sunt tamen aliqua piscium genera, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fouendi partus necessitate, quem oportuno atque legitimo procurantes tempore ex plurimis locis ac diuerso maris sinu uelut communi consilio conuenientes coniuncto agmine aquilonis maria petunt et ad illud marinos mare partium quadam naturae lege contendunt. [*]( E ) dicas, si ascendentes uideas, reuma quoddam esse; ita proruunt fluctusque intersecant per Propontidem in Euxinum uiolento impetu profluentes. quis piscibus haec adnuntiat loca, [*]( 14 Bas. 156 CD (66 DE) ) [*]( 1 terminos orbis terrarum N\'B orbis C (o ex u) 8 nulla C (n <M.) 4 expectandi n (apectandi C m2) 5 feruntur JfS* ferunt U\' (OM. cete... corpora) ferunt ut c<\'<. certa II 6 et qualia CP et (et ęqualia m2) C 7 uidire C 8 omnibus jS\'JB Brux. Carn. jDttt. omnia yeH. Trec. omni ce<. 9 hiis C et (i pf. exp.) P (i alt. exp.) G 10 inofFensi CGP 11 patrium C (u in rtM.) patriam G (cofr. m2) 14 genera piscium N quae UM\'B et m2 G 17 mari CP et (maris m2) C diuerso (diueraos 9t m2 ac diuersus, U\', diuersus M\') sinu (ainua jV\') maria innumeri N\'B uel 11 (uelnt Gm2) 18 aagmme V et (n eras.) CP (n c.cp. m2) C illum 11 20 decaasic CG et (denique m2) P dacassi F rheuma M (h eras.) quodam C et (cotT. m2) GP 21 praepontidem CF et (corr. m1) P propoutid6 G (o pro exc e) eaxinum portum M<S* euxinum pontum CtMd. 22 Qiolentn C (-to m3) F )
163
praecipit tempora? quis tribuit dispositionem uiandi, comitandi ordinem, metas et tempora reuei\'teQdi? homines scilicet imperatorem habent, cuius expectatur imperium, procedit tessera, proponuntur edicta prouincialibus ut conueniant, tribunis
[*]( F ) militum litterae diriguntur, dies statuitur: et plerique ad dies statutos occurrere nequeunt. quis imperator piscibus praeceptum dedit, quis doctor hanc tribuit disciplinam, qui metatores itinera disponunt, qui duces iter dirigunt, ut nullius desit occursus? sed agnosco quis ille sit imperator, qui ordinatione diuina sensibus uniuersorum suum infundat imperium, qui tacitus mutis animantibus naturalis disciplinae ordinem tribuat, non solum magna penetret, sed etiam per minima quaeque se fundat. diuinae legi piscis obsequitur, et homines contradicunt. piscis sollemniter obaudit mandata caelestia, et homines inrita faciunt dei praecepta. an contemptibilis tibi
[*]( 92 A ) uidetur, quia mutus est rationisque expers? sed uide ne tu tibi magis incipias esse contemptui, si inrationabili maria deprehendaris. quid autem rationabilius hoc piscium transitu, cuius rationem quidem uerbis non explicant, sed factis locuntur? pergunt enim aestatis tempore ad fretum Ponti, eo quod reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit. non enim tamdiu sol ei fluctu quamdiu ceteris inmoratur, eaque
[*]( B ) mari causa ut non omnem aquam exhauriat, quae dulcis ac
[*]( 6 Bas. 156 CD 157 A (66 E, 67 A) 20 Baa. 157 B (67 B), cf. Plin. N. H. VIIII 49 aq. ) [*]( 1 praecipi F et (-pit m2) CGP praecepti ?[ (praedpit m2) praecepta U\'M\'MS 2 scilicet scripsi 5 U\' sunt ce<. suum Gelenius 4 edicta. C 6 nequeant 11 non queunt N 7 doctor C (do et or in ?\'<M.) 8 nullus deBit occursui C 11 tacitis 11 (-us m2 C) B 12 non ΠΝ\' nec MS et non B y<\'H. Trec. 14 obit M oboedit S Ptttd. mandatis caelestibus Uind. et homines ... praecepta OM. N\'MS 15 inritam C (m e.cp. m3) P contemtibilis CGP contemplabilis V 17 contemtui C\' contemptui (p M<3) G\'P contentui F inrationabili ow. n 19 ratione C 20 loquuntur M\'MSB 22 auctu C flata GjPF freta M freto M<. 23 exauriat V et (corr. m2) CG ac 11 atque JV ) [*]( II* ) 164
potabilis sit. quis autem ignoret quod etiam ea quae maritima sunt aquis plerumque dulcibus delectentur? denique dum flumina secuntur et ad superiora ascendunt, frequenter alieni pisces generis capiuntur in mari. cum haec igitur causa Pontum illis faciat gratiorem uel quod aestus temperet sollemnis illic flatus aquilonis, tum oportuniorem ceteris iudicant, in quo generare et partus possint omnesque enutrire,
[*]( c ) quod teneri fetus laborem alienae regionis ferre uix possint, quos illic fouet aeris blanda clementia. itaque peracto munere omnes simul eo quo uenerant agmine reuertuntur.
