Exameron

Ambrose, Saint, Bishop of Milan

Ambrose. Sanctii Ambrosii Opera, Pars Prima (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 32.1). Schenkl, Karl, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1896.

tum deinde quam pura et inuiolata successio ! ut nullus alteri, [*]( F ) [*]( 12 Reg. IIII 6, 28 sqq., cf. de bell. lud. V 40 13 Cic. de off. I 97 15 Baa. 149 D, 152 B (64 BD) 21 Baa. 152 B (64 E) ) [*]( 2 quia MB et (s craa.) S 6 adolere n (adolere m3 ex a dolore C) alę M alere 5\' et (suo ofM.) MfB lare (om. auo) N\' sui P 6 aiuere N uidentur 11 (uideri G m2) 7 suos defendat (-ant G m2; e oM. in r<M. C) a periculis n suis defendant (defendat MB) periculis N 8 obtinere C (i ex e m3) 9 miratua CjPV miratur G MJ! miretur et G m2 N seruat C 10 pleraeque Erasmus 12 pignoribus C (e s. o m3) 13 sepulchrum C (h del.) ?\' (h a. M.) sepulcrum F eet uterus jSB 14 moros n (corr. m3 C) internorumશ m2 (intemorum M.!) M\'B intimore શ\' pignera CPVશM1 pignorum C pignora ce<. 15 usua C (in f<M. m1) r (a alt. a. M.) suos F 16 atque C (t a. w. m2) aquae CP 18 labore CP et (6 ex e m2) C 21 ex∗uit C exibit F tunc II 22 ut nullus 11 nullus cet. )

147
sed generi suo miscetur, thymallus thymallo, lupus lupo! scorpaena quoque castitatem inmaculati conubii genensgeneris sui seruat. itaque habet pudicitiam generis <sui>, sed uenenum generis sui non habet; non enim percutit scorpaena, sed reficit. nesciunt igitur alieni generis socium adulterina coniugia, sicut sunt ea quae coeunte asinorum equarumque inter se genere magna cura hominum perpetrantur, uel rursus cum equis asinae miscentur, quae sunt uere adulterinae naturae; nam utique maius est quod in naturae conluuionem committitur quam quod in personae iniuriam. et, homo, ista [*]( 83 A ) procuras interpres adulterii iumentalis et illud animal putabas putas, quod adulterinum quam quod uerum est. ipse genera aliena confundis diuersaque misces semina atque ad uetitos coitus plerumque cogis inuitos putabas hoc industriam uocas. hoc quia de hominibus facere non potes, ut diuersi perfunctorie commixtio fetus possit excludere, tollis homini quod natus est et uirum de uiro exsuis abscisaque corporis parte [*](B ) sexum negas, spadonem efficis, ut quod negauit natura in hominibus inpleret audacia.

Quam bona autem mater sit aqua etiam hine considera. [*](C ) tu, o homo, docuisti abdicationes patrum m filios, separationes odia offensas: disce quae diuiderent parentis et filiorum necessitudo. uiuere pisces sine aqua non queunt nec a suae parentis consortio separari neque a suae altricis discerni munere, et fit hoc natura quadam, ut separati moriantur ilico. neque enim [*]( 20 Baa. 149 B (63 DE) ) [*]( 1 misceatur m3 C M<3 C thimalua G thimallus V thymalloa 9t (-us m2) tymallus શ\'M\' thymallo C (y in ras.) tbimallo G (1 pr. exp.) F tymallo શ\' 2 generi suo N 3 sui add. σα 5 alienigenarum (alienorum 3t o ex a, alienarum M\', alieni genera શ) piscium adulterina contagia N coum*gia C (n eras.) 6 coeunte MS coeunt cet. equarumqae C (e pr. m3 ex a) 7 genera GN\'B 8 equis 11 equus N uini CGP miscentur MrtpM misceantur 11 miscetur N uere 11 uera N adulteria N 9 colluuionem MS conluuione cet. 11 pretioatus C (us in raa.) 15 uacas C (a pr. in r<M.) 16 fetum N 17 exsuia n exuia eet. 21 tu o C in ras. min. spatii ) [*]( 10* )

