Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*]((3) Ar. VIII 17, 600b13. — (10) Herod. IV 192. Th. fr. 174, 8 Wim. Ar. VI 37 extr. Ael. XV 26 extr. cfr. Pl. X 186.) Conduntur hieme et Pontici mures[*](mures ll .v(S). -res hi C), dumtaxat[*](dumtaxat albi E2B. -at ali- bi F2v. -ata ibi r) albi, quorum palatum[*](palatus F1Ra) in gustu[*](gusto R) sagacissimum auctores quonam modo intellexerint miror. conduntur et Alpini, quibus magnitudo melium[*](media azva.G) est, sed hi pabulo ante in specus[*](specu a) convecto , cum[*](cum del. D) quidem[*](quidam F2Eava.S(D). cfr. CFW Müller p. 7 n. 1) narrant[*](narrent F2va.D) alternos[*](alternus F1R) marem ac feminam subrosae[*](subrosae (-se Ra) ll.(P)S. supra se v) conplexos[*](conplexos F2S. -xo rv) fascem[*](fasce va.S) herbae[*](herbe a. -berue F1) supinos, cauda mordicus adprehensa, invicem detrahi ad specum ideoque illo tempore detrito esse dorso. sunt his pares et in Aegypto similiterque resident[*](resident ll.zv(H)D. -ntes J. -dunt G(S)) in dunes et[*](et C. et in ll. v (S). an etiam velet in prioribus a item?) binis pedibus gradiuntur prioribusque ut manibus utuntur.
[*]((13) Ael. III 10. — (15) Ar. IX 6, 612b4. Mir. ausc. 8. Plut. SA 16, 971f. — (17) Ael. VI 54.) Praeparant hiemi et irenacei[*](erinacei dS. her- aov) cibos ac volutati supra iacentia[*](iacentia F2ov. latentia Ra. ////entia F1) poma adfixa spinis, unum amplius tenentes ore, [*](ifi (pro in) R. //// F1)portant in cavas arbores. iidem mutationem aquilonis in austrum condentes se in cubile praesagiunt. ubi vero sensere venantem, contracto ore[*](ore v. et (ex a) ore ll.oS) pedibusque ac[*](ad F1. a R. (an et?)) parte omni inferiore , qua raram et innocuam habent lanuginem[*](lanu- ginem F2E2v. ianag- DF1. imag- E1ad (F2ad marg.) ima///ag- R) , convolvuntur [*](confluunt G2) in formam pilae, ne quid conprehendi possit praeter aculeos.[*]((20–p. 125, 1) Th. fr. 175 Wim. Ael. IV 17.) in desperatione vero urinam in se[*](in se DFEaG2 (D). cfr. XXX 65. ex se R(?)ov(L)) reddunt tabificam , tergori suo spinisque[*](spinis o) noxiam, propter hoc se[*](fe F2E2ov. re r) capi
gnari. quam ob rem exinanita[*](exinanita F2E2v. -it///// F1. -itates (-atis E1) r) prius urina venari ars est, et tum praecipua dos tergori, alias corrupto, fragili, putribus spinis atque deciduis[*](de- cuis F1. -u his R), etiam si vivat subtractus fuga. ob id non nisi[*](insitum zva.G) in novissima spe maleficio eo perfunditur, quippe et ipsi odere[*](odore F) suum veneficium[*](benefitium FR), ita parcentes sibi terminumque supremum opperientes, ut ferme ante captivitas occupet. calidae postea[*](postea quae F1R. -aq; a) aquae adspersu resolvitur pila, adprehensusque pes alter[*](pede altero va. S) e posterioribus suspendiosa[*](suspen- dio ac fame necatur va. S) fame necat. aliter non est occidere et tergori parcere.ipsum animal non, ut remur[*](ut remur Ed2TH. ////remur F. utemur d1. uteremur r. uerentur (add. dicere) v) plerique, vitae hominum supervacuum est[*](eeF2in ras. va. H), si non sint illi aculei, frustra vellerum mollitia[*](mollitia ll. S. -tie G. -ties zv) in pecude mortalibus data[*](a a) : hac cute[*](cute Eav. acute R. -tae DF.de mendo cfr. § 125) expoliuntur vestes. magnum fraus et ibi lucrum[*](lacrum DF1 monopolio B. -liū ll. v) monopolio invenit, de nulla re crebrioribus senatus consultis nulloque non principe adito querimoniis provincialibus[*](prouincialibus v. promittial- (-tti tal- R2) Rd. permittial- DF. pernitial- Ea).