Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
in Rheno autem ipso, prope C??? in longitudinem, nobilissima Batavorum insula et Cannenefatium [*](cannenefatium AJ. -tum v. -enufatum C. -inefatium S. cannenf- D. canenf- E. cannef- a. canenfaci- F. annenf- R) et aliae Frisiorum, Chaucorum[*](chaucorum AF2H. cauc- rv. cauch- C), Frisiavonum[*](frisiabonum AF2va.H(S)), Sturiorum [*](sturiorum AF2v(S). turi- DF1R. tusi- EaH), Marsaciorum, quae sternuntur inter Helinium[*](hellinium F2. eli- a. heli- num (-lium G) Rva.S) ac Flevum. ita appellantur[*](appellatur DF1) ostia, in quae effusus Rhenus a septentrione in lacus, ab occidente in amnem Mosam se spargit[*](spargit AF2R2ecorr.E2v. -ruit r), medio inter haec ore[*](chore A) modicum nomini suo custodiens alveum.
[*](Mela III 50. MCap. VI 666. Beda h. eccl. 1, 1. — Anon. fr. I 1 (GGm II p. 509). Sol. 22, 10. Agrippa fr. 22 R. Oros. I 2, 37. Dim. 30. — Sol. 22, 1. Mela III 53.)
Ex adverso huius situs Britannia[*](britannia Eov. britt- ADa. -ania FRy(passim)) insula, clara Graecis nostrisque monimentis, inter septentrionem et occidentem iacet, Germaniae, Galliae, Hispaniae, multo[*](multis y) maximis Europae partibus, magno[*](magne Da. -n??? F1. -nae E) intervallo adversa. Albion [*](album i) ipsi nomen fuit, cum Britanniae vocarentur omnes de quibus mox paulo[*](paulo mox y) dicemus. haec abest a Gesoriaco[*](gesoriaco F2in ras.y (gess- C) v. -cu A. geseriaco R2. -cu r. -siriaco i.cfr. §106) Morinorum[*](mormorum E2. -rionorum a. ???rin- F1) gentis litore proximo traiectu[*](traiecto DFEa) L???. circuitu patere |XXXXVIII|[*](XXXVIIIREaMCap.va.S. -VIIIIF. -VIID.cfr. Sol.Beda).LXXV[*](LXXVASol. Beda v. LXXV i. LXV y. XXV rMCap.) Pytheas et Isidorus tradunt, XXX prope iam annis notitiam eius Romanis armis non ultra vicinitatem silvae Calidoniae[*](calidoniae RAyv(D). calyd- r. caled- L. add. ac AE2y) propagantibus. Agrippa longitudinem DCCC esse, latitudinem CCC[*](esse — CCCAF2E2yov. om.r) credit[*](credit Av. -didit ro.om.y), eandem Hiberniae, sed longitudinem CC minorem.[*]((cfr. Sol. 22, 6). Mela III 54. MCap. VI 666 med. — (17) Caes. b. G. V 13, 3. — Sol. 22, 9.) super eam haec sita abest brevissimo transitu a Silurum[*](silorum y) gente XXX[*](XX va.H). reliquarum nulla CXXV[*](CXXII y) amplior circuitu proditur. sunt autem[*](autem et o) XL Orcades, modicis inter se discretae spatiis, VII Haemodae[*](haemodae (M Pt p. 80be Mela)D2. acmode Av. -dae B. accomodae y. -de i. haecmodae (-doe E2) r), XXX Hebudes[*](haebudes va.H(S)) et inter Hiberniam ac Britanniam Mona[*](mora R), Monapia[*](monapia F2in ras. v. mana. pia A. namana pia y. mana apta E2. mapta DE1a. mappa R), Riginia[*](riginia AyD. rignea R. ricnea (F2in ras.) rv. richea a. ricina (B)H e Ptol.), Vectis, Silumnus[*](silumnus AyD. silim- rv. lim- (B)H e Ptol.), Andros,
