Naturalis Historia

Ostrearum vivaria primus omnium Sergius[*](Sergius v.-i///nus R.-inus r) Orata invenit in Baiano aetate L. Crassi[*](crassio F1a) oratoris ante Marsicum bellum, nec gulae causa, sed avaritiae, magna vectigalia tali ex ingenio suo percipiens, ut qui primus pensiles invenerit balineas, ita mangonicatas[*](mangonizatas va.S) villas[*](illas F2) subinde vendendo. is primus optimum saporem ostreis Lucrinis adiudicavit, quando eadem aquatilium genera aliubi atque aliubi meliora , sicut lupi pisces in Tiberi amne inter duos pontes, rhombus Ravennae, murena in Sicilia, elops Rhodi[*](he- lops rodi F. helebrodi a), et alia genera similiter, ne culinarum censura peragatur. nondum Britannica serviebant litora, cum Orata Lucrina nobilitabat. postea visum tanti in extremam Italiam petere Brundisium ostreas, ac, ne lisesset[*](ne lis esset B. nelitis (uel- v). Sed ll.v) inter duos sapores, nuper excogitatum [*](excogitantū F2) famem longae advectionis a Brundisio conpascere in Lucrino.

[*](Varro III 3,10. 17, 5.9. 2, 17. Macrob. III 15, 6. Vell. II 33, 4. Plut. Lucull. 39 med.) Eadem aetate prior Licinius[*](lucinius Fa) Murena reliquorum piscium vivaria invenit, cuius deinde exemplum nobilitas secuta est Philippi, Hortensi[*](hortensi E2G. -ius zv. ortensi(-sii F2)F2E1a. ost- F1R). Lucullus exciso etiam monte iuxta Neapolim maiore inpendio quam villam exaedificaverat[*](aedificauerat ava.H)

[*](Varro III 17, 3. Macrob. ib. 10.) Murenarum vivarium privatim excogitavit ante alios C. Hirrius[*](Hirrius H(J). hirrus (hyrrus a) ll. codd. Varr. v(S). Hirius C) , qui[*](quin F2) cenis triumphalibus Caesaris dictatoris sex milia numero murenarum mutua[*](mutuo Verc.) appendit. nam permutare quidem pretio noluit[*](noluit Ev. uol- r) aliave[*](aliue F1.-ia a) merce. huius villam infra[*](infra ego. intra ll.C. -ter v. cfr. XVI 123) quam modicam[*](modicam C(D). -cum ll.v(H). cfr. Macrob.) |XL|[*](|XL| D.XLav. XL r. qua- dragies C) piscinae vendiderunt.[*](cfr. Varro III 17, 6. 7. Macrob. ib. 4.) Invasit dein[*](deinde va.S(J)) singulorum piscium amor. apud Baulos in parte Baiana piscinam habuit Hortensius orator, in qua murenam adeo dilexit, ut exanimatam flesse credatur. in eadem villa Antonia Drusi murenae, quam diligebat, inaures addidit[*](addit Fa) , cuius propter famam nonnulli Baulos videre concupiverunt.

[*](cfr. Pl. VIII 211.— (17) Varro III 14, 4. cfr. Pl. XXX 45.) Coclearum vivaria instituit Fulvius Lippinus[*](lippinus ll.J. luppi- T. Lupi- v(S). Hirpi- B. cfr. VIII 211) in Tarquiniensi paulo ante civile bellum quod cum Pompeio Magno gestum est, distinctis quidem generibus earum, separatim ut essent albae[*](albu- lae Pe Varr.), quae in Reatino agro nascuntur, separatim[*](separatim ut RS) Illyricae, quibus magnitudo praecipua, Africanae, quibus fecunditas, Solitanae, quibus nobilitas. quin et saginam earum commentus[*](commentus (P)L. -tatus (-tatū R) ll.v) est sapa et farre aliisque generibus, ut[*](ut F2E2v. om. r) cocleae quoque altiles ganeam implerent: cuius artis

[*](Th. fr. 171, 2 Wim. Ael. V 27 extr.) Piscium genera etiamnum a Theophrasto mira produntur. circa Babylonis rigua decedentibus fluviis [*](dist. S) in cavernis[*](cauernas (-nis a) aquas habentes (hebetes v) azva.G) aquas habentibus remanere quosdam, inde exire ad pabula pinnulis gradientes crebro caudae motu, contraque venantes[*](uenantes EC(D).-tis rv(S)) refugere[*](fugere a) in suas cavernas et in his obversos[*](obuersus Fa. aduersos HBrot.) stare; capita eorum esse ranae marinae similia, reliquas partes gobionum[*](globionum E1. gobiorum E2va.Brot. cfr.§177), branchias[*](brachias F1R.-ia F2) ut ceteris piscibus.[*](Th. fr. 171, 7. Mir. ausc. 73. Athen. VIII 331c. cfr. Mela II 83. Sen. NQ III 17, 3.) circa Heracleam [*](He- racleam ad Lycum amnem P) et Cromnam[*](Cromnam G(D). cfr. VI 5. cronā F2. chronu R. crona r. cromnam (toronē v) et lycum zv(H)) et multifariam[*](multifariam G. -ria (mati- a) ll.v) in Ponto unum genus esse quod extremas fluminum aquas sectetur cavernasque sibi faciat in terra atque in his vivat, etiam reciprocis amnibus siccato litore; effodi ergo, motu demum corporum [*](uncos ego posui)vivere eos adprobante[*](adprobante J. -ant ll.v. -ari coni. Dal.).[*](Th. ib. 8.— (19) Athen. VIII 331c.) circa eandem Heracleam[*](Heracleam eandem R(?)va.D) [eodemque] Lyco[*](lico Fa) amne decedente ovis relictis in limo generari pisces, qui ad pabula petenda palpitent exiguis branchiis, quo[*](quod va.(P)H) fieri non indigos[*](indigos (P)H. -go ll.v) umoris, propter quod et anguillas diutius vivere exemptas aquis, ova autem in sicco maturari ut testudinum. eadem in Ponti regione adprehendi glacie piscium maxime gobiones non nisi patinarum calore[*](calore F2v.-rē r) vitalem motum fatentes[*](fatentis EaS) . [*](Th. ib. 11. Mir. ausc. 74. Athen. VIII 331d.— Eudox. ap. Strab. XII 562 extr.— cfr. Pl. XXX 19.)et[*](et ego. //// F1. est rH. om. v) in his quidem, tametsi[*](tametsi F2R2E2v. tamen si E1. tam si F1R1. si a) mirabilis, est[*](est ll.v(et dist.). del.F2H) tamen aliqua ratio.

