De Statu Animae
Claudianus Mamertus
Claudianus Mamertus. Claudiani Mamerti opera (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, Volume 11). Engelbrecht, August, editor. Vienna: Gerold, 1885.
Igitur qualitatem quantitatem et localitatem animae daturum te sponte professus es moxque subiungis: quo modo non localis sit, quae inserta membris et inligata uisceribus solis motibus uaga condicione substantiae tenetur inclusa? uix sane ut aliquid perperam forte sentires atque id ipsum ueri simile uideri contenderes, error unum ueniabile facere potest, aliud ignoratio erroris. uerum nunc miris modis stupeo te tam dissidentia tamque diuersa uno propemodum momento atque eodem paene uerbo dixisse: ergo inligata membris uaga est motibus, et item: motibus uaga condicione substantiae [*]( 14 cf. pag. 11, 2 ) [*]( 1 uictoria Mb auctori M in textu, uel uictori M in marg. el b 2 fit B minus horum si desit, uno nirtus actionis infringitur, M utrumque cassatur Barthius 3 instringitur B oassatur OLS, cansatur reU. et editores, cessatar p* si ABCJSLBS 4 obliuio sumpte B, oblini//sũte S ignorum B 5 nacta DEFL editores, nal/cta BHMS intellectus Sch. rigidos p negotium Sch. 6 semper b 15 locali B est legitur apud Faustum 17 niz DElFP Sch., nis Mb, nir rell. cum T perferam Mb 18 nirisimile R 19 uenerabile M (corr. in marg.) 20 mirimodis Scb. ■ tamquam dissidentia B tamquam dinersa B 23 et om. ABDEF condicionis ABH1RS, condicioni L )
En quatenus de localitate animae disputauisti, in hoc tamen temet ignauiae non arcesso. illud equidem nequiuisti, scilicet quod in hoc praesertim loco ne potissimus orator quisque potuisst, quantalibet enim dicendi copia praeditus adsertor falsi contra perspicuam ueritatem mentiri potest, fallere non potest. de quantitate autem cur te disputaturum spoponderis nihilque de eadem disserueris, non possum obliuionis fuisse dicere, cum satis constet ne nomen eius nisi ex memoria potuisse proferri. illud ergo magis credendum est te non noluisse aut oblitum fuisse dicere, sed nihil quod diceres inuenisse. quid itidem congruit uel in disputationem uocare reticenda uel reticere proposita? iam de qualitate controuersia non erit, cui animam subiacere non renui, quae scilicet si, ut quantitatis, ita etiam [*]( 1 tute G ais (g in ras.) B, agis B 2 stans] flens G dl « ratio A 3 si Mb defertur E\'S Sch., differtar L inclasa 8 7 quia] qui p eabiaceat Bl 9 subiaceat Bl et post Btibiacet om. libri praeter M et Sch. 10 uagare R 11 moto] nemo ABDF immota p* 12 lacalitate JR atamen A 14 praeseram B, praesenti M (corr. in marg.) editores, erat praesens D, praesens erat EF nec Mb 15 adserto B 16 pspicaam M, spicoam B mentire B 17 qaantite A 19 satis constet] stet B ne nmn M, neminem b proferre B 20 ergo magis] enim mage G o noluiae ex aolaisse M, noluisse b ablita S 21 quid] cur p* ididem AH1M, id itidem p* 22 redicenda BDFFH\'B, dicenda Sch. 23 animam ABDFPF 24 renai FPGM, rennait CB, rennit reU. et Sch. qaae] si add. libri praeter AM et Sch. sicuti libri praeter M, sicat SeA. )
. Et quoniam uti agitatis retro disputationibus edocuimus nimis late patet in huiusce <modi) quaestionibus inmensum, principalium origines conplexa causarum inspici porro intus usque nequaquam potest, nisi duplicis creaturam substantiae, quoad homini posse fas siuit, adhibito iudicii libramine secernas, aut usquequaque cessandum est aut istis illuc lineis adeundum, ut primum ab incorporeo corpus dirimas, dehinc sicut in ipso omnimodo corporum genere atris splendentia, sublimia depressis, pretiosa uilibus anteponis, ita etiam in incorporeis quae creata sunt humanas belluinis, in ipsis itidem quae humanae sunt prudentes stolidis, in his porro itidem quae natura uigent doctas indoctis animas anteuertas. [*]( l