[*](Mir. ausc. 146. Ael. IV 18. Sol. 27, 21.) Vrinae et[*](et ll.zv(S). et e B) duobus aliis animalibus ratio mira[*](mira est va.S) . leontophonon accipimus[*](accepimus va.C) vocari parvum nec aliubi[*](alibi RdSJ) nascens quam ubi leo gignitur, quo gustato tanta illa vis et[*](et ego coll. § 48. ut ll.v(Brot.). ac G. in Müller erm. I p. 27) ceteris quadripedum imperitans ilico[*](illico FRva.D) expiret. ergo corpus eius exustum[*](exustum ll. G2(S)D. adu- v(L)J) adspergunt aliis carnibus polentae[*](pulente Fa ) modo insidiantes ferae[*](fere a. ferae quae F2) necantque[*](necant. quae (que a)Fa) etiam cinere: tam contraria est pestis[*](pestis R(?)v. festis DFEa). haut[*](aut F1a) inmerito igitur odit leo visumque frangit et citra morsum exanimat; ille contra urinam spargit, prudens hanc
quoque leoni exitialem.[*](Th. fr. II 2, 8. fr. 175 Wim. Mir. ausc. 76. Ael. IV 17. Diosc. II 100. Ov. M XV 415. Isid. XII 2, 20. cfr. Pl. XXXVII 34. 52. XXVIII 122.) lyncum[*](lincum ao. lyncarum R2) umor ita redditus[*](redditus E2oR(?)v. -tis r. (an lyncum urina reddita?)), ubi gignuntur , glaciatur arescitve in gemmas[*](gemmis E1a similis FRSJ) carbunculis similes et igneo colore fulgentes, lyncurium[*](lyncurium v. -ngyrium F. -girium Rd. -rum a. lingurium o) vocatas atque[*](atque — 4 prodito om.o (de structure cfr. Müller stil. p. 37. 38)) ob id[*](id F2E2v. om. r)[*](Nolle o)sucino a plerisque[*](a plerisque E2v. at plerique r) ita generari prodito. novere hoc sciuntque lynces et invidentes urinam terra[*](terrei a1. -rrę a2) operiunt, eoque celerius solidatur illa.Alia sollertia in metu melibus[*](metu melibus F2ov. m&ū ////libus F1. -tū celibus (cael- R) r) : sufflatae[*](sufflacae R. -ata ozva.G) cutis[*](cutis DFG. -ti Ea. gutis R. cute ozva. G) distentu [*](distentu G. -ntus ll. -ntae ozv) ictus hominum et morsus canum arcent.
Provident[*](praeuident va.H) tempestatem et sciuri[*](fciufi Fa) obturatisque[*](obturatisque F2E2d2v. tur (tor F1) ad hisque DF1R. tur aditisq. a. tura////tisque E1. om.d1), qua spiraturus est ventus, cavernis ex alia parte aperiunt fores. de cetero ipsis villosior cauda pro tegumento est. ergo in hiemes aliis provisum pabulum, aliis pro cibo somnus.
[*](Ar. VIII 14, 599a 34 sq. — (16) ib. 16. Th. fr. 176 Wim.) Serpentium vipera sola terra dicitur condi, ceterae arborum aut saxorum cavis. et alias vel annua fame durant, algore modo dempto. omnia secessus tempore veneno orba dormiunt. simili modo et cocleae, illae quidem iterum et aestatibus, adhaerentes maxime saxis aut, etiam iniuria resupinatae[*](an potius auolsae resu- pinataeque?) avolsaeque, non tamen exeuntes[*](ut etiam ... exeant va.H) . in Baliaribus[*](balearibus F2ava.S) vero insulis cavaticae[*](insulis cauatice in- sule a) appellatae non prorepunt e[*](he (pro e) a. hae F2) cavis terrae — neque[*](non quae F1) herba vivunt —, sed uvae modo inter se cohaerent[*](in terrae cohęret F1.—rra choheret a). est et aliud genus minus vulgare adhaerente
operculo eiusdem testae[*](testes (om. se) F1Ra) se operiens. obrutae[*](obrutae v. -tall) terra semper hae[*](hae Dv. haec r) et circa maritimas tantum Alpes quondam effossae coepere iam erui et in Veliterno[*](ueliterno F2E2v (D). lit- rS). omnium tamen laudatissimae in Astypalaea insula.[*](Ar. V 33, 558a 16. VIII 28, 606b 5. Ael. XVI 41.) Lacertae, inimicissimum genus cocleis, negantur semenstrem vitam excedere. lacerti[*](lacerti ll.ov. an lacertae et 7 coloris?) Arabiae cubitales, in Indiae[*](India ova. G) vero Nyso[*](Nyso D. -sa v. niso, (-si F1o) ll) monte XXIIII in longitudinem[*](longitudine ova.H) pedum, colore fulvi[*](fului F2v. -uei r) aut punicei aut caerulei.
