Silvae
Statius, P. Papinius (Publius Papinius)
Statius, P. Papinius. Statius, Volume 1. Mozley, John Henry, editor. London: William Heinemann; New York: G.P. Putnam's Sons, 1928.
- ungula sedet equi reseretque arcana pudicos
- Phemonoe fontes vel quos meus auspice Phoebo
- altius immersa turbavit Pollius urna,
- innumeras valeam species cultusque locorum
- Pieriis aequare modis, vix ordine longo
- suffecere oculi, vix, dum per singula ducor,
- suffecere gradus, quae rerum turba! locine
- ingenium an domini mirer prius? haec domus ortus
- aspicit et Phoebi tenerum iubar; illa cadentem
- detinet exactamque negat dimittere lucem,
- cum iam fessa dies et in aequora montis opaci
- umbra cadit vitreoque natant praetoria ponto,
- haec pelagi clamore fremunt, haec tecta sonoros
- ignorant fluctus terraeque silentia malunt.
- his favit natura locis, hic victa colenti
- cessit et ignotos docilis mansuevit in usus.
- mons erat hic, ubi plana vides; et lustra fuerunt,
- quae nunc tecta subis; ubi nunc nemora ardua cernis,
- hic nec terra fuit: domuit possessor, et illum
- formantem rupes expugnantemque secuta
- gaudet humus, nunc cerne iugum discentia saxa
- intrantesque domos iussumque recedere montem,
- iam Methymnaei vatis manus et chelys una
- Thebais et Getici cedat tibi gloria plectri:
- et tu saxa moves, et te nemora alta sequuntur.
- Quid referam veteres ceraeque aerisque figuras,
- si quid Apellei gaudent animasse colores,
- si quid adhuc vacua, tamen admirabile, Pisa
- Phidiacae rasere manus, quod ab arte Myronis
- aut Polycliteo iussum est quod vivere caelo,
- aeraque ab Isthmiacis auro potiora favillis,
- ora ducum ac vatum sapientumque ora priorum,
- quos tibi cura sequi, quos toto pectore sentis,
- expers curarum atque animum virtute quieta
- compositus semperque tuus? quid mille revolvam
- culmina visendique vices? sua cuique voluptas
- atque omni proprium thalamo mare, transque iacentem
- Nerea diversis servit sua terra fenestris:
- haec videt Inarimen, illinc Prochyta aspera paret;
- armiger hac magni patet Hectoris, inde malignum
- aera respirat pelago circumflua Nesis;
- inde vagis omen felix Euploea carinis
- quaeque ferit curvos exserta Megalia fluctus,
- angitur et domino contra recubante proculque
- Surrentina tuus spectat praetoria Limon.
- una tamen cunctis, procul eminet una diaetis,
- quae tibi Parthenopen derecto limite ponti
- ingerit: hic Grais penitus delecta metallis
- saxa; quod Eoae respergit vena Syenes,
- Synnade quod maesta Phrygiae fodere secures
- per Cybeles lugentis agros, ubi marmore picto
- candida purpureo distinguitur area gyro;
- hic et Amyclaei caesum de monte Lycurgi
- quod viret et molles imitatur rupibus herbas,
- hic Nomadum lucent flaventia saxa Thasosque
- et Chios et gaudens fluctus spectare Carystos:
- omnia Chalcidicas turres obversa salutant,
- macte animo, quod Graia probas, quod Graia [*]() frequentas
- arva: nec invideant quae te genuere Dicarchi
- moenia! nos docto melius potiemur alumno.
- Quid nunc ruris opes pontoque novalia dicam
- iniecta et madidas Baccheo nectare rupes?
- saepe per autumnum iam pubescente Lyaeo
- conscendit scopulos noctisque occulta sub umbra
- palmite maturo rorantia lumina tersit
- Nereis et dulces rapuit de collibus uvas.
- saepe et vicino sparsa est vindemia fluctu,
- et Satyri cecidere vadis, nudamque per undas
- Dorida montani cupierunt prendere Panes.
- Sis felix, tellus, dominis ambobus in annos
- Mygdonii Pyliique senis nec nobile mutes
- servitium, nec te cultu Tirynthia vincat
- aula Dicarcheique sinus, nec saepius isti
- blanda Therapnaei placent [*]() vineta Galaesi.
