De Genesi Ad Litteram

Ex his omnibus modis, quos commemorauimus, quibus appellatur spiritus, non traximus hoc uocabulum, quo appellauimus spiritale hoc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim orauero, inquit, lingua, spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam lingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato uerbo linguam appellauit quamlibet signorum prolationem, priusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis est proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut [*](6 I Cor. 14, 14. 2. 16. 6 ) [*](1 et ex E 4 epistola Rbd 6 sic E 7 cap. XIIIl E 8 linguaqi E linguam PRSd et] eşt Pl misticas S 9 si om. R 10 edificatar P aedificator (sed sup. 0 add. m. 1 v) R quod (d a. I. m. 1) R 13 misteria S appellari S 15 obtutum E obtutd P intuitu b 17 qui] quis ESb suplet El 18 ideotę P 19 dicas EiPRSbd: dicat Et 20 membra P1 21 ipse R 24 cap. XV E quod P intellectum S adcesserit P 25 profetia E prophatia R doctrinam (m exp. m. 1) P 27 nisi] nisişj E nisi si R )

Proinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur in spiritu, nisi accesserat mentis officium, ut etiam intellegerentur, nondum erat prophetia; magisque propheta erat, qui interpretabatur, quod alius uidisset, quam ipse qui uidisset. unde adparet magis ad mentem pertinere prophetiam quam ad istum spiritum, qui modo quodam proprio uocatur spiritus, uis animae quaedam mente inferior, ubi corporalium rerum similitudines exprimuntur. itaque magis Ioseph propheta, qui intellexit, quid significarent septenae spicae et septenae boues, quam Pharao, qui eas uidit in somnis; illius enim spiritus informatus est, ut uideret, huius mens inluminata, ut intellegeret. ac per hoc in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum imaginatio, in isto imaginationum interpretatio. minus ergo propheta, qui rerum, quae significantur, sola ipsa signa in spiritu per rerum corporalium imagines uidet, et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est; sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et uideat in spiritu corporalium rerum significatiuas similitudines et eas uiuacitate mentis intellegat, sicut Danihelis excellentia temtata est et probata qui regi et somnium, quod uiderat, dixit et, quid significaret, aperuit. et ipsae quippe imagines corporales in spiritu eius expressae [*]( 12 cf. Gen. 41, 1-82 23 cf. Dan. 2, 27-45; 4, 16-24 ) [*]( 2 lingua PR 3 mentem P1 5 similitudinis P1 simitudines S accessisset PRlbd 6 profetia E prophetiam P1 prophetia (i s. l. m. 1) R propheta b 7 profeta E prophaeta R interpraetabatur ER interpetrabatur P 9 prophaetiam R cap. XVI E 11 itaquae P1 12 et 13 septenae] septem PRbd 15 illuminata (ta in ras. m. 2) R 16 prophaetia R 17 histo S interpraetatio EPR prophaeta R 18 significabantur (ba 8. l. m. 1) S 19 sola E solum R 20 praedictus (c exp. m. 1) EP maxiine] et maxime Rbd 21 utroquae P1 et om. PlRl 22 intellegatur P 23 danielis bd 25 ipse PRb ezpraesse R )

Intellectuale autem illud excellentius, quod mentis est proprium. nec mihi occurrit omnino ita pluribus modis dici posse intellectum, sicut spiritum multis modis appellatura esse conperimus; siue autem intellectuale dicamus siue intellegibile, hoc idem significamus. quamquam nonnihil interesse nonnulli uoluerint, ut intellegibilis sit res ipsa, quae solo intellectu percipi potest. intellectualis autem mens, quae intellegit; sed esse aliquam rem quae solo intellectu cerni possit ac non etiam intellegat magna et difficilis quaestio est. esse autem rem, quae intellectu percipiat et non etiam intellectu percipi possit, non arbitror quemquam uel putare uel dicere; mens quippe non uidetur nisi mente. quia ergo uideri potest, intellegibilis, quia et uidere, intellectualis est secundum illam distinctionem. quapropter sequestrata illa difficillima quaestione, utrum sit aliquid, quod tantum intellegatur nec intellegat, nunc intellectuale et intellegibile sub eadem significatione appellamus.