enim om. Sch., etiam p\' 2 si ut] sic G, sicut LS, si aut B qualitatS A 5 quoniam BS quantitem A 6 a uerbis et quoniam noui capituli initium facit Sch. 7 in om. libri praeter M et Sch. modi addidi, om. libri quaestionis DEFGS*p* Sch. 9 inmensum] qup add. G 8 origenis S complexae Barthius, complexas Sch. in notis post causanun grauioris interpunctionis signum, quod retinent editores, sustuli 9 creaturam substantiae Mb, creaturae substantiam reU. et Sch. quod BDEF, quę M b 10 hominS B fas siuit] asBuit b, fas fuit coni. Sch., faa sinit p\' secernas CG Mb Sch,, secernet A, secernit S, secernat rell. secemas] ea add. .. libri praeter CGM et Sch. 11 aut] eant S, ut BHLB aut \' usque] cautusque G istius M 12 deinde L in ipso om. B 13 spendentia B 15 ididem B 16 itidem om. S 17 doctos S indoctas B anteponas p* )
Sicuti enim sol corpus est et saxum quodlibet longe disparile huic perinde tamen corpus est, sic equidem omnigenum natura uitarum incorporea scilicet omnis est. sed sicut corpus corpore praecellitur, cum tamen utrumque sit corpus, sic animus animo antefertur, cum tamen utrumque sit animus. et iterum opulens negotium et dites causae ad dicendum proliciunt et paene blanditer obuiae suapte specie describi sese quaesunt atque etiam cogunt. sed hasce excellentias et praeeminentias ac supremitates illi potissimum illi adeant, si qui illi sunt quos ardens euexit in aethera uirtus. uerum enimuero mihi in praesentiarum huic de statu animae quaestioni, prout ille proposuit, quocum congressi sumus, et aliquanto forsan plusculum respondere mihi prouincia fuit: quod rectene an secus fecerim, aequus et doctus arbiter iudicabit. [*]( 15 Verg. Aen. VI 130 ) [*]( 3 melius inferiori scripsi, meliori Mb 6 sextim S 8 scilicet incorporea S corpori ABCHMBSb (L deest) 9 praecellit M corpus - sit add. C* eic] sit B 10 animo om. Galland . 11 discendam p* praeliciunt b, prosiliunt p* 12 pone G . blandiuntur p* obuia G suapte G, subapta Mb, subapte rtU. cum PT suapte] ob add. ABCHLBS specU! 8* discribisse se R 13 atque om. B praeminentias ABS 14 alterum illi om. b, superscr. in L 17 pro omisso ut AB quicum G 18 plusculum DEFG, fosculum reU. et b, plosculum mupicatur SeA. recte C 19 et doctus] edoctus B )
Verum quoniam multa, quae sub huiusce discussione quaestionis ubiubi disputauimus, non usque faciliter memoria conplecti cognitor potest, quae sparsim edissertata quaeque, uti arbitror, euicta sunt collectim strictimque et ueluti punctatim sub mentis oculum redegi et reuisenda simul renoscendaque congessi.
1. De incorporeo.Deus incorporeus est, imago autem dei humanus animus, quoniam ad similitudinem et imaginem dei factus est homo. enimuero imago incorporei corpus esse non potest, igitur quia imago dei est humanus animus, incorporeus est animus humanus.
2. De uita.Omne inlocale incorporeum quoque est, porro uita corporis anima est et in corpore uiuente tam uiuit pars minima corporis, quam totum corpus. tantum ergo uitae in parte corporis est, quantum in toto corpore, et uita haec anima est, nec locale est quod tam magnum est in toto quam in aliquo et tam magnum in paruo quam in magno. non igitur localis est animus, et quidquid inlocale est corporeum non est: igitur anima corpus non est. [*]( 3 discuBsione om. M1 (superscr. man. rec.) b 4 ubiubi B, abi CG B feliciter LS 5 disparsim ABEF, dispersim D et dissertata M editores, edisserta A, dissertata J2 6 structimque 8, districtimque p* 7 oculo M b redigi BDEFHLRS1 recognoBcendaque G Sch. 8 congressi L 17 uiuat p* a minima pars S 20 ne B in ante toto om. C 21 paro S 22 animus om. BDEF locale C )
Item ratiocinatur anima rationalis et substantialiter inest animae ratiocinari et ratio incorporalis atque inlocalis est: igitur incorporalis est anima.
