Naturalis Historia

[*]((6) ib. 113. Plut. Cato mai. 15. Aur. Vict. v. ill. 47, 7. —) Ceteris virtutum generibus varie et multi[*](multi om.F1Ra) fuere praestantes. Cato primus Porciae[*](porcie o. portiae F2ava. G. -tio R. poratiae F1) gentis tres summas

[*]((12) Varro ap. Val.M. III 2, 24. Gell. II 11. Sol. 1, 102. 103. (Amm. Marc. XXV 3, 13. Dion Hal. X 36. XI 25. Liv. III 43.) — (14) Fest. p. 190, 31. cfr. Pl. XXII 9.— (19) Fest. ib. cfr. Pl. XVI 14.) Fortitudo in quo maxime[*](maximae F. -ma vet. Dal.) exstiterit[*](constiterit a.an enituerit? cfr. § 123 init.) inmensae quaestionis est, utique si poetica recipiatur fabulositas. Q[*](Q. R(?) v. que a. -quae (qua F2) DF1E). Ennius T[*](titus Fa) . Caecilium[*](Aelium Bergk coll. Liv. XLI 1, 7. Enn. ap. Macrob. VI 3,3) Teucrum[*](Dentrem H Brot.S) fratremque eius praecipue miratus propter eos sextum decimum adiecit annalem. L. Siccius[*](Sicinius Sol. va. G) Dentatus, qui tribunus plebei[*](plebeie o. -bis ava.S) fuit Sp. Tarpeio A.[*](A. Sol. v om. ll) Aternio[*](aternio (-no R) ll.J. Aterio Sol.H. Ae- ternio G. Thermo v) cos. haud multo post exactos reges, vel numerosissima suffragia habet centiens viciens proeliatus, octiens ex provocatione victor, quadraginta quinque cicatricibus adverso corpore insignis, nulla in tergo.[*]((1) Liv. III 31, 6. Dion. Hal. X 49. —) idem spolia cepit XXXIIII[*](XXXIII ava. H) , donatus hastis puris duodeviginti, phaleris[*](faleris F. ua- a) viginti quinque[*](/////quibus F1. quib; a) , torquibus tribus[*](tribus om.F1a) et octoginta, armillis CLX, coronis XXVI[*](XXXVI F2E2v a. Bas.), in iis[*](in is D. cfr. Fest. om.av. in rJ. i. e. O Rossbach) civicis XIIII, aureis octo, muralibus[*](mura- bilibus F1. mira- a), tribus, obsidionali una[*](uno F1a), fisco aeris, X[*](XX az. ingenti R) captivis et viginti simul bubus[*](simul bubus G. milibus E('?)zv. simi- r), imperatores novem ipsius maxime opera triumphantes secutus , praeterea (quod optimum in operibus eius reor) uno

[*](cfr. Val. M. III 6, 1. — (5) Liv. VI 20, 7 sq. —) Haut minora forent[*](forest Manlii vaD) Capitolini decora, ni perdidisset illa exitu vitae. ante decem et septem[*](decem et septem aD. decem (-ces FR1) septem r. deci- mum septimum (annum) G. XVII J. XXII v) annos bina ceperat spolia . primus omnium eques muralem[*](muralem ll. Brot.(D). om. et ante sex pos. v(S) acceperat coronam, sex civicas, XXXVII dona, XXIII cicatrices adverso corpore exceperat [*](C. U e Liv. VI 20, 8), P. Servilium[*](sergilium R2) magistrum equitum servaverat, ipse vulneratus umerum, femur[*](ac femur va.S) . super omnia Capitolium summamque rem[*](summam qua rē F1. -maque (-qua d) re ad) in eo solus a Gallis servaverat, si non regno suo servasset.