Quaenam ista sit ratio consideremus. obiectus est Ponti sinus boreae ceterorumque uentorum uiolentissimis flatibus, unde si grauis illic procella furit, tempestates mouentur, ita ut de profundo harena uertatur, cuius rei fluctus harenosus [*]( u ) indicio est, qui uentorum motu insurgens altius, tum pondere grauior haud dubie non solum nauigantibus, sed etiam maritimis ipsis animantibus intolerabilis habetur. accedit illud, quod cum plurima et maxima Ponto flumina misceantur, tum hiberno tempore sinus ipse frigidior et torrentum rigescat omnem. propterea pisces tamquam arbitri fluentorum aestate illic asperantis aurae clementiam captare septentrionalium, cuius amoenitate perfuncti rursus hiemis aspera declinare contendunt [*]( E ) et septentrionalis plagae saeua fugientes in reliquos se sinus conferunt, in quibus aut uentorum mollior sit placiditas aut solis soleat uernare temperies. nouit igitur piscis pariendi tempus, quod pro magno mysterio dixit Solomonis sapientia, nouit tempus euudieundi atque redeundi, nouit tempus perfunctionis [*]( 11 Baa. 157 BC (67 BC) 26 Eccl. 3, 2 ) [*]( 1 sit CGPUM\'MB est VS, OM. N\' 3 sequuntur UM\'MSB 4 igitur. C 6 solem. nisi n 10 a.gmine C augmine P (u c.rp.) F reuertuntur C (n aM. in raa.) 13 si OM. N\'MS furit Trec. fuerit B fuerit et H furit et C (et eras.) cet. 14 uersatur UU\'M et m1 S uerratar S m2 <? mg. M\' 16 hau dubie C MtJ, ac fort. sic scripsit Ambrosius 17 intollerabilia C et (1 pro exp.) G 18 cum OMt. 11 19 torrentium VM 20 arbitrii n (-tres G m2) 21 consueuerunt Brux. 23 seuas f 26 solomonis M salomon in S salomonis cet. )
165
et iactationis et nouit ut non queat falli, quia non rationis aestimatione et disputationis argumento utitur, sed inspiratione naturae, quae uera est magistra pietatis. denique omnes
[*]( F ) animantes reseruandi habent pariendi tempora, homo solus indiscreta atque confusa. reliqua genera clementiam temporis quaerunt, mulieres solae partus suos inclementer effundunt; uaga enim et intemperans libido generandi uagam pariendi aetatem exhibet. piscis tanta illic transmittit, ut utilitatem aliquam generi suo quaerat, nos quoque diffusa aequora transfretamus; sed quanto honestius quod successionis amore quam quod pecuniae auiditate suscipitur? denique illis ad pietatem, nobis ad quaestum transmissio deputatur. illi subolem referunt omnibus mercibus hic, nos mercem
[*]( 93 A ) longe inparem ad periculi uicem misera lucri cupidine reportamus. itaque illi patriam repetunt, nos derelinquimus: illis nando incrementum generis adquiritur, nobis minuitur nauigando.