Institutiones

Inpossibile namque est extingui ignita corporis incentiua, priusquam ceterorum quoque principalium uitiorum fomites [*](1 pemeniri CG: peruenire rell. v 2 inedia ieiuniorum L 4 coherit CHX inedia C 5 perpetuam Gv 6 destricta GIL 7 castrimargiae GXT castrimargia L 8 elabuntur L melius AH 11 cfficatiam H 12 lassitudinem LXT 13 Ad ex Audi L 14 non sola L 16 contritionem Lx 17 uitanda est HTc 18 extirp. HT 19 habere v 20 discendere AXHX ipsa L forte om. A ablatae H oblitae Lx 21 est om. II 22 coonodoxia GH cenod. LT 23 conculcandus fastus (ota. est) L 24 instabilis AXT assidua* L 26 poruagatio Au intuitum C/1\t27 pertemtans A secessibus GL2\t29 quoque om. A)

quo enim modo flagrantes aestus concupiscentiae, qui non sola instigatione corporis, sed etiam mentis uitio succenduntur, extinxisse credendus est, qui aculeos irae cordis solius intemperantia prorumpentes mitigare non potuit? aut quonam modo putandus est carnis animaeque lasciuientes stimulos retudisse, qui superbiae uitium simplex non quiuit euincere? aut quemadmodum credendus est insertam carni luxuriam conculcasse, qui pecuniarum concupiscentiam forinsecus sitam atque alienam a nostra substantia non ualuit abdicare? qua autem ratione bellum carnis et animae triumphabit, qui idoneus non fuit morbum curare tristitiae? quantalibet urbs sublimitate murorum et clausarum portarum firmitate muniatur, posterae unius quam [?]is paruissimae protarum uastabitur. quid enim differt utrum [*]( 1 dMeribtiB Å 3 castrimargja LiT gnla & H 4 igitur] enim A ardentis AGSv: ardentes HLT cf. cap. 23 tflit. 5 quisquis ALv G non quaerit Hl npquiuorit Lr 7 numquam ... cap. 13 fin. robustioribus adcempta extant in C 8 confidas AH2v leuiore L 9 inferioribus A superaui G1 11 uocubula G2 uideantur AL1 12 munilium IF multas aariasque munilium (monil. L) species AL 13 districta H1 perfecte om. L1 perfecte uirtutem in marg. L1 uirtutem perfecte H 15 flagicantes Lx 16 succendentur L1 extincxiisse CH eitinguisse credendum Lx 18 quodadmodo C quodam modo A: 19 retundisse GHL 20 superriae C quieuit H1LT1 21 luxoriam G1H 22 adque C 23post abdicare r H cap. 13 incipit 24 triumpbauit CL idoneos Gl 25 morbo carere H )

Qui in agone contendit, non coronatur nisilegitime time certauerit qui naturales adpetitus carnis optat extinguere, extra naturam uitia conlocata primitus superare festinet. si enim apostolicae sententiae uim uolumus experiri, quae sint agonis mundani leges ac disciplina, primitus debemus agnoscere, ut ita demum harum conparatione scire possimus, quid nos in spiritali agone certantes beatus apostolus hoc exemplo uoluerit edocere. in illis enim certaminibus, quae secundum eundem apostolum corruptibilem coronam uincentibus parant, mos iste seruatur, ut is, qui se ad gloriosam coronam et inmunitatis priuilegio decoratam praeparare contendit et perfecta cupit agonis sudare certamina, prius in Olympiacis ac Pythiis certaminibus indolem suae iuuentatis ac rudimentorum robur ostentet in his siquidem iuniores, qui has disciplinas cupiunt profiteri, utrum mereantur uel debeant ad eas admitti, tam eius qui istis certaminibus praesidet quam totius populi iudicio conprobantur.