[*]((14–22) Sol. 1, 104. 105.) Verum in his sunt quidem[*](quidam a. (an uirtutis quidem?)) virtutis opera magna, sed maiora fortunae. M. Sergio, ut equidem arbitror, nemo quemquam hominum iure praetulerit, licet pronepos Catilina gratiam nomini deroget. secundo stipendio dextram manum perdidit; stipendiis duobus ter et viciens vulneratus est, ob id neutra manu, neutro pede satis utilis, uno tantum salvus[*](saluus Welzh. -uo D. seruū F1. -ruo rv.-ruato O Bossbach), plurimis postea stipendiis[*](uno (sc. stipendio) ll. v. cfr. Welzh. p. 20 n. 1. animo D. (utili) sumpto Müller em. I p. 16. trunco O Rossbach) debilis miles. bis ab Hannibale captus — neque enim cum quolibet hoste res fuit[*](ras (r//s F1) fuit F1R1. adfuit a. reftitit R2) —, bis vinculorum[*](uisu inculorem F1. uisum (uis in d) oculorum ad) eius profugus, in viginti mensibus nullo non die in catenis aut compedibus custoditus. sinistra manu sola quater pugnavit, uno die[*](uno die ego. om. ll.v. cfr. Sol., qui tamen Plinii verba videtur male distinxisse) duobus equis insidente eo suffossis. dextram sibi ferream fecit eaque religata proeliatus

Ingeniorum gloriae quis possit agere dilectum[*](dilectum Fo. delict- a. de- lect- r (?) v) per tot disciplinarum genera et tantam rerum operumque varietatem, nisi forte Homero vate Graeco nullum felicius extitisse convenit, sive[*](sibi (bis) F1) operis forma[*](forma Strack. fortuna ll. v) sive materie[*](materiae Fa. -ria va.S(J)) aestimetur? [*]((16) Plut. Alex. 26. cfr. Pl. XIII 3. —) itaque Alexander Magnus — etenim insignibus iudiciis optime citraque invidiam tam superba censura peragetur— inter spolia Darii[*](darei F) Persarum regis unguentornc scrinio capto, quod erat[*](erato DF1. erat de EaoD. an erat caelato?) auro, margaritis gemmisque pretiosum[*](pretios/// F1. p???ciosis a), varios eius usus amicis demonstrantibus, quando taedebat unguenti bellatorem et militia sordidum: immo Hercule, inquit, librorum Homeri custodiae detur, ut pretiosissimum[*](p???cio- sissimū F2o.- -mi F1a) humani animi opus quam maxime diviti opere[*](operi F2) servaretur. [*]((23) Val. M. V 6 ext. 5. Plut. Alex. 7. Ael. VH III 17.)[*]((2) cfr. Plut. ser. num. vind. 17, 560e. — Sol. 1,117 —119. —)idem[*](idem FEv(U). item roH) Pindari vatis[*](uatis//// F. -tis tum a. -tis ut d) familiae penatibusque iussit parci, cum Thebas raperet, Aristotelis philosophi patriam suam credidit[*](caperet F2va. S(J) suam credidit (-debat o) zo. condidit ll. v. cfr. Rūck Rob. I p. 254. (suam post patriam semel omisso credidit mutatum est in condidit))

[*](Sol. 1, 123. — (12) Plut. vit. orat. 838a. — (13) Cic. de or. III 213. Val. M. VIII 10 ext. 1. Quintil. XI 3, 6. 7. Plut. vit. orat. 840d. —) Platoni sapientiae antistiti Dionysius tyrannus, alias saevitiae superbiaeque natus, vittatam[*](uitatā F1a) navem misit obviam, ipse quadrigis albis[*](albis F2E2oSol.v. agradis DF1(R?). agadis E1a) egredientem[*](egredientes F1a) in litore excepit. viginti talentis unam orationem Isocrates vendidit. Aeschines Atheniensis summus orator, cum accusationem, qua fuerat usus, Rhodüs[*](rodis a. -di o. Rhodi v a.H) legisset, legit et[*](et (//// F) legit et (ex a) FRa) defensionem Demosthenis, qua[*](qui a) in illud pulsus[*](depulsus E2ova.H) fuerat exilium, mirantibusque tum magis fuisse miraturos dixit, si ipsum orantem audivissent, calamitate [*](calamitati R2. -tatus F1. om.oz) testis[*](restens F1. res a.ad testis F2in marg. add. Testi- moniū fuit hui' mo(di) Quid si ipsā bestiā audiretis sua uerba frementē? cfr. n. luc. p. 78) ingens factus[*](facta a) inimici. [*]((18) Paus. I 23, 9.) Thucydiden[*](thucididen F1a. tuchi- F2) imperatorem Athenienses in exilium egere, rerum[*](reum a) conditorem revocavere[*](reuocare F1a), eloquentiam mirati cuius virtutem damnaverant[*](damnauerat F1Ra). magnum et Menandro in comico socco testimonium regum Aegypti et Macedoniae contigit[*](con- ingit F1R2a. -gis R1) classe et per legatos[*](pef legator a. pef lagor F1) petito[*](petite a), maius ex ipso, regiae fortunae praelata litterarum conscientia.