Tria igitur ista genera uisorum, corporale, spiritale, intellectuale, singillatim consideranda sunt, ut ab inferioribus ratio ad superiora conscendat. iam quidem superius exemplum [*](3 I Cor. 14, 15 ) [*](1 earum (a 8. Z. m. 1) R cap. XVII E ergo om. 81 3 apa* R 7 quale PBl corporeum R 9 occurret S 10 intellectu S 13 uoluerunt Pbd ualuerunt J21 intellegibiles R 16 posset S magna? (e m. 1 exp.) P 18 posset S 20 et uideri PR1 21 sequaeatrata P 24 eandem Pl significationem EPl 25 uisorum] nisionum Sbd 26 et intellectuale E2PBbd singillatim 81 27 conscendat (alt. c 8. Z. m. 1) E )

Uidit rex Baltasar articulos manus scribentis in pariete continuoque per corporis sensum imago rei corporaliter factae spiritui eius inpressa est atque ipso uiso facto ac praeterito illa in cogitatione permansit. uidebatur in spiritu et non intellegebatur, nec tunc intellectum erat hoc signum, cum corporaliter fieret atque oculis corporalibus adpareret, iam [*]( 2 Matth. 22, 39 ) [*]( 1 propoauimus (i 8. I. m. 1) P omnia om. El uideantur genera PRbd 2 diligis R 7 corporis sim. PSbd 9 cap. XVIIII E orum R 10 ea P1 11 presidenti S praesenti PR aliquit P 12 di$noscitar (s exp. m. 1) P dignoscitur bd 15 supra ueluti add. m. 2: etiftsi & intellectui E pe.coris (c er.) E 17 praessidet R hauserunt] aaxerunt El 19 quid Pl 22 baldasar S balthasar bd 23 sensuum E 24 inpraessa PB 25 uidebagtur E et om. b non] nondum PRbd )

Uidit Petrus in alienatione mentis uas quattuor lineis alligatum submitti de caelo, plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri quaerunt te; sed surge, descende et uade cum illis, quia ego misi eos. qui cum uenisset ad Cornelium, quid in illa uisione intellexerit, ubi audierat: quae deus mundauit, tu ne communia dixeris, ipse indicauit dicens: et mihi deus ostendit neminem communem aut inmundum dicere hominem. cum ergo illum discum uideret alienatus a corporis sensibus, et illas uoces „macta et manduca" et "quae deus mundauit, tu communia ne dixeris* in spiritu audiebat. redditus autem corporis sensibus id ipsum, quod uisum atque auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu cogitando cernebat. quae omnia non corporalia, sed corporalium imagines erant, siue cum primum in ipsa alienatione uisae [*]( 3 cf. Dan. 5, 5-28 11 cf. Act. 10, 10-28 22 Act. 10, 13.15 ) [*]( 2 requirebatur (r med. 8. I. m. 1) P 3 daniel bd 4 profetico E 5 portenderetur] ostenderetur 8 7 transacto S 10 inquireret (t exp. m. 1) S 12 aummitti EPRS de caelo summitti S 18 et uocem (et 8. I. m. 1) E cum] circum S 15 eij eos EPHlS spiritus (a fin. s. I. m. 1) E 16 et uade] uade E 18 commune (0. I. m. 2 add. aJ nia) E cõe b 19 ipsi b indicanit (u ex t m. 1) E et scripsi: sed libri 20 inmundum » hominem dicere PSSbd 21 alienatus (i 8. 1. m. 1) R 25 tenuerit b )

Sed cum uigilantes neque mente a sensibus corporis . alienata in uisione corporali sumus, discernimus ab ea uisione spiritalem, qua corpora absentia imaginaliter cogitamus, siue memoriter recordantes, quae nouimus, siue quae non nouimus et tamen sunt in ipsa spiritus cogitatione utcumque formantes siue quae omnino nusquam sunt pro arbitrio uel opinatione fingentes. ab his omnibus ita discernimus illa corporalia, quae uidemus et in quibus praesentibus sunt sensus corporis nostri, ut non dubitemus haec esse corpora, illas uero imagines corporum. cum autem uel nimia cogitationis intentione uel aliqua ui morbi, ut phreneticis per febrem accidere solet, uel conmixtione cuiusquam alterius spiritus seu mali seu boni ita corporalium rerum in spiritu exprimuntur imagines, tamquam ipsis corporis sensibus corpora praesententur manente tamen etiam in sensibus corporis intentione, sic uidentur, quae in spiritu fiunt imagines corporum, quemadmodum corpora ipsa per corpus, ita ut simul cernatur et homo aliquis praesens oculis et absens alius [*](1 cap. XX E 2 disceptabatur (tur corr. m. 2) R 3 conantur El affectus P 4 uenerant PRSbd 5 uisione (8. I. m. 2 add. al iussione) E rursum 8 6 ei] eius EPS om. b 7 inpraesserat R 18 ea] eo PRl 14 uisionea E uisionem PRbd 19 praesentibus (in mg. add. at praesentes) P 21 cap. XXI E 22 morui Et freneticis EPRS in phreneticis b per] et per b om. JR1 24 seu-boni om. Pl 26 presententur S 28 quemammodum PRS )

