Testimoniorum Libri Tres adversus Judaeos

QVOD NEMO IN OPERE SVO EXTOLLI DEBEAT.

Apud Salomonem in Ecclesiastico: Noli te extollere in faciendo opere tuo. Item in euangelio secundum Lucam: Quis uestrum habens seruum arantem aut pastorem uenienti de agro dicit: continuo transi, recumbe? sed dicit illi: para aliquid quod cenem et adcingere et ministra mihi, donec manducem et bibam, et postea tu manducabis et bibes. numquid habet gratiam seruo illi, quia fecit quae ei imperata sunt? sic itaque et uos, cum feceritis quae uobis imperata sunt, dicite: serui inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus.

CREDENDI VEL NON CREDENDI LIBERTATEM IN ARBITRIO POSITAM.

In Deuteronomio: Ecce dedi ante faciem tuam uitam et mortem, bonum et malum. elige uitam ut uiuas. Item apud Esaiam: Et si uolueritis et audieritis me, bona terrae edetis: [*]( 4 Prou. 23, 9. 7 Matth. 7, 6. 11 Sir. 10, 26. 13 Luc. 17, 7 sq. 22 Deut. 30,19. 24 Es. 1,19 sq. ) [*]( 1 in caelis est WLMBv 2 pluet M et iniustos W s. l. m. 2 4 paroemiis WLMB, parabolis V 5 quando] cum W inrideat] sub- sannet L sensatuB L 7 ne dederis B, nolite dare W canibus om. A 8 forte om. B conculcet M, inculcent LBv eas] ea Bv 9 elidant] disrumpant W 11 te om. A extollere ex extolle W m. 2 12 in euangelio om. B 13 qui W est uestrum A orantem A pastorem] onea pascentem W et uenienti Mv 14 transi et WB 15 cenam W 16 manducas W bibis WM 17 habet] agit W gratias W ei om. AL imperata sunt ei (illi B) MB 18 perfeceritis o imperata sunt uobis B 19 seruifi Ml inutiles AW, superuacui LMBv debuimus] habuimus M*v 21 posita B 22 uitam tibi v 23 ut] et M 24 obaudieritis B et audieritis...p. 1551. 1 me W s. I. tII. 2 editis A )

si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet. os enim Domini locutum est ista. Item in euangelio secundum Lucam: Regnum Dei intra uos est.

DEI ARCANA PERSPICI NON POSSE, ET IDEO FIDEM NOSTRAM SIMPLICEM ESSE DEBERE.

Paulus apostolus ad Corinthios prima: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. Item apud Salomonem in Sapientia: Et in simplicitate cordis quaerite Deum. Item apud eundem: Qui ambulat simpliciter ambulat confidenter. Item illic: Noli esse sapiens multum et noli argumentari plus quam oportet. Item apud eundem: Altiora te ne quaesiueris et fortiora te ne perscrutaueris. Item apud Esaiam: Vae qui arguti sunt in semet * ipsis. Item in Machabaeis: Daniel in sua simplicitate liberatus est de ore leonum. Item Paulus apostolus ad Romanos: s o altitudo diuitiarum et sapientiae et scientiae Dei! quam inexcrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius ! quis . enim cognouit sensum Domini aut quis consiliarius eius fuit aut quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso et per [*]( 3 Luc. 17, 21. 6 I Cor. 13, 32. 9 Sap. 1,1. 10 Prou. 10, 9. 11 EecL 7,17. 13 Sir. 3, 21. 14 Es. 3, 9. 15 I Macc. 2, 60. 17 Rom. 11, 33 sq. ) [*]( 1 nolueria L1 obaudieritis B comedet A, consumet WLMBv; cf. test. I24 2 ista om. B 4 arcana ex area W m. 2 non om. W 6 in epistnla pauli WLMv, om. B prima om. W 7 per] in B in] per B aegnigmatae W, enigmataB nunc B facie] faciem WLtMIB 8 scio] cognosco W autem om. A cognoscar B sicuti (et om.) LM ego cognitus LMBv 9 in sapientia solomonis W simplicitatem W, simplicitatem a te A 10 deum] illum v, dum B 11 fidenter WLMBv Item illic....oportet] ponit Mv post perscrutaueris 1.14, om.L item om.M illie A, apud eundem W, in salomone LMBv sapiens multum AWB, multam iustus Mv 13 altior a to A requaesiueris L, quaesieiis WMBv fortior a te A scrutaueris W, scrutatus sis LMB, scrutatos fueris v 14 esaiam] eundem M qui om. A 15 ipsos B 16 leonis A item om. WM in epistula (epistulis L2) pauli WL\'M, om. B 17 et (ante sap.) om. WBfJ sapientia A 18 inscrutabilia M, scrutabilia A, incomprehensibilia v et] et qjiamLMBv sunt uiae B 19 dei WLB aut A, uel WLMBfJ 20 illi] ei A - )

ipsum et in ipso omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum. Item ad Timotheum: Stultas autem et ineruditas quaestiones deuita sciens quia lites generant. seruum autem Domini non oportet litigare sed mitem esse ad omnes.

