Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*]((12-17) MCap. VI 691.) Ab iis sunt Portae Caucasiae, magno errore multis[*](a multis opva.H) Caspiae dictae, ingens naturae opus montibus interruptis repente, ubi fores additae[*](additae F2. abd- r. obd- v) ferratis trabibus, subter medias amne diri odoris[*](driodori F2. dyriodori a3va.H) fluente citraque in rupe castello, quod vocatur Cumania, communito ad arcendas transitu gentes innumeras, ibi loci terrarum orbe portis discluso, ex adverso maxime Harmasti[*](hermasti ll.J. -tis a3. harmastis v.cfr. §29) oppidi Hiberum. a Portis Caucasis per montes Gurdinios[*](gurdinios D. -nio DF1E. -diinio a. -dunio p. -duuos v. gardinio R. gortinios F2. gordyaeos B. -dynios J) Valli, Suani[*](suani Rv(S). -aui rD1. -arni C.cfr. §14. XXI 77.XXXIII 52), in- [*](tantum ava.H)domitae gentes, auri tamen metalla fodiunt. ab his ad

Pontum usque Heniochorum[*](portum usque henioquorum DFEa) plurima[*](plura R(?)G.cfr. §14extr.) genera, mox Achaeorum [*](achaeorum v. ace- a. acae- r).[*]((4) Nepos fr. 56 Halm. — (8. 9) MCap. VI 691.) ita se habet haec[*](habet haec ego. habet(h???t) ll.v) terrarum e[*](e Ddpa3. ei FEa. sinus e R(?)v.cfr. §23 init.) clarissimis. aliqui inter Pontum et Caspium mare CCCLXXV[*](CCC.LXXXV a) p. non amplius interesse tradiderunt, Cornelius Nepos CCL[*](CL. M va.(P)H.CCM Cap): tantis iterum angustiis infestatur Asia. Claudius Caesar a Cimmerio Bosporo ad Caspium mare CL prodidit eaque perfodere cogitasse Nicatorem[*](nicatorem a3G. -astorem (-rum R)ll. -anorem v) Seleucum[*](seleucum v. -cium a. -ecium (-etium R) r) quo tempore sit ab Ptolemaeo[*](ptolomaeo DEva.G(D). pthol- F. tphol- R. thol- a) Cerauno interfectus. a Portis Caucasiis[*](caucasitis DF. -si sitis Ea) ad Pontum CC esse constat fere.

[*](MCap. ib. Plin. IV 92. — (12) cfr. Plin. V 151. — (14) Mela II 98.) Insulae[*](in insulae DFEa) in Ponto Planctae[*](planctae (P)G. -netae B. -nitae DE. -te FR1d. -tie R2a. -teae v) sive Cyaneae sive Symplegades; deinde Apollonia Thynias[*](thynias B(H). -nnias G. thimnias a. tymnias DFdE. -nia R1. timnia R2) dicta, ut distingueretur ab ea quae est in Europa — distat a[*](av.om.ll.D) continente p. M, cingitur III[*](IIIIRSJ) — et contra Pharnaceam Chalceritis[*](calcheritis o. chalch- DFE), quam Graeci Ariam[*](arian F) dixerunt Martique sacram[*](sacramque marti ova.S) et in ea volucres cum advenis pugnasse pinnarum[*](pignarum R1. penn- aopva.S) ictu[*](iactu FdRa).

[*]((18) Mela I 9.) Nunc omnibus quae sunt Asiae interiora dictis Ripaeos montes transcendat animus extraque[*](extraque ego.cfr. §206 init. dext- (-treque R) ll.opv) litore[*](litore DFRG(S). -ri EaoH. -ra pv) oceani incedat. tribus hic[*](hic e va.Brot.(S)) partibus caeli adluens Asiam Scythicus a septentrione, ab oriente Eous, a meridie Indicus vocatur varieque per sinus et accolarum[*](accolarū ego.cfr. §36. abcola in DFdR. ab incola in Eap. accolas (inc- v) in G) conplura

