Retractationum

In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, [*]( (2)) dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit.

itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora [*](7 De trin. XI, 5, 9 12 De trin. XI, 10, 17 16 Leu. 11, 20 ) [*]( 1 aedidi P, ededi Sl a capite (a alt. ex i corr.) C, accipite D1 aepistulam C1D1M, epistolam cet. 2 aurilium Dl kartaginiensis BEO, karthaginiensis N, carthaginensis FJRSV aecclesiae D 3 quo] qua D2Q, cui R pro (om. logo) H accedisset DXV, accedissent C1 4 mea] ea HlORa (mg.), in ea a cogitatione (0 in ras., gi s. l. m. 2) C noluissem 0 conpellente caritate CD, caritate conpellente cet. v 5 fecisse D1 7 quodcirca R damare (om. id) H alienari. C est om. BFGNS eum] meum R, illud B 8 amorem] morem D2EOPVa, amare BFGNS quod BFGHN eum ClDl fruendo (tl ras.) CD 9 se om. 0 alienarG R 10 creaturis O\'Dl ut] et C creature ClDl, creatori B 11 fruens (e in ras.) D 12 ne 01 auem] om. BCDXFB, solem GNS2 mg. quadrupedem] nec q. M7 13 fantasiam BFHQRS, phantasia D tamen C1D1ER, talem cet. v facillime* CM intuor P1, intue*or (r ras.) F, intueri N alicui (licui m. 2 in ras.) C, alicuius R uolatilem CD1, uolatilę R 14 adiunxi S2 pedes om. C1D1R quales itidem] qualem s∗it∗idem C, qualem sit idem H, quale sit idem D 16 enim] e. lex H, e. non Ql computantur EFGM2NQS, comparantur B, non putantur D1 in pedibus comparantur B 16 pedi∗∗bus E , )

[*]( (3)) In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait:

omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea, quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. hoc enim longe plura peccata conplectitur quam illa fornicatio, quae concubitu perpetratur inlicito, de qua locutum, cum hoc diceret, apostolum apparet.

Hoc opus excepta epistula, quae postmodum ad eius caput 15 adiuncta est, sic incipit: Lecturus haec, quae de trinitate disserimus.

Per eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos [*]( 5 De trin. XII, 10, 15 6 I Cor. 6, 18 12 Retract. I, 18, 9. Serm. 162 ) [*]( 1 lucustae Ml locustae saliunt] locuta es aliud R edicit GSl mundus El 2 immodis Hl uolatibus C 3 sunt om. H scarabaei C modi P2 s. l., mundi Fl 4 in om. F 5 uelut (ut s. I.) V, uelud 01, i uero 0 8. I. 6 omnem 01Dl quoquumque Cl, quocumquae D1, quodque HI post homo add. M1 s. I.: peccatum 7 satisfacit (a alt. in ras.) M, satisfecit R 8 quod] qutt ex quur corr. H fornicantur C1D1 proprium corpus BR, corpus suum 0 9 peccati F ille om. Dl 10 adhipiscenda N sentiuntur (pr. nt m. 2 in ras.) D, sensiuntur Qr, al. sequuntur a in mg. in 02 s. 1. 11 bonis inponat (om. sui) E post ponat add. P2 s. l. cu plus a peccato R 12 forni*catio C concnbito DlV, concupito 01 13 inlecito V loquutum EHP dicerit ClDl 14 epistula ClH, aepistula Ml, epistola cet. modum (om. post) N 15 lectorus D1 16 disseruimus Ba, discerimus Ql 17 num. om. BFNPQ, XVI v 18 consenso Cl, consu D1 aenangelistarum C quatuor C, II. N 19 libros] in 1. E 20 labore om. Fl, labore* (s ras.) CD eos] eos libros H )

In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui.

in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat [*]( 9 De cons. euang. I, 14, 21 12 Aug. Quaest. in Heptat. I, 24 13 Aug. de ciu. dei XVI, 11 (II p. 146 sqq.) 14 De cons. euang. II, 3, 5 15 Retract. II, 33, 2. 38, 3 16 Deut. 25, 5 sq. Matth. 22, 24. Marc. 12, 19. Luc. 20, 28 , ) [*]( 1 quatuor ClS2 de consensu G2 8. l. 2 qui om. B numquam H dissidentibus V, discenti∗∗∗∗bus E, dissentiunt H, dissentientes a calomniantur CXV 3 primis E libe D1 illos C2 in ras., illus H, eos a . 4 maximae D sapientaem C Christum] spm H honorant] honorat 01, honorarent B 5 se om. V 6 illo CDlER, eo Q, ipso cet. v sede Q discipolis V quos] quod CD 7 ei] eam P diuitatem Ql quam C, quia G1 tribusse 01 9 libro C1D1R, libro quod dixi cet. v abraam G, habraham R cepisse Cl hebraeorum EMNO, ebreorum H, aebreorum P 10 quidem (qui in ras.) M credebile V, credibile** G ut] et H ut hebrei D2 in ras. haebraei M, heraei C1, ebraei V, aebrei P, hebrei G, ebrei Q a uelud ClH habrahei R, abraei MO, abraei V, habraei P, habrei B, abrei F, abrahae H 11 uerius om. H dicuntur B 12 uocata H eber BFlGNQS, om. H tamquam om. H heberei D*MPRS2, heberaei V, hebei Cl, hebrei C2FGQl, hębraei E, ebrei H, hebrer Q2 in om. H 13 satis om. F serui H secundo] s. autem EQ2a 14 patribus om. H dixi] fuisse 0 15 adobtatum 01 sed-adoptatum bis scripta exhib. H adoptum Dl, aptatum P 16 magis om. Ql )