- hic ubi Pierias exercet Pollius artes,
- seu volvit monitus, quos dat Gargettius auctor, [*](Graia . Graia Gevart: grata . grata M. )[*](isti . . placent M: istis . . placeant s. )
- seu nostram quatit ille chelyn seu dissona nectit
- carmina sive minax ultorem stringit iambon:
- hinc levis e scopulis meliora ad carmina Siren
- advolat, hinc motis audit Tritonia cristis.
- tune rapidi ponunt flatus, maria ipsa vetantur
- obstrepere, emergunt pelago doctamque trahuntur
- ad chelyn et blandi scopulis delphines aderrant.
- Vive, Midae gazis et Lydo ditior auro,
- Troica et Euphratae supra diademata felix,
- quem non ambigui fasces, non mobile vulgus,
- non leges, non castra ferent, qui pectore magno
- spemque metumque domas voto [*]() sublimior omni,
- exemptus fatis indignantemque refellens
- Fortunam; dubio quem non in turbine rerum
- deprendet suprema dies, sed abire paratum
- ac plenum vita. nos. vilis turba, caducis
- deservire bonis semperque optare parati,
- spargimur in casus: celsa tu mentis ab arce
- despicis errantes humanaque gaudia rides,
- tempus erat. eum te geminae suffragia terrae
- diriperent celsusque duas veherere per urbes,
- inde Dicarcheis multum venerande colonis,
- hine adscite meis, pariterque his largus et illis
- ac iuvenile calens plectrique errore superbus,
- at nunc discussa rerum caligine verum
- aspicis—illo alii rursus iactantur in alto—,
- et tua securos portus placidamque quietem
- intravit non quassa ratis, sic perge nec umquam [*](voto Waller: tuto M: vitio, motu, titulo edd. )
- emeritam in nostras puppem dimitte procellas.
- tuque, nurus inter longe praedocta Latinas
- parque viro mentem, cui non [*]() praecordia curae,
- non frontem vertere [*]() minae, sed candida semper
- gaudia et in vultu curarum ignara voluptas;
- non tibi sepositas infelix strangulat arca
- divitias avidique animum dispendia torquent
- fenoris: expositi census et docta fruendi
- temperies. non ulla deo meliore cohaerent
- pectora, non alias docuit [*]() Concordia mentes.
- discite securi, quorum de pectore mixtae
- in longum coiere faces sanetusque pudicae
- servat amicitiae leges amor. ite per annos
- saeculaque et priscae titulos praecedite famae.
- Stat, quae perspicuas nitidi Melioris opacet
- arbor aquas complexa lacus, quae robore ab imo
- incurvata vadis redit inde cacumine recto
- ardua, ceu mediis iterum nascatur ab undis
- atque habitet vitreum tacitis radicibus amnem. [*](praedocta cui non W. R. Hardie, C.R. xviii. p. 158. )[*](vertere Pol. (from P): vescere M. )[*](docuit .V: decuit s. )
- quid Phoebum tam parva rogem? vos dicite causas,
- Naides. et faciles, satis est, date carmina Fauni.
- Nympharum tenerae fugiebant Pana catervae;
- ille quidem it, cunctas tamquam velit, et tamen [*]() unam
- in Pholoen. silvis haec [*]() fluminibusque sequentis
- nunc hirtos gressus, nunc improba cornua vitat,
- iamque et belligerum Iani nemus atraque Caci
- rura Quirinalesque fuga suspensa per agros
- Caelica tesca subit; ibi demum victa labore,
- fessa metu, qua nunc placidi Melioris aperti
- stant sine fraude lares, flavos collegit amictus
- artius et niveae [*]() posuit se margine ripae,
- insequitur velox pecorum deus et sua credit
- conubia; ardenti ianuam suspiria librat
- pectore, iam praedae levis imminet, ecce citatos
- advertit Diana gradus, dum per iuga septem
- errat Aventinaeque legit vestigia cervae.
