Exameron

quis igitur has leges turturi dedit? si hominem quaero, non inuenio. homo enim nullus est ausus, quando nec Paulus ausus est leges tenendae uiduitatis praescribere. denique percussorem: uolo ergo iuniores nubere, filios procreare, [*]( 10 Bas. 177 C (76 B) HLuc.2.24 12Leuit.l2,8 16Uerg. Aen. IIII 16—1S 27 I Tim. 5, 14 ) [*]( 1 et 5 feni n Cene N 3 connectit P et n pr. exp. m3 (\' m2 G proprios C (o alt. ex u) 4 aednlitatis C (i aM. ex e M.3) 5 alienos C (o ex u) 10 castrae C (ra. exp. m3) 15 etenim] enim Mf\' 16 pertaesont C pertesunt (corf. m2 pertapaum) C apertae sunt P (corr. pertaesai) V pertaesua M pfrtae6a* S 18 perpetuitatem C (i ex e m3) 19 quid 11 (d exp. C) 26 rescribere n (corr. m2 G) 27 ergo F2V enim CGP )

: Diximus de mduitate auium eamque ab illis primum [*]( D ) exortam esse uirtutem; nunc de integritate dicamus, quae in pluribus quidem auibus inesse adseueratur, ut possit etiam in uulturibus deprehendi. negantur enim uultures [*]( E ) indulgere concubitu et coniugali quodam usu nuptialisque copulae sorte misceri atque ita sine ullo masculorum concipere semine et sine coniunctione generare natosque ex his in multam aetatem longaeuitate procedere, ut usque ad centum annos uitae eorum series producatur nec facile eos angusti aeui finis excipiat.

quid aiunt qui minor nostra ridere mysteria, cum audiunt quod uirgo generauit et inpossibilem innuptae, cuius pudorem nulla uiri consuetudo temerasset, aestimant partum ? inpossibile [*]( F ) putatur in dei matre quod m potiuntur posse non negatur? [*]( 2 I Cor. 7, 8 sq. 16 Bas. 180 AB (76 DE) 21 Uerg. Georg. 1111206 ) [*]( 2 alibi C (bi s. M.) bonum est B et (est a. M. m2) 3t\', (eat in mg. m2) S 9 non uritur <y m2 N nutritur C m1 cet. iuuentutls G m2 N\'B iuuenis G m1 Mt. noc (n s. c m2) C nocte F tetntatur C 10 inlecebras rPF et (a eras.) G 11 castimonia C (.H m3) PVશ castimonie C (-iam m2) seruare N primam CPV sortem CV 12 permissam CP et m1 C premissam F praemissa G m2 2V promissa B 15 inesse II ita esse N 17 comcubitu C 21 fines C 23 pudore CPF 24 existimant N 25 putatur... possibile OMt. II )

i Nunc age quae aues uelut quandam rem publicam curare [*]( 106 A ) uideantur expediam atque uitae huius aetatem agere sub [*]( B ) legibus. hinc occurrit rei publicae usus est leges omnibus esse communes atque obseruari eas deuotione communi, uno omnes teneri uinculo, non alii ius esse quod alius sibi intellegat non licere, sed quod liceat licere omnibus et quod non liceat omnibus non licere ; esse etiam communem reuerentiam patt-um, quorum consilio res publica gubernetur, commune omnibus urbis domicilium, commune conuersationis officium, occurrit praescriptum omnibus, unum esse consilium.

magna [*]( c ) haec, sed quanto in apibus praestantiora, quae solae in omni genere animantium communem omnibus subolem habent, unam omnes incolunt mansionem, unius patriae clauduntur limine. in commune omnibus labor, communis cibus, communis omnibus operatio, communis usus et fructus est, communis uolatus — quid plura? — communis omnibus generatio, integritas quoque corporis uirginalis omnibus communis inuenias, [*]( n ) [*]( 6 Baa. 171 D (73 E) 7 Uerg. Georg. IIII 154 16 Bas. 173 AB (74 A) 17 Uerg. Georg. IIH 153, 155, 184 ) [*]( 1 reuetlet C (1 eras.) desponsata (e ex i) m3 C m2 G desponsata uiro શ\'MSB 2 maria uirgo શM\' pudori C (a ex o w3) 3 plurima. C (m eras.) 4 probaret et N\'MS 6 abes C\'.P habes G (m2 aues) F aues M (e ec i m2) B (auia corr.) 7 uideatur 11 (-antur C m2) B 9 communes C (mn m r<M.) deuotione C (e aM. in ras.) 10 uinculo C (c in ras.) alii ias] aliaa M\' alterius N\' (tenus in fos. m2, fort. ex alteri ius) 11 non C (n alt. w r<M. m3) non licet N\' 13 patrum IIMjSB natorum શM\' senatorum શ\' 14 commune V communi jS* (e a. i m3) communes GPB communia Cશ\'M\'M communi (-nis m2) in N 15 perscriptum CP et (praesc. m2) G 17 sobolem CG 19 omnibus om. N\'MS )

