Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Purpurae vivunt annis[*](senis P ex Ar.) plurimum septenis. latent sicut murices circa[*](circa om.R1) canis ortum tricenis diebus. congregantur verno tempore mutuoque attritu[*](mutuoque attritu v. -tuūq; attritū (-to R1. ac tritū a) ll) lentorem cuiusdam cerae salivant. simili modo et murices, sed purpurae florem ilium tinguendis expetitum vestibus in mediis habent faucibus .[*](Ar. V 15, 547b 9. (VIII 13 extr.). 546b 18. 547a 15.16. 26.21–33.) liquoris hic minimi[*](minimi Rdv. -me r. -mum (U)D) est[*](est ego. est in ll. v) candida vena, unde pretiosus ille bibitur[*](uiuitur Fa) nigrantis rosae colore sublucens; reliquum corpus
sterile. vivas capere contendunt, quia cum vita sucum eum evomunt. et maioribus quidem purpuris detracta concha auferunt, minores cum testa vivas[*](cum testa uiuas H ex Ar. cum terra uitis (-tas F2. uiuas R[?])ll. cum testis P. cum (del. Bas.) trapetis v) frangunt, ita demum eum[*](rorem eum va.S) expuentes[*](expuetis F1a. excipientes va.H) .[*](Mela III 104. Paus. III 21, 6. Hor. od. II 18, 7. cfr. Pl. V 12 extr. VI 201. XXXV 45.) Tyri[*](tyrii Fava.H) praecipuus hic Asiae, Meninge[*](menige R1. minim' R2) Africae et Gaetulo litore oceani, in Laconica Europae. fasces huic[*](fasces huic J. -ces ut (del.F2) ll. hinc (huic G) fasces v) securesque Romanae viam faciunt, idemque pro maiestate pueritiae est, distinguit ab equite curiam, dis advocatur placandis omnemque vestem inluminat, in triumphali miscetur auro. quapropter excusata et purpurae sit insania. sed unde conchyliis pretia, quis virus grave in fuco, color austerus in glauco et irascenti similis mari?[*](Ar. V 15, 547b 6. 7. (P II 17, 661a 22). VIII 20, 603a 13–16.) Lingua purpurae longitudine digitali, qua pascitur perforando reliqua conchylia: tanta duritia aculeo est. aquae[*](aquae Eaz(R?)Brot. -ua rv) dulcedine[*](dulcedine EazBrot. -cedi R. -cidi DF1. -ci F2v) necantur et sicubi flumen inmergitur; alioqui captae et[*](et om. va.S) diebus quinquagenis vivunt saliva sua. conchae omnes celerrime crescunt, praecipue purpurae: anno magnitudinem implent.
Quod si hactenus transcurrat expositio, fraudatam[*](fraudatū Fa) profecto se luxuria credat nosque indiligentiae damnet. quam ob rem persequemur etiam officinas, ut[*](ut tamquam F2E2v. uiam quam r), tamquam in victu[*](uita G) frugum noscitur ratio, sic omnes qui istis gaudent in[*](in ego. om. ll. v. cfr. § 86. VIII 91) praemio[*](praemia D(?)v. cfr. XIV 137) vitae suae calleant.[*]((3. 5) Ar. V 15, 547b 5. 9. 10. — (6) IV 4, 530a 20.) concharum ad purpuras et conchylia — eadem enim est materia, sed distat temperamento — duo sunt genera: bucinum minor concha ad similitudinem eius qua bucini sonus editur — unde et[*](et (DE?) v(D). om. ll.S) causa
nomini[*](an nominis (f ante r om.)?) —, rotunditate oris in margine incisa; alterum purpura vocatur canaliculato[*](canaliculato D. -tim z. caniculato ll. cuniculatim B. -to S. caliculatim v) procurrente rostro et[*](et - 3 in- tror F2R2E2zv. om. r) canaliculi[*](canaliculi zD. canic- R2E2. -la F2. cuniculi B. calic- v) latere introrsus tubulato[*](tabulato ava. C) , qua proseratur[*](proferatur Fdva. S(D)) lingua. praeterea clavatum est ad turbinem usque aculeis in orbem septenis fere, qui non sunt bucino, sed utrisque[*](utriusque Fa) orbes[*](orbis FRa) totidem, quot 5 habeant annos. bucinum non nisi petris adhaeret circaque scopulos legitur.