4. De uoluntate.Item uoluntas animae substantia eius est et, si tota uult anima, tota uoluntas est et uoluntas corpus non est: igitur anima non est corpus.
5. De memoria.Item memoria inlocalis quaedam capacitas est, quae nec multitudine recordabilium distenditur nec paucitate tenuatur et incorporaliter etiam corporalium reminiscitur. et cum meminit animus, totus meminit et totus memoria est qui meminit totus et memoria corpus non est: non igitur corpus est animus.
6. De tactu.Item corpus in parte sui tactum ibi sentit, ubi tangitur, animus autem per non totum corpus, hoc est per partem corporis totus sentit, huius modi uero sensus inlocalis est et omne inlocale incorporeum est: incorporea ergo est omnis anima.
7. De accessu ac recessu.Item corpus nec adpropinquat deo nec recedit a deo, animus autem et proximat et longinquat inlocaliter: igitur animus corpus non est.
8. De motu.Item corpus mouetur per locum, animus autem per eundem non mouetur: animus igitur non est corpus. [*]( 2 rationatur RS rationabilis B 8 rationari AS1 12 incorporabiliter A, corporaliter G incorporalium B 13 quia 8 17 partes AB\'DEFH1 ibi om. S 18 autem om. AB DEFB Sch. non per D 22 accessu] cesra ABCH\'R )
Item longitudo latitudo et altitudo in corpore sunt et quidquid hisce caret corpus non est, hisce autem caret animus: corpus igitur non est.
10. De dextro et sinistro.Dextrum sinistrum, sursum deorsum, anterius et posterius in omni sunt corpore, in nulla autem sunt anima: incorporea igitur omnis est anima.
En quousque ex omni scilicet disputationum nostrarum parte contraximus quidquid toto opere moliti sumus, quoniam quod istic quam breuissime recapitulauimus nisi praemissis disputationibus fieri probabile non quiuit, quamquam si negotium tantum adsertor idoneus nanctus esset, non sicuti egomet dignitatem causae admodum inpari oratione dehonorauisset. neque uero ipse aliquanto latius prolixiusque hanc eandem quaestionem agitare non potui. uerum scilicet par fuit quoad aduersarius reniti ualuit eo usque proeliari aut quoad in fugam cessit tergum praebere et manu captum plumbeis pugionibus exarmare. ulterius porro progredi et in auras tela iacere et sine hoste pugnare cassa contentio est et uirium frustratio, quod ita erit ingloriosum, ut inlaboriosum. [*]( 2 et om. ABDEF 5 sinixtro M 6 siniztrum M 9 en] et BDEF 10 conteximus C quid C quod Sch., quae libri et b 11 qaam] cum B, om. DEF disputauerimus p* 13 tantum om. ABDEF na//ctas H, nactus DEFLS o editores 14 bonerauisset S 16 quo AGS, quod ad Mb 17 aduersarios ABCGHMRb quo G Sch., om. B in om. U CG 19 aura L auraste Sf auia stella B 20 conitio G 21 ingfosum Mb, inglorium rell. et Sch. ut inlaboriosum O, et inlaboriosum C, ut laboriosum reU. et Seh. )
Quid tu igitur, ait aliquis, per haec tria uolumina aduersum breuem paginam spatiatus es, si uerbum uerbo satis? sed non id negotii est fallaciam struere, quod destruere. neget quispiam sphaeram esse mundum: uno quidem hoc ille uerbo negauerit, sed non id uno item uerbo uel timaeus adstruxerit. proinde quidquid illud ampliuscule sermocinati sumus, non modo sola falsi confutatio, sed ueri etiam coegit adstructio. quippe diuersum est dedocere noxia et utilia docere, nec hoc idem est sentem solo uellere, quod frugem iacere, non ergo id