De Statu Animae

VII. QVOD EX QVATVOR ELEMENTIS CONSTENT QVINQVEPERTITI SENSVS CORPORIS.

Iam uero quaecumque corporis sensibus tangimus, ita ad quosque eorum quaeque ex illis speciatim pertinent, ut in [*]( 1 gustare p possit ACHLMMS 2 possit ACHLBS 3 exsereret BCFB, exereret rell., exerceret b si se ipse] seseque ipse Sch. 4 per om. A quo ex quod A* quod G 5 uisibile ACDFH1PBS1T Sch., uisibilem B inaiaibile] et add. G corporeum BDFP incorporeum] est add.ACDEFH1M. Bb Seh., est B et om. G est om. ACDFGMBb, supencr. BH illud est E illud] aliud B 6 uisibile RS Mt Sch. nisibile illud S nisus om. G auditus om. MI, add. Jf, om. editores, iiuerunt autem post gustus 7 animsto] anima tota Mb 8 et corporea-iuxta om. M\', et corporea annt et inuisibilia: non igitur iazta add. M* in marg. 9 trahenUa — inuisibilia om. Mb 11 tnam om. BDEF incorporeum C 12 esw\' om. G 13 feret erit S 14 nisi nisibile Sch. 15 hominem B 19 elementa quatuor quinque sensibus committit ABBS )

communionem propriorum alios non admittant. est ergo inter uniuersa corporea solis lux sine dubitatione praestantior. haec ad illud supremum in uniuerso corporeo pertinet elementum, quod ignis dicitur. hinc est quod etiam in corpore humano principalem prae omnibus sensibus locum uisus accepit. ab interno scilicet calore cordis ac iecoris igniculi quidam indefessim scintillantes in cameram capitis quasi in caelum nostri corporis subuolant. ex quibus radii per oculorum media profusi ac lumini extero commixti corporum quae inciderint. repercussu retrouersim cedentes eorundem colores ac formas hauriunt. animaduertis igitur summum in elementis ignem, pulcherrimam in coloribus lucem, praecipuum in sensibus uisum. : hunc merito atque potentia auditus insequitur illi elemento compos, quod Graeci uocant aethera: qui licet aeris sit natura,, tamen quia quasdam quasi faeculentias e supremis suis deor-\' sum uersus uelut in fundum digerit, purior atque subtilior hunc procellosum aerem et naturaliter nubigenum et loco et dignitate supereminet. hinc est quod purissimus aer faciliorem. et longius potentem facit auditum. nam sicut oculi sine formis corporum atque extrario lumine contemplari nequeunt, sic aures nisi aere aut percusso aut flato non sentiunt. ita et narium sensus, nam sicut aer sonis inficitur, ut in auribus operetur auditum, sic itidem hic ipse inficitur odoribus, ut in [*](1 proprium A 2 corpora G 5 uisus] unus C 9 corporum} in add. p corporamq̃ /l S 10 repercusso ABJDFL, repercusaim Mb 11 auriunt R animaduerte G 12 corporibus G in ante sensibus om. C 13 potentiam BlB illf S1 14 compoB libri cum PT, quod non mutandum, sed singulari significatione dictum esse censeo cum Barthio (cfindicem), compar p licet] ez add. Sch. 15 feculentia se B e om. S 16 prior Mb 17 nubigoaum Mb, unde conicias exstitisse olim nubilosum con. Apul. met. 11, 7 18 supereminet om. ABDF 19 patentem Sch. 20 corporum formis S 21 flato G, flatu LS, flatu reU. et b, flante SeA., inflato Barthius, fortasse aeris aut percussu aut flatu scribendum est 23 scididem B ididem AFPT, ididem B hic om. M et editores, quamuis uoculam etiam in PT exstare Schottus testetur ) naribus faciat odoratum, quibus inesse naturaliter nisi adtracto aere non sentitur. gustandi uero sensus absque humoris adminiculo nequaquam agere se posse hinc euidens facit indicium, quod nihil sapidum, si accipitur lingua arente, sentitur. de tactu uero dubitari non aestimo <imo> elementorum, hoc est terrae esse simillimum.