[*]((14) Plut. SA 13, 969d. Ael. VII 10 med. Tzetz. chil. IV hist. 131.) Ex his quoque animalibus, quae nobiscum degunt, multa sunt cognitu digna[*](cognitu digna F2E2oR(?)v. -iti dogna F1.—gma E1a), fidelissimumque ante omnia [*](omnia v. -nis DFR. -nes Eado) homini[*](homini F2E2ov. -nis r) canis[*](canes F1Raova.G) atque[*](et o) equus[*](aequis F1. equi ova.G. -uos a). pugnasse adversus latrones canem pro domino accepimus confectumque plagis a corpore non recessisse, volucres ac[*](et (pro ac) DR(?)ova.D) feras abigentem. ab alio in Epiro agnitum in conventu[*](in uentu F1a) percussorem domini laniatuque [*](laniatuque (-tūque F2) ll.v (H). -tu Verc.) et latratu coactum fateri scelus. Garamantum[*](Garamantum Ber. e Sol. -tem o. -tae E2. -ta r) regem canes CC ab exilio reduxere proeliati[*](proeliantes aozva. G) contra resistentes. propter bella Colophonii[*](Colophonii v. -nia F2. -nti d. -ponti R. -phanti r) ilemcque Castabalenses cohortes canum habuere.[*]((21) Ael. VI 25. — (p. 128, 1) Duris fr. 33 Mü. Ael. VI 25 extr. Plut. SA 14, 970c. Appian. Syr. 64.) hae primae[*](primū F1a.an prima? cfr. Sol.) dimicabant in acie numquam detrectantes[*](decertantes a); haec erant fidissima[*](fidelissima H Brot.) auxilia nec stipendiorum indiga. canes defendere Cimbris caesis domus[*](cimbros caesis dominis (ortum e domuus) Eava. G) eorum plaustris inpositas[*](inpositas F2G. -tos Ea. -tus F1R1.—tis R2v. -ti Bas.) . canis lasone Lycio interfecto cibum capere
noluit inediaque consumptus est. is[*](his Fa) vero, cui[*](cui v. qui ll) nomen Hyrcani reddit Duris[*](reddit duris E2d2S. -ituris r. -idit Duris G. -rides v) , accenso[*](assenso F2) regis Lysimachi rogo iniecit se flammae, similiterque Hieronis regis.[*](Philist. fr. 44 Mü. Ael. VI 62; VH I 13. — (5) Arrian. fr. 75 Mü. (ap. Tzetz. chil. III v. 965). — (9) Ael. VII 10. Plut. SA 13, 669c.) memorat et Pyrrhum , Gelonis tyranni canem, Philistus[*](phylistus F. philistis az); memoratur et Nicomedis Bithyniae regis, uxore eius Cosingi[*](cofingi E2. confi- F2. Confi- G. -fynge v. -fingu R. cofi- DE1 eo fi- r. cfr. Cosingas ap. Polyaen. VII 22) lacerata propter lasciviorem cum marito iocum. apud nos Vulcatium[*](uulgatium FR. -tū a) nobilem, qui Cascellium[*](Cafcellium (coni. Dal.) H. carc- ll. Ceselium v) ius civile docuit, asturcone[*](asturcone F2v. astufc- DF1R. atufc- Ea) e[*](e om.F1a) suburbano redeuntem , cum advesperavisset, canis a grassatore[*](crassatore F1Rava. C) defendit; item Caelium senatorem aegrum Placentiae ab armatis oppressum , nec prius ille vulneratus est quam cane interempto. [*]((13) Tac. A IV 68. 