Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*]((5) cfr. supra § 192. Tac. A XI 14.— § 211: Varro II 11, 10.— (15) cfr. Gell. III 4.— Suet. Aug. 79 init.) Gentium consensus tacitus primus omnium 210 conspiravit, ut Ionum[*](ionem F1Ra.om.o) litteris uteretur[*](uterentur va.D).

veteres Graecas fuisse easdem paene quae nunc sint[*](sint ll.S. sunt G.om.v) Latinae, indicio erit Delphica[*](Delphica tabula va.S) antiqui aeris, quae est hodie in Palatio dono principum [*](uncos ego posui) , Minetrvae dicata [in bibliotheca] cum inscriptione tali: ναυσικρατης[*](ναυσικρατηςv.αδυσικρατνς (-αινςa) F2REa. dυσι- D. /////σι- F1)ανεθετο[*](ανεθετοll.(Turn.)Brot.J.τισαμενουv)ται διος[*](ταιδιοςego.τνδιοςR.ινδ- r.τηδιος (Turn.) Brot.J.αθηναιοςv)κοραι[*](κοραιG.κορνR.κορr.κορη(Turn.) Brot.J)ταν[*](τανWelcker. TUN DFR.τυνE.τινa.τηνBrot.καιG.om.v(H)J)δεκαταν[*](δεκαταν (AERA- R) ll.(Welcker)J.την(Turn.) Brot.ανεθηκενv(H),praem.αθηναιG)[*](deinde praeben ll: αδεξιοδa.νααεξιοδR.ηδδεξιοδDFE)[*](διονο οναεDFEa.ατονον οναεR.διὰ δέξιον αἰῶναBrot.αλεξιοδυνον ωναςJ.ἥδε δέξατο ἥδιον τήνδεTurn.ἁ δὲ δέξατ᾽ ἁδέϊ νόωWelcker mus. Rhen. 1826 p. 422.ἡ δ᾽ ʼεργάνη δέξαιτο διδόμενον τόδεBücheler ib. 1882 p. 337. <ταύταν>· ἁ δ᾽ ἄξιον ὦνον ὄνασεO Rossbach ib. 1902 p. 474) ..........

Sequens[*](secundus o) gentium consensus in tonsoribus fuit, sed Romanis tardior. in Italiam ex Sicilia venere post Romam conditam anno CCCCLIIII adducente P. Titinio[*](Titinio (H)S. Tici-v. tinnio a. thi- r.om.o) Mena[*](mena F2R(?)v. mae D. ///// F1. nec a. ne E), ut[*](ut om.F1a) auctor est Varro; antea[*](ante antonsi F1a. ante int- va.H) intonsi fuere. primus[*](primū F.-mi a) omnium radi cotidie instituit Africanus sequens; Divus Augustus cultris semper usus est.

[*]((4) Cens. DN 24, 3.) Tertius consensus fuit in[*](in v. om. ll.o) horarum observatione[*](obserua- tionem R2. om.o),

iam[*](dist. CFW Müller p. 13) hic[*](hic F2G. hinc rS. hac v) ratione[*](ratione ll.v(S). -ni G.-nem coni.S) accedens, quando et a quo in Graecia reperta [*](reperta diximus Ber. dix- reperte (-ta v)ll.v) , diximus secundo volumine[*](fluminino F2) . serius etiam hic[*](hic F1dTa. hoc F1(R?)ov) Romae[*](2,187) contigit. XII tabulis ortus tantum et occasus nominantur, post aliquot[*](aliquod F1.-os ao assenso F2) annos adiectus est et meridies, accenso consulum id pronuntiante, cum a curia[*](a curia (Turn.) G2(H). auguria ll. Curio v(L)) inter Rostra et Graecostasin [*](grecosthasī F) prospexisset[*](prospexisset ll.zH. -sse (-sset v) talem F2v) solem; a[*](ac lunam a) columna Maenia[*](menia azG2. aenea va.H) ad carcerem[*](arcem U 168) inclinato sidere supremam pronuntiavit[*](pronuntiabat F2G), sed hoc serenis tantum diebus, usque ad primum Punicum bellum.[*](Cens. DN 23, 6. (11) Fab. Vest. ap. Peter hist. Rom. fr. p. 374.) princeps[*](princeps Romanis R(?)v) solarium horologium statuisse ante XII[*](XII Rdv(S). undecim (-cim dies a) rz(H)D) annos quam cum[*](cum F2v(J). om. rS) Pyrro bellatum est ad aedem[*](ad aedem F2v.////adem F1. Eadem Rda) Quirini L.[*](L. F2v. /// F1. b' Rda) Papirius Cursor, cum eam dedicaret a patre suo votam, a Fabio Vestale proditur. sed neque facti[*](facto a. fac////F1) horologii rationem vel artificem[*](artifici F1a..-cis va.G) significat nec uude translatum sit aut apud quem scriptum id invenerit.[*](Varro ant. r. hum. XV fr. 3 Mirsch. Cens. DN 23, 7.) M. Varro primum statutum[*](statutum in v. ftatum in d. factum in F2. ftat omni Ra./////omi/// F1) in publico secundum Rostra in columna tradit bello Punico primo[*](prima F1a) a M.[*](M'. S. M. ll.v) Valerio Messala cos. Catina capta in Sicilia, deportatum inde post XXX annos quam de Papiriano horologio traditur, anno urbis CCCCLXXXX[*](CCCCLXXXX Pigh. ann. 2, 18. -XXXXI (Salm.) H. CCCLXXVII ll.z. CCCCL- v) . nec congruebant[*](congruebant v. -bat ll) ad horas eius lineae[*](linae F1. -nea a.-niae S) , paruerunt tamen ei[*](ei v(SD). et ll.z. eis G(J)) annis undecentum, done Q. Marcius Philippus, qui cum L. Paulo fuit censor[*](////orF1. cesos a), diligentius ordinatum