infra vero Samnis[*](samnis (B)S. sambis AyD1. sia- F3in marg.v. sumbis i. amnis (-nos R) r) et Axanthos[*](axanthos AyD. -tos rv. anxantes i) et ab[*](ab AE2yov. om.r) adversa[*](aduerso ova.D. -sv??? a) in Germanicum mare sparsae[*](parsae F1E1. -se Da. sponsae y) Glaesiae[*](glaesiae FJ. gles- ry. glos- i. glessie a. -ssariae ov), quas Electridas Graeci recentiores appellavere, quod ibi electrum nasceretur[*](nascitur y).[*]((3-7) Sol. 22, 9. MCap. VI 666 med. Beda t. r. 31. cfr. Mela III 57. - Timaeus fr. 32 Müller. cfr. Plin. II 187. — (10) cfr. Plin. VII 206. Sol. 22, 7 additam. — (13) Sol. 22, 9. MCap. VI 666. Beda t. r. 34. n. r. 9 extr.) ultima omnium quae memorantur Tyle[*](thile Ro. tile i. thyle Sol.(B)J. thule C), in qua solstitio nullas esse noctes indicavimus, cancri signum sole transeunte,[*](2,187) nullosque contra per brumam[*](brumas y) dies. hoc quidam senis mensibus continuis[*](continuis om. Beda) fieri arbitrantur. Timaeus historicus a Britannia introrsus[*](introrsum Ay (D?) S) sex dierum navigatione abesse dicit insulam Ictim[*](Ictin (Salm. e Diod. V 22,5)D2. mictim (-tin o) ll.yoG. mitterim v), in qua candidum plumbum proveniat; ad eam Britannosvitilibus[*](uilibus AE2yo. uiti- a) navigiis corio[*]((brittanus . .) corio solet y) circumsutis[*](consutis y. cirs- E1) navigare . sunt qui et alias prodant, Scandias[*](scandias AE2D. -idas y. -iam rv), Dumnam, Bergos [*](uergos AyD2) maximamque omnium Berricen[*](berricen AyD. uerigon r. ner- v. uergon a), ex qua in Tylen[*](tilen y. tulen DF1a) navigetur . a Tyle[*](thyle F2. thele F1. tule a) unius diei navigatione mare concretum a nonnullis Cronium[*](cronium AF2yv. scro- (sco- E1) r) appellatur[*](appellaretur FRa).[*](Caes. b. G. I 1, 1. Mela III 20. — Agrippa fr. 23 R. Dim. 20. Die. 1, 6. — Sol. 21, 1. MCap. VI 634 init.)
Gallia omnis Comata uno[*](commone (om. uno) A) nomine appellata 105 in tria populorum genera dividitur, amnibus maxime distincta . a[*](a om.A) Scalde[*](scaldi L. cfr. §106) ad Sequanam Belgica, ab eo ad Garunnam [*](carunnam A. garam E2. garumnam ova.D) Celtica eademque Lugdunensis, inde ad[*](ad AF2E2o (R?)v.om.r) Pyrenaei[*](pirenei o. piri- R. pyrinaei F. -nei a. -neo A (similiter infra))
montis excursum Aquitanica[*](aquitania ova.H.sed cfr. §108), Aremorica antea[*](ante R(?)dva.D) dicta[*](Aremorica — dicta post 349,18 Lugdunensis transpos.(Sieglin) D2). universam [*](uni-uersam — 2 galliarum ll.H. agrippa uniuersarum galliarum ov) oram |XVII|[*](|XVII| L??? D.XVII.L??? AEa. XVIII DR. XVIIF.|XVIII| H.om.ov.an |XIIII| .L????). L??? Agrippa, Galliarum inter Rhenum et Pyrenaeum atque oceanum ac montes Cebennam[*](cebennam Sol.G(S). -na A. -bannam (-nnum Ra)r. gebannam (-ben- v) ov(L)) et Iures [*](iures AD. –ris r o Sol. S. -ram v), quibus Narbonensem Galliam excludit, longitudinem CCCCXX[*](CCCCXXX F2. CCCXX F1dao. DCCCCXX Dic. DCCCXX Brot.), latitudinem CCCXVIII[*](CC.XVIIIA. CCCVIII Dic. CCCXIII va.H) computavit.