[*](Diod. I 10, 2. Mela I 52. Ov. M I 422–429.) Verum omnibus his fidem Nili inundatio adfert omnia excedente miraculo[*](excedentem miraculo (-la v) F1ava.H). quippe detegente eo musculi reperiuntur inchoato opere genitalis aquae terraeque, iam parte corporis viventes, novissima effigie etiamnum[*](etiamnū v. -m nō ll) terrena.

Nec de anthia pisce sileri[*](silere F2dD) convenit quae[*](quae G(J). que R1. iq; F1. hiiq; F2. idque R2S. itaq; Eav. ea quae D) pierosque adverto credidisse. Chelidonias insults diximus [*](5,131) Asiae scopulosi[*](scopulosi (-los in F1) maris FG(D). -los in mari Eav. -los inmalis R.-los inmanis (coni.S) J) maris ante promunturium Tauri[*](Tauri add. post ante B coll. V 131, post maris D. om. ll.v(G)) sitas; ibi frequens hic piscis et celeriter capitur uno genere. parvo navigio et concolori veste eademque hora per aliquot dies continuos piscator enavigat certo spatio escamque proicit. quicquid vero[*](uero ego. ex eo ll.v. ex ea d. (an in esca?)) mutetur[*](mutetur ll.v. mittitur C) , suspecta fraus praedae est, cavetque[*](cauetque (et dist.) zD. -esque F1.-ensque rv. an cauensque quod timet cir- cūit (vel ambit, olim falso scriptum amuit)?) quod timuit. cum id saepe factum est, unus aliquande consuetudine invitatus anthias escam adpetit. notatur hic[*](huic F1a) intentione diligenti ut auctor spei conciliatorque capturae;

[*](Ar. V 15, 548a 10. 7. 8.) Praeter haec claros sapientia auctores video [*](dist. C) mirari stellam in mari. ea figura est, parva admodum caro intus, extra duriore callo. huic tam igneum fervorem esse tradunt, ut omnia in mari contacta[*](contracta Fa) adurat, omnem cibum statim peragat. quibus sit hoc cognitum experimentis haut facile dixerim, multoque[*](que om. va.S) memorabilius[*](mirabilius ava.G) duxerim[*](duxerim G. dix- ll.v(H). cfr. XXXIII 138. n.luc.p.100) id cuius experiendi cotidie occasio[*](cottidie ex occasio a) est.

[*](cfr. supra § 101.) Concharum e genere sunt dactyli, ab[*](ab R(?) v. om.r) humanorum

[*](Ar. IX 2, 610b 10. 17. (Ael. V 48 extr.).— (9) Ar. VIII 2, 590b 14–18. Ael. X 38.— Nigidius fr. 118 Swob. cfr. Ar. IX 2, 610b 16. 11. 14.) Sunt et inimicitiarum atque concordiae miracula . mugil et lupus mutuo odio flagrant, conger et murena caudam[*](caudā RzS.-da r. -das d(?)v) inter se praerodentes. polypum in tantum locusta [*](dist. CFW Müller p. 14) pavet, ut, si[*](si R2E2v(D). om. rJ) iuxta vidit[*](uideat R2e corr. SD. -derit va.H. uiso TJ) omnino, moriatur, locustam conger; [*](dist. G2ex Ar.) rursus polypum congri lacerant. Nigidius auctor est praerodere caudam mugili lupum eosdemque statis[*](statis v. esta- Ra. aesta- FD. cfr. n. luc. p. 22. 101) mensibus concordes esse; omnes autem vivere, quibus caudae sic amputentur .[*](Plut. SA 31, 980f. Ael. II 13. Op- pian. hal. V 71.) at e contrario[*](contrario R(?)v. -ie r) amicitiae exempla sunt, praeter illa[*](illos de R(?) va.D) quorum diximus societatem[*](societatē EdD.-ate rv) , ballaena et musculus, quando[*](quandoque F2E2va.G)[*](94. 142) praegravi[*](praegraui (E?) v.-uis FR1a.-ues R2) superciliorum pondere obrutis eius oculis infestantia [*](quę F.om.a) magnitudinem vada praenatans demonstrat oculorumque vice[*](fius (eius D) uice F1E1dD) fungitur.

Hinc volucrum naturae dicentur.