iuxta posuit, idque munus inter censoria[*](caesoria F1. ces- a) opera gratissima acceptum est. etiam[*](etiam tum C. -annū ll. -amnum v(J). -amnunc R3S)tum tamen nubilo[*](numero F2) incertae[*](incertae R(?)ozv.-to F2d2E2in ras. inter tot r) fuere horae usque ad proximum lustrum. tune Scipio Nasica collega Laenati[*](Laenati v(J). len- ll.o. Lan- B. Laenatis G) primus aqua[*](aeque noctiun R(?)v. aequino- ro) divisit horas aeque noctium ac[*](ae(pro ac) F1. ad L errore) dierum idque[*](idque R(?)ov. id Fda (an recte?)) horologiumsub tecto[*](tecto F2ov. se- r) dicavit anno urbis DXCV. tam diu populo Romano[*](populi romano (-ni v)ava.H) indiscreta lux fuit.

Nunc praevertemur[*](praeuertemur ego. reue-ll.zBrot. -tamur ov.cfr.vol.IV p. 493 ad XXVIII 123, de mendo XIV 47. II 149 med. LIB. VIII 12 in priorū F1R.-ris a. inprimis ozva.G 12. 13 obedientiae F2) ad reliqua animalia primumque terrestria .

[*](Sol. 25, 2.— (12) Phil. VA II 14 p. 30. Strabo XV 705.— (13) Ael. IV 24 extr. XI 41 med.— (15. 16) Juba fr. 32 Mü. ap. Plut. SA 17. Ael. VII 44. IV 10.) Ad reliqua transeamus animalia et primum terrestria .

Maximum est elephans proximumque humanis sensibus, quippe intellectus illis sermonis patrii et imperiorum obedientia , officiorum quae[*](officiorumque quae va.D) didicere[*](dedicere Fa1) memoria, amoris et gloriae voluptas, immo vero, quae etiam in homine rara, probitas, prudentia[*](et om.o), aequitas, religio quoque siderum solisque ac lunae

veneratio. auctores sunt in Mauretaniae saltibus ad quendam amnem, cui nomen est Amilo[*](Anulo va.G. Audo U e Ptol. IV 2,2), nitescente luna nova greges eorum descendere ibique se purificantes[*](purificantis FaSJ) sollemniter aqua circumspergi atque[*](aquas F1.-uis a) ita salutato sidere in silvas reverti vitulorum fatigatos prae se ferentes.[*]((6.7) Sol. 25,8.— (9) Ael. V 49.— (10.11) Ar. IX 46, 630b19. Megasth. fr. 38 Mü XIII 22. Martial. spect. 17.— (11. 12) Sol. 25, 3. cfr. Pl VI 66.) alienae quoque reli- 5 gionis intellectu creduntur maria transituri non ante naves conscendere quam invitati rectoris iureiurando de reditu, visique sunt fessi aegritudine, quando et illas moles infestant morbi, herbas supini in caelum iacientes[*](iacientes R(?)G.-centes rv), veluti tellure[*](telluri R) precibus allegata[*](alligata EaTzva.G). nam, quod ad docilitatem attinet, regem adorant, genua submittunt, coronas porrigunt. Indis arant minores, quos appellant nothos[*](nothos ov.-tos ll).