- paenituit vidisse deam. conversaque fidas
- ad comites: ‘numquamne avidis arcebo rapinis
- hoc petulans foedumque pecus, semperque pudici
- decrescet mihi turba chori?’ sic deinde locuta
- depromit pharetra telum breve, quod neque flexis
- cornibus aut solito torquet stridore, sed una
- emisit contenta manu laevamque soporae [*]()
- Naidos aversa fertur tetigisse sagitta.
- illa diem pariter surgens hostemque protervum
- vidit et in fontem, niveos ne panderet artus, [*](et tamen M: it tamen s. )[*](haec m Pol. (from P): et M: sed Krohn. )[*](niveae M: viridi Markland: curvae, nitidae edd.: vivae Slater, niveae is certainly doubtful, though lie may be thinking of flowers. )[*](soporae Krohn: soporem M. )
- sic tota cum veste ruit. stagnisque sub altis
- Pana sequi credens ima latus implicat alga.
- quid faceret subito deceptus praedo? nec altis
- credere corpus aquis hirtae sibi conscius audet
- pellis et a tenero nandi rudis: omnia questus,
- immitem Bromium,[*]() stagna invida et invida tela,
- primaevam visu platanum, cui longa propago
- innumeraeque manus et iturus in aethera vertex,
- deposuit iuxta vivamque adgessit harenam
- optatisque aspergit aquis et talia mandat:
- ‘vive diu nostri pignus memorabile voti,
- arbor, et haec durae latebrosa cubilia nymphae
- tu saltem declinis ama, preme frondibus undam.
- illa quidem meruit, sed ne, precor, igne superno
- aestuet aut dura feriatur grandine; tantum
- spargere tu laticem et foliis turbare memento.
- tunc ego teque diu recolam dominamque benignae
- sedis et inlaesa tutabor utramque senecta,
- ut Iovis, ut Phoebi frondes, ut discolor umbra
- populus et nostrae stupeant tua germina pinus.’
- sic ait. illa dei veteres animata calores
- uberibus stagnis obliquo pendula trunco
- incubat atque umbris scrutatur amantibus undas,
- sperat et amplexus, sed aquarum spiritus arcet
- nec patitur tactus, tandem eluctata sub auras
- libratur fundo rursusque enode cacumen
- ingeniosa levat, veluti descendat in imos
- stirpe lacus alia. iam nec Phoebeia Nais
- odit et exclusos invitat gurgite ramos
- Haec tibi parva quidem genitali luce paramus [*](Bromium M: Brimo Scaliger: Bormum Ellis. Satyrs and Sileni, owed allegiance and therefore trusted for help. b Oak and bay. )
- dona, sed ingenti forsan victura sub aevo.
- tu, cuius placido posuere in pectore sedem
- blandus honos hilarisque tamen cum pondere virtus,
- cui nec pigra quies nec iniqua potentia nec spes
- improba, sed medius per honesta et dulcia limes,
- incorrupte fidem nullosque experte tumultus
- et secrete, palam quom [*]() digeris ordine vitam,
- idem auri facilis contemptor et optimus idem
- comere divitias opibusque immittere lucem:
- hac longum florens animi morumque iuventa
- Iliacos aequare senes et vincere persta,
- quos pater Elysium, genetrix quos detulit annos:
- hoc illi duras exoravere sorores,
- hoc, quae te sub teste situm fugitura tacentem
- ardua magnanimi revirescet gloria Blaesi.
- Psittace, dux volucrum, domini facunda voluptas,
- humanae sollers imitator, psittace, linguae,
- quis tua tam subito praeclusit murmura fato?
- hesternas, miserande, dapes moriturus inisti
- nobiscum, et gratae carpentem munera mensae
- errantemque toris mediae plus tempore noctis
- vidimus, adfatus etiam meditataque verba [*](quom Vollmer: quod M: quo Baehrens: qui Doni. Vopiscus and Pollius. cultivated an elegant leisure. )
- reddideras. at nunc aeterna silentia Lethes
- ille canorus habes, cedat Phaethontia vulgi
- fabula: non soli celebrant sua funera cygni.
- At tibi quanta domus rutila testudine fulgens,
- conexusque ebori virgarum argenteus ordo,
- argutumque tuo stridentia limina cornu,
- et, querulae iam sponte, fores! vacat ille beatus
- carcer et augusti [*]() nusquam convicia tecti!
