Naturalis Historia

[*](Sol. 52, 42. 41. cfr. Ael. XVI 12. XVII 6 extr.) Plurima autem et maxima animalia in Indico mari, ex quibus ballaenae quaternum iugerum, pristes ducenum cubitorum, quippe ubi locustae quaterna cubita impleant , anguillae quoque in Gange amne tricenos pedes. sed

in mari beluae circa solstitia maxime visuntur.[*](Strabo XV 725 extr. Diod. XVII 106, 6. 7. Arr. Ind. 30, 1–6. Curt. X 1, 12.) tune illic[*](illuc EaD) ruunt turbines, tune imbres, tune deiectae montium iugis procellae ab imo vertunt maria pulsatasque ex profundo beluas cum fluctibus[*](uel ubas Fa) volvunt tanta[*](tanta ut alias ego. et alias tanta ll. v) , ut alias thynnorum[*](thynnorum C. tinn- ll) , multitudine, ut Magni Alexandri classis haut alio modo quam 5 hostium acie obvia contrarium agmen adversa fronte derexerit [*](derex R1. -xit F. di- rexit a): aliter sparsis[*](sparsis ll.v. an delendum? cfr. U 188) non erat evadere. non voce, non sonitu, non[*](an non fragore sed ictu?) ictu, sed fragore terrentur nec nisi ruina turbantur. Cadara[*](Cara a) appellatur Rubri maris paeninsula ingens; huius obiectu vastus efficitur sinus, XII dierum et noctium remigio enavigatus Ptolemaeo regi, quando nullius aurae recipit[*](recepit EaH) afflatum[*](affla- tum E2v(D). fla- rS) . huius loci quiete praecipue[*](praecipue dS. -puę DFR. -pua Eav(D)) ad inmobilem magnitudinem beluae adolescunt.[*](cfr. Pl. VI 95. 97. 109. (VII 30). — Strabo XV 720 extr. 726. Arr. Ind. 29,16. 30, 8. 9. cfr. Ael. XVI 18. Strabo XV 691.) Gedrosos, qui Arabim[*](Arbin B) amnem accolunt, Alexandri Magni classium praefecti[*](praefecto ava. G) prodiderunt in domibus fores maxillis beluarum facere, ossibus tecta contignare, ex quibus multa quadragenum[*](quadrigenum aL) cubitorum longitudinis reperta. exeunt et pecori similes beluae[*](belua et ibi Fa) ibi in terram pastaeque radices fruticum remeant et quaedam equorum , asinorum, taurorum capitibus, quae depascuntur sata.

[*](Sol. 52, 42. cfr. Strabo III 145. — (25) Ael. XIII 20.) Maximum animal in Indico mari pristis[*](pistrix R2S) et ballaena est, in Gallico oceano physeter, ingentis columnae modo se attollens altiorque navium velis diluviem quandam eructans, in Gaditano oceano arbor, in tantum vastis dispansa [*](dispensa FR1a) ramis, ut ex ea causa fretum numquam intrasse credatur . apparent et rotae appellatae a similitudine, quaternis

distinctae hae[*](hae D. he F2Ea. e F1. om.Rv) radiis[*](rudiis F. rodiis a), modiolos earum oculis duobus utrimque claudentibus.