[*](Plut. Pomp. 14 - Procil. fr. 2 Pet. Gran. Licin. XXXVI init.— (16) cfr. Ael. II 11.) Romae iuncti primum subiere currum Pompei Magni Africano[*](afri-cano F2G(D). -co rv(S)) triumpho[*](triumphos F1a), quod prius India victa triumphante Libero patre memoratur. Procilius negat potuisse Pompei triumpho iunctos egredi porta[*](ingredi portam (B)C). Germanici[*](germani F1Rd) Caesaris munere gladiatorio quosdam etiam inconditos meatus[*](maeatus R. motus F2E2sva.S(J). cfr. X 111) edidere[*](idere F. ydere a) saltantium modo.[*](cfr. Sen. ep. 85, 41. Suet. Galba 6; Nero 11.) vulgare erat per auras arma iacere, non auferentibus ventis[*](uentis F2d2R(?)v. uten- r), atque inter se gladiatorios congressus edere[*](sedere F1a) aut lascivienti[*](lasciuientipyrrhiche L.-ice TP. pyrrice RG2. pirr- Fd. pernice Ea.-icitate zvll.S. -te v(J)) pyrriche conludere. postea et per funes incessere, lecticis[*](lecticas zva.G) etiam ferentes quaterni[*](quaternos F2) singulos[*](singulas azva.G) puerperas imitantes[*](imitates F1a), plenisque[*](plenisque F2v. pleris- rz. (an repletisque?)) homine[*](hominem d.-num zva.H) tricliniis accubitum[*](accubitu va.H) iere

per lectos ita libratis vestigiis, ne quis potantium attingeretur .[*]((2–4) Plut. SA 12, 968.— Mucian. fr. 3 Brunn. (cfr. Ael. II 11).)

certum est unum tardioris ingeni in[*](in F2v(D). om.rS.at cfr. XXIX 11 ext.) accipiendis quae tradebantur, saepius castigatum verberibus, eadem[*](eundem R2-) illa meditantem noctu repertum. mirum[*](mirum maxime ll.v) et adversis quidem funibus[*](furibus subiere F1Ra) subire, sed maxime[*](sed maxime ego. sed ll.v. et D. cfr. § 106 et vol. I p. 543 ad II 247) regredi[*](regredi magis va.D) , utique pronis. Mucianus [*](mutianis F.-nus va.H(SJ)) III[*](IIII F1Rda) consul auctor est aliquem ex iis[*](iis liti berorū F1. his celtibe- a) et litterarum ductus [*](doct' F2) Graecarum didicisse[*](dedicisse F2R2. decidi- F1da. dedidi- R1) solitumque perscribere[*](praescribere va.Bas. (H Brot.)) eius linguae verbis: Ipse ego haec scripsi et spolia Celtica dicavi , itemque se videute Puteolis, cum advecti e[*](de va.G.om.z) nave egredi cogerentur, territos[*](territo F1. trito F2) spatio pontis procul a continente porrecti, ut sese longinquitatis aestimatione fallerent, aversos retrorsus isse.

[*](Sol. 25, 4.— Ael. VI 56 init.— Juba fr. 35 Mü. Varro LL VII 39 M. (Paus. V 12, 1. Ael. IV 31. Phil. VA II 13 p. 29).— Herod. III 97.— (16) Ael. XIV 5.) Praedam ipsi in se[*](in se om.dT. ipse F1a) expetendam[*](expectandam F1da) sciunt solam esse in armis suis, quae Iua cornua appellat, Herodotus tanto antiquior et consuetudo melius dentes. quam ob rem deciduos casu aliquo vel senecta defodiunt. hoc solum ebur est; cetero et[*](ceterum dTv.a.G. an cetera?) in his quoque[*](quo a. quod va.G), qua corpus intexit, vilitas ossea[*](osse F2E2) . quamquam[*](quamquam Rv. quamq. a. quaquā DFE1. aliquaquā E2.-aque z) nuper ossa[*](osse a) etiam in laminas[*](lāminas F2. lamnas F1RdS) secari coepere paenuria: etenim rara amplitude iam dentium praeterquam ex India reperitur; cetera in nostro orbe cessere luxuriae[*](luxori/// F1).[*](Sol. 25, 3. 4.— (p. 80, 1) Plut. SA 10. Ael. VI 56. VII 36.) dentium candore intellegitur iuventa[*](uiuentia o) . circa hos[*](alios (pro hos) F1)

beluis[*](lelius a. belli F2zva.G) summa cura: alterius mucroni parcunt, ne sit proeliis hebes, alterius operario usu fodiunt radices, inpellunt moles; circumventique a venantibus primos constituunt quibus sint[*](sunt va.D.ssR) minimi[*](minimi ne F2v.-mi R2.-me r) , ne tanti proelium putetur, postea fessi inpactos arbori frangunt[*](franguntur F) praedaque se redimunt.

