Naturalis Historia

sed quota haec portio est reputantibus purpuras, conch ylia[*](acchillia F), margaritas[*](margar&as F(saepius))! parum scilicet fuerat in gulas condi maria, nisi manibus, auribus, capite totoque corpore a feminis iuxta virisque gestarentur. quid mari cum vestibus, quid undis fluctibusque cum vellere? non recte recipit haec[*](10 dist. ego) nos rerum natura nisi nudos? esto, sit tanta ventri cum eo societas: quid tergori? parum est[*](sit va. G), nisi qui vescimur periculis etiam vestiamur? adeo per totum corpus anima[*](animae Eazva.B.) hominis quaesita maxime placent[*](cōplacent a).

[*]((13) Sol. 53, 23. — (17) Arrian. h. Ind. 38, 3 (GGm I p. 361). — (18) Pl. VI 72. Ael. XV 8. — (19) Ael. X 13.) Principium ergo columenque omnium rerum pretii margaritae tenent. Indicus maxime has mittit oceanus inter illas beluas tales tantasque, quas diximus, per tot maria[*](4 sq.) venientes, tam[*](iam Fa) longo terrarum tractu[*](tantu .. ardore a) et[*](et d. e ll.v) tantis solis ardoribus . atque Indis quoque in insulas petuntur et admodum paucas. fertilissima est Taprobane et Stoidis[*](Stoidis (B coll. VI 110) H. toidis (tiod- R2) ll. Ven. torois v), ut diximus in circuitu mundi, item Perimula[*](pericula F1R1a.περιμούδαAel.), promunturium Indiae.[*](6, 81) praecipue autem laudantur circa Arabiam in Persico sinu[*](110) maris Rubri.

[*](Isid. Char. ap. Athen. III 93e -94a. (Ael. X 13). Sol. 53, 23–26. Amm. Marc. XXIII 6, 85. 86.) Origo atque genitura conchae sunt[*](sunt (s???t) ego. est ll. v. de dictione cfr. VI 158 (origo)), haut multum ostrearum conchis differentes[*](differentes ego. -nt DF1E1a. -ns rv. -ntis (coni. H) D). has ubi genitalis anni stimulant hora, pandentes se[*](se// R. sed F1a. sese va.S) quadam oscitatione impleri roscido conceptu [*](concentu R2) tradunt, gravidas postea eniti[*](niti R(?)H), partumque concharum

esse margaritas pro qualitate roris accepti. si purus influxerit , candorem conspici; si vero turbidus, et fetum sordescere [*](dist. D); eundem pallere caelo minante. conceptum ex eo quippe constare, caelique[*](caelique eis v(J). -li quietis ll.S) iis maiorem societatem esse quam maris: inde nubilum trahi colorem aut pro claritate matutina serenum. sitempestive satientur, grandescere et partus; si fulguret[*](fulgor et Fa), conprimi conchas ac pro ieiunii modo minui; si vero etiam tonuerit, pavidas ac repente conpressas quae vocant physemata efficere, specie[*](specie TG2(J). -iem ll.v(L)) modo inani inflata[*](inflata G2. -tas DFRJ. -tam Eav) sine corpore; hos esse concharum abortus. sani quidem partus multiplici constant cute, non inproprie callum ut existimari corporis possit. itaque et purgantur[*](et purgantur v. ut pu- Fa. expu- R (DE?)S) a peritis. miror[*](miror Ev(J). -ro rS. -rū Salm.) ipso tantum eas caelo gaudere, sole rufescere[*](rufescere R2S. rubes- F2E2v(D). rufis- r) candoremque per-. dere ut corpus humanum. quare praecipuum custodiunt pelagiae[*](pelago Eava.G), altius mersac quam ut penetrent radii. flavescunt tamen et illae senecta rugisque torpescunt[*](turpescunt coni. H), nec nisi in iuventa constat ille qui quaeritur vigor[*](an nitor?). crassescunt[*](grassescunt FRa) etiam in senecta conchisque[*](concisisque FR1. -siq. a) adhaerescunt nec his evelli[*](auelli R(?)va.D) queunt nisi lima. quibus una tantum est facies et ab ea rotunditas, aversis planities, ob id tympania nominantur. cohaerentes videmus[*](uidimus H Brot.) in conchis hac dote unguenta circumferentibus. cetero in aqua mollis unio, exemptus protinus durescit.