ipsae sibi regem ordinant, ipsae populos creant et licet positae sub rege sunt tamen liberae. nam et praerogatiuam rex tenent et fidae deuotionis affectum, quia et tanquam a se rex diligunt et tanto honorant examine. [*]( E ) rex autem non sorte ducitur, quia in sorte euentus est, non iudicium et saepe inrationabili casu sortis melioribus ultimus quisque praefertur, neque inperitae multitudinis uulgari clamore signatur, quae non merita uirtutis expendit reges publicae utilitatis emolumenta rimatur, sed mobilitatis nutat incerto, neque priuilegio successionis et generis regalibus thronis insidet, siquidem ignarus publicae conuersationis cautus atque eruditus esse non potentpoterit. adde adulationes[*]( F ) atque delicias, quae teneris inolitae aetatibus uel acre in-. genium eneruare consuerunt, tum institutiones spadonum, quorum plerique suo magis quaestui quam usui publico animum regis inclinant. apibus autem rex naturae claris formatur insidiari, ut magnitudine corporis praestet et specie, tum quod in rege praecipuum est, morum illi. nam etsi habet aculeum, tamen eo non utitur ad uindicandum. sunt enim leges naturae non scriptae litteris, sed inpressae moribus, ut leniores sint ad puniendum qui potestate maxima consuerunt. sed etiam illae quae non [*]( 107 A ) obtemperauerint legibus regis paenitenti condemnatione se [*]( 2 Uerg. Georg. IIII 198 3 Uerg. Georg. IIII 200 sq. 5 Uerg. Georg. IIII 201 22 Bas. 173 A (74 A) 23 Bas. 173 B (74 B) ) [*]( 1 oec pr. II.B neque (om. inter se) N\'MS concnbitu* C 3 emmittunt C\' berbes C 4 post alt. ipsae add. sibi N\' 5 licent C 7 tanquam C (m a. n MJ) tamquam cet. honorant D<M. (a ac e) honorantar W (ur M\'<M.) cet. !2 emolumenta C (o ex u m3) 14 tronis Cશ\'B thronis (h N. «. m2) GM 15 adulationis CjPM\' et (-es m2) GaB 21 tunc ΠΜS mansuetudinem CP 23 literis C 24 inpreasa CjPy et (corr. m2) C 25 maxima potestate N etiam IIMSB et apes N\' 25 obtemperauerint C (n in r<K.) )

Processus autem est per rura redolentia, ubi inalantes horti Roribusfloribus, ubi fugiens riuus per gramina, ubi amoena riparum: illic ludus alacris iuuentutis, illic campestre exercitium, illic curarum remissio. opus ipsum suaue. de aoribusfloribus, de herbis dulcibus fundamina castrorum prima ponuntur. quid enim aliud est fauus nisi quaedam castrorum species ? denique [*]( c ) ab his praesaepibuapraesaepibus apium fucus arcetur. quae castra quadrata tantum possunt habere artis et gratiae, quantum habent crates fruges, in quibus minutae ac rutundae cellulae quia sui inuicem fulciuntur? quis architectus eas docuit exagonia quia cellularum indiscreta laterum aequalitate componere ac tenues inter domorum saepta ceras suspendere, stipare mella [*]( 3 Uerg. Georg. IIII 210 sqq. 9 Uerg. Georg. illI 169 10 Uerg. Georg. IIII 109 et 19 (23) 13 Uerg. Georg. IllI 161 15 Uerg. Georg. mi 168 16 Bas. 173 CD (74 C-E) 19 Uerg. Georg. IIlI 159—162 20 Uerg. Georg. IlII 163 sq. ) [*]( +1 uulnere N\'MS et m2 (?Prj? 3 exaequantur શM\'MS\' sententia C nullis hic 11 (h eras. GP) 5 indiis CF et (in a. M. et is eras.) P indis B indi C (i &E iis) M (i a!<. ea: t) populis CV et (8 exp.) P-S et (s eras., OM. sarmataram) 9t tantam quantam .. reuerentiam IIN\'B 6 de DB e M<. 9 rara.... C tpalantea G (h s. in m2) inhalantes MS et (h s. M. m2) N inhalentes (h s. M.) B 10 ribus C (riaibus m3. ui 8. M. in raf.) V riuibus G (m2 riuus) P (ai eras.) 11 exercitium C (ti &E t) 14 fabua C et (corr. m2) CP 15 praesepibus C (p alt. ac b <H?, e alt. M\' i m3) ce<. apum N\' 16 crates F?{\' et (e ex i m2) શ cratis Jtf\' grates CM et (corr. m2) GMB 17 faborum C et (corr. m2) CP fabulorum F rutundae CtnJ! rotundae C m2 M<. 18 arcitectus C architectus (h s. M. m2) GP, (h s. M. et i ex e m2) V arthitectoa M aexagonia n (s eras. F) 20 stipare C (p ex b) )