Sed cum spiritalis uisio penitus alienato a sensibus corporis animo imaginibus corporalium detinetur siue in somnis siue in extasi, si nihil significant, quae uidentur, ipsius animae sunt imaginationes, sicut etiam uigilantes et sani et nulla alienatione moti multorum corporum, quae non adsunt sensibus corporis, cogitatione imagines uersant. uerum hoc interest, quod eas a praesentibus uerisque corporibus constanti adfectione discernunt. si autem aliquid significant, siue dormientibus exhibeantur siue uigilantibus, cum et oculis uident praesentia corpora et absentium imagines cernunt spiritu, tamquam oculis praesto sint, siue illa quae extasis dicitur alienato prorsus animo a sensibus corporis, mirus modus est, si conmixtione alterius spiritus fieri potest, ut ea, quae ipse scit, per huius modi imagines ei, cui miscetur, ostendat, siue intellegenti siue ut ab alio intellecta pandantur. si enim demonstrantur haec nec utique a corpore [*](1 affectus R 2 loquutas P1 uero P aliis] eis b 3 aderant (n 8. I. m. 1) E erant P resipiscentes] respicientes 81 aliqui] aliqua quae alii S 5 paenitus P paenitur Rl 6 anime S 7 eztasis (ecstasis d) dici bd ezstasis S 9 ullae] illę b anime S 13 poenitus R alienato (e 8. I. m. 1) 8 15 ecstasi d 17 assunt »P 20 affectione E* 21 ezibeantur 22 22 absentium (u ex a) P 23 presto E ecstasis d 25 si] sed bd 27 ut] ut (a exp. m. 1) P pandatur Bl 28 nec] non (in mg. add. ai nec) PRb )

Nonnulli quidem uolunt animam humanam habere uim quandam diuinationis in se ipsa. sed si ita est, cur non semper potest, cum semper uelit? an, quia non semper adiuuatur, ut possit? cum ergo adiuuatur, numquid a nullo aut a corpore hoc adiuuari potest? proinde restat, ut ab spiritu adiuuetur. deinde quomodo adiuuatur? utrum in corpore fit aliquid, ut inde quasi relaxetur et emicet eius intentio, quo in id ueniat, ubi in se ipsa uideat significantes similitudines, quae ibi iam erant nec uidebantur, sicut multa habemus et in memoria, quae non semper intuemur? an fiunt illic, quae ante non fuerant, uel in aliquo spiritu sunt, quo illa erumpens et emergens ibi eas uideat? sed si iam in illa erant quasi proprie, cur eas etiam non consequenter intellegit? aliquando enim, immo plerumque non intellegit. an sicut spiritus eius adiutus est, ut eas in se uideret, ita et mens nisi adiuuetur ea, quae habet spiritus, intellegere non potest? an forte non corporea remouentur uel quasi relaxantur inpedimenta, ut suo inpetu anima in ea, quae uidenda sunt, exeratur, sed ipsa prorsus in haec adsumitur, siue tantum spiritaliter cernenda siue etiam intellectualiter cognoscenda? an aliquando in se ipsa uidet ista, aliquando per alterius spiritus conmixtionem? quidquid horum est, temere adfirmari non oportet. illud tamen dubium esse non debet corporales imagines, quae spiritu cernuntur, non semper signa esse aliarum rerum siue in uigilantibus siue in dormientibus siue [*](3 cf. Cic. Lael. c. 20 ) [*](1 ab 8. I. m. 1 R 4 seipsaip (exp. 1n. 1) S quur PR adiubatur E1 adiubauatur PRl adiubatur EIRI 7 aut] aQiut E hoc] ad hoc (ad exp.) E,PRSbd potest] po?§?test E ab] a bd 8 adiubatur E1 10 se er. R 14 si (i ex n) P 15 erant (n s. I. m. 1) S propriae PIRS quur PR non etiam PRSbd 16 plerumqu«e P 18 adiubetur El 19 forte] p-re P1 relaxentur PR1 21 exerantur S haec] ea S hoc b 24 quicquid EJRS 25 cap. XXII E )