cumque diligenter examinatus quis primum repertus fuerit nulla uitae respersus infamia, deinde non seruitutis iugo ignobilis et ob hoc indignus disciplina hac uel congressu eorum qui hanc profitentur fuerit iudicatus, tertio si artis, si fortitudinis digna praeferat documenta et iunioribus coaeuisque decertans peritiam pariter ac uirtutem suae demonstrauerit iuuentatis, ac proficiens de epheborum luctamine [*]( 3] II Tim. 2, 5. 11] I Cor. 9, 25. ) [*]( 1 angusta HT 2 coniculi H pemitiosus GL penetralibus L: peneb trabilibus CAGT ciuitatis peaetrabilius H 8 non distinguit H qui ... coronatur cuan. in C 4 naturalis C obtat H1 6 sit C sunt H1 7 mundani agonia C agones H1 legis LI disciplinae HLT 8 possumus H1 in ovi. A: cf. 16,1 9 uoluit A 10 in illis] nullis C euim] ergo L eundem om. C 12 is] his C 13 perfectam LI 14 olimpiacis ac phetis H pithiis L 15 suam LI iuuentatis ,4: iuuentutis rell. v robor G1HT 16 ostendat H 17 ammitti X1 18 in istis Hl 19 conproh batur AGIL fort. recte 20 reppertus CH 21 ∗∗disciplina dignus ac (in eras.) L 22 fuerint Lx 23 proferat H 25 iuuentAtis CAI: iuuentutis reil v efoeborum C effeborum AH certamine A conluctamine H —)

Oportet nos quoque primum libertatem nostram carnis subiectione monstrare. a quo enim quis uincitur, eius et seruus est, et: omnis qui facit peccatum seruus est peccati. cumque nos nulla concupiscentiae turpis respersos infamia examen certamini praesidentis inuenerit nec fuerimus ab eo ut serui carnis et ignobiles indignique Olympiacis uitiorum conluctationibus iudicati, tunc poterimus contra coaeuos nostros, id est concupiscentias carnis et motus ac perturbationes animae inire certamen. inpossibile enim est saturum uentrem pugnas interioris hominis experiri nec bellis robustioribus adtemptari dignum est eum, qui potest deici leuiore conflictu.

Prima ergo nobis est gulae calcanda concupiscentia et eo usque extenuanda. mens non solum ieiuniis, uerum etiam uigiliis, lectione quoque et crebra conpunctione cordis, in quibus se forsitan uel inlusam uel uictam reminiscitur, ingemescens nunc horrore uitiorum, nunc desiderio perfectionis et integritatis accensa, donec eiusmodi curis ac meditationibus occupata [*]( 12] H Pet. 2,19. 13J Ioh. 8, 34. ) [*]( 1 et om. H 3 frequentem GL 7 conceditur decertandi AHTlv in- tellexerimu GH intellexemusri T 11 non distinguit H oportet... libertatem cuan. in C primo L 12 enim om. A 16 olimpiacis H uictorum L 18 motos H1 19 est om. L1 saturantem H saturatum T 20 interiores LI adtentari L 21 eum dignum eet A leuiori H1L 22 XIII H primum A ergo] enim H: om. AT calcanda gulae HT 23 eitenunnda G1H 24 lectionem L1 cordis conpunctione Å et crebra conpunctione lectione quoque cordis H 25 ai X1 foraitam A conuictam reminiscatur H ingemiscens G2HL2 26 onere A horrorem L integritate H )

quo\tstudio mentis et iugi conpunctione detenti\tlasciuiam carnis,\tquae fotu escarum uehementius in ?,\t et aculeos eius noxios retundemus, atque ita fornacem corporis nostri, quae rege Babylonio occasiones peccatorum et uitia nobis iugiter subministrante succenditur, quibus naph? et picis uice acrius exuramur, ubertate lacrimarum et fletu cordis poterimus extinguere, donec dei gratia, spiritu roris sui in cordibus nostris insibilante, aestus carnalis concupiscentiae penitus ualeant consopiri.