148
ut omnia huius aeris uiuunt spiramine, quia hauriendi spiritus et respirandi natura his non suppetit; alioquin sub aquis [*]( D ) semper non possent uiuere non capientes spiritus infusionem. quod est nobis spiritus illis est aqua. sicut nobis spiritus ita illis aqua uiuendi ministrat substantiam. nos intercluso commeatu spiritus, quia ne breui quidem spatio possumus expertes esse uitalis spiritus, statim extinguimur; pisces quoque sublati de aqua sine substantia sui esse non possunt.

et causa manifesta est, quoniam in nobis pulmo per [*]( E ) thoracis laxiora penetralia recipit spiritum et, cum ipse sit <poris> plerisque penetrabilis, spiritus infusione interiorem calorem refrigerat. thorax enim ut suscipit alimenta, ita superflua ciborum et sucos salubres sanguinemque discernit: discerpunt pulmo collegerit, unde facilius ad eum potest aspiratio spiritus peruenire. pisces uero branchias habent, quas nunc plicant et colligunt, nunc explicant atque aperiunt. in hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua et [*]( F ) transmittitur ac penetrat, respirationis munus uidetur impleri. propria igitur natura est piscium nec communis cum ceteris, specialis usus et a ceteris uiuendi quaedam separata ac secreta substantia. propterea non nutriuntur neque ut terrena animalia manus humanae tactu et delenimento aliquo delectantur, etiamsi seruati in uiuariis suis uiuunt.

Quid autem de densitate dicam dentium? non enim ut oues [*]( 84A ) [*]( 24 Baa. 152 C (64 E) ) [*]( 1 spiramini C (-na m3) qui II (quia m3 C m2 C) auriendi C auri F hauriendi (h m2) Gશશ\' 2 his qui C (qui del.) 5 interclusio 11 (i alt. eras. G) 6 commeatus II (-tu m2 C) quia C s. M. 7 expertes n exsortes Jf exortes cet. 8 sui esse n esse sui jK esse sui sui uiui esse N\'B 9 in OM. N 10 recepit PVM\' et (corr. m2) G3t sit ipse N 11 poris add. ed. Rom. penetrabilis M<S\' penetralis eet. 12 thorax MS torM ce<. 15 branchias <S\' (h s. M.) 2)<M. rcH. brancias GF9tJf branthias B (h s. M.) brantias cet. 18 implere MS 20 ac IIMS et N4 B 23 uiuunt C (u alt. a. M. m3) uiuant S Trec. 24 bos aut Quis (oues 3t) N )

149
aut boues ex una parte dentes habent, sed pars utraque armata est dentibus, quia in aqua sunt et, si diutius cibum [*]( B ) uersarent et non cito transmitterent, aquarum eiusmodi de dentibus eorum esca posset auferri ac dilui. ideo densos et acutos habent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora et dilatione transmittant. denique non ruminant, solus tamen scarus in his ruminare perhibetur, ut ferunt quibus aut euentus aut usus fuit aut studium talia conprehendere.

sane nec ipsi a suis potentiae euasere uiolentiam [*]( c ) et auaritiae potiorum subiecti ubique inferiores sunt. quo quisque infirmior, eo <plus> praedae patet. et plerique quidem herbis pascuntur ac minutis uermibus; sunt tamen qui inuicem se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. itaque usu uenit, ut, cum ipse alium deuorauerit, ab alio deuoretur et in unum uentrem uterque conueniant cum deuoratore proprio deuoratus [*]( D ) sitque simul in uno uiscere praedae uindictaeque consortium. et ipsis sponte forte haec adcreuit iniuria, sicut in nobis non ex natura coepit, sed ex auaritia, aut quia ad usum hominum dati sunt, in signum quoque facti sunt, ut in his nostrorum morum uitia uideremus et caueremus exempla, ne quis potior inferiorem inuaderet daturus in se potentiori utuntur iniuriae. itaque qui alterum laedit sibi laqueum parat, in quem ipse incidat. [*]( 11 Baa. 1&2 C (65 A) ) [*]( 1 par (para Pm2 et C) utraque II utraque pars -V 2 qui m C 3 de in mg. m2 S, om. શM\'B 4 possit II (-et m2 G) densos (o RB u) m3 C m2 C 8 alia C et C m1 P talia C m3 G m2 11 plus addidi, magis post praedae ed. Paris. o. 1661 maiori (s. M. m2) praedaeશ 13 deuorant r pascuntur 11 14 esca maioris (maiori B) est (oMt. et) 2V a G\' m2 om. CF, in P unius litt. f<M. est 17 conueniunt MS conueniat Atr. CarM..DtM. Uind. coratore N 18 sitque MS sit tUque II fitque N\'B 19 ipsi 11 (-is m2 (?) 20 aut C (u.M a) 23 daturos C (-us Mt3) 24 laedit C (1 ex d) )