Non sane mirum est, si et daemonium habentes aliquando uera dicunt, quae absunt a praesentium sensibus: quod certe nescio qua occulta mistura eiusdem spiritus fit, ut tamquam unus sit patientis atque uexantis. cum autem spiritus bonus in haec uisa humanum spiritum adsumit aut rapit, nullo modo illas imagines signa rerum aliarum esse dubitandum est, et earum, quas nosse utile est; dei enim munus est. discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius agit ac sine aliqua uexatione corporis adsumto humano spiritu dicit quod potest. quando etiam uera dicit et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est: uelut angelum lucis, ad hoc, ut, cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc discerni non arbitror nisi dono illo, de quo ait apostolus, cum de diuersis dei muneribus loqueretur: alii diiudicatio spirituum.

non enim magnum est tunc eum dinoscere, cum ad aliqua peruenerit uel perduxerit, quae sunt contra bonos mores uel regulam fidei; tunc enim a multis discernitur. illo autem dono in ipso primordio, quo multis adhuc bonus adparet, continuo diiudicatur an malus sit.

Tamen et per corporalem uisionem et per imagines corporalium, quae demonstrantur in spiritu, et boni instruunt et mali fallunt. intellectualis autem uisio non fallitur; aut enim [*]( 14 II Cor. 11, 14 18 I Cor. 12, 10 ) [*](1 egrotantibus PBS ecstasis d 2 non] si b ille PB 4 et] etiam b demonium (i s. I. m. 1) S,B 6 mixtura PRSbd 7 patientis (i fin. ex e) P 10 enimunus CS1łp. i er.) P 11 quasi.. P 12 tranquilli*us S tranquillus Rbci assumpto E2PltSbd 14 transfigurat b scribtum EP 15 in angelum b 16 fuerat b educat b suam E suA P sua. (m er.) B 18 diiudicatio] discretio b spirituumj spm P cum uoce non incipit cap. 14 in bd 19 dignoscere d discernere b 23 malus] maius (in mg. malus) S 24 cap. XXIII per] p P 25 instruunt m. 1 ex instituunt E 26 ma.li (1 er.) P )

Iudicat autem sobrius intellectus diuinitus adiutus, quae uel quanta sint, in quibus etiam aliud putare quam est non sit animae perniciosum. neque enim putantium periculo et non potius exitio suo quisque a bonis putatur bonus, etiamsi occultus sit malus, si in rebus ipsis, id est in ipso bono, quo fit quisque bonus, non erretur, aut aliquid obest omnibus hominibus, quod, cum dormiunt, uera corpora esse arbitrantur, quorum similitudines in somnis uident; aut aliquid Petro obfuit, quod solutus a uinculis seque angelo deducente factum est repentino miraculo, ut putaret se uisum uidere. uel cum in illa extasi respondit: nequaquam, domine, quia numquam manducaui omne commune et inmundum, putans ea ipsa, quae in disco demonstrabantur, tamquam uera animalia. haec quando aliter inuenta fuerint quam putata sunt, cum uiderentur, non nos paenitet ita nobis fuisse uisa, ad non arguatur uel infidelitas dura uel opinatio uana siue sacrilega. quapropter et cum uisis corporalibus diabolus fallit, nihil obest, quod ludificantur oculi, si non erratur in ueritate fidei et [*]( 17 cf. Act. 12, 7—9 20 Act. 10, 11—14 ) [*]( 1 Ii, intelligit P 2 faciant? oculos non habent S 4 faciapt E in om. PR 5 distinguere (u 8. l. m. f) E 6 uel utile] ueludjillf (sed d in t mut.) S 8 diseeptationes.. S se om. S 9 prolauatur Ex exiciabilem B 12 pertiosum P1 pernitiosum RS neque] nec bd 18 extio R 17 obfuit (offuit P) petro PRSbd 18 solutus] soluto se bd 20 ecstasi d 24 penitet E poenitet Rbd arguaptur E 25 infedelitas P cap. XXIIII E )