[*]((7) Mela III 23. — (11) Mela III 20.) a Scaldi[*](scalti o) incolunt [texero[*](uncos pos. (U 86) J. texero A. -ri F2. exerui r. -rni v. externi C. -ra G(D). texero — menapi om.o (qui etiam in seqq.plura om.))] Texuandri[*](texuandri (t in ras.F2. -di R) ll. (te a). texa- v. toxa- B ex Amm.XVII 8,3) pluribus nominibus, dein Menapi[*](merapii DFEa), Morini ora Marsacis[*](ora marsacis DF1dD. -ci AE2. -cii F2. -sucis E1a. oromarsacis R. -ci S. -ansaci v. (an in ora?)) iuncti pago qui Gesoriacus[*](gesoriacus B. chersicaus A. cersiacus rv. ger- a3. cher- J. cfr. §102) vocatur, Britanni, Ambiani[*](ambianni R), Bellovaci[*](bellouaci AF2E2v. bello r. beluagi o), Bassi[*](bassi AF2E2ov(J). basi r. hassi C. om.H). introrsus Catoslugi[*](catoslugi AS. catus- r. om.o. castologi v), Atrebates[*](atreuates A), Nervi liberi, Veromandui[*](ueromandui AE2ov. uir- r), Suaeuconi[*](sueuconi (suec- C) DFREava.S.om. o. del. Je coni. H), Suessiones liberi, Vlmanectes[*](ulmanectes AF2 (ct in ras.) D1. -neetes D. -netes rv(H). om.ao. Vlbanectes B. Subanecti Ptol.II 9,6. Siluanectes (Dunville notice p. 608)D2. cfr. M Pt p. 224a) liberi[*](liberi om.o. liberi — 11 Treueri liberi om.a), Tungri[*](tuncgri A), Sunuci[*](Rinuci va.H.om.o), Frisiavones[*](frisia. auones A. frisi o. -siabones B), Baetasi [*](baetasi D. bat- AF2. bet- F1E2v. -tase r. om.o), Leuci liberi, Treveri[*](treberi DRE) liberi antea et Lingones[*](lingones ARaov. licg- D1. lig- r) foederati , Remi foederati[*](remi foederati AE2o(R?)v. om.r), Mediomatrici[*](mediomtrici A), Sequani, Raurici[*](raurici A(R?)v. nau- r. rauraci v. raurici— 351, 4 rheni om.o), Helveti, coloniae[*](coloniae E2G. -nia AF2. -ni r) Equestris[*](equestris Rav. -tres A. aequaestris r) et Raurica[*](raurica D. cfr. § 79. -iaca Av. -iacha E2. -iach DE1. ruria ac R. -ri ac ad. sauriaca F2in ras.). Rhenum autem[*](autem AF2E2v.om.r) accolentes Germaniae gentium in eadem provincia Nemetes, Triboci[*](triuoci A. -ibochi C), Vangiones, in[*](in ubis D. in ubi A. in ubii F2d. in uuii r. hinc ubii B) Vbis colonia [*](colonia AFv. -iae DE. -ie Ra) Agrippinensis[*](agrippiniensis DF1RE. -ppienses A), Guberni[*](guberni ll.v (H) J. Guge- G. Cuge- S. Cube- Müllenhoff (Herm. XIIp. 272)), Batavi[*](bataui F(?)B. -abi A. uataui r) et quos in[*](in AF2E2v. om.r) insulis diximus Rheni.[*](101)[*]((7. 10) Mela III 23. 