Age nunc ut ad illud, propter quod ista tractauimus, reuertamur: en uisus et lucem et alia per eandem corpora contemplatur ac sentit. num quidnam sibi aliquid hinc usurpat auditus? rursum meatus aurium sonos et formatas accipiunt uoces. numquid hinc aliquid sibi uindicat uisus ? per antra narium generis innumeri capimus odores, nihil certe de his sentire ualet auditus. forte in saporum exploratione odoratui communicat gustus, aut ad sentienda aspera uel lenia gustus permittit aliquid tactus? ecce uox uisu sensu eminentiore non cernitur, lux perinde non auditur, uox naribus certe non capitur, gustu fraglantia non accipitur, sapor tantum in ore sentitur. [*]( 1 quibus-sentitur om. BDF, in E haec uerba add. man. a/nt. ita marg. adnotans: "aliua codex" nataraliter] constat add. M man. rec. in rnarg. et b adtractato M, attrectato M in marg. et b 2 sentire M, sentiri b 8 agfl/l 8, nigere G 4 iudicium DlMb sic B 5 ezistimo p imo scripst eoQ. libr. II cap. IIII, infimo uel faeci b, Ifimo uel faci M superscr. man. rec., infimo faeci p*, om. rell. et Sch., nisi quod infimo superscriptum exstat in S elemento E Sch. 6 hoc est om. SeA. 7 ut om. Scih. 8 en] in B eadem S, eadem p* 9 contemplatiaa A1BH1LR, contemplatiua S, contemplata uidet Sch. numquid H hunc C 10 sonos BFaB, sonas A1 11 uendicat H\'Ltsb 18 ualeat L fortis F saporeum F, saporem B\'CH\'L\'81, saporis B2H2L2S2,, saporemuB B 14 ad om. ABCF1GHLMRSb assentienda O, sentianda Hl, sentiendo B man. rec. leuia 0 falso, cf. libr. I cap. XVIII enuntiatum sic adornari: aut sentiendo aspera uel lenia gustus permittit aliquid tactui iubet Barthius uisu] hoc S add. 0 15 uisus Mb 17 gustus Mb, gustat\' S fraglantia DEFHlMS, flagrantia rell. accipiuntur B* )

VIII. QVOD OMNIS ANIMA EX NVLLO PRORSVS ELEMENTO AVT QVOLIBET CORPORE SIT FACTA.

Ecce habes omnigenum corpus ex omnibus elementis in fabricam corporis humani aeternae illius musicae uix cogitabilibus modis atque harmoniae ratione permixtum. elige nunc ex quo corporum genere anima sit, si corpus est anima. quia si non aut ex uno horum aut ex aliquibus aut ex omnibus corporibus est anima, non est corpus. sed quid nunc faciam? quo me uertam acutissimi et doctissimi disputatoris ingenio et arte praeuentus? qui scilicet intellegens nullum corpus esse posse, nisi aut principaliter ex nihilo creatum, sicut elementa sunt corporum, aut ex his analogica ratione formatum, animam corpus esse decernens maluit eandem ex uno principalium corporum fictam quam ex omnibus fuisse conpositam. callido uidelicet cautus ingenio noluit animae substantiam multorum corporum congregare mixtura, ne ex hisdem contracta principiis quibus corpus extrarium, si perinde diceretur potuisse formari, eatenus uideretur posse dissolui. quapropter aerem delegit, ex quo aut cui animam similem fore decernat adiciens testimonium sui nescio cuius auctoris, cuius haec uerba sunt: nonnullae sunt, inquit, spiritales naturae, ut angeli, [*]( 22 cf. pag. 10, 1 ) [*]( 4 inter hoc et superius caput quaedam excidisse arbitratur Bar- thius 5 humanae Mb, humanam coniecit uel potius omittendam esse uocem ut glossema censet Barthius 7 sit anima ABDEF 8 non] est b Sch. 9 anima] aut add. b Sch. faciamus B Sch. 10 qao me] quoue Sch. uertamus Sch., uertamur B 11 praeuenti Sch. 18 corporum sunt elementa Sch., corpora sunt elementorum Mb anima in B 14 corporum] aestimare add. Sch. e codice T 15 factam b 16 noluit] in add. G 17 mixturam A1B1DEFGH1R isdem BEFHB, eisdem DLS, iisdem Sch. (ef indicem) 18 quibus] unius C perinde GM, proinde reI. 19 formari om. HS itatenns coni. Barthius 20 elegit G et b ex glossa superscripta in M, diligit B decernit G 22 spiritales] aplendentis C )

archangeli ceteraeque uirtutes: ipsa quoque anima nostra uel certe aer iste subtilis, tamen incorporeae nullatenus aestimandae. haeccine mandantur uerba membranis? eo istud agitur negotium, quod agimus? omissis omnibus hac tantum lance pendebit, ut si animam aut ex aere factam aut aeri similem ratio discussa patefecerit, nunc in aduersarii, tunc in magistri sententiam pedibus ut aiunt transeam ueniam deprecaturus erroris mei. sin, ut est et egomet pro ratae ueritatis iure mihi uindico, non humana tantum, sed omnis omnino anima non solum non ex aere, sed ex nullo prorsus (constare) corpore ratiocinando probabitur, fas erit ut nobis aut consentias aut ignoscas.