[*]((9) cfr.Ar. V 15, 546b 23.24.)Purpurae nomine alio pelagiae vocantur. earum genera plura pabulo et solo discreta: lutense[*](lutensee FR. -seę a) putre[*](putri va.S) limo et algense nutritum alga[*](algense nutritum ego. -nsee (-seę a) nut- ll. -nse enut- v. cfr. XII 8) , vilissimum utrumque. melius taeniense [*](tiniense a. ten- va. H) in taeniis[*](taeniis (Turn.) H. taenaei DF. ten- R. -nei Eazv) maris[*](maris ora va. H) collectum, hoc quoque tamen etiamnum levius atque dilutius. calculense[*](calculense H. -losae v. cauculese DFR1. -lose R2Ea) appellatur[*](appellatur H(J). -antur ll.v. -ant S) a calculo in mari[*](in mari ego. mari ll. -ris v) , mire aptum conchyliis, et longe optimum[*](apto va. H. capiuntur a) purpuris dialutense[*](dialutense v. -ucense(dil- a) ll), id est vario soli genere pastum.[*]((14) ib. 547a 31.) capiuntur autem purpurae parvulis rarisque textu veluti nassis in alto iactis. inest his esca, clusiles mordacesque conchae, ceu mitulos[*](ceu mitilos F2. cū itulos (ital- a) Fa) videmus. has semineces, sed redditas mari avido hiatu revivescentes [*](reuiscentes a. reuiuis- (DE?) va. H(S). cfr. VII 189. VIII 116. XI 69. 96. 132. XXV 122), appetunt purpurae porrectisque linguis infestant. at illae aculeo exstimulatae claudunt sese conprimuntque mordentia. ita pendentes[*](pendentis FRa) aviditate sua purpurae tolluntur.
[*](ib. 547a 13. 546b 25.) Capi eas post canis ortum ant ante vernum
tempus utilissimum, quoniam, curl cerificavere, fluxos[*](fluxos v.-xus ll) habent sucos. sed id tinguentium ma vertatur in eo. eximitur postea vena quam diximus, cui [*](126) addi salem[*](salē E2d2v.-lutē r. (sal ut est F2)) necessarium, sextarios[*](sextario a) ferme centenas in libras; macerari triduo iustum, quippe tanto maior vis, quanto recentior , fervere in plumbo, singulasque amphoras[*](singulisque aquae amphoris va.H) [centenas[*](centenas del.D)] aquae[*](aquae D. atque ll.v. ad H. (loc. corr.)) , quingentenas[*](quin- quagenas va.H) medicaminis libras aequali[*](aequali coni.J. -ari ll.v) ac modico vapore torreri et ideo[*](et ideo ll.v. an ex aeneo (vel adducto)?) longinquae fornacis cuniculo. ita despumatis subinde carnibus, quas adhaesisse venis necesse est, decimo ferme die liquata cortina vellus elutriatum[*](elytriatum Fa. elitr-Rva.B) mergitur in experimentum et, donec spei satis fiat, uritur liquor. rubens color nigrante deterior. quinis lana potat[*](luna potatoris Fa) horisrursusque mergitur carminata, donec omnem ebibat saniem. bucinum per se damnatur, quoniam fucum remittit: pelagio ad modum[*](ad modum coni. Dal. admo- ll.v. -otum (Salm.) U) alligatur nimiaeque eius nigritiae dat austeritatem illam nitoremque qui quaeritur cocci. ita permixtis viribus alterum altero excitatur aut adstringitur.[*]((23) Hom. P 360.— § 136: cfr. Pl. VIII 195.) summa medicaminum in libras[*](lac. ego indicavi; inFspat. vac. an mille? (L libras H. M libras D)) ... vellerum bucini ducenae et e[*](et e S. te ll. om.zv) pelagio[*](pelagio zv(S).-gii G. phelasio R2. palatio r) CXI[*](CXI om.R. CX H). ita fit amethysti[*](flam & hysti (histi a) Fa.similia fuerunt inR1) colos[*](color Rva.D) eximius ille. at Tyrius[*](tyrio (om. at) a) pelagio primum[*](primus Fa) satiatur inmatura viridique cortina, mox permutatur in bucino. laus ei summa in colore[*](in colore ll. v. an color est aut ut sit colore (vel ut colore sit)? de dic-tione cfr. XXXV 191. alioqui claudicat oratio) sanguinis concreti, nigricans aspectu idemque suspectu refulgens. unde et Homero purpureus dicitur sanguis.Purpurae usum Romae semper fuisse video,