Unde aliquando fit quaestio de consensionibus somniantium, cum etiam concumbere sibi uidentur uel contra propositum suum uel contra etiam licitos mores: quod non contingit, nisi cum ea, quae uigilantes etiam cogitamus, non cum placito consensionis, sed, sicut etiam talia propter aliquid loquimur, sic admonentur in somnis et exprimuntur, ut eis caro naturaliter moueatur et, quod naturaliter conligit, per genitales uias emittat, sicut hoc ipsum dicere utique non possem, nisi etiam cogitarem. porro imagines rerum corporalium, quas necessario cogitaui, ut haec dicerem, si tanta expressione praesentarentur in somnis, quanta praesentantur corpora uigilantibus, fieret illud, quod sine peccato fieri a uigilante non posset. quis enim uel cum loquitur et postulante necessitate sermonis de suo concubitu aliquid dicit, possit non cogitare, quod dicit? porro ipsa phantasia, quae fit in cogitatione sermocinantis, cum ita expressa fuerit in uisione somniantis, ut inter illam et ueram conmixtionem corporum non discernatur, continuo mouetur caro et sequitur, quod eum motum sequi solet, cum hoc tam sine peccato fiat, quam sine peccato a uigilante dicitur, quod ut diceretur sine dubio cogitatum est. uerum tamen propter animae adfectionem bonam, quae desiderio meliore mundata multas interficit cupiditates, quae ad naturalem carnis motum non pertinent, quem casti uigilantes [*]( 1 quae] quam P qua d subditos] subiectos Sbd sibi] siuiip (m exp. m. n P 2 uisioneip (m exp. m. 1) P 3 aliquid] non aliquid Kbd 4 pernitiosae BS 5 questio S 6 cocQbere siui P 9 placita P 10 admonentur] ammonentur PB admouentur Sbd 11 caro in ras. S caturaliter etiam caro bd colligit E2PRSbd 12 ipsud P 14 baec] hoc bd 15 expraessione JR praestarentur B praestantur R praesententur b 16 fleret] fiet b 18 concubito jR1 aliqui F1 dici S 19 cap. XXV JE fit in] fiunt S 20 ita] ista b expraessa PR 25 propter (pter s. l. add. m. 2) B )

Quae cum ita sint, pertinet corporis sensus ad uisa corporalia, qui per quinque quasi riuulos distanter ualentes distribuitur, cum illud, quod est subtilissimum in corpore et ob hoc animae uicinius quam cetera, id est lux primum per oculos sola diffunditur emicatque in radiis oculorum ad uisibilia contuenda, deinde mixtura quadam primo cum aere puro, secundo cum aere caliginoso atque nebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine quinque sensus cum ipso, ubi sola excellit, oculorum sensu efficit, sicut in libro quarto itemque in septimo disseruisse me recolo. est autem hoc caelum oculis conspicuum, unde luminaria et sidera effulgent, excellentius utique omnibus corporeis elementis, sicut oculorum sensus excellit in corpore. quia uero spiritus omnis omni est corpore sine dubitatione praestantior, sequitur, ut non loci positione, sed naturae dignitate praestantior sit natura spiritalis isto corporeo caelo etiam illa, ubi rerum corporalium exprimuntur imagines. [*]( 7 cf. III Reg. 8, 6-15 ) [*]( 2 quae admoueatur] qua ea moueatur S ammoueatur PR expraesaio R 6 .&alomon (p er.) R 6 preposuit E Delectis Pl 7 praecatus ER scribtura ElP 8 nec (c B. l. m. 1) S 10 cap. XXVI E 11 ribulos El ribulus P riuolos 2251 ualentes] ac ualenter S 12 Bubtilismum 8 14 sola] sola lux S 15 uisiuilia P primum d 16 adque E1 17 corpolentiore S umore EXR crassidine E 18 sensu? E 19 IIIIto 8 21 effulgent (t ex s m. 1) E 23 cap. XXVllE uero] iuero* (i exp. m. 1; s er.) P omnia] şomniв (s init. sp. \'lI.l)P 24 prestantiorES posicioneii 25 dignitataeP prestantior ED ) [*]( XXVIII. Aug. sect. III para 1. ) [*]( 26 )