nomina dividitur. verumn Asiae[*](siae D. si hae E. sie R. sic haec p) quoque magna portio adposita septentrioni iniuria[*](iniuria pa3v. -rias ll) sideris rigens[*](rigentis a3va. S) vastas solitudines habet.[*]((3. 7-9) Sol. 17, 1. MCap. VI 665 extr.) ab extremo aquilone ad initium orientis aestivi Scythae sunt. extra eos ultraque[*](ultraque om.oz) aquilonis initia Hyperboreos aliqui posuere, pluribus in Europa dictos. primum [*](4,89) inde noscitur promunturium Celticae[*](Celticae v.cfr. Strabo XI p. 507. Plut. Mar. 11. CCL. ticae DE. -tycae F. -tyce p. -the R. -attice a. celittice a3. Scythiae D2) Lytharmis[*](lytharinis E. litharmis R. lita- a. lyta- va.D), fluvius [*](—91) Carambucis, ubi lassata cum siderum vi Ripaeorum[*](rhipaeorum F2. -acorum F1. -agorum DEa. -agnorum R) montium deficiunt[*](dificiunt DF1E) iuga, ibique Arimphaeos[*](arimphaeos Rv. arempheos ro.cfr. § 19 et Amm. Marc. XXII 8, 38) quosdam accepimus[*](accepimus F2ov. accip- rp), haut dissimilem Hyperboreis gentem.[*](Sol. 17, 2. 3. (Mela I 117). MCap. VI 665. cfr. Mela I 13.) sedes illis nemora, alimenta bacae, capillus iuxta feminis virisque in probro existimatus[*](existimatus (exest- D) Da(o)pD2. -tur (exest- F)v), ritus clementes[*](clementes F2Ropv. -tis (cem- E1) r). itaque sacros[*](sacros F2d2v. s???r- F1. ser- r. fer- d1. serious op) haberi narrant inviolatosque esseetiam feris accolarum[*](accolarum F2dv. saecu- larum (sec- R) r. -rium op) populis[*](populis F2in ras.opv. -laris r), nec ipsos modo, sed illos quoque qui ad eos profugerint[*](profugerint (-giunt p) dTopH. fu- R. perfu- (-rit E1) rv). ultra eos plane iam Scythae, Cimmerii, Cissi, Anthi[*](Cissi, Anthi Schweder (chorogr. Aug. II p. 4. 9 al.). M Pt p. 909b. Cissianthi H. cisianti ll. D. -thi v), Georgi[*](georgi Rdv. gerorgi r) et Ama- [*](dist.ego)zonum gens, haec usque ad Caspium et Hyrcanium[*](hyeranium F. hier- R) mare.

[*](Mela III 38 (I 9). Sol. 17, 3. — Berger Eratosth. fr. p. 324.) Nam et[*](et ll.H. id v) inrumpit e[*](inrumpit e (-pentes a) ll.H. erumpitur p. -pit v) Scythico oceano in aversa[*](aduersa pva.G) Asiae; pluribus nominibus accolaram appellatum celeberrimum [*](celeberrimum est ego. -imis v. celtiberium et ll) est duobus, Caspium et Hyrcanium[*](yrcaniū a. hirea- F. (caspio et hyrcanio a3va.J)). non minus hoc