70. Dio LVIII 1, 3.) sed super omnia in nostro aevo actis p. R. testatum Appio Iunio et P. Silio cos., cum animadverteretur ex causa Neronis Germanici filii in Titium[*](in titium F2R(?) H. initium r. in Titum ov) Sabinum et servitia eius, unius ex his canem nec in carcere[*](carcerem ao) abigi potuisse nec[*](neq. F. necti a) a[*](a (pro in) va.S) corpore recessisse abiecti[*](abiectis oz. -to va.H), in[*](inde o) gradibus gemitoriis[*](Gemoniis B. om.o) maestos edentem ululatus magna populi Romani corona[*](corona circum- stante va. H) , ex qua cum[*](qua cum F2ov. -umque r) quidam ei cibum obiecisset[*](abiecisset F1a) , ad os defuncti tulisse. innatavit[*](innutauit DF1) idem, cadavere[*](cadauer R2H Brot.S. om.ova. G. an cada- ueri?) in Tiberim[*](tiberi (om. in) a) abiecto[*](iniecto a. abiecti H Brot. cadauere abiecto va.G) , sustentare[*](sustentare ov. -ri ll) conatus, effusa multitudine ad spectandam[*](spectandum C errore) animalis fidem.[*](Col. VII 12, 1. Cic. ND II 158. Sol. 15, 11.)[*]((3) Hom. ξ 31. Plut. SA 15. Antig. Car. 24 (28).) Soli dominum novere et ignotum quoque[*](quoque om.a), si repente
veniat, intellegunt; soli nomina sua, soli vocem domesticam agnoscunt. itinera quamvis longa meminere, nec ulli praeter hominem memoria maior. impetus eorum[*](eorum om.o) et saevitia mitigatur ab homine considente[*](considente ov. consed- ll) humi.[*](Xenoph. cyneg. 3, 4 sq. Lucan. IV 442. Grat. cyneg. 237.) plurima alia in iis cotidie [*](quoque (pro cotidie) G2errore) vita invenit, sed in venatu[*](uenatus FR) sollertia et sagacitas[*](sagittas F1R) praecipua est. scrutatur vestigia atque persequitur, comitantem ad feram inquisitorem loro trahens, qua visa quam[*](qua uisa quam G. quamuis aquam ll.zv) silens[*](siliens se F2. transiliens se zva.G) et occulte, set[*](occulta set TS. -tasset F1Razv. -tasse F2d. -ta G) quam significans[*](significasse R2) demonstratio est cauda primum , deinde rostro! ergo etiam senecta fessos caecosque ac debiles sinu ferunt, ventos et odorem captantes protendentesque rostra[*](prodentesque rostro (om. ad) va.S) ad cubilia.[*](Ar. VIII 28 extr. Ael. VIII 1. Diod. XII 92, 1. Grat. cyneg. 161. Sol. 15, 11. — (18) Phaedr. fab. 27 (25), 3. Ael. VI 53; VH I 4. Sol. 15, 12.) E tigribus eos Indi volunt concipi et ob[*](ob Ead2v. os r) id in silvis coitus tempore alligant feminas. primo et secundo fetu nimis feroces putant gigni, tertio demum educant. hoc idem e lupis Galli, quorum greges suum[*](greges suū F2d2v. gressuū (-ssu F1) r) quisque ductorem e canibus et ducem habent. ilium in venatu comitantur, illi pa- [*](uncos ego posui. (inFhaec verba intervallo discreta sunt a reliquis))rent; namque inter se exercent etiam magisteria[*](misteria F1).[*](: Sol. 15, 7. cfr. Strabo XV 700. Diod. XVII 92. Plut. SA 15, 970. Ael. VIII 1.) — (Certum est iuxta Nilum amnem currentes lambere, ne crocodilorum aviditati[*](auiditate Ra. -atae F1) occasionem praebeant) — Indiam petenti Alexandro Magno rex Albaniae dono dederat inusitatae[*](an inuisitatae? cfr. X 84) magnitudinis unum, cuius specie delectatus iussit ursos, mox apros et deinde dammas[*](dammas a. damas rv. cfr. § 214. XI 124) emitti, conteinptim[*](contemptim E2TzG2. cfi. § 50. -pti DF1. -pnenti E1a. -ptu F2R(?)v(L)) inmobili