sed Romulo in trabea. nam toga praetexta et latiore clavo Tullum Hostilium e regibus primum usum Etruscis devictis satis constat.[*](Nep. exempl. fr. 8 Pet.) Nepos Cornelius, qui Divi Augusti principatu obiit[*](obit F1a) : Me, inquit, iuvene violacea purpura vigebat , cuius libra denariis centum venibat[*](ueniebat FaVen.G) , nec multo post rubra Tarentina. huic successit dibapha[*](dibapa FRa (item ll)) Tyria [*](thyria FR), quae in libras denariis mille non poterat emi. hac P. Lentulus Spinther aedilis curulis primus in praetexta usus inprobabatur[*](inprobatur azG2). qua purpura quis non iam, inquit, tricliniaria[*](triclinaria Fava.H) facit? Spinther aedilis fuit urbis conditae[*](condito Fa) anno[*](annis R2) DCXCI[*](DCXCI (Pigh. ann.3,323) H. DC (sexcentesimo pal. Chat.) ll. DCC v) Cicerone consule. dibapha[*](dipaba F2) tune dicebatur quae bis tincta[*](uis tincta F1. disti- F2) esset, veluti magnifico inpendio, qualiter nunc omnes paene commodiores purpurae tinguuntur .In conchyliata[*](conchyliata (DE?) v. -cylia FR.-cilia a) veste cetera eadem sine bucino, praeterque ius temperatur aqua et pro indiviso[*](indiuiso ll.v(H). inuiso G) humani potus excremento. dimidia et medicamina adduntur. sic gignitur laudatus ille pallor[*](paulor F1) saturitate fraudata[*](frauda R) tantoque dilutior , quanto magis vellera esuriunt.
Pretia medicamento sunt quidem pro fertilitate litorum viliora[*](uiriola FR1a), non tamen usquam pelagii centenas libras[*](libras - 22 centenos om.a) quinquagenos nummos excedere et bucini[*](bucinos FR1) centenos sciant qui ista mercantur inmenso.
[*]((26) cfr. Pl. XVI 233. Sen. de benef. VII 9, 2.)[*]((1) Pl. XXXIII 80. XXXIV 6.) Set alia e[*](alia e H. aliae FR. alie a. alia sunt e G. alia sunt nec habent v) fine[*](fine R (?) G.-nē rv) initia[*](uitia va. G), iuvatque ludere inpendio et lusus geminare miscendo iterumque et ipsa adulterare adulteria naturae, sicut testudines tinguere, argentum auro confundere
, ut electra fiant, addere his aera, ut Corinthia.non est satis abstulisse gemmae nomen amethystum; rursum absolutum[*](absolutus va.H) inebriatur Tyrio, ut sit ex utroque nomen inprobum simulque luxuria[*](luxorie R) duplex, et cum confecere conchylia transire melius in Tyrium putant. [*](Pl. XXXV 45.) paenitentia hoc primo[*](primo FadT.-mū R(?) v) debet invenisse, artifice mutante quod damnabat. inde ratio[*](ratione G) nata, votum quoque[*](an uotumque?) factum e vitio portentosis ingeniis, et gemina demonstrata via luxuriae, ut color alius operiretur alio, suavior ita fieri leniorque dictus; quin et terrena miscere coccoque tinctum Tyrio tinguere, ut fieret hysginum.[*](hysginum (Budaeus) G. hisg- F1Ra. his schyn- d. hi ganum F2. his (bis B) byssinum v) coccum Galatiae, [*](cfr. Sol. 23, 4. Diosc. IV 48. Pl. XXIV 8.) rubens granum[*](granū (anon. ap.B) C. gram??? ll.v) , ut dicemus in terrestribus, aut circa Emeritam Lusitaniae in maxima laude est. verum, [*](16, 32) ut simul peragantur[*](per- agantur v. -guntur ll) nobilia pigmenta, anniculo grano[*](grano R(?)C. gramini rzv) languidus[*](22,3) sucus, idem a[*](an e (pro a)?) quadrimo evanidus. ita nec recenti vires neque senescenti. abunde tractata est ratio qua se virorum iuxta feminarumque forma credit amplissimam fieri.
