus? id scilicet, quod sit uiuum ac sentiens et ad rei uniuscuiusque iudicium suo motu sensuque se permouens: quod esse homo intellegetur laudans, uidens, timens, plaudens, iudicans. haee enim humanae affectionis genera in aquis esse sermo propheticus edidit; quorum quia in aquas natura non conuenit, nec propheta de aquis dixerit nec nos de aquis dictum intellegimus. [*]( 3 Phil. II, 9 sq. ) [*]( 4 flectet GR flectatur P caelestium et terrestrium GP terrestrium & caelestium R et infernorum GR et inferorum P 6 confitebitur GR con* fiteatur Pills G iesus xps R Explic. psals. CXXHI incipit psals CXXIHIG Finit psal CXXIII incipit CXXIIII R Finit tractatus psalmi CXXIII incipit tragt psalmi CXRIllI P 10 commouetur h. 1. V 13 eatimare R 16 relinquent G relinquant P relinqunt R 17 constituent GR constituant P 20 scribturarum G 21 nomine om. G monstramus scripsi monstrantes G monstremus RPE 22 ac sentiena GP & sentiens R 24 intellegetur R intelligitur P 27 nec ante nos om. R intellegimus G intellegamus RP. )