iacente[*](iacenti az [eo qua G2 (H). eoque Ea. eo (e // F1) quo r. eaque v(L)) eo, qua segnitia[*](secnitia F1R1. segnitie va.S) tanti corporis offensus imperator generosi spiritus interemi[*](interaemi F1. -rimi rv) eum iussit. nuntiavit hoc fama regi. itaque alterum mittens addidit mandata, ne in parvis experiri vellet, sed in leone elephantove[*](elephantosue F1dR): duos sibi fuisse, hoc interempto praeterea nullum fore. nec distulit Alexander leonemque fractum protinus vidit. postea elephantum iussit induci, haut[*](aut F1) alio magis spectaculo laetatus. horrentibus quippe villis per totum corpus ingenti[*](ingenti d(?)v(J). urge- Ea. urgue- rS) primum latratu intonuit , mox[*](moxque Rd(?)H) ingruit[*](ingruit G. cfr. § 54. inceruit DF1R1. increuit F2dH(J). inhorruit R2S. in ceruicē Eazv(D)) adsultans contraque membra[*](beluam (pro membra) F2E2Sol.va.J(D)) exurgens[*](ex- urguens F) hinc et illinc[*](illic F1a. ille R1) artifici dimicatione, qua[*](quā F2) maxime opus esset, infestans atque evitans, donec adsidua rotatum[*](rotatū v. -tu E1a. -ta r. -tā H(D)) vertigine adflixit, ad casum eius tellure concussa.[*]((13–15) Ar. V 14, 545b 3. 9. VI 20, 574a 23.) Canum generi bis[*](generi bis H. -ribus ll.v) anno[*](annui va. H) partus. iusta[*](iuffa F1a) ad pariendum annua aetas. gerunt uterum[*](utero dTz. in ut- va. G) sexagenis diebus. gignunt caecos et, quo largiore aluntur lacte, eo tardiorem visum 15 accipiunt, non tamen umnquam[*](ultro umquam a) ultra XXI[*](XX R. uicesimo uno a) diem[*](die a) nec ante septimum. quidam tradunt, si unus gignatur, nono[*](nona F1) die cernere , si gemini, decumo itemque[*](itemque (coni. S)J. ide- ll. v) in[*](in om.Rda. in — totidemque om.F1. to- tidem (coni. S)J. -mque ll. -mque esse v) singulos adici totidem tarditatis ad lucem dies, et ab ea quae sit femina ex primipara genita Faunos[*](faunos F2G. flunos DF1d. fluuos R. clunos Eaz. citius v) cerni. optimus[*](optumus F1S. -mos F2) in fetu qui novissimus[*](nouissimus (-mos F2) ll.zv(H). -me C) cernere incipit aut quem primum fert in cubile feta.
[*](cfr. Pl. VII 64. XXIX 98. Cels. V 27, 2. (aliter Ar. VIII 22 init.) - cfr. Pl. XXV 17.) Rabies canum sirio[*](syrio F. syro a) ardente homini pestifera, ut diximus, ita morsis letali[*](letale F2) aquae metu. quapropter obviam[*](2,107) itur per XXX eos dies, gallinaceo[*](callinaceo FR) maxime fimo inmixto canum cibis aut, si praevenerit[*](puenerit F1a) morbus, veratro.
a morsu [*](ad morsum zva. G2) vero unicum remedium, oraculo quodam nuper repertum, radix silvestris rosae, quae cynorrhoda[*](cynorhoda (-roda a) DFEav(S). -dos G2. hocynorda R. niginorhoda F2superscr.) appellatur.[*](Col. VII 12, 14. — (10) cfr. Obseq. 103.) Columella auctor est, si XL die quam sit natus castretur morsu cauda summusque eius articulus auferatur[*](auferatur F2E2cum ras. v. -efatyr r) spinae[*](spinae ego e Col is equi (aequi F1) ll (ortum ex ispi[ne]). insequi S. se- qui D. sequenti v) nervo[*](neruo E2v. -u/// E1 -uū F2S. -uā r) exempto, nec caudam crescere nec canes rabidos fieri. canem locutum in prodigiis, quod equidem adnotaverim[*](ad- notauerim F2E2v. adnoue- r), accepimus et serpentem latrasse, cum pulsus Tarquinius[*](Tarquinius (sed post regno) v. om. ll) est regno.