haec est igitur nobis prima contentio, haec nostra uelut in Olympiacis certaminibus prima probatio, gulae uentrisque concupiscentiam desiderio perfectionis extinguere.\tob quod ciborum\tnon solum superfluus adpetitus uirtutum\t contemplatione calcandus, sed etiam ipsi naturae necessarius, tamquam castitati contrarius, non sine cordis anxietate sumendus est. et ita demum uitae nostrae instituendus est cursus, ut nullum magis sit tempus, quo sentiamus nos a spiritalibus studiis auocari, quam quo descendere ad necessariam 4 corporis curam eius fragilitate conpellimur. cumque ad hanc necessitate submittimur, usui potius uitae quam mentis desiderio famulantes quantocius ab ea, uelut a salutaribus nos studiis retrahente, subtrahi festinemus, nequaquam enim poterimus escarum praesentium spernere uoluptates, nisi mens contemplationi diuinae defixa amore uirtutum potius et pulchritudine [*](7]\tcf. Dan. 3, 6. 1 iucunditati H: iocunditati AGLT 2 uices X1 3 eam om. L 4 conpunctionem X1 5 fotu] fotu carnis H 6 retundimus LT 7 rege JET babyllonio A 8 sumministrante AL1 sumministrantes X1 napthae GL nabthae H 9 exuremur H1 exurimur H*L 10 spu** H spiritum? 12 consopinari H1!*1\t13 haec est H uelud H ueluti X olimpiacis HT 14 profectionis Gx\t15 uirtutem H1 17 castitatis X1 ancxietate H 19 ab X 20 renocari A euocari T quod descendere A condiscendere H1 cum descendere H1\t22 necessitate GLXTX: necessitatem AHL7T*v sum- mi ttimur A submittitur H*T 23 quantotius AGH}L quamtotius H1 24 pertrahente H retrahentes LT abstrahi A 25 uoluntates H1 26 pulchritudinem X1)

Uelut si quis inmania uirtutum praemia in sublimi quibusdam paruis indiciis designata perspicacissimis oculorum obtutibus cum teli directione tendentibus ferire festinet, sciens inmensam gloriae palmam et remunerationis praemia in eorum confixione consistere, oculorum aciem ab omni intuitu auertens illuc dirigat necesse est, ubi summam remunerationis et praemii perspicit conlocatam, amissurus procul dubio peritiae palmam et remunerationem uirtutis, si quantulumcumque contemplationis eius acies deuiarit.

Itaque uentris et gulae concupiscentia hoc intuitu superata nec serui carnis nec infames uitiorum nota pronuntiati uelut in Olympiacis disciplinis iudicabimur superiorum quoque certaminum digni esse conflictu, praemissisque huiuscemodi documentis spiritalibus quoque nequitiis congredi posse credemur, quae non nisi uictoribus tantum et his, qui merentur in spiritali agone contendere, concertare dignantur. illud enim est cunctorum luctaminum uelut quoddam solidissimum fundamentum, ut primitus carnalium desideriorum incentiua perimantur. nam nullus carne propria non deuicta legitime decertare poterit, et qui legitime non decertat, sine dubio nec in agone confligere nec coronae gloriam uictoriae gratia poterit promereri.

quodsi hoc fuerimus superati certamine, uelut serui carnalis concupiscentiae conprobati et per hoc nec libertatis [*]( 1 delectetur... pag. 94, 5 adpraehendat nisi hu extant in C dispiciat H 3 inseperab. H 4 con(com-)memorationis CG1L1 comtemplans L 5 XIIII II uelut... prae cuan. in C si om. A 7 tali LI dereclione G1 8 inmensae C 9 nertetu A aduertens L1 10 illud L1 11 amisurus H 13 ei H deuiarit CGH: deuiauerit ALTv 14 XV H itaque ... concupiscentia cuan. in C 16 olimpiacis H iudicabitur LI 17 praemisisquc H 18 credimur CGWLT 20 in om. GRT: cf. infra u. 25 et cap. 12, 1 iilnt A 22 desideriorum] passionum A perhi- mantur L1 24 certare A H quia AG1H1LS1 25 roronam gloriae A: ef. VI, 7, 2 gratia Lx 26 promereri] obtenere H1 obtinere H2LT ) [*]( XVII. Cass. i. ) [*]( 14 )