- Huc doctae stipentur aves, quis nobile fandi
- ius Natura dedit: plangat Phoebeius ales
- auditasque memor penitus dimittere voces
- sturnus et Aonio versae certamine picae,
- quique refert iungens iterata vocabula perdix,
- et quae Bistonio queritur soror orba cubili:
- ferte simul gemitus cognataque ducite flammis
- funera et hoc cunctae miserandum addiscite carmen:
- ‘Occidit aeriae celeberrima gloria gentis
- psittacus, ille plagae viridis regnator Eoae;
- quem non gemmata volucris Iunonia cauda
- vinceret aspectu, gelidi non Phasidis ales,
- nec quas umenti Numidae rapuere sub austro,
- ille salutator regum nomenque locutus
- Caesareum et queruli quondam vice functus amici,
- nunc conviva levis monstrataque reddere verba
- tam facilis! quo tu, Melior dilecte, recluso
- numquam solus eras. at non inglorius umbris
- mittitur: Assyrio cineres adolentur amomo [*](augusti M: angusti s. into magpies. into a nightingale; according to Pliny (loc cit.) these birds could be taught both Latin and Greek. )
- et tenues Arabum respirant gramine plumae
- Sicaniisque crocis; senio nec fessus inerti
- scandet odoratos Phoenix felicior ignes.’
- Quid tibi nunc strata [*]() mansuescere profuit ira?
- quid scelus humanasque animo dediscere caedes
- imperiumque pati et domino parere minori?
- quid? quod abire domo rursusque in claustra reverti
- suetus et a capta iam sponte recedere praeda
- insertasque manus laxo dimittere morsu?
- occidis, altarum vastator docte ferarum,
- non grege Massylo curvaque indagine clausus,
- non formidato supra venabula saltu
- incitus aut caeco foveae deceptus hiatu,
- sed victus fugiente fera. stat cardine aperto
- infelix cavea et clausas circum undique portas
- hoc licuisse nefas placidi tumuere [*]() leones,
- tum cunctis cecidere iubae, puduitque relatum
- aspicere, et totas duxere in lumina frontes.
- at non te primo fusum novus obruit ictu
- ille pudor: mansere animi, virtusque cadenti
- a media iam morte redit, nec protinus omnes
- terga dedere minae, sicut sibi conscius alti
- vulneris adversum moriens it miles in hostem [*](nunc strata Postgate: monstrata M: constrata s: deposita Clark, who considers monstrata due to iv. 31 above. )[*](tumuere Baehrens: timuere .M. )
- attollitque manum et ferro labente minatur:
- sic piger ille gradu solitoque exutus honore
- firmat hians oculos animamque hostemque requirit.
- Magna tamen subiti tecum solacia leti,
- victe. feres, quod te maesti populusque patresque,
- ceu notus caderes tristi gladiator harena,
- ingemuere mori; magni quod Caesaris ora
- inter tot Scythicas Libycasque, et [*]() litore Rheni
- et Pharia de gente feras, quas perdere vile est,
- unius amissi tetigit iactura leonis.
- Saeve nimis, lacrimis quisquis discrimina ponis
- lugendique modos, miserum est primaeva parenti
- pignora surgentesque—nefas!—accendere natos;
- durum et deserti praerepta coniuge partem
- conclamare tori, maesta et lamenta sororum
- et fratrum gemitus: alte tamen ac [*]() procul intrat
- altius in sensus maioraque vulnera vincit
- plaga minor, famulum—quia rerum nomina caeca
- sic miscet Fortuna manu nec pectora novit—,
- sed famulum gemis, Urse, pium, sed amore fideque [*](et Aldus: in M: ab Baehrens: a Phillimon. )[*](alte tamen ac Markland: ad te tamen at M: alte et tamen at Vollmer: alter Phillimon (alterius next line). )
- has meritum lacrimas, cui maior stemmate iuncto
- libertas ex mente fuit. ne comprime fletus,
- ne pudeat; rumpat frenos dolor iste diesque,[*]()
- si tam dura placent—hominem [*]() gemis—heu mihi! subdo
- ipse faces—, hominem, Urse, tuum, cui dulce volenti
- servitium, cui triste nihil, qui sponte sibique
- imperiosus erat. quisnam haec in funera missos
- castiget luctus? gemit inter bella peremptum
- Parthus equum, fidosque canes flevere Molossi,
- et volucres habuere rogum cervusque Maronem.