20. cfr. Eratosth. fr. p. 365 Berger.) Lugdunensis Gallia habet Lexovios[*](lexobios A. lixouios R. (lexeuii o)), Veliocasses [*](ueliocasses D. cfr. Caes. BG VIII 7. Ptol. II 8,7. uello- (-ssus a) DFEav. uillo- R. uelocc- A(J)), Caletos[*](caletos ego coll. XIX 8. Caes.BG II 4. VIII 7. Ptol. II 8,5. gal- ARS. gall- rv. gallos a), Venetos, Abrincatuos[*](abrincatuos v. -tus A. -ngatos F2E2R. -tus (-ti o) r), Ossismos[*](ossismos R1 (B2)S. cfr. Mela. -ismons AE2. -imos D2FR2. -imus r. osismios B1e Ptol.l.l.), flumen clarum Ligerem[*](ligerem R2D. -gerim dv. -girem r), sed paeninsulam spectatiorem excurrentem in oceanum a fine Ossismorum[*](ossismorum E2. osi- r. cfr. supra) circuitu DCXXV, cervice in latitudinem CXXV. ultra eum Namnetes[*](namnetes S. -tis 11. nannetes G. uannetes v), intus autem Aedui foederati, Carnuteni[*](carnuteni foederati F2E2oD. -ti foed- Rd(?)G. om.r. cauratani foed- v) foederati, Boi, Senones, Aulerci[*](aulerci adov. -rti r) qui cognominantur Eburovices[*](eburones ova.G) et qui Cenomani[*](cenomanni F2E2ova. H(S)D2), Meldi liberi[*](liberi om.ao), Parisi, Tricasses[*](tricasses E2S. trec- ov. tritic- d. tricassae (tri inras.) F2. -sse R. tritic- DE1. ticas a), Andecavi[*](andecaui H. cfr. CILXIIIp. 478. andeg- ov. andic- F1E2D. candic- d. andig- F2. candidaui DRE1. scandinaui a), Viducasses[*](iducasses a), Bodiocasses [*](bodiocasses 11. H. bodic- v. uadic- B), Venelli[*](uenelli ll.v(S). une- Dal.), Coriosvelites[*](coriosultes R. coricoriosuelites E. cariosu- dva.D), Diablinti[*](diablindi Eva. S), Riedones[*](riedones ego coll.CIL XIII p. 492. rhe- v. rhie- F2. shie- DE. ???hie- F1. shye- a. sie- R2. se- R1), Turones
, Atesui[*](itesui va H), Segusiavi[*](segusiaui ego coll. CIL XIII p. 221. saecu- F2. secu- D. -ani (B) G. -usi (saec- F1) alibi (albii v) rv) liberi, in quorum agro colonia Lugudunum [*](lugudunum DFED2. lugd- rv).[*]((4) Mela III 23. — (10) ib. 20. — (12) cfr. Plin. III 36.) Aquitanicae sunt Ambilatri[*](ambilatri E2G. ambul- v. -bilittri r), Anagnutes, Pictones, Santoni[*](sanctoni o. -ntones va.S) liberi, Bituriges[*](bituriges liberi E2v (H). -riges o. beturi Fd. betur r. del.G) liberi cognomine Vivisci [*](uiuiscia F1Ra. uibisci d. ub- E2ova.S), Aquitani, unde nomen provinciae[*](prouinciae F2E2ov. -cia r), Sediboviates[*](sedibouiates S. -ades E1ad. -oniates v. sed hi bouiates RE2. -ades DF. sunt hi Bouiates D2. an Sibuzates? cfr. Caes. BG III 27). mox in oppidum contributi Convenae, Begerri[*](begerri E2G. -rbi FRE1. bebergi a. bergebi D2inras.v), Tarbelli[*](tasbelli FlREla. tarbeli va.H.cfr. XXXI 4) Quattuorsignani , Cocosates[*](cocosetes R. cosates a) Sexsignani, Venami[*](Venarni Marca (hist. Beneharn. 12 p. 43)), Onobrisates, Belendi, saltus Pyrenaeus infraque[*](infra quem D2) Monesi[*](monesi F2E2G. mone r. Onesi D2coll. Strab. IVp. 190 (in Bursiani Jahresber. 