Hic existit quiddam mirabile, ut, cum prior sit corpore spiritus et posterior corporis imago quam corpus, tamen, quia illud, quod tempore posterius est, fit in eo, quod natura prius est, praestantior sit imago corporis in spiritu quam ipsum corpus in substantia sua. nec sane putandum est facere aliquid corpus in spiritu, tamquam spiritus corpori facienti materiae uice subdatur. omni enim modo praestantior est qui facit ea re, de qua aliquid facit. neque ullo modo spiritu praestantius est corpus, immo perspicuo modo spiritus corpore. quamuis ergo prius uideamus aliquod corpus, quod antea non uideramus, atque inde incipiat imago eius esse in spiritu nostro, quo illud cum absens fuerit recordemur, tamen eandem eius imaginem non corpus in spiritu, sed ipse spiritus in se ipso facit celeritate mirabili, quae ineffabiliter longe est a corporis tarditate; cuius imago mox, ut oculis uisum fuerit, in spiritu uidentis nullius puncti temporalis interpositione formatur. itemque in auditu, nisi auribus perceptae uocis imaginem continuo spiritus in se ipso formaret ac memoria retineret, ignoraretur secunda syllaba utram secunda esset, cum iam prima utique nulla esset, quae percussa aure transierat . ac sic omnis locutionis usus, omnis cantandi suauitas, omnis postremo in actibus nostris corporalis motus dilapsus occideret neque ullum progressum nancisceretur, si transactos corporis motus memoriter spiritus non teneret, quibus consequentes in agendo conecteret: quos utique non tenet nisi imaginaliter a se factos in se. ipsarum etiam futurarum motionum imagines praeueniunt fines actuum [*]( 1 existis S sit om. El corpore-posterior om. P1 2 posterius 22 corporis] corporalis b tamen] hi tamen S 3 fit] fit ut E 4 prestantior ES õ ipsum Pl facere (c 8. I. m. 1) R 6 corpore PRl 7 uicae P prestantior ES 8 ei rg b 9 prestantius ES 11 inquipiat Et 12 quod S cQ ex quQ m. 1 R recordamur S 14 celeri- tatem PR inefabiliter P1 17 percepte S uoces S 21 transiisset d transeat b 22 suauisas Et 23 nancisceretur corr. m. 2 R 25 consequenter S conecteret (t fin. 8. I. m. 1) E post conecteret add. m. 2 in li s. l. Sed motus 26 cap. XXVIII E 27 motionem Rl )

Quae spiritales corporalium similitudines in animo nostro quemadmodum innotescant spiritibus etiam inmundis uel quid obstaculi anima nostra patiatur ex isto terreno corpore, ut eas inuicem in nostro spiritu uidere nequeamus, inuenire et explicare difficile est. certissimis tamen indiciis apud nos constitit enuntiatas a daemonibus cogitationes hominum: qui tamen, si uirtutum internam speciem possent in hominibus cernere, non temtarent; sicut illam in Iob nobilem ac mirabilem patientiam procul dubio si posset diabolus cernere, nollet a temtato utique superari. ceterum alicubi longe iam facta quod nuntiant, quae post aliquot dies uera esse firmentur, non est mirandum. possunt enim hoc efficere non solum acrimonia cernendi etiam corporalia inconparabiliter praestantiore quam nostra est, sed etiam ipsorum corporum longe utique subtiliorum mira uelocitate.

Conperimus etiam in domo constitutum patientem spiritum inmundum dicere solere, quando ad eum uenire coepisset ex duodecim milibus presbyter et per omnia loca itineris ubi esset et quam propinquaret et quando ingrederetur et fundum et domum et cubiculum, donec in conspectu eius adstaret. quae omnia, etsi non oculis patiens ille cernebat, tamen nisi aliquo modo cerneret, non tam ueraciter enuntiaret. erat [*]( 8 cf. contra Acad. I 6. 7 ) [*]( 2 praeocupauerit B preoccupauerit S omnium quae R similitudine si (si in ras.) R 3 in se in ras. R 4 que R spiritalis R 5 quemammodum E 6 patiatur anima nostra bd 7 eos b in om. b 8 et 8. 1. m. 1 S 9 aput EIP aenuntiatas P nuntiatas S demonibus S 10 uirtutum] status S 12 diabulus P 18 coeterum R cęterum quod b 14 facto S quod om. b praentlnciãt b aliquod Eip aliquos S 17 prestantiore ES corporum ipsorum d 18 utiquae P 19 a uoce spiritum ine. cap. XXVIIII E 21 presbiter P praesbiter R iteneris R ubi esset] §ubies9it P1 23 astaret PSbd asstaret E1 24 non 8. I. tIł. 1 R paciens 81 ) [*]( 26* )