[*]((6) cfr. Paus. IX 21, 1. Ael. XIII 21.) Tiberio principi nuntiavit Olisiponensium[*](olisipolensium FRa) legatio ob id missa, visum auditumque in quodam specu concha canentem Tritonem qua noscitur forma. et Nereidum falsa[*](falsa opinio zva.G) non est, squamis modo hispido corpore etiamn qua[*](quae a. in qua (quo v) E2va.G) humanam effigiem habet[*](habent a(E?)v). namque haec in eodem spectata litore est, cuius morientis etiam cantum[*](cantum EazD. canitum DF. gann- R(?)v) tristem accolae audivere longe, et Divo Augusto legatus Galliae conplures in litore apparere exanimes Nereidas scripsit.[*]((18) Ael. XV 2 init.) auctores habeo in equestri ordine splendentes, visum ab iis in[*](in v. om. ll. D. cfr. § 8. 12) Gaditano oceano marinum hominem toto corpore absoluta similitudine; ascendere eum[*](eum G(S). cum ll. om.zv(H)) navigia nocturnis temporibus statimque degravari quas insederit partes et, si diutius permaneat, etiam mergi. Tiberio principe contra Lugdunensis[*](lugudiniensis F.cfr. IV 107 extr.) provinciae litus in[*](in RG. om. rv(D)) insula [*](insula fimul G. -larim ut R. -larim et DF. -larū ut Ead. -la Rumu D. -larum v) simul trecentas[*](tre- centas v. recentes ll) amplius beluas reciprocans destituit oceanus, mirae varietatis et magnitudinis, nec pauciores in Santonum litore interque reliquas[*](reliquas R (?)v. -quos r) elephantos et arietes candore tantum cornibus adsimulatis, Nereidas vero multas. [*]((24) Sol. 34, 2. 3. cfr. Pl. V 69. 128.) Turranius prodidit expulsam beluam in Gaditana[*](gadi- tanec F. -neę a. -no R2S) litora[*](litore R2S), cuius inter duas pinnas[*](pinnas v. pennas ll.D) ultimae caudae cubita sedecim fuissent , dentes eiusdem CXX, maximi dodrantium mensura, minimi semipedum. beluae, cui dicebatur exposita fuisse Andromeda, ossa Romae apportata ex oppido ludaeae[*](iudae F. -de a) lope[*](ioppe aC) ostendit inter reliqua miracula in aedilitate sua M. Scaurus

longitudine pedum XL, altitudine costarum Indicos elephantos excedente, spinae crassitudine sesquipedali.

[*]((6) cfr. Paul. Festi p. 180, 10.) Ballaenae et in nostra maria penetrant. in Gaditano oceano non ante brumam[*](bruma FR) conspici eas[*](es F. as a) tradunt, condi[*](candi FR. Ga- a) autem statis[*](estatis F2R2E2. aest- dzva. G(D). cf. n. luc. P. 101) temporibus in quodam sinu placido et capaci, mire[*](mire R2v. re FR1a) gaudentes[*](gaudentes Rv. -tis rS) ibi parere. hoc scire orcas, infestam iis beluam et cuius imago nulla repraesentatione exprimi possit alia quam carnis inmensae dentibus truculentae. inrumpunt ergo in secreta ac vitulos[*](catulos coni. H) earum aut fetas[*](fetus R(?) EazBrot.) vel etiamnum gravidas lancinant morsu incursuque[*](incursuque E2v (H). -rseque RE1a. -rsaeque DF. -ssaeque G) ceu Liburnicarum rostris[*](rostris E2v. -tros r. -tro coni. S) fodiunt. illae ad flexum inmobiles, ad repugnandum inertes et pondere suo oneratae, tune quidem et utero graves pariendive poenis invalidae, solum auxilium novere in altum profugere et se[*](si FR1a) tuto[*](tuto ego. tute R2. toto (-te R1)rv) defendere[*](defendere E2v (J). defun- r. diffun- dS) oceano. contra orcae occurrere laborant seseque opponere et caveatas[*](caueatas R(?)H. cauatas Eaz. cauetas r. cau- tium v) angustiis trucidare, in vada urguere, saxis inlidere. spectantur ea proelia ceu mari ipso[*](ipso Eav. -sa DF. -si R(?)Dal.2) sibi irato, nullis in sinu ventis, fluctibus vero ad anhelitus ictusque quantos nulli turbines volvant[*](uoluunt Rd2G(SJ)). orca et in portu Ostiensi visa est oppugnata a Claudio principe. venerat[*](ueneratu Fa. uen///atū R. -erat tune va.S) tum exaedificante eo portum, invitata naufragiis tergorum advectorum e Gallia, satiansque se per conplures dies alveum in vado sulcaverat, adtumulata[*](attumulata dzS. accu- ava. Brot.) fluctibus in tantum, ut circumagi nullo modo posset et, dum saginam[*](saginam v. -genā (-na R) ll) persequitur in litus fluctibus propulsam[*](propulsam (coni. S) emineret D. -sa emineret R2G. -nente v. -sa meminerit (emin-R1)r) , emineret dorso multum super[*](super Fdazv. -pra r(?)G2. cfr. VIII 179. V 7. XXIV 173)

aquas carinae vice[*](uice v(J).-cē ll. S(D)) inversae[*](uersae R) . praetendi[*](protendi Fava.G. cfr. § 29) iussit Caesar plagas multiplices inter ora portus profectusque ipse cum praetorianis cohortibus populo Romano spectaculum praebuit, lanceas congerente milite e navigiis adsultantibus, quorum unum mergi vidimus reflatu beluae oppletum unda.