1877 p. 315) osquidates va.H), Oscidates Montani [*](montani Sybillates D2l.l.) Sybillates[*](sibyllates dG), Camponi[*](camponi dv. -poi (-boi F2) r), Bercorcates[*](becorcartes F1. -rdates F2), Pinpedunni[*](pinpedunni DFTD. -umni Ea. pindedunni RS. pipedimui (bip- C) v), Lassunni [*](lassunni FaS. -urini R. lasunni D. -umni E1. -uini E2. sassumini v), Vellates[*](uellates E2v. sue- rJ2), Toruates[*](tornates va.D), Consoranni, Ausci, Elusates[*](aelusates DF1E1a), Sottiates [*](soscidates F2), Oscidates Campestres, Succasses[*](succasses v. -sse R1E. sucasse DR2a. -ssae Fld. uocassae F2), Latusates[*](tarusates H), Basaboiates[*](basabocates Eva.D), Vassei[*](uassei av. -ssel E. -ssaei DF. uessei R), Sennates[*](sennates F2E2v. enn- a. aenn- DR. ???enn-F1. cienn-E1), Cambolectri[*](campolectri F1R) Agessinates. Pictonibus iuncti[*](dist. H) autem[*](autem ll.S. hinc (puncto ante posito) v) Bituriges[*](bituries DFE1a) liberi qui[*](qui F2E2v. quin r) Cubi appellantur, dein Lemo- vices[*](lemouices F2R2E2ov. leuo- r), Arverni[*](aluerni Eo. aruenni R) liberi, Vellavi liberi[*](uellaui (uela- F2) liberi F2in marg. D2.om.r. cfr. Caes. BG VII 75 et CIL XIII p. 193), Gabales. rursus Narbonensi
provinciae contermini Ruteni[*](roteni R. rutheni C), Cadurci[*](cadurici DF1. -rii a. cudurcii R2e corr.), Nitiobroges[*](nitiobroges D. -riges (Scaliger) S. antobroges (anteb- R) ll.v(J2)) Tarneque amne discreti a Tolosanis Petrocori.Maria circa oram ad Rhenum septentrionalis oceanus, inter[*](inter id (sc. mare)R (lac.ante indicate J2). -errid E2. -erri r. inter eum (rhenurm v) G) Rhenum et Sequanam Britannicus, inter id et Pyrenaeum Gallicus. insulae conplures Venestorum[*](Venetorum va.D) et quae[*](et quae DFav. quae et (R?)G cum P. quae E) Veneticae appellantur et in[*](in F2E2v. inter r) Aquitanico[*](aquitanico (aeq- F1) FRav. -icu DE2. -ic E1) sinu Vliaros[*](uliaros (-rios D1) ll.D. -rus G.om.v).
[*](cfr. Plin. III 29. Mela II 85. 86. III 14.) A Pyrenaei promunturio Hispania incipit[*](an incipit, ibi angustior?), angustior non Gallia modo, verum etiam semet ipsa, ut diximus, inmensum[*](inmensum om. o) quantum hinc oceano, illinc Hiberico [*](3, 29) mari comprimentibus. ipsa Pyrenaei iuga ab exortu aequinoctiali in[*](in E1ov. fusa in F2G. iuga (???u???a F1) in r falsa iterationeob- aei et -ali) occasum brumalem[*](brumali D) breviores quam [*](quam latere ego. latere quam ll.D. latere septentrionali quam F2v)latere meridiano Hispanias faciunt. proxima ora citerioris est eiusdemque Tarraconensis[*](tarraconensis v. tara- o. terra- ll) situs[*](situs consistit F2). a Pyrenaeo per oceanum Vasconum saltus, Olarso[*](olarso B. aol- (-lurso R) ll.v.cfr. III 29. Oeasso Ptol. II 6,10), Vardulorum[*](uardulorum B. uasdu- RE1v. -llorum r.cfr. Mela III 15) oppida, Morogi[*](morogi RD. -ogy r. -osgi v), Menosca, Vesperies, Amanum portus, ubi nunc Flaviobrica colonia.[*](Mela III 15. 13. 11. 13 extr. 11.) civitatium novem regio Cantabrorum[*](cantabrorum F20v. cont- E2. -tubrorum Ela. cūtu- r). flumen Sauga[*](sauga ll.S. sanga v. sanda G). portus Victoriae Iuliobrigensium[*](iuliobricensium va.Bas.(J)); ab eo loco fontes Hiberi[*](hiberium (yb- a) Fra)XL p. portus Blendium[*](biendium va.H). Orgenomesci[*](orgenomesci FRH.cfr. Mela III 15. -omescy D. -onescy E1. -oescy a. -omiscy E2. origeni mixtis v. argenomesci M Ptp. 169a) e Cantabris[*](e cantabris ll.H. cant- v. et cambraci M Ptl.l.);