Nouimus etiam sine dubitatione phreneticum futuram mortem cuiusdam feminae praedixisse, non sane specie diuinandi, sed tamquam factum ac praeteritum recolens. nam cum eius apud eum commemoratio fieret, "mortua est", inquit, "ego eam uidi efferri, hac cum eius corpore transierunt", cum illa incolumis uiueret; post paucos autem dies repente defuncta est et per eum locum elata est, qua ille praedixerat.

Fuit item apud nos puer, qui in exordio pubertatis dolorem acerrimum genitalium patiebatur medicis nequaquam ualentibus, quid illud esset, agnoscere, nisi quod neruus ipse introrsum reconditus erat, ita ut nec praeciso praeputio, quod inmoderata longitudine propendebat, adparere potuerit, sed postea uix esset inuentus. humor autem uiscosus et acer exudans testes et inguina urebat. sed acutum dolorem non continuum [*]( 1 iste (in mg. tn. 1 add. al ipse) R frenesi EPRS 2 freneticus EPRS demonium (i 8. I. m. 1) S 3 ciuum El 4 illo om. PSbd presbitero RS presbytero P resistebat-presbytero in mg. m. 1 suppl. R quantum] quam b 5 illo om. b 6 subdite] subditae EP subdita S 7 praesbitero R demonium S 8 frenetici EPRS 9 tali Pl 10 cap. XXX E freneticum EPR 11 cuiusdam (s m. 1 8. I.) S specię P speciae (a exp. m. 1) R 12 preteritum S recolentem d 13 morta P1 inquid PR 14 eam] etiam S haecfferri S hac] bac E 15 incolomis PR 16 defuncta est] defuncta PRSbd qua El predixerat S 17 item] tunc b aput ElP qui om. EIB exorlio R puuertatis El cap. XXXI E 18 gantalium R 20 preciso S pratwso R preputio S 21 longitudinS Pll 22 isset jRl umor ElPR exu.dans (n er.) P exsudans RSbd 23 inguina] intima S )

Uidit quodam die piorum psallentium laetitiam in luce mirabili et inpiorum in tenebris diuersas et atrocissimas poenas illis ducentibus et ostendentibus et felicitatis aliorum aliorumque infelicitatis meritum insinuantibus. hoc autem uidit die dominico paschae, cum per totam quadragesimam nihil doluisset, cui uix interuallo tridui antea parcebatur. uiderat autem in ipso ingressu quadragesimae illos promittentes sibi, quod per quadraginta dies nullum sensurus esset dolorem; postea ipsi ei dederunt tamquam medicinale consilium, ut ei praeputii longitudo praecideretur, quo facto diu non doluit. cum uero iterum similiter doleret et similia uidere coepisset, accepit ab eis rursus consilium, ut in mare pube tenus intraret et post aliquantam moram inde discederet, promittentibus sane, quod iam deinceps uehementem illum [*]( 1 at] ad S et Rlbd heiulabat ERS om. P1 2 cruentibus (s. l. m. 2 aj cruciatibus) E 3 dolorum om. R1 abriebatur E 5 bellicationem (s. l. m. 2 al uell.) E 6 tamquam om. PR\'b uideret PRd 7 paciebatur P 8 sane (e ex a m. 1) E pene P poene R 9 profectioris PR 10 uel post ei om. b 12 piorum] chorum piorum bd laetitiam (s. l. m. 2 trt lętantin) E,pIS laetantium Rbd 13 inpiorum El diger uersas P 14 docentibus P1 ostendentibus-felicita in ras. P et om. b aliorum om. ElP 16 pasce E quadragensimam ElP 17 cui] qui Sb cui (i ex m) R interballo El parcebatur] parcebatur (r ex s m. 1) E patiebatur b .18 ingresso P1 quadragensimae EI P 21 precideretur S 23 acepit Rl 24 et] ac PRSbd discederet (de s. l. m. 1) E discerit P1 )