[*](Athen. III 94b. Ael. X 20. Sol. 53, 27. Amm. Marc. ib. 88.) Concha ipsa, cum manum vidit[*](uidet va.S), conprimit sese operitque[*](septimanumque F1a) opes suas, gnara propter illas se peti, manumque, Si praeveniat, acie sua abscidat[*](abscindit va.J), nulla iustiore poena, et aliis munita[*](monita F1a) suppliciis, quippe inter scopulos maior pars invenitur,

in[*](sed in E2va.S(D)) alto quoque comitantibus[*](comitantib. ego. -ntur ll.v) marinis canibus, nec tamen aures feminarum arcentur.[*](Megasth. fr. 23 Mü. ap. Arrian. h. Ind. 8, 11. Ael. XV 8. Sol. 53,27.) quidam tradunt sicut apibus, ita concharum examinibus singulas[*](singulas E2v. -la r) magnitudine et vetustate praecipuas esse veluti duces, mirae ad cavendum sollertiae. has urinantium cura peti, illis captis facile ceteras palantes[*](palantis RS. palen- F1) retibus includi, multo deinde obrutas[*](obrutas ll. v(S). -ta dJ. -tis (coni. Dal.) H. obrui eas D. an obrutas sale uasis (sc. includi)? cfr. XVIII 158) sale in vasis fictilibus; rosa[*](rosea a. erosa va.S) came omni nucleos quosdam corporum, hoc est uniones , decidere in ima.

[*](Ael. X 13 p. med. — (11. 12) Sol.53, 27.— (13.14) cfr. Athen. III 93bd.) Vsu[*](usa Fa) atteri non dubium est coloremque indiligentia mutare[*](mutandos E1. -das E2. -tari dos va.H) . dos omnis in candore, magnitudine, orbe, levore[*](leuore v. leuiore (lebi- DF) ll), pondere, haut promptis[*](promtis E2. -motis r) rebus in tantum, ut nulli duo reperiantur indiscreti: unde nomen unionum Romanae scilicet inposuere deliciae, nam id apud Graecos non est, ne[*](ne RG. nec rv(D)) apud barbaros quidem[*](quidem om. va.G), inventores rei eius[*](rei eius ego. eius ll.v. eis CFW Müller p. 16) , aliud quam margaritae. et in candore ipso magna differentia: clarior in Rubro mari repertis[*](repertus va.H) , in[*](in ego. om. II.v) Indico[*](indico d2T. -cos ll.H. -cus v. (sc. maria reperti)) specularium lapidum squamas[*](squamas ll. v. -ma H) adsimulant[*](adsimulant ego. -lat ll.v), alias magnitudine praecellentes[*](praecellens va. H) . summa laus coloris est exaluminatos [*](exaluminatos Rv. -tus r) vocari. et procerioribus sua gratia est. elenchos[*](elenchos B. -cos ll) appellant fastigata longitudine alabastrorum figura in pleniore m[*](pleniorē orbē C(J). -iore (-ra F) orbe ll.v(S)) orbem desinentes.[*](cfr. Sen. de benef. VII 9, 4.) hos digitis suspendere et binos ac ternos auribus feminarum gloria est, subeuntque[*](que om.R(?) va. D) luxuriae

eius nomina externa[*](externa ego. et tedia (taed- v) ll. v), exquisita perdito[*](perdito nepotatu R (?) H cum Turn. -tione potatu rv. -tiore portatu L) nepotatu, si quidem , cum[*](cum inlisere P. an auriū facete?) id fecere, crotalia appellant, ceu sono quoque gaudeant et collisu[*](collisu v. -so ll) ipso[*](ipsi R) margaritarum; cupiuntque[*](cupiuntque ll.zed. pr. (Brot.) carpuntque J. affectantque v. an strepuntque?) iam et pauperes, lictorem feminae in publico unionem esse dictitantes . quin et pedibus, nec crepidarum tantum obstragulis[*](obstragulis sed v. -lis et F2R2 ((DE?). obstra et F1R1. -staret a), set totis socculis addunt. neque enim gestare iam margaritas , nisi calcent ac per uniones etiam ambulent, satis est.