Concharum generis et pina[*](pinna R (?)va.S. cfr. Sect.115) est.[*](Ar. V 15,547b 15. 16. Chrysipp. ap. Athen. III 89d e. Plut. SA 30, 980b. Ael. III 29. Cic. ND II 123; de fin. III 63.) nascitur in limosis, subrecta semper nec umquam sine comite, quem pinoteren[*](pinoteren S. -theren ll.J. pinnoterē v. cfr. § 98) vocant, alii pinophylacem[*](pinopilacem (-phil- R2) FRa) ; is[*](is G. id ll.v(S)) est squilla[*](squilla B. chilla ll. sui- v) parva, aliubi cancer dapis adsectator. pandit[*](pandisse Fa) se pina[*](pina R2S. pila FR1a. pinna v), luminibus orbum corpus intus minutis piscibus praebens. adsultant illi protinus et, ubi licentia audacia crevit, implent eam. hoc tempus speculatus index morsu levi significat. illa conpress u[*](compressu (Chiffl.)H. -sso E2D (praem. ore v).-ssa P. conprehenso (-sio E1dT) rS) quicquid inclusit exanimat partemque socio tribuit.
[*](Ar. IX 37, 620b 19–23. 13–18. Plut. SA 27, 978b—d Ael. IX 24. Cic. ND II 125.) Quo magis miror quosdam existimasse aquatilibus nullum inesse sensum. novit torpedo vim suam ipsa non torpens, mersaque[*](merseque F1. uersaque RSJ) in limo se occultat, piscium qui securi supernatantes[*](supernantes F) obtorpuere corripiens.— huius iecori teneritas nulla praefertur.— nec minor sollertia ranae, quae in mari piscatrix vocatur. eminentia sub oculis cornicula turbato limo exerit, adsultantibus pisciculis[*](ad- sultantes pisciculos va.S) praetrahens[*](praetrahens coni. J. pertr- ll.v(Brot.) J. detr- R2S. retr- D. attr- G) , done tam prope accedant, ut adsiliat[*](adsiliant Fa) .[*](Ar. ib. 30–32. 24–26.) simili modo squatina et rhombus abditi[*](rombus (rū- a) additi Fa) pinnas exertas movent specie vermiculorum, item quae[*](quae D. que ll que quae R (?)v) vocantur raiae. nam pastinaca latrocinatur ex occulto transeuntes radio, quod telum est ei, figens. argumenta sollertiae huius, quod tardissimi piscium hi mugilem velocissimum omnium habentes in ventre reperiuntur.
[*](Ar. ib. 6216–9. 12–15. Ael. VII 35; VHI 5.— (18) cfr. Ar. ib. 621b 1. 2.)Scolopendrae, terrestribus similes, quas centipedes vocant, hamo devorato[*](deuorata Fa) omnia interanea evomunt, donec hamum egerant, dein[*](dein Fa.-nde R (?)v) resorbent[*](desorbent a). at vulpes marinae simili in periculo gluttiunt[*](glutiunt Rava.D) amplius usque ad infirma lineae, qua[*](qua DFE2D. quo E1a. quae Rv) facile praerodant. cautius[*](cau- tius G. Clau- ll. Glaucius v. glanius vel glaucus B) qui glanis vocatur aversos[*](auersos R (?)G.-sus rv) mordet hamos nec devorat, sed esca spoliat.