150

Et tu piscis es, qui uiscera inuadis aHena, qui demergis [*]( E ) infirmum, qui cedentem persequeris usque in profundum. caue De dum illum persequeris, incidas ipse ualidiorem et deducat te m alienas insidias qui tuas uitat priusque tuam spectet aerumnam qui te persequente propriam reformidabat. quid interest inter diuitem inprobae cupiditatis ingluuie absorbentem infirmorum patrimonia et silurum minorum piscium uisceribus aluum repletum? defunctus est diues et nihil ei [*]( F ) sua spolia profuerunt, immo magis eum rapinarum suarum detestabiliorem fecit infamia. captus est Syria et inutilis praeda detecta est. quanti in eo repperiuntur, qui alios deuorauerant! et tu diues habes in sinu tuo alterius praedatorem. ille habebat facultates pauperis, quas inuaserat: tu eum oppnmensopprimens duo patrimonia tuis facultatibus addidisti et adhuc tanto non satiaris augmento et dicis quod alios uindicaueris, cum eadem committas quae ulcisceris, iniusto iniustior et iniquo iniquior et auaro auarior. uide ne idem te qui piscem illum finis inueniat; amum sol et retia. sed praesumis de potentia quod nemo tibi possit resistere: [*]( 85 A ) praesumebat et silurus quod amum nemo sibi iaceret, nemo : tenderet retia, et, si incidisset, uniuersa disi\'umperet: et tamen fuscinam non euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, quibus se non posset exuere. sine dubio et hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo magis scelere suo tuta esse non poterit, quin aliquando dissoluat quod pro scelerum pretio constat difficile posse uitari.

piscis ergo es, o homo. audi quia [*]( B ) [*]( 1 Bas. 152 D,153 A (65 AB) ) [*]( 3 ipse in Atr. (in a. M.) Carn. DtM. Uind. 4 taas C (a in r<M.) 5 spectet C m2 MS expectat G m1 expectet ce<. persequente GV persequentem ce<. 7 de minorum jV 10 detestabiliorem C (e alt. in reM.) 11 eo C in raN. MMHM litt. 14 addisti II (cotr. m2 G\') 18 hamum G m2 9t m2 3f6\' cane et n caue caue N 20 hamum S et m2 GશM sibi nemo F Brux. 21 disrumperet F dirumperet 3f<S\' 25 qui.n C 26 possit C et (posse nt3) G posset PF quia M CP et (si del. m2) C )

151
piscis es: simile est regnum caelorum reti misso in mare, quod ex omni genere piscium congregauit. cum autem esset inpletum, duxerunt id ad litus et sedentes elegerunt optimos in uasis suis, malos autem foras miserunt. sic erit in consummatione saeculi. exibunt angeli et separabunt malos de [*]( c ) medio iustorum et mittent eos in caminum ignis. sunt ergo et boni et mali pisces; boni seruantur ad pretium, mali statim ardent bonum piscem nec retia inuoluunt, sed eleuant, nec amus internecat atque interiicit, sed pretiosi uulneris perfundit sanguine, in cuius oris confessione bonum pretium repperitur, quo tributum apostolicum et census Christi proprium. sic enim scriptum est dicente domino: proprios terrae a quibus accipiunt tributum uel censum? a [*]( D ) filiis suis aut ab alienis? et respondente Petro \'ab alienis\' ait dominus: uade ad mare et mitte amum et eum piscem, qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore eius inuenies ibi staterem; illum sumens dabis pro me et te.