esse quam Pontum Euxinum Clitarchus putat, Eratosthenes ponit et[*](et (ad a3v) meridiē ll.va.(P)H) mensuram ab exortu et meridie per Cadusiae et Albaniae oram[*](oram Rda2pv. coram (-rum E) r) V???.CCCC[*](CCC R (?)Brot.(JD1)) stadia, inde per[*](par R) Anariacos[*](anariacas (Salm.) He Strab. XI 6,1.7,1(p. 507. 508). cfr. § 46. atiacos (et- R) ll. J. ara- tiaticos (artia- a3) a3v), Amardos[*](amardos (Salm.) H. -rbos ll.v(J)), Hyrcanos ad ostium Zoni[*](zoni ll.v(S). oxi (Salm.) H) fluminis IIII. DCCC[*](DCCC v e Strab. l.l. DCCCC ll. J), ab eo ad ostium Iaxartis[*](iaxartis dG. lax- DFEa. iaxasti R. lasatisum p. laxa- v) MM[*](MM dH. irim F1. II.M TP. iim M D2F2. rim M??? D1RE. yrim M??? a. M pa3v).CCCC, quae summa efficit XV. LXXV p.[*](Agrippa fr. 30 R. Die. 1, 19.) Artemidorus hinc detrahit XXV p[*](p. om.DE(?)D). Agrippa Caspium mare gentesque quae circa sunt et cum iis Armeniam, determinatas[*](determinans d(?)va.D) ab oriente oceano Serico[*](serico v e Dicuilo 1,8,2. per- ll. (perico — 10 oceano F1in marg.)), ab occidente Caucasi iugis[*](iuges F. -ga R), a meridie Tauri, a septentrione oceano Scythico[*](scythico R2dv. -cos R1a. -thycos DF. scynycos E), patere qua[*](patere qua d(?)v. lat- quā ll) cognitum est CCCCLXXX[*](CCCCLXXXXava.S. CCCCXXXX E (?)) in longitudinem, in latitudinem[*](in latitudinem om.Ea.post CCXC pon.R(?)va.D)CCXC prodidit. non[*](non v. nom??? ll) desunt[*](desit R) vero qui[*](quietus Ra. quia&us F) eius maris universum circuitum a freto XXV p[*](p. om.DFED). tradunt.

[*](Mela III 38. 39. — (445, 3) Sol. 15, 5.)Inrumpit autem artis faucibus et[*](et del.a3va.H) in longitudinem spatiosis atque[*](at va.S), ubi coepit in latitudinem pandi[*](pandi v. -dit ll), lunatis obliquatur cornibus, velut[*](ueluti a) ad Maeotium[*](meotium a. maco- DFE) lacum ab ore descendens[*](discedens ava.(P)H), sicilis[*](sicilis ll.(P)H.scythici arcus v), ut auctor est M. Varro, similitudine. primus sinus appellatur Scythicus; utrimque enim accolunt Scythae angustias[*](angustias et coni.J2. et ang- ll. et per ang- a3v) et inter se commeant, hinc Nomades et

Sauromatae multis nominibus, illinc Abzoae[*](abzoe DR2Ea. -ze R1. Arzoae Tom. 1 p. 703) non paucioribus. ab introitu dextra mucronem ipsum faucium tenent Vdini[*](tenent udini Rv. -tum (-tium Ea) dini r), Scytharum populus, dein per oram Albani, ut ferunt, ab Iasone[*](iasone dTv. zas- (zaz- a)ll)orti[*](orti v(D). cirti T. circi ll. certi d. creti pS), [*]((5) Sol. 19,4. — (9.11) Mela III 39. (cfr. Plin. supra § 19). 40. — Agrippa fr. 31 R.)unde[*](unde (un???) ego. ante (an???) ll.v) quod mare[*](quod mare ll. quos quod mare J e coni.S. quos mare quod v)ibi est[*](ibi est ego. abs est R1. est E2d2v. abest r) Albanum nominatur. haec gens superfusa montibus Caucasis ad Cyrum amnem, Armeniae confinium atque Hiberiae, descendit, ut dictum [*](29) est. supra[*](super pva.H) maritima eius Vdinorumque gentem Sarmatae[*](sarmatae v. arm- (marm- a)ll), Vti, Aorsi[*](Vti, Aorsi Tom. 1 p. 704. M Pt p. 920a. utidorsi ll.v. dorsi p.cfr. IV 80.Strabo XI p. 492. 514), Aroteres[*](arotere R. (anoteroe M Pt)) praetenduntur, quorum a tergo indicatae iam Amazones[*](amazones B e Mela. -nes et ll.v(J)) Sauromatides. flumina per Albaniam [*](35) decurrunt in mare Casus[*](casus ll.J. -sius H. -sos a3 -ssios B e Ptol. -ssos v) et Albanus[*](albanus dpH. -ncis Da. -neis r. -nos a3B. -neos v), dein Cambyses, in Caucasis ortus montibus, mox Cyrus, in Coraxicis, uti[*](uti FdRa. ut rv) diximus. oram omnem a Caso[*](caso cod.Salmant.(P)J. casull. raso d2T. -su d1. casio H. caucaso v) praealtis rupibus accessum[*](accessum DFEa. -ssam R. -ssu J. inaccesso (-ssam P)v)[*](26)negare[*](negare ego e Sol.(cfr. XVI 95). gargre ll. carere J coll. XII 33. patere v) per[*](per del.va.S)CCCCXXV p. auctor est Agrippa. a Cyro Caspium mare vocari incipit; accolunt[*](acolun DFE) Caspi.