[*](Iuba fr. 66. 67 Mü. cfr. Androsth. ap. Athen. III 93c. - Alex. pol. fr. 149 Mü.) In nostro mari reperiri solebant crebrius[*](et crebrius a) circa Bosporum Thracium, rufi ac[*](at D2F2E2v. ant E1a. art r. (an e dittogr. natum?)) parvi in conchis quas myas appellant. at in Acarnania quae vocatur pina[*](pina Se XXXII 150. pinna ll.v(D)) gignit, quo apparet non uno conchae genere nasci. namque et Iuba tradit Arabicis concham esse similem[*](simile v. -lill) pectini insecto, hirsutam echinorum modo, ipsum unionem in carne grandini similem[*](simile Fa). conchae non tales ad nos adferuntur. nec in Acarnania autem laudatireperiuntur , enormes[*](enormis FR) et feri[*](fere R2 (om. et G)) colorisque marmorei. meliores circa Actium, sed et hi parvi, et[*](parui et Ev. -uis. et DFR. -ui ad2cum ras.) in Mauretaniae maritimis . Alexander polyhistor et Sudines senescere eos putant coloremque expirare.

[*]((23) Ael. X 13. — Sol. 53, 27. 28. Tac. Agr. 12 extr. Suet. Iul. 47. Ael. XV 8. Amm. Marc. XXIII 6, 88.)Firmum[*](firmū ego. eorum ll. v) corpus esse[*](solidum esse d(?)va.D) manifestum est, quod nullo lapsu franguntur. non autem semper in media carne reperiuntur , sed aliis atque aliis locis, vidimusque iam in extremis etiam marginibus velut e[*](uelut e Fazv(D). -utae E. -uti d. -ut DRG) concha exeuntes et in quibusdam quaternos quinosque. pondus ad hoc aevi semunciae

pauci singulis[*](singulis av. -li r) scripulis[*](scrupulis va.S) excessere. in Britannia parvos atque decolores nasci certum est, quoniam Divus Iulius thoracem, quem Veneri Genetrici in templo eius dicavit, ex Britannicis margaritis factum voluerit intellegi.

[*](Sol. 53, 29.) Lolliam Paulinam, quae fruit Gai principis matrona, ne serio quidem aut sollemni caerimoniarum aliquo apparatu , sed mediocrium[*](mediocrim F. -cri a) etiam sponsalium cena, vidi smaragdis margaritisque[*](zmaragdis RSJ) opertam, alterno textu[*](textu v. -to ll. S) fulgentibus toto capite[*](uncos posui cum Friedländero ind. lect. Regiom. 1867 p. 4) , crinibus [spira], auribus, collo [monilibus][*](manibus B) , digitis. quae[*](digitis quae ego. -tisque ll.D. -tisque quae v)[*](dist. G2) summa quadringentiens HS colligebat, ipsa confestim parata[*](ipsa ... parata (-ti F) DFRaG2 (H). -sam... tam Ev(L)D) mancupationem[*](maucupationem a. nuncu- va.H) tabulis probare. nec dona prodigi principis fuerant, sed avitae opes, provinciarum scilicet spoliis partae. hic est rapinarum exitus, hoc fuit quare M.[*](M. om.R1a) Lollius infamatus regum muneribus in toto oriente interdicta amicitia a Gaio[*](a Gaio (Caio v) S. a g???. (aug???. a) ll) Caesare Augusti[*](Augusti v. -sto ll) filio venenum biberet[*](uoberet F1R1. uoue- a), ut neptis eius quadringentiens HS operta spectaretur[*](sestertio FRD. -rcies a ) ad lucernas ! computet nunc aliquis ex altera parte quantum Curius aut Fabricius in triumphis tulerint, imaginetur illorum fercula, ex[*](et ex E2va.S(D)) altera parte Lolliam, unam imperii mulierculam , accubantem: non illos curru detractos quam in hoc vicisse malit[*](mallit FR) ?[*](Macrob. III 17, 15–18.) nec[*](nec om.a) haec summa luxuriae[*](luxoriae FR (passim)) exempla sunt. duo fuere maximi uniones per omne aevum; utrumque possedit Cleopatra, Aegypti reginarum novissima, per manus orientis regum sibi traditos. haec, cum exquisitis cotidie Antonius saginaretur epulis, superbo simul ac procaci fastu, ut regina meretrix lautitiam eius omnem[*](an omnemque apparatum vel apparatumque omnem?) apparatumque obtrectans,