noli igitur, o bone piscis, proprios amum timere; non occidit, sed consecrat. noli quasi uilem te contemnere, quia uides corpus infirmum. habes in ore tuo quod et pro Petro et pro Christo offeras. noli timere Petri retia, cui dicit Iesus: duc in altum et [*]( E ) laxato retia; non enim in sinistram partem mittit, sed in dextram, sicut iussus a Christo est. noli timere sinus eius, quia dictum est ei: ex hoc eris homines uiuificans. [*]( 1 Matth. 13, 47—50 11 Matth. 17, 27 13 Matth. 17, 25—27 23 Luc. 5, 4 26 Luc. 5, 10 ) [*]( 3 duxerunt C (u pro in ras.) 5 foris P (corr. m3) F (corr. m2) N\' consummationem 11 7 caminum m2 CGશ camino m1 C\'<?M et PVM\' et (o ex um m2)શ\' 8 sunt... pisces om Vશ\' et pro oat. MS 10 etleuant CJPF hamus m2 Gશ e< MS 15 an ab B 16 ua*de C 17 hamum m2 CNM\' et MS 19 dabis IIશ\'MS da eia શM\'B 20 hamum m2 Gશશ\' et MS 24 laxato. C (p ut uidetur croa.) 25 dexteram GPશ\'MS sinum 3t\' )

152
ideo misit retia et conplexus est Stephanum, qui de euangelio primus ascendit habens in ore suo statera iustitiae. sua confessione constanti clamauit dicens: ecce uideo caelos apertos et filium hominis stantem ad dexteram dei. pro hoc pisce stabat dominus Iesus; sciebat enim esse in ore eius pretium sui census. denique glorioso martyrio et [*]( F ) Petri iudicium atque doctrinam et Christi gratiam locuples adsertor inpleuit.

Nec te moueat, quod pro mari euangelium posui. euangelium est, in quo Christus ambulauit: euangelium est, in[*]( 86 A ) quo, licet titubauerit Petrus, quando negauit, tamen per dexteram Christi fidei munimentum, stationis inuenit gratiam: euangelium est. de quo martyr ascendit: euangelium est mare, in quo piscantur apostoli, in quod mittitur rete, quod simile est regno caelorum: euangelium est mare, in quo Christi figurantur propriis: euangelium est mare, in quo Hebraeus euasit, Aegyptius interemptus est: euangelium est mare, quia sponsa Christi ecclesia et diuinae gratiae [*]( B ) plenitudo, quae super maria fundata est, sicut dixit propheta: ipse super maria fundauit eam. exili super undas, o homo, quia piscis es. non te opprimant saeculi istius unde. si tempestas est, pete altum et profundum: si serenitas, lude in Suctibusfluctibus: si procella, caue scopuloso litore, De te in rupem furens aestus inlidat; scriptum est enim: estote astuti sicut serpentes.

et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda [*]( c ) [*]( 3 Act. 7, 56 10 Matth. 14. 25 et 30 11 Matth. 14, 30; 26, 70 sqq. 14 Matth. 13, 47 20 Psalm. XXIII 2 2o Matth. 10, 16 ) [*]( 1 retiam C sthefanum C stefanum P «atephanumશ 2 statera scripsi stateram IIM<S\' staterem N\'B 4 apertos (o ex u) CG 12 stationS (6 ex is m2) G gratiam jM, eras. <S, OMt. cet. 14 quod pr. CC-PJf quo JB (s. M.) cet. 17 aegyptius C (ti m raa.) interemtus CPF 19 supra N 20 super pr.] supra MfjB ea CFF e< (ea. m2) G eumjf 23 caue ab JV\'MB caue a <S* scopuloso C (o pr. ea? n m3, o alt. postea add.) 26 astuti C (i ex e m3) )