Perhibuere et Romani proceres etiam exteris[*](exterris F. -rnis dT) testimonia.

[*](Cic. p. Arch,. 22. Liv. XXXVIII 56, 4. Val. M. VIII 14, 1. Sol. 1, 122. Hieron. chron. ol. 135, 1. — (17) Donat. vit. Verg. 51. —) Sed et nostrorum gloriam percenseamus. prior Africanus Q. Ennii statuam sepulcro suo inponi iussit clarumque illud nomen, immo vero spolium ex tertia orbis parte raptum[*](rap- tum ll.ov. an captum? cfr. § 96), in cinere supremo cum poetae[*](po&itu (poetria a) legi F1a) titulo legi. Divus Augustus carmina[*](impertasse F1. -ritasse F2a) Vergili cremari contra testamenti eius verecundiam vetuit, maiusque ita vati testimonium contigit[*](contingit a) quam si ipse sua probavisset. [*](cfr. Pl. XXXV 10.)[*]((2) cfr. Fest. p. 162, 2 sq. —) M. Varronis[*](uarro F1R) in bibliotheca[*](byblioteca a), quae prima in orbe ab Asinio[*](in ora basin//// (-nio d) F1d. minor basinio a. in urbe ab Asinio Sabell.) Pollione[*](pollion F. -ini a) ex[*](ex om.F1a. de va. G) manubiis publicata Romae est, unius[*](reus F1a) viventis posita imago est, haut minore, ut equidem[*](et qui- dem a. ///qui- F1) reor, gloria, principe oratore et cive ex illa ingeniorum

[*](Cic. Tusc. I 18. Nonius II p. 92 M. Plut. Cato mai. 1. — Plato apol. 5 ext. Val. M. III 4 ext. 1. Sol. 1,123.) Reliquis animi bonis praestitere ceteros mortales:

rursus mortales[*](mortales om.o) oraculorum societatem dedere[*](dederunt do) Chiloni Lacedaemonio tria[*](tria E2ov(D). om. rS) praecepta eius Delphis consecrando aureis litteris, quae sunt haec: nosse se quemque, et nihil nimium cupere, comitemque aeris alieni atque litis esse miseriam. quin et funus eius, cum victore filio Olympiae expirasset gaudio, tota Graecia prosecuta est.

Divinitas et quaedam caelitum societas nobilissima ex feminis in Sibylla fuit, ex viris in Melampode apud Graecos, apud Romanos in Marcio[*](martio Faova.G).

[*](Liv. XXIX 14, 8. XXXV 34, 4. Sol. 1, 115. — Val. M. VIII 15, 3. VII 5, 2. Aug. CD I 30 init. — (18) Val. M. VIII 15,12. Liv. XXIX 14, 12. Suet. Tib. 2. Sol. 1, 126. —) Vir optimus semel a condito aevo iudicatus est Scipio Nasica ab[*](ab ego. ad F2oz. arv) iurato senatu, idem in toga candida bis repulsa notatus a populo. in summa ei[*](sua ei (om. in) R2 patriū F mo F1) in patria mori non licuit, non Hercule magis quam extra vincula illi sapientissimo [*](sapientissima F1. om.a) ab Apolline iudicato Socrati.

Pudicissima femina semel matronarum sententia iudicata est Sulpicia Paterculi filia, uxor Fulvi Flacci, electa ex centum praeceptis quae simulacrum Veneris ex Sibyllinis libris dedicaret, iterum religionis experimento Claudia inducta Romam deum matre[*](dm??? patrem a).

[*](Val. M. V 4, 7. Fest. p. 209, 28. Sol. 1, 124. 125.) Pietatis exempla infinita quidem toto orbe extitere, sed Romae unum, cui comparari cuncta non possint [*](possint FdTv (D). PossR. -ssunt aoz. queant G). humilis in plebe et ideo ignobilis puerpera, supplicii