- quid, si nec famulus? vidi ipse habitusque notavi
- te tantum cupientis erum; sed maior in ore
- spiritus et tenero manifesti in sanguine mores.
- optarent multum Graiae cuperentque Latinae
- sic peperisse nurus, non talem Cressa superbum
- callida sollicito revocavit Thesea filo,
- nec Paris Oebalios talis visurus amores
- rusticus invitas deiecit in aequora pinus.
- non fallo aut cantus adsueta licentia ducit:
- vidi et adhuc video, qualem nec bella canentem
- litore virgineo Thetis occultavit Achillen,
- nec circum saevi fugientem moenia Phoebi
- Troilon Haemoniae deprendit lancea dextrae.
- qualis eras! procul en cunctis puerisque virisque
- pulchrior et tantum domino minor! illius unus
- ante decor, quantum praecedit clara minores
- luna faces quantumque alios premit. Hesperos ignes. [*](diesque M: decusque Peyrared: deisque Dom. )[*](hominem M: homo enim Macnaghten. by Pliny (N.II. x. 122) as being given a fine funeral. The stag is that of Silvia (Aen. xii. 475). )
- non tibi femineum vultu decus oraque supra
- mollis honos, quales dubiae post crimina formae
- de sexu transire iubent, torvoque virilis
- gratia; nec petulans acies blandique severo
- igne oculi, qualis, bellus iam casside, visu [*]()
- Parthenopaeus erat; simplexque horrore decoro
- crinis, et obsessae nondum primoque micantes
- flore genae: talem Ledaeo gurgite pubem
- educat Eurotas, teneri sic integer aevi
- Elin adit primosque Iovi puer adprobat annos,
- nam pudor unde novae menti [*]() tranquillaque morum
- temperies teneroque animus maturior aevo,
- carmine quo repetisse [*]() queam? saepe ille volentem
- castigabat enim studioque altisque iuvabat
- consiliis; tecum tristisque hilarisque nec umquam
- ille suus vultumque tuo sumebat ab ore:
- dignus et Haemonium Pyladen praecedere fama
- Cecropiamque fidem, sed laudum terminus esto,
- quem fortuna sinit: non mente fidelior aegra
- speravit tardi reditus Eumaeus Ulixis.
- Quis deus aut quisnam tam tristia vulnera casus
- eligit? unde manus Fatis tam certa nocendi?
- o quam divitiis censuque exutus opinio [*](bellus iam casside visu Krohn: bellis i. c. v. M: casside missa Pol.: demissa casside visu Slater. )[*](novae Skutsch: notae M: menti M2: mentis M: unde notem, ingenuae edd. )[*](repetisse Postqate: potasse M; par esse Saftien: pensasse s etc. manhood. Others take "crimina dubiae formae " as " the crime that causes ambiguous appearance " (crime, because forbidden by Domitian, cf. iii. 4. 73, iv. 3. 13). )
- fortior, Urse, fores! si vel fumante ruina
- ructassent dites Vesuvina incendia Locroe
- seu Pollentinos mersissent flumina saltus
- seu Lucanus Acir [*]() seu Thybridis impetus altas
- in dextrum torsisset aquas, paterere serena
- fronte deos; sive alma fidem messesque negasset
- Cretaque Cyreneque et qua tibi cumque beato
- larga redit Fortuna sinu. sed gnara dolorum
- Invidia infelix animi vitalia vidit
- laedendique vias. vitae modo cardine [*]() adultae
- nectere temptabat iuvenum pulcherrimus ille
- cum tribus Eleis unam trieterida lustris.