153
et seruanda coniugia, diligamus tributa nobis consortia. et si ii qui longinquis fuerant ortus floribus tempore regionibus separati inter se conuenerint et si floribus ad peregrina contenderit, nulla pauperior, nulla abstinentia conplacitam minuat caritatem. eadem lex praesentes absentesque conectit, idem naturae uinculum inter distantes et consistentes itaque caritatis iura constrinxit, eodem iugo benedictionis utriusque colla [*]( D ) sociantur, etiamsi alter obeat separatarum regionum longa diuortia, quia non corporis ceruice, sed mentis iugum gratiae receperunt. uipera, nequissimum genus bestiae et super omnia quae serpentini sunt generis astutior, ubi coeundi cupiditatem igitur, muraenae maritimae notam sibi requirit copulam uel nouam praeparat progressaque ad litus sibilo testificata praesentiam sui ad coniugalem amplexum illam euocat, muraena autem inuitata non deest et uenenatae serpenti expetitos usus [*]( E ) suae coniunctionis inpertit. quid sibi uult sermo huiusmodi nisi ferendos esse mores coniugum et, si absens est, eius operiendam praesentiam ? sit licet asper fallax inconditus lubricus temulentus: quid peius ueneno, quod in coniuge muraena non refugit? uocata non deest et Ioui lubricum sedula caritate conplectitur. ille tua mala portat et leuitatis femineae facilitatem, tu uirum tuum non potes, mulier, sustinere? Adam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem [*]( F ) uocauit ad culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea facilitate labatur. sed horridus et [*]( 10 Bas. 160 BC (68 B), cf. Plin. N. H. VIIII 76, XXXU 14 23 I Tim.2,14 ) [*]( 2 hi M\' hii G (i oM. eras.) M<. longinqui II 4 abstinentia M absentia N 5 connectit C et (n jM\'. acp. m2) G (n pr. eras.) P 6 conaistentea C (e pr. in f<M.) 11 coeundi C (coe in ?-6M.) 12 ad- Bamaerit CJPF 14 illam 11 (i!!Ma m2 CP) 15 expepititoa C (pi <M. m3) eipe«titus P (pi ef<M) expetttoa (o ex u m2) C 16 inpertit coniuncti-, onis N inpertit 6\' (r s. M. m3) inpetit P inpedit C (impendit m3) 17 ferendos C (o ex u m3) mores N sermones n opperiendam G (p pro s. «. m2) B et (m eras.) P operienda S opperienda MB 18 praesentiam P (m eras.) praesentia MSB temolentna C )
154
incultus est: semel placuit. numquid uir frequenter est eligendus ? comparem suum et bos requirit et equus diligit et, si mutetur alius, tamen trahere iugum nescit compar alterius et se non totum putat: tu iugalem repudias tuum et putas saepe mutandum et, si uno defuerit die, superducis riualem et statim incognita causa quasi cognita iniuriam pudoris exsequeris. uipera absentem requirit. absentem [*]( 87 A ) uocat et blando proclamat sibilo atque, ubi aduentare comparem senserit, uenenum euomit reuerentiam marito deferens, uerecundata nuptialem gratiam: tu, mulier, aduenientem de longinquo maritum contumeliis repellis. uipera mare prospectat, explorat iter coniugis: tu iniuriis uiam uiro obstruis, tu litium moues uenena, non reicis, tu coniugalis amplexus tempore dirum uirus exaestuas nec erubescis nuptias nec reuereris maritum.