ipsum est eruere uitium, quod serere uirtutem. multo igitur amplius operae insumendum est in utroque horum, quam in alterutrum. porro autem cum utraque agitare mihi prouincia fuerit, in tam praepedito negotio praesertim magis mira est parcitas quam prolixitas. nam cum sese undeunde clarescentes atque ostentantes proderent aliasque multipliciter progignerent, latius dicendae causae praescripsi numerum, modum statui, limitem fixi, ne uel in aciem plures necessario proferrem uel diutius rato certarem uel longius iusto procederem. [*]( 4 ait] aut BHIB, ut A adnersus libri praeter CGM et Seh. 6 negotium B dextraere At, destrae B 7 spaerun AC, speram GHLBS 8 negaaerat B 9 uerbis sermocinati samns desimil codtx B 15 alterutro p\', fortasse atrmnque in lin. ante- cedente scribendum in ante utraque add. Mb 16 praepedito b, predito M, praediti G, praedici C, praedicti ABHS (L deest), praedicto DEF, praedicti laboris Sch. e cod. T 17 nnde CFG, andecande p* 18 proderint ABCDHprodiderint Mb aliasque ABHLS, alioeque DEll, aliaque G maltiplicer B, multiplices DEF aliasqae maltipliciter pgignerint om. M1, add. M* in % marg. 19 progenuerint b discendae Mb 21 certiorS S, certiorem L procederemus L )
Te nunc, quisque ille es aduersus cuius scripta nosmet iniuria scriptorum tuorum dicere conpulit, oro quaesoque non obirascaris mihi, neque enim conuicium rettuli neque rependi maledictum. solam tibi pro falsitate ueritatem haud pari uicissitudine reponderaui, illis ego quae, quo magis tua, tibi magis noxia sunt aduersarius sum eroque atque uti eisdem ipse quoque aduersere causa tui suadeo. pauca haec et exilia, prout arctum temporis siuit, responsa redhibui, tu tecum utrumque pensato et inter me teque personam iudicis sumito adhibetoque iustitiae libram. si lanx nostra pronior et uero grauior, non pigeat neque pudeat a transfugio refugium facere et a falsitate sub ueritate cedere. sin, quod ego nolim nec faxis persuasu istuc, uti(que) obstinatio est, edito pro sententia tua aliquid publicitus lectitandum neque nomen occulito: [*]( 2 a suo—conflictore] suo-conftictori M 4 quisquis p scripta om. L 5 iniuria LS, iniuriA Mb compluit B, comlit Å 6 redtuli BH, rectuli A, retuli rell. et editores 7 aut , ABCGH, haut S par p 8 ego quae] ergo quae B, egoque. b quae om. Sch. quo om. p\' tua tibi in ras. B 9 alterum magis om. G et p eiusdem BC 10 aduersare A Mb causis tuie Mb 11 sinit Galland. 12 summito M, submitto b * 13 adhibitoque libri et editores, corr. Barthius iustitiae] si add. A lanx E\', lancz C, lanze G, lance reU. nre G 14 repugium ABCHL, repudium Sch. 15 sin DEF, sint reZl. quo ABCGH*M nullim A ne faiis G, ne factis M, nefastis b 16 per suasu istuc HLS, istuc persuasu Seh. e eodice T, pro suasu istuc ABC, persuasum istuc DEF, p sua suasti boc G, p suasQ istud M, istis persuasum est b utique scripsi, uti libri et editores edito] et ita M, cόrr. M\'in marg. pro sententia tua aliquid scripsi, pro sententia tuau-DGM, pro (pre F) sententia liquid (aliquid E) CEFHLS, psentia liquid Å, psentift liquid B, pro me sententiam liquido Sch. 17 publistitus S lectitandam Sch. occulito GMb Sch., occuli ABH (L deest), oculi S, ocule DF, occule E, oculo C occulito] respondebimus add. b, quo add. ABHLS, cum add. DEF, quoniam quo add. Sch. )