merito quasi bonam operariam scriptura apem praedicat dicens: uade ad apem et uide quomodo operaria est, operationem quoque quam uenerabilem mercatur, cuius laborem reges et mediocres ad salutem sumunt; [*]( F ) adpetibilis enim est omnibus et clara. audis quid dicit propheta? mittit utique te, ut apiculae ilhus sequaris exemplum, imiteris operationem. uides quam laboriosa, quam grata sit. fructus eius ab omnibus desideratur et quaeritur nec pro personarum diuersitate discernitur, sed indiscreta sui gratia regibus panterpariter ac mediocribus aequali suauitate dulcescit. nec solum uoluptati, sed etiam saluti est. fauces obdulcat et curat uulnera, internis quoque medicamentum [*]( 8 Uerg. Georg. IIII 158 sqq. 6 Uerg. Aen. VII 749; VIIII 613 8 Uerg. Georg. IIII 236 sqq. 13 Uerg. Georg. IIII 169 14 Prouerb.6.8 ) [*]( 1 orrea II nectare N nectareae II (ae czp. F) discernere M diatendere (tende s. M. m2) B 3 costodiam C (u s. o pr. m2) 6 rorem w ras. C 8 specula M (spic. m2 GjPF) N\' (spic. m2) M\' 12 con m1 CGP (cum m2) coalita CP et (-tu m2) F quo alita G (m2 coalitus) 13 fragrare C flare M\' flagrare B (r alt. s. M.) M<. anaaitate C\'C 18 adpetibiles C (cor. -is) શ\' enim CGPN\' antem MSB, OMt. F 19 dicat VN\'MS 23 gratiam 11 (m e.cp. V) 24 post nec aeM. regibus 11-B 25 obdulcat C (1 s. M.) et eras. G )

denique regem suum summa protectione defendunt et perire pro eo pulchrum putant. incolomi rege nesciunt mutare iudicium, mentem pretiosa, amisso fidem superflua muneris derelinquunt atque ipsae coniunx mella diripiunt, quod is qui principatum habuit muneris interemptus est.

itaque cum aues aliae uix in anno edant singulos fetus, apes geminos creant et duplici ceteris [*]( B ) fecunditate praeponderant.

Consideremus nunc quid sit quod ait: producant aquae reptilia animarum uiuentium et uolatilia uolantia super terram secundum genus et secus [*]( c ) firmamentum caeli. cur super terram dixerit, certum est, quia uictum de terra imaginem; secus firmamentum autem caeli quomodo, cum aquilae ultra ceteras aues uolent et tamen ipsae non secus firmamentum caeli ? sed quia graece ούρανός dicitur, quod latine caelum adpellamus, ούρανός autem inuisibilis τού δράσθαι id est a uidendo, ideo quod aer perspicuus sit et ad uidendum purior, in aere uolitantia genera dixit [*]( D ) animantium. neque moueat quod ait secus firmamentum caeli. non proprie firmamentum hic posuit, sed abusiue, eo [*]( 2 Uerg. Georg. IIII 212 aqq. 7 Uerg. Georg. UH 231 10 Gen. I 20 Bas. 180 BC (77 A) ) [*]( 3 perire pro eo in ras. C pulchrum (pnlchr in ras.) C 4 incolomi N\'M et m1 <S\' incolume CmZ (u in r<M.) P et mJ CF et (e ex i) B incolumi m2 CG F m3 S 5 reseruandi 11 (a ex e m3 (7, m2 Gf) seruandi N 6 his libri (h Mp. CGશશ\'\'MS) habet C (e ex i m3) 7 interemtus CP et (corr. m2) C 8 duplici C (-ce m3) et (ci ex ce) GP 10 nam C (nc a. m m3) 11 post uolantia odd. et uolatilia. uo!antia animarium (-aram P) uiuentiom C (haec exp. Mt3) F 17 OTranof pf. MSB oypaNOC VN\' euranoa C (e arp.) C et (u <. eu) P eTpaNOC alt. C (a m3 ex 0) OTPONOC GP OTPANMC o M oypaNOC VN B 18 AnOTT. OPACeAI C aTROT- yOPaCOai C (n <. TR) AnOTT.OPACOAI F anOTyopacoaT F AITOTOTopaCEai શશ\'\' aiTOTOyopaceal Jtf AnOTOTOpaCThe MB AnoeuOTPACee <S\' ) [*]( XXXII. Ambr. pM* 1, fMO. 1. ) [*]( 18 )

nunc quia diximus quae uolatilia, quam naturam habeant uel gratiam, et ea pauca de multis - neque enim uacat uniuersa describere, cum sint similia atque eiusdem inuisibilis —, tamen aues ipsae quam inter se diuersitatem habeant [*]( E ) consideremus. inuenimus enim cornicis pedes uelut quibusdam digitis distantibus separatos atque diuisos, corui quoque atque pullorum aliter etiam fonnatoaformatos a natura pedes, auium quae carne uescuntur quasi incuruos atque illud, uelut ad praedam paratos. ea uenustior, quae natandi habent usum et consuetudinem, latos habent pedes et membrana quadam illos digitos pedum sibi copulatos atque coniunctos. in quo [*]( F ) admirabilis patet ratio naturae, ut et illa ad uolandum uel ad rapiendum cibum usu adcommodo fulciantur et ista ad natandum adiumenta habeant conpetentia, quo melius aquis possint supernatare et quasi remis quibusdam ita pedibus suis membranae illius extensione latioribus aquarum fluenta dominaris.