Sed etiam tu, uir — possumus etiam sic accipere — [*]( B ) depone tumorem cordis, asperitatem morum, cum tibi sedula uxor deferri, propelle indignationem, cum blanda cooiunxconiunx ad caritatem prouocat. non es dominus, sed bono, non ancillam sortitus es, sed uxorem. gubernatorem te uoluit deus esse spectemus inferioris, non praepotentem. redde studio uicem, redde amonamori gratiam. uipera uenenum suum fundit: tu non potes duritiam mentis deponere? sed habes naturalem [*]( c ) rigorem: debes temperare eum contemplatione coniugii et reuerentia coniunctionis deponas animi feritatem. potest et sic: nolite quaerere, uiri, alienum torum, nolite insidiari [*]( 16 Bas. 160 CD (68 C) ) [*]( 4 tutum m2 P<b\' 5 superdocis riaalem IIB suspecta riualem ea 3f (ea ex eat) 8 suapicaris (icaris m2 in feM. 4 KM.) riuatem (n a. M. m2)શ disceptari uolumus શM\' 6 pudoris exseqaeris iniuriam N 13 uenenum શ\'M\' 16 etiam 11 enim etiam N 18 coniunx J?rM.c. TeH. et (n s. M.) DtM. coniux c<t. 20 uoluit deus CGP deus uoluit cet. 22 amoris G 24 et OM. N 2j deponas scripsi deponat IIB deponet CarM. deponere Cenemanus Maurinorum; deponas animi feritatem om. N\'MS potest et sic om. 11 )

155
alienae copulae. graue est adulterium, naturae iniuria est. duos primum deus fecit, Adam et Euam, hoc est uirum et uxorem, et uxorem de uiro, hoc est de costa Adam et iussit ambos esse in uno corpore et in uno spiritu uiuere. quid unum separas corpus, quid unum diuidis spiritum ? naturae [*]( D ) adulterium est. hoc docet muraenae et uiperae non iure generis, sed ardore libidinis expetitus amplexus. discite, uiri, qui alienam permolere quaerit uxorem cuius uidetur sibi asciscere cupiat contubernium, cui etiam comparandus ipse serpenti sit. festinat ad uiperam, quae se in gremium uiri non directo tramite ueritatis, sed lubrico deuii amoris pueri. festinat ad eam quae uenenum suum resumit ut uipera, quae fertur peracto coniunctionis munere uenenum quod euomuerat rursus haurire ; adultera enim uipera est. [*]( E ) unde et Solomon ait quod is qui fuerit temulentus, cum per uinum libido feruere consueuerit, tamquam a colubrae ictu extenditur et tamquam a cornuta diffunditur illi uenenum. et ut scias quia de adultera dixit adiecit: oculi tui cum uiderint alienam, os tuum loquetur peruersa.

nec quisquam uelut contraria posuisse nos credat, ut et ad bonum et ad malum uiperae huius exemplo uteremur, cum [*]( F ) ad institutionem utrumque proficiat, si erubescamus aut fidem non exhibere dilecto, cui exhibet serpens, aut [*]( 2Gen.2,19sqq. 15 Prouerb. 23, 32 1SProuerb.23.3S ) [*]( 1 ad adulterium C (ad eras.) P (ad exp.) iniuriae (oMt. est) C est om. N\'B 2 e*uam C (u eras.) 4 uno alt. C m3 unum C wjf P uiuere OM. N 5 quid II (i in ras. C) et s. u. m2 B, ow. cet. 6 *murenae C 7 o uiri N 8 alienum C et (-am m2) GP 9 assciacere F\' (a pr. s. M.) adscire શM\' adsciscere શ\'MSB contubernum C* 11 amoris C (a in ras.) 14 aurire n<S\' haurire (h s. M. m2) Gશશ\'M 15 solomon C salamon 9t9t\' salomon ce<. quo C-PV et (quod m2) G his G (h exp.) શMS (hi h eras.) cet. fuerit C (i tM f6M.) 16 a om. N colubre IIશ\'MSB colore M\' colobriશ (m.? colnbri) colubri G m2 colabro Uind. iactu II (ictu m2 G) ictus MMd. 19 loquetur G m2 MSB loquitur G m1 ce<. 20 ne II (nec G m2) 23 cui exhiberet CP exiberet (-bet m2) C relinquentis C )

156
relinquentes sancta coniugia lubrica et nocitura salutaribus praeferamus, quod facit qui cum serpenti miscetur.