NEMINEM SINE 8OKDE ET SINE PECCATO ESSE. *

Apud Iob: Quis enim mundus a sordibus? nec unus, etiam si unius diei sit uita eius in terra. Item in psalmo L: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et in delictis peperit me mater mea. Item Iohannes apostolus: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et ueritas in nobis non est.

NON HOMINIBVS SED DEO PLACENDVM.

In psalmo LII: Qui hominibus placent confusi sunt, quoniam Deus nihil fecit illos. Item Paulus apostolus ad Galatas: Si hominibus placere uellem, Christi seruus non essem.

DEVM NIHIL LATERE EX HIS QVAE OEBVNTVS.

In Sapientia Salomonis: In omni loco speculantur oculi Dei bonos et malos. Item in Hieremia: Ego Deus adproximans et non Deus de longinquo. si absconditus fuerit homo in [*]( 2 II Tim. 2, 23 sq. 6 lob 14, 4 sq. 7 Ps. 50, 7. 9 I Io. 1, 8. 13 Ps. 52, 6. 15 GaL 1,10. 17 Prou. 15, 3. 18 Hier. 23, 23 sq. ) [*]( 1 sont omnia WLMBv gloria A, claritas WLMBv 2 autem om. M eruditas Wl euita WL 3 seruo A dei WLMBv 4 litigare non oportgt A 5 sine sorde om. W 6 a IIOrde. M, sine sordibus V unius et iam sit super terram (unius... eius om.) W unus etiam om. Hieronymus contra Pelag. c. 32 7 item om. WB etHier. L]. I. W ecce enim om. WLBV; enim om.Hier. 8 iniquitatibus] facinore LBV delictis AM, peccatis WLBV et Hier. j peperit A, concepit WMv et Hier., aluit LBV mater mea me in utero aluit V, aluit me in utero (in utero aluit me B) mater mea LB 9 in epistula iohannis WLMBv et.Hier. 10 nosmet Hier. decepimus A 12 placendum sed deo A 13 in psalmo LII] in hieremia pf A LII] LI LXM quia v 14 item om. W paulus apostolus A, paulus B, in epistula pauli WLMv 15 placere uellem] placerem WB 16 deum] domino LM latere ex latare A m. 2 gerantur L 18 domini A apud hieremiam WLMBv 19 absconditis B )

abscondito, ergo ego non uidebo eum? nonne caelum et terram ego impleo, dicit Dominus? Item in Regnorum primo: Homo uidet in facie, Deus autem in corde. Item in Apocalypsi: Et scient omnes ecclesiae quia ego sum scrutator renis et cordis, et dabo unicuique uestrum secundum opera uestra. Item in psalmo XVIII: Delicta quis intellegit? ab occultis meis munda me, Domine. Item Paulus apostolus ad Corinthios secunda: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque sui corporis propria secundum quae egit, siue bona siue mala.

FIDELEM EMENDARI ET BESESVARI.

In psalmo CXVII: Castigans castigauit me Dominus et morti non tradidit me. Item in psalmo LXXXVIII: Visitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum. misericordiam autem meam non auertam ab eis. Item apud Malachiam: Et sedebit conflans et expurgans sicut aurum et argentum et emundabit filios Leui. Item in euangelio: Non exies inde, donec reddas nouissimum quadrantem. [*]( 2 I Sam. 16, 7. 3 Apoc. 2,23. 5 Ps. 18,13. 7 II Cor. 5,10. 11 Ps. 117,18. 12 PB. 88, 33 sq. 15 Mal. 3, 3. 16 Matth. 5, 26. ) [*]( 1 ego ergo WL\', ego M terra B 2 inplebo M dicit dominos om. B regn A, basilion WLMBv prima L 3 uidit W faciem LWMlB cor LB 4 quoniam W 5 uestrum om LM; uestrom secundum om. W uestra] sua MBv 6 item om. M ab occultis] a secretis LB 7 emunda WL paulus apostolus At om. B, in epistula pauli WLMv 8 secunda]. I. B manifestare B 9 reportet] recipiat A; efr. teat. II 28 corporis sui W propriae A, proprie M 10 quod W egit] gessit AB; cf. I. c. sine (ante bona) om. A 11 seruari B 12 CXYII] CXYI BM castigans casti- gauit A W, emnndans emundauit (... bit B) LMBv et] sed W 13 me non tradidit LM 14 iniquitates A, facinora WLMBv flagellis] uerberibus W peccata A, delicta WLMBv 15 auertam A, auferam M, dispargam L, dispergam WBv; cf. test 111 16 sedit WLMB conftans] flagellana B 17 et om. B emundauitM, mundabit W leuuiA exibis LMBv 18 reddas AW, soluas LMB, eisoluas v nouissimum W in marg. m. 2 )