[*]((7–9) Sol. 25, 6.— (12. 13) Ael. IX 56.) Mirum in plerisque animalium scire quare petantur , sed[*](sed et F2E2ov. sed rJ) et fere[*](fere Salm. per ll.ov) cuncta quid caveant. elephans homine obvio forte in solitudine et simpliciter oberrante clemens placidusque etiam[*](et placidus o) demonstrare viam traditur; idem vestigio hominis animadverso prius quam homine[*](quam Hominē Fda) intremescere[*](intremiscere R(?)ova.D) insidiarum metu[*](moetus (om. subsi- stere) R), subsistere ab[*](ab om.o) olfactu[*](olfactus F1R) , circumspectare, iras[*](iras F2R(?)ov. iftas r) proflare nec calcare, sed erutum proximo tradere, ilium sequenti , simili nuntio usque ad extremum, tunc[*](tunc ll.B(S). et tunc C. nunc v) agmen circumagi et reverti aciemque derigi[*](derigi F. dir- rov) . adeo omnium odori durare virus[*](uifus F1Ra) illud maiore ex parte ne nudorum quidem[*](quidem (pro &iā) F2) pedum. sic[*](sic ov. sit ll) et tigris, etiam feris ceteris truculenta atque ipsa elephanti[*](elephantis EaD.-tem dT) quoque spernens vestigia[*](uestigio dTU 169) , hominis[*](homine E2ova.H) viso transferre [*](transferri a) dicitur[*](dicit ut F1. dicit a) protinus catulos, quonam[*](quorum F2) modo agnito[*](cognite a), ubi ante conspecto[*](conspecto F2ov. -tu F1R. asp- a) illo quem timet? etenim tales silvas minime frequentari certum est[*](geftum est F1). sane mirentur[*](mirantur ova.C) ipsam vestigii raritatem. sed unde sciunt timendi[*](timendi DF1RdTE (P)S. -dū F2aG(JD). -dos ov) esse? immo vero cur vel ipsius conspectum paveant, tanto viribus, magnitudine, velocitate praestantiores? nimirum haec est[*](haec est potentia o) natura rerum, haec potentia eius, saevissimas ferarum maximasque numquam[*](n??? numquam F2. quae numq- aova.G)

vidisse[*](uidiss& F1.-ssent d2Taova.G) , quod debeant timere, et[*](et del.B) statim intellegere, cum[*](cur ova.H) sit timendum.

[*]((3–6) Sol. 25, 4. 5.— Plut. SA 12 extr. (Ael. VII 15. XIII 8 init. IX 56. Phil. VA II 14 p. 29).— Cato orig. III (Ior- dan p. 20, 9))Elephanti gregatim semper ingrediuntur. ducit agmen maximus natu, cogit aetate proximus. amnem transitulri minimos praemittunt, ne maiorum ingressu atterente alveum crescat gurgiti[*](gurgitis F2R2ova.S(D)) altitudo. Antipater auctor est duos Antiocho regi in bellicis usibus celebres etiam cognominibus fuisse; etenim novere ea. certe Cato, cum imperatorum nomina annalibus detraxerit[*](detruxerit F1d1. destr- d2. de- scriberet va.H), eum, qui fortissime proeliatus esset in Punica acie, Surum[*](sutrum ava.G) tradidit vocatum altero dente mutilato[*](de te mutulato F1a) .[*]((16) Ar. IX 1, 610a 16.) Antiocho vadum fluminis experienti renuit Aiax, alioqui[*](alioquin va.S) dux agminis semper. tum[*](fēper tum F2E2v. repertum r) pronuntiatum eius fore principatum qui transisset, ausumque Patroclum ob id phaleris argenteis, quo maxime gaudent[*](gaudent v.-ens ll), et reliquo omni primatu donavit. ille, qui notabatur, inedia mortem ignominiae praetulit. mirus namque pudor[*](pudore//// F1.-res a) est, victusque vocem fugit victoris, terram ac verbenas porrigit. pudore numquam nisi in abdito coeunt,[*](Ar. V 2, 540a 20. Ael. VIII 17.— Ar. V 14, 546b 7–10.— (18–22) Sol. 25, 5. 6.— (24) Plut. SA 18. Ael. I 38. (VII 43).) mas quinquennis, femina decennis. initur autem biennio quinis, ut ferunt, cuiusque[*](//ui///usque F1.ouiftusq. a. ouiftq; R1. eui- R2) anni[*](annis F1a) diebus, nec amplius; sexto perfunduntur amne[*](amnem F1a) , non ante reduces ad agmen. nec adulteria novere nullave propter feminas inter se proelia ceteris animalibus pernicialia[*](pernitialia a. permit- F. perniciosa oz) , nec[*](non C) quia desit illis amoris[*](moris F1) vis[*](suis F1a), namque traditur unus[*](tradidit illis R) amasse quandam in Aegypto corollas vendentem ac,ne quis vulgariter electam[*](dilectam G) putet[*](pute F1a), mire[*](mire ll.H. -re tum G.-retur v)