Et quia de astutia coepimus sermonem subtexere, qua [*]( 8SA ) unusquisque fratrem suum circumuenire et decipere nititur et in nouas se fraudes componere, ut quem ui optinere non potest circumscribat dolo et fuco quodam artis obducat, [*]( B ) fraudulentum illndillud polypi ingenium non praeteribo, qui uadoso in litore petram nanctus adfigitur ei atque eius nebuloso ingenio colorem subit et simili specie terga obductus inmerito piscium sine ulla suspicione fraudis adlapsos, dum nota non fuisse et saium opinantur, cassibus furtiuae artis includit et sinu quodam suae carnis intercipit. sic spontanea uenit praeda. et talibus capitur argumentis, qualia sunt eorum [*]( c ) qui ingenium suum saepe commutant et diuersas nocendi artes mouent, ut singulorum mentes sensusque pertemptent cum continentibus positi continentiam praedicantes, in coetu intemperantium tamquam deuii ab studio castitatis et demersi intemperantiae uolutabris, ut qui eos audiunt aut uident incauta facilitate se credant eoque citius labantur, dum declinare non norunt nec cauere quod noceat, cum grauior sit et magis noxia inprobitas fultum obumbrata ue]amine. [*]( D ) et ideo cauendi sunt qui crines suae fraudis et brachia longe lateque dispergunt uel speciem induunt multiformem. isti enim polypi sunt nexus plurimos habentes et callidorum ingeniorum uestigia, quibus inretire possint quidquid in scopulos suae fraudis inciderit.

cancer quoque quas cibi gratia praestigias [*]( 7 Baa. 153 C (65 DE), cf. Arist. H. A. VIIII 37 (622 a, 8) 26 Bas. 153 AB (65 BC) ) [*]( 1 salutaribua C (t in ras.) 2 serpenti n (-te m2 G) serpente N 3 sermone C sermones GP qua CGશ\'B quia cet. 5 qu6 GN quae CF qui (OM. ui) -P optinere Cશ\'MS obtinere ce<. 8 nanctus (n exp.) CGVB, (n eras.) PN\'M 9 colore C 10 adtapsus CFSHf\' et (cotT. m2) Pશ\' 11 fortiuae C (v s. o M3) furtiuae S (u in ras.) 15 pertemtent CG 17 ad n (d exp. G, eras. F) a MS 18 ut Cm3 N et C m1 CPF 19 labantur C w3 labuntur C MtJ G (a pro e.!: a) cc<. 23 isti scripsi istius II et isti y )

157
instruit! namque et ipse ostreo delectatur et carnis eius epulum sibi quaerit. sed quia ut pinus? cibi moliri, [*]( E ) quoniam cum difficilis est uenatio tum periculosa - difficilis, quia testis ualidioribus esca interior includitur; nam uelut muris quibusdam mollitiem carnis praecepti imperialis interpres natura muniuit, quam medio testarum quodam sinu concauo nutrit ac fouet et quasi in quadam ualle diffundit ; et ideo cassa omnia temptamenta sunt cancri, quia aperire clausum ostreum nulla ui potest, et periculosum est, si chelam eius includat —, ad argumenta. confugit et insidias noua fraude [*]( F ) molitur. itaque quia omnia genera delectatione mulcentur, explorat si quando ostreum in remotis locis ab omni iam contra solis radios diptycum illud suum aperiat et reseret claustra testarum, ut libero aere uisceris sui uoluptatem quandam capiat, et tunc clanculo calculum inmittens inpedit conclusionem ostrei ac sic aperta claustra repperiens tuto inserit chelas uisceraque interna depascitur.