quaerente eo, quid adstrui magnificentiae posset[*](posset F2RH. -ssit rv), respondit una se cena centiens HS[*](centies HS v ex v. 8 et Macrob. om. ll. D) absumpturam[*](absumpturam F2E2v. adsumt- r).[*]((10) cfr. Vitruv. VIII 3, 19.) cupiebat discere Antonius, sed fieri posse non arbitrabatur. ergo sponsionibus factis postero die, quo iudicium agebatur, magnificam alias cenam, ne dies periret, sed cotidianam[*](cotidianū F1. cott- a), Antonio apposuit inridenti[*](irridente a. inridie- F1) computationemque expostulanti. at illa corollarium id esse et consumpturam[*](an consummatuarm? (cfr. VIII 183)) eam cenam taxationem confirmans solamque se[*](se in ea cena va.H) centiens[*](sectiens (sexi- a) se F1a. se////iens R1) HS cenaturam, inferri mensam secundam iussit. ex praecepto ministri unum tantum vas ante eam posuere aceti, cuius asperitas visque in tabem margaritas resolvit. gerebat auribus cum[*](tum Eava.G(D). at cfr. § 123. XIX 128. 67. XXXIII 83) maxime singulare illud et vere unicum naturae opus. itaque expectante Antonio, quidnam esset actura, detractum alterum mersit ac liquefactum obsorbuit[*](absorbuit va.L(H)). iniecit alteri manum L. Plancus, index sponsionis eius, eum quoque parante[*](parante (Gesner) D. -ti ll.v) simili modo absumere, victumque Antonium[*](homine (-ni a) rato (raro a. irato v) F1ava.H) pronuntiavit omine rato. comitatur[*](cōmittatur F. comitetur va.H) fama unionis eius parem, capta illa tantae quaestionis victrice regina, dissectum, ut esset in utrisque[*](utrisque v. -iusque ll. (cfr. § 130)) Veneris auribus Romae in Pantheo dimidia eorum cena. [*](cfr. Hor. sat, II 3, 239 sq. Val. M. IX 1, 2. Tertull. de pallio 5.) non ferent[*](fecerent R1. -runt R2. ferenti E2. -nt tamen va.S. an ferent ii?) hanc palmam spoliabunturque etiam luxuriae gloria. prior id fecerat Romae in unionibus magnae taxationis Clodius, tragoedi Aesopi[*](aesophi F. eso- Ra) filius, relictus ab eo in amplis opibus heres, ne triumviratu suo nimis superbiat[*](superbi attonitus Fa) Antonius paene histrioni comparatus et quidem nulla sponsione ad hoc producto (quo magis regium[*](regium RdT(?)v. refug- r) fiat), sed ut experiretur in gloriam[*](gloriā ego. -ia ll.V. cfr. in honorem XXXIV 29, in experimentum IX 22.133 al.) palati, quidnam[*](quidnam d2TS. quid F2E2v. quidam (-dē a)r) saperent margaritae[*](margaritae E2v. -ta r). atque ut mire placuere, ne[*](ne R (?)v. om. r) solus hoc sciret, singulos uniones convivis[*](conuiuiis F1Ra) quoque absorbendos dedit.

[*](Fenest. fr. 14 Pet. Aelius fr. inc. sed. 33 van Heusde.Sol. 53, 30.) Romae in promiscuum[*](promiscū ac (a R) FR) ac frequentem usum venisse Alexandria[*](alexandria E2v. -iam (-eā R) r) in dicionem[*](ditionem FRva.S. dedit- aDal.2) redacta[*](redacta v. -tā ll), primum autem coepisse circa[*](circa om.d) Sullana[*](sillana Fa. Syll- va.Brot.) tempora minutas et viles Fenestella tradit, manifesto errore, cum Aelius Stilo circa[*](circa ego. om. ll. v. cfr. X 45. XII 8) lugurthinum[*](Iugurthino bello v) bellum unionum nomen inponi cum[*](inponi cum R2J. inpunicū r. inpositum v(D)) maxime grandibus[*](grandibus Rv. -ius r) margaritis prodat.

Et hoc tamen aeternae prope possessionis est; sequitur heredem, in mancipatum venit ut praedium aliquod: conchylia et purpuras omnis hora[*](hora aDal.1 ora Ev. horas r) atterit, quibus eadem mater luxuria paria paene et[*](et DFEaD. e d. etiam R(?)v. quam Müller stil. p. 141, 25. an ac?) margaritis pretia fecit.