- attendit torvo tristis Rhamnusia vultu,
- ac primum implevitque toros oculisque nitorem
- addidit ac solito sublimius ora levavit,
- heu! misero letale favens. seseque videndo
- torsit et invidia [*]() mortemque amplexa iacenti
- iniecit nexu [*]() carpsitque immitis adunca
- ora verenda manu. quinto vix Phosphoros ortu [*]()
- rorantem sternebat equum: iam litora duri
- saeva. Philete. senis, durumque Acheronta videbas,
- quo domini clamate sono! non saevius atros
- nigrasset planctu genetrix tibi salva [*]() lacertos,
- nec pater; et certe qui vidit funera frater [*](Acir Madcig: ager M. )[*](cardine Gronovius: carmen M, defended by Ellis, J. Ph. 13. )[*](invidia M: invidiam Heinsius: invidit Ellis. )[*](nexu Schwartz: nexus M. )[*](quinto ortu Schrader: quinta hora M. )[*](salva Polster: saeva M. destroyed by an eruption (not, of course, of Vesuvius). )
- erubuit vinci, sed nec servilis adempto
- ignis: odoriferos exhausit flamma Sabaeos
- et Cilicum messes, Phariaeque exempta volucri
- cinnama et Assyrio manantes gramine sucos
- et domini fletus: hos tantum hausere favillae,
- hos bibit usque rogus; nec quod tibi Setia canos
- restinxit cineres, gremio nec lubricus ossa
- quod vallavit onyx, miseris acceptius umbris
- quam gemitus, sed et ipse iuvat 1? quid terga dolori,
- Urse, damus? quid damna foves et pectore iniquo
- vulnus amas? ubi nota reis facundia raptis?
- quid caram crucias tam saevis luctibus umbram?
- eximius licet ille animi meritusque doleri:
- solvisti, subit ille pios carpitque quietem
- Elysiam clarosque illic fortasse parentes
- invenit; aut illi per amoena silentia Lethes
- forsan Avernales adludunt undique mixtae
- Naides, obliquoque notat Proserpina vultu.
- pone, precor, questus; alium tibi Fata Phileton,
- forsan et ipse dabit moresque habitusque decoros
- monstrabit gaudens similemque docebit amorem.[*]() [*](iuvat M: iubet, vetat edd. )[*](amorem s: amori M: amari s. )
- Lucani proprium diem frequentet,
- quisquis collibus Isthmiae Diones
- docto pectora concitatus oestro
- pendentis bibit ungulae liquorem.
- ipsi, quos penes est honor canendi,
- vocalis citharae repertor Arcas
- et tu Bassaridum rotator Euhan
- et Paean et Hyantiae sorores,
- laetae purpureas novate vittas,
- crinem comite, candidamque vestem
- perfundant hederae recentiores.
- docti largius evagentur amnes,
- et plus Aoniae virete silvae,
- et, si qua patet aut [*]() diem recepit,
- sertis mollibus expleatur umbra.
- centum Thespiacis odora lucis
- stent altaria victimaeque centum,
- quas Dirce lavat aut alit Cithaeron:
- Lucanum canimus, favete linguis,
- vestra est ista dies, favete, Musae,
- dum qui vos geminas tulit per artes,
- et vinctae pede vocis et solutae.
- Romani colitur chori sacerdos. [*](patet aut m: pater aut L: patera ut M: patulam Markland.: Patareus noni. Verrall. Pegasus, which Statius here places on the Isthmus; he seems to confuse it with Pirene, the spring at Corinth (cf. Tlteb. iv. 60). Pirene was also connected with the Pegasus story, see Pindar. Ol. 13. 60. It is not clear what Dione (Venus) has to do with the Isthmus. )
- Felix—heu nimis!—et beata tellus,
- quae pronos Hyperionis meatus
- summis Oceani vides in undis
- stridoremque rotae cadentis audis,
- quae Tritonidi [*]() fertiles Athenas
- unctis, Baetica, provocas trapetis:
- Lucanum potes imputare terris!
- hoc plus quam Senecam dedisse mundo
- aut dulcem generasse Gallionem.
- attollat refluos in astra fontes
- Graio nobilior Melcte Baetis 2;
- Baetim, Mantua, provocare noli.
- Natum protinus atque humum per ipsam
- primo murmure dulce vagientem
- blando Calliope sinu recepit,
- tum primum posito remissa luctu
- longos Orpheos exuit dolores
- et dixit: ‘puer o dicate Musis,
- longaevos cito transiture vates,
- non tu flumina nec greges ferarum
- nec plectro Getieas movebis ornos,
- sed septem iuga Martiumque Thybrim