sunt igitur [*]( 89 A ) homines, qui cancri usu in alienae usum circumscriptionis inrepant et infirmitatem propriae uirtutis astu quodam subfulciant, fratri dolum nectant et alterius pascantur aerumna: tu autem proprio esto contentus et aliena te damna non pascant. bonus cibus est simplicitas innocentiae. sua bona adtonita insidiari nescit alienis nec auaritiae facibus [*]( 17 Bas. 153 B (65 D) ) [*]( 1 carnes Ft (carnis C m3)શ\' <epulum C (a eras.) 2 sequia ut (corr. <M sequi∗| Aut, sed A eras.) C sequi aut GV et (a eras.) P cibi. C 3 tum MS tunc ce<. pericula CF et G m1 periculo G m2 P 5 quidam <7PF quibusdam (bus a. M.) G 7 ac N aut n 8 temtamenta CP et (corr. m2) G quia j$\' (a a. M. m2) qui VM 9 helam 6\' chelam G (h s. M. m2) chlemam શ\'(h a. M. m2) 12 oatL semotis in N\'B locis post uento transponunt MS 13 dtptycam M dtctycum B dipticum cet. 14 testa**rum C\' testaturum G (c<MT. m2) t\' uisceri CGV sui (o N. i m2) C 17 celas CT chelas C (h &. M. m2) chaelas P (h s. M. m2) 18 usu] asa CPF et (usu corr.) C usumj ueu C\'PF ausum (a add. m2) G circumscriptiones C (-is m3) 19 infirmitate CPY 21 propriia N contemtas C et (corr. m2) F contentus C (n a. M. m2) )

158
inardescit. cui lucrum omne ad uirtutem dispendium est, ad cupiditatem incendium. et ideo beata est, si bona sua nouerit, [*]( B ) cum ueritate paupertas et omnibus praeferenda thensauris, quia melius est exiguum datum cum dei timore quam thensauri magni sine timore. quantum est enim quod hominem alat? aut si quaeris quod etiam aliis abundet ad gratiam, id quoque non multum est; melior est enim hospitalitas m holeribus cum gratia quam uitulorum pinguium praeparatio cum discordia. utamur ergo ingenio ad quaerendam gratiam et salutem tuendam, non ad alienam circumscribendam [*]( c ) exemplum. licet nobis uti exemplis maritimis ad profectum nostrae salutis, non ad alienae periculum.

9,24 Echinus, animal exiguum. uile ac despectabile, maritimum [*](D ) loquor, plerumque index futurae tempestatis aut diuersisque adountius solet esse nauigantibus. denique cum procellam uentorum praesenserit, calculum ualidum arripit eumque uelut saburram uehit et tamquam ancoram trahit, ne excutiatur strauit. itaque non suis se librat uiribus, sed alieno stabilit et regit pondere. quo indicio nautae uelut signum futurae perturbationis capessunt et sibi excitet, ne eos inparatos turbo inprouisus inueniat. qui mathematicus, [*]( E ) qui astrologus sed Chaldaeus potest sic siderum cursus, sic caeli motus et signa conprehendere? quo ingenio ista [*]( 2 Uerg. Georg. II 458 4 Prouerb. 15, 16 7 Proucrb. 15, 17 13 Bas. 160 A (67 E, 68 A), cf. Plin. N. H. vmi 100 XVIII 361 3 ueritate* C 6 aut C (u m ras.) 7 enim est GP hospitalitas in C (s in in r<M.) 8 oleribus n<S\' holeribus (h s. M.) !t\' 13 ac C it r<M. despectabile CP distabile C despicabilem F indispicabilem N (m eras.) indispicabile Jtf\' dispicabile B despicabile cet. 15 procella C 16 cauculum n (corr. m2 GP) calcalum M 17 saburra C (rr m r<M.) 18 se suia NM\'jB librat MSB <;< (ex liberat) N\' liberat ce<. 19 alienae C m2 stabilit et શm1 શ\'M\'MS stabilitate n (-ttB m2 CG) stabilitum B stabilitur !t m2 regit N MJ શ\'M\'MS regitur !t m2 nB tielud C 22 astrolocua C chaldeua M chaldaeus <S\' (h s. tt.) caJdeus ce<. sic S (in mg. m2) Brux. CarM. Diu., om. ce<. 23 sic N\'MS hos CGP hoc F uel B )

159
collegit, quo doctore percepit? quis ei fuit tanti interpres augurii? homines confusionem aeiis uident et saepe falluntur, quod plerumque eam sine tempestate discutiat: echinus [*]( F ) non fallitur, echinum sua nequaquam signa praetereunt.