[*](Suet. Nero 19.)Corrigendus[*](corrigendū DFE) est in hoc[*](hoc apv. om.r) loco error multorum, etiam qui in Armenia res proxime cum Corbulone[*](arbulone Ea) gessere. namque ii[*](ii Tv. hi R(?)C. is r) Caspias[*](caspias aTpv. -pasias r) appellavere Portas Hiberiae, quas Caucasias diximus vocari, situsque depicti et inde missi[*](30) hoc nomen inscriptum habent. et Neronis principis comminatio ad Caspias Portas tendere dicebatur, cum

peteret illas, quae per Hiberiam in Sarmatas tendunt, vix ullo[*](illo DFR) propter oppositos[*](appositos va.P(S)) montes aditu ad Caspium mare. sunt autem aliae Caspiis gentibus iunctae, quod dinosci non potest nisi comitatu rerum Alexandri Magni.

[*]((9) Sol. 46, 1. MCap. VI 691.) Namque Persarum[*](nam cyparissarum A) regna, quae nunc Parthorum intellegimus, inter duo maria Persicum et Hyrcanium Caucasi[*](caucasi AJ. -sis DEo. -ssis F. -siis RdTv. om.a.cfr. 15.16.21.37.47) iugis[*](iugis om.a) attolluntur. utrimque[*](utrumque DEa) per devexa[*](diuexa a. -ersa A) laterum Armeniae Maiori[*](maiore A) a frontis parte, quae vergit in Commagenen, Cephenia[*](cepheniae E. -nie a. Sophene B.cfr. § 28), ut diximus, copulatur eique Adiabene[*](adiabene Av. -ni r), Assyriorum[*](28 ) initium, cuius pars est Arbilitis[*](arbelitis R(?)va.D), ubi Darium Alexander debellavit, proxime[*](proximae AF. -ma a3va.J) Syriae[*](Assyriae P). totam eam Macedones Mygdoniam[*](migdoniam ll) cognominaverunt a similitudine. oppida Alexandria, item Antiochia quam Nesebin[*](nesibin d. mis- E. nis- aC. nys- pv) vocant; abest ab Artaxatis[*](artaxatis Av. -ti (-tex- R) r)DCCL p. fuit et Ninos[*](ninus ava.D. mi- E), inposita Tigri[*](tigris FdRp. tyg- a), ad solis occasum spectans, quondam[*](quondam R(?)v. quodd- A. quoniam r) clarissima. reliqua vero fronte, quae[*](quae A.cfr. v.8. qua rv) tendit ad Caspium mare, Atrapatene[*](atrapatene Av(D). areatrap- r. atrop- B e Strab. XI p. 506. 529), ab Armeniae[*](armeniae G. -ia Av. artemia a. -inia RE. -t???minia F. -teininia D) Otene[*](othene p. etene Rva.B) regione discreta Araxe. oppidum eius Gazae[*](gazae v. -ze A. gazzea (-zzaea F) r), ab Artaxatis[*](arta- xatis a3v. -ta (caxata R) ll)CCCCL p., totidem ab Ecbatanis[*](ab ecbatanis R(?)v. habet batanis (bath- A. batt- a) r) Medorum, quorum pars sunt Atrapateni[*](atrapaeni F. -peni DEa. -poeni R.cfr. supra).