[*]((6) Ar. I 5 init.; P IV 13, 697a 25. 18. — (13) Ar. VIII 2 init.; P ib. 16. 17.) Ora ballaenae habent in frontibus ideoque summa aqua[*](aque (aquae ad) anatantes (ann- a) FRda. aqua adna- zva. G) natantes in sublime nimbos efflant. spirant autem confessione omnium et paucissima alia in mari, quae internorum viscerum pulmonem habent, quoniam sine eo spirare animal nullum putatur. nec piscium branchias habentes[*](habentes v. -tis ll.S) anhelitum reddere ac[*](reddere ac v. redditur ac ll. -turos coni. J) per vices recipere existimant quorum haec opinio est, nec multa alia genera etiam branchiis carentia , in qua sententia fuisse[*](fuiss& F.an fuisse et?) Aristotelem video et multis persuasisse doctrina[*](doctrina DFRTS. -nam Eazv(D). -nae B) insignibus[*](insignibus U 189. indig- DF. -gni////s R. -gnius J. indaginibus Eav(D). cfr. n. luc. p. 95).[*]((19) cfr. Cic. ND II 27.) nec me protinus huic opinioni eorum accedere haut dissimulo, quoniam et pulmonum vice alia[*](aliis va.S) possint[*](possint aD. -ssunt R2S. possint (-ssunt R1v) alia rv) spirabilia[*](spirabilias Fa. -ralia R2. sper- R1) inesse viscera ita volente natura, sicut et[*](et E2v(D). om. rS) pro sanguine est multis alius umor. in aquas quidem penetrare[*](penetrale FRa (item 20)) vitalem hunc halitum quis miretur, qui etiam reddi ab his eum cernat et in terras quoque, tanto spissiorem naturae partem[*](partem Ev. artem r) , penetrare argumento animalium quae semper defossa vivunt, ceu talpae?[*]((1. 2) Ar. VIII 2, 589b 9. — (3) cfr. Pl. II 109.) accedunt apud me certe efficacia[*](efficatia ut E2in ras. (v). effici aut (haut a) r) ut credam, etiam[*](etiam om.ava. G) omnia in aquis spirare naturae suae sorte, primum saepe adnotata piscium aestivo calore quaedam anhelatio et alia[*](alias in coni. Dal.) tranquillo velut oscitatio, ipsorum[*](ipsarum DFR)

quoque, qui[*](que qui d2 (recte?). qui d1) sunt in adversa opinione, de[*](de E2v. sed r) somno piscium confessio[*](confessio v. -sso ll) — quis enim sine respiratione somno locus?—, praeterea bullantium aquarum sufflatio lunaeque effectu concharum quoque corpora augescentia. super omnia est quod esse auditum et odoratum piscibus non erit dubium, ex aēris utrumque[*](utrique Fa) materia. odorem quidem non aliud quam infectum aëra intellegi possit[*](posse Rva. H). quam ob rem de his opinetur ut cuique libitum erit.[*](Ar. I 5 init.; P IV 13, 697a 16. Ael. V 4. (cfr. Sol. 12, 5). — (11) Ar. VI 12, 566b27. Ael. IX 50.) branchiae non sunt ballaenis nec delphinis . haec duo genera fistula[*](fistula ego. -lae ll. -lis v) spirant, quae ad pulmonem pertinet[*](pertinet ego. -nent ll.v) , ballaenis a fronte, delphinis a dorso[*](dorso (DE?)v. -su ll) . et vituli marini, quos vocant phocas[*](focas FR2a. foras R1), spirant ac dormiunt in terra; item testudines, de quibus mox plura.

[*](35 sq.)