VIIII. ARQVMENTVM QVOD ANIMA EX NVLLO PRORSVS CORPORE SIT CREATA.

Iam superius patuit ignis elementum elemento aeris sicut loco, ita etiam potentia praeeminere. quod euidenter ostendit ignis iste terrenus, qui mobilitate uix conprehensibili uelut in regionem suam sursum uersus naturali pondere rapitur. [*]( 2 incorporea DF 3 existimandae ABCEHLS, ezistimanda DF, extimand9 B heccine EG, haecine ABC, hecine HLS haec in emandantur R 4 eo] et BDEFP Sch. eo irtud om. G igitur Gp* egimas G omissis Gb, ommisaia M, missis reD. et Sch. 5 etsi B aut om. ABDEF 6 aeris AGB 7 sentiS S 8 ueniam deprecaturua erroris 3f, nec deprecatus errorem reU. cum PT mei] M, om. rell. cum P, postponam T sin nt est et scripsi cum A2, sint nt G, me nntes M, si nutee rell. 9 pro ratae scripsi, proparte G, properatae reU., probatae Bartelius, pro speratae Barthius uerba sic constituunt: ueniam deprecatnrns erroris mei egomet nuntius. sed si properatae ueritatis b, nec deprecatos errorem postponam. sin aotem propalatae neritatis Sch. nendico Н2S2, uindicaro Sch. nindico] quod add. editores tantum-omnino om. M1 11 constare addidi, om. libri, consistat add. Sch. corpore] orta add. Ba/rthim rationando R, ratiotinanda 8 17 loco] lato R preminere BRS quid Bx 19 rorsus Mb naturali] natura sine coni. Barthius )

quod si etiam ex hoc non daretur agnosci, uel hinc manifesto posset intellegi, quod omnis aer solis praesentia clarescit et tenebrescit absentia. sed et . illud maximae rationis est, quod aer ignem patitur ut caleat, nec tamen ab aere aliquid patitur ignis ut frigeat. aer quibuslibet uasculis includi et contineri potest, cum hoc prorsus igni non accidat. est ergo ignis aere perspicua ratione praestantior, uisus uero nobis ex igne, qui utique sensus homini belluaeque communis est, sic tamen ut nonnullae inrationales animantes prae hominibus uigeant acumine uidendi. si ergo negari nequit uisus ex igne esse et secundum tuam rationem anima ex aere, eminentior ergo est dignitate substantiae oculus pecudis, quam anima hominis, quia ille ex igne et haec ex aere.

Non inmerito animam localem putat et claustro corporis confirmat includi qui eandem aeriam iudicat. alterutrum nunc igitur eligas oportet: aut deteriorem uisu pecudis animam, si aeriam, aut non aeriam, si praestantiorem. cernis quam facile indoctae figmentum praesumptionis euanuit, praeterquam innumera super hoc argumentari promptissimum est. nempe si aeria est, ergo tenebrae illius corporei huius solis abscessus et lux eius huius ipsius itidem solis aduentus est. falsumque erit illud, quod euangelista pronuntiat dicens : eratluxuera, quae inluminat omnem hominemuenientem inhunc mundum, et illud quod propheta sub peccatorum persona [*]( 22 Ioann. 1, 9 ) [*]( 1 etiamsi G 2 posset GS, possit rell. 8 maxime HR 4 ab aere] habere A 6 porsus S accidat FGI, accedat reU. cum PT 7 praespicna (prespicua) AB1CF1H1R igni G igne] eat add. Seh. 9 ut Mb, quod reU. et Sch. nullv R uigeant Mb Sch., uigent rell. 10 ergo] ut add. G negare A BF1 nequit] nequid B, quod add. p* Sch. igni GHlMR 55 HMS, est reU. et Sch. 12 oculis C 14 non] ergo add. b 15 quia b aerem B Sch. 16 igitur om. ABDEF 17 post cemiB interpungunt ABCDEFGH facili G 18 praeterea quam coni. Barthius, praeter hoc quod p\' 19 augmentari B 20 aerea ABF passim 21 ididem B 22 euuangelista S ) [*]( XL ) [*]( 4 )

loquitur: lumen ergo iustitiae non luxit nobis, et sol non est ortus nobis. numquid isti hunc corporeum solem uiuentes in hoc mundo non uiderant, sed incerporales oculi solem incorporeum requirebant P ualde autem mirum uidetur, si lux ista habeat oculos quos inluminet, illa autem uera non habeat: aut si habet. sicuti uere habet unde uideri incorporeum potest, non solum non aerium, sed arbitror non esse corpoream.