Purpurae vivunt annis[*](senis P ex Ar.) plurimum septenis. latent sicut murices circa[*](circa om.R1) canis ortum tricenis diebus. congregantur verno tempore mutuoque attritu[*](mutuoque attritu v. -tuūq; attritū (-to R1. ac tritū a) ll) lentorem cuiusdam cerae salivant. simili modo et murices, sed purpurae florem ilium tinguendis expetitum vestibus in mediis habent faucibus .[*](Ar. V 15, 547b 9. (VIII 13 extr.). 546b 18. 547a 15.16. 26.21–33.) liquoris hic minimi[*](minimi Rdv. -me r. -mum (U)D) est[*](est ego. est in ll. v) candida vena, unde pretiosus ille bibitur[*](uiuitur Fa) nigrantis rosae colore sublucens; reliquum corpus

sterile. vivas capere contendunt, quia cum vita sucum eum evomunt. et maioribus quidem purpuris detracta concha auferunt, minores cum testa vivas[*](cum testa uiuas H ex Ar. cum terra uitis (-tas F2. uiuas R[?])ll. cum testis P. cum (del. Bas.) trapetis v) frangunt, ita demum eum[*](rorem eum va.S) expuentes[*](expuetis F1a. excipientes va.H) .[*](Mela III 104. Paus. III 21, 6. Hor. od. II 18, 7. cfr. Pl. V 12 extr. VI 201. XXXV 45.) Tyri[*](tyrii Fava.H) praecipuus hic Asiae, Meninge[*](menige R1. minim' R2) Africae et Gaetulo litore oceani, in Laconica Europae. fasces huic[*](fasces huic J. -ces ut (del.F2) ll. hinc (huic G) fasces v) securesque Romanae viam faciunt, idemque pro maiestate pueritiae est, distinguit ab equite curiam, dis advocatur placandis omnemque vestem inluminat, in triumphali miscetur auro. quapropter excusata et purpurae sit insania. sed unde conchyliis pretia, quis virus grave in fuco, color austerus in glauco et irascenti similis mari?

[*](Ar. V 15, 547b 6. 7. (P II 17, 661a 22). VIII 20, 603a 13–16.) Lingua purpurae longitudine digitali, qua pascitur perforando reliqua conchylia: tanta duritia aculeo est. aquae[*](aquae Eaz(R?)Brot. -ua rv) dulcedine[*](dulcedine EazBrot. -cedi R. -cidi DF1. -ci F2v) necantur et sicubi flumen inmergitur; alioqui captae et[*](et om. va.S) diebus quinquagenis vivunt saliva sua. conchae omnes celerrime crescunt, praecipue purpurae: anno magnitudinem implent.

Quod si hactenus transcurrat expositio, fraudatam[*](fraudatū Fa) profecto se luxuria credat nosque indiligentiae damnet. quam ob rem persequemur etiam officinas, ut[*](ut tamquam F2E2v. uiam quam r), tamquam in victu[*](uita G) frugum noscitur ratio, sic omnes qui istis gaudent in[*](in ego. om. ll. v. cfr. § 86. VIII 91) praemio[*](praemia D(?)v. cfr. XIV 137) vitae suae calleant.[*]((3. 5) Ar. V 15, 547b 5. 9. 10. — (6) IV 4, 530a 20.) concharum ad purpuras et conchylia — eadem enim est materia, sed distat temperamento — duo sunt genera: bucinum minor concha ad similitudinem eius qua bucini sonus editur — unde et[*](et (DE?) v(D). om. ll.S) causa

nomini[*](an nominis (f ante r om.)?) —, rotunditate oris in margine incisa; alterum purpura vocatur canaliculato[*](canaliculato D. -tim z. caniculato ll. cuniculatim B. -to S. caliculatim v) procurrente rostro et[*](et - 3 in- tror F2R2E2zv. om. r) canaliculi[*](canaliculi zD. canic- R2E2. -la F2. cuniculi B. calic- v) latere introrsus tubulato[*](tabulato ava. C) , qua proseratur[*](proferatur Fdva. S(D)) lingua. praeterea clavatum est ad turbinem usque aculeis in orbem septenis fere, qui non sunt bucino, sed utrisque[*](utriusque Fa) orbes[*](orbis FRa) totidem, quot 5 habeant annos. bucinum non nisi petris adhaeret circaque scopulos legitur.