gratam Aristophani[*](aristopani F1a.-nio F2) celeberrimo in arte grammatica,[*](Iuba fr. 31 Mü.—) alius Menandrum Syracusanum incipientis iuventae in exercitu Ptolemaei, desiderium eius, quotiens non videret, inedia testatus. et unguentariam quandam dilectam Iuba tradit. omnium amoris fuere argumenta gaudium a conspectu[*](a conspectu DF1dEav. ad conspectum (-tus F2) RTF2S) blanditiaeque inconditae, stipes[*](stipes F2v.-pis d2. stripis F1. stirpis DEad1. stipesque R(?)C) , quas populus dedisset, servatae et in sinum effusae. nec mirum esse amorem quibus sit memoria. idem namque tradit agnitum in senecta[*](senectā Fa) multos post annos qui rector in iuventa fuisset; idem divinationem quandam[*](dist. ego) iustitiae, cum Bocchus[*](boccus Fava.B. bacus R) rex[*](fex F1. et a. VI et dT) triginta elephantis totidem , in quos saevire[*](sae- uirent z) instituerat[*](instituerat F2Rd(?)v. iustitiae re r. om.z), stipitibus adligatos[*](adal- ligatos F1a. allig- F2va.S) obiecisse t[*](obiecisset v. -ectis (-tos E1) sed ll), procursantibus inter eos qui lacesserent[*](lacescerent Fa), nec[*](nec DFEa. non Rd(?)v) potuisse effici ut crudelitatis alienae ministerio fungerentur.

[*]((14–16) Sol. 25,15. Varro LL VII 39 M. Lucret. V 1300.— Sen. brev. vit. 13, 3.— (16) Flor. I 18, 28.— (18) Liv. per. XIX. Sen. ib. 13, 8. Zonar. VIII 14 p. 214, 23 Dind. (Flor. II 2, 28. Eutrop. II 24. Oros. IV 9, 15). -)

Elephantos Italia primum vidit Pyrri regis bello et boves Lucas appellavit in Lucanis visos anno urbis CCCCLXXII, Roma autem in triumpho VII annis ad superiorem numerum additis, eadem plurimos anno DII victoria L. Metelli pontificis in Sicilia de Poenis captos. CXLII[*](CLXII R) fuere aut[*](aut — CXX om. va.Brot.) , ut quidam, CXX[*](CXX Münzer p. 372 e Sen.)[*](CXL ll. Brot.), travecti[*](transuecti Rd(?) C) ratibus quas[*](qua F1Ra) doliorum consertis ordinibus inposuerat[*](imposuerant va.H) .[*](Verrius fr. 3 Egger.— L. Piso (om. Pet. p. 76. 77).) Verrius eos pugnasse in circo interfectosque iaculis tradit paenuria consilii[*](consiliū (om. qm???) a.-sulum z), quoniam neque ali[*](alii F1Ra) placuisset neque donari regibus; L. Piso inductos[*](indoctos F1Ra)

dumtaxat in circum atque, ut contemptus eorum incresceret, ab operariis hastas praepilatas habentibus per circus totum actos. nec quid deinde iis[*](his F2dD) factum[*](pactum Ra. ///act- F1) sit auctores[*](acto R. auctor F1a) explicant qui non putant interfectos.