portus eorum Veseiasueca[*](ueseiasueca E2. -ei. ueca v. -eiusuaga F2inras. uereasueca rH. cfr. M Ptp. 168b) . regio Asturum[*](asturum (aust- E2) F2E2v. astir- r), Noega[*](noega E2v. nega F2. neg& r. cfr. Mela III 13 (noeca)) oppidum. in paeninsula Paesici[*](paesici RdH. cfr. Ptol.II 6,5. pes- rG(D1). pis- v. cfr. III 28) et deinde conventus Lucensis[*](lucensis F2E2v. -si r) a flumine Navia[*](Nauia Albiones F2E2v (D2philol. XXXII p. 654). -ne r. -nis (fort. Labionis) M Pt p. 146b. Nauialbione J. -ilubione B) Albiones, Cibarci, Egi[*](Egi, Varri M Ptp. 145a. Egiua- D. eciua- R. eguia- F2. aeciua- D. ecuia- F1a. egtiia- E2. ectiia- El. egoua- v), Varri cognomine Namarini [*](namarini -5 cognomine om.D1a (sed in a post 6 paeninsula deincepserrore exhibentur namarini - paeninsula))[*](namarinni R. mearini M Ptl.l.), Adovi[*](adoui R. iad- rJ. -doni v. cfr. M Ptl.l.), Arroni[*](aroni D2F.om.ava.J), Arrotrebae[*](arotrebae D2FE). promunturium Celticum, amnes Florius[*](fiorius F2E2v. -ibus r), Nelo. Celtici cognomine Neri et super[*](neriae superque va.S) Tamarci[*](tamarci ll.v(D). -rici B coll. XXXI 23 et Mela III 11. (Supertamarci D2l.l.p. 655 sqq.)), quorum in paeninsula tres arae[*](tres arae F2B. tresarae v. -ssare E2. trearae r) Sestianae[*](sestianae F2v. rest- (mia- E2) r) Augusto dicatae, Copori[*](copori (corp- a) ll.D. cap- H e Ptol.116,23. caep- B), oppidum Noeta[*](noeta D. nota E2. oeta r. noela v. noega M Pt l.l.p. 145a), Celtici cognomine Praestamarci[*](praestamarci DFEaD. presta- R. -tii v. praesamarci B. -chi Mela. praeta- D2l.l.), Cileni[*](cileni v. cilaeni D. laeni Fa. leni r). ex insulis nominandae Corticata et Aunios.[*]((9. 11. 355,1) Mela III 10. 8 extr.) a Cilenis[*](cilensis ll.va.G) conventus Bracarum[*](Lracarum Rav. bracc- r) Helleni[*](elleni a. heleni va.D), Grovi[*](groui E2D.cfr. Mela III 10.croui F2 (CIL II n.774. 2250. 2565). cro F1. gro r. grauii G (Sil. It. III 366). groni v), castellum Tyde, Graecorum subolis[*](subolis F2S. sob–rv(D)) omnia. insulae Siccae[*](siccae D. siccae insigne E2. insigne E1. signae DdJ2. -gne Ra. sig??? F1. -ge F2. cicae J1. cicae. insigne v), oppidum Abobrica[*](abobrica F1v. -cam (-orri- R) DRa. auobrica F2E2 -cam E1. Adrobrica Mela III 13). Minius amnis, IIII ore[*](ore F2v. ori DF1R. -is Ea) spatiosus, Leuni[*](leunis R. laeuni F. laebuni coni.B. lubaeni Ptol. II 6,47), Seurbi, Bracarum oppidum Augusta, quos super[*](super ll.v(D). supra Bas. (super quos a)) Gallaecia. flumen Limia, Durius amnis e[*](e F2inras.v. et r. ex C. om.o maximus F1To) maximis Hispaniae, ortus in Pelendonibus[*](pelen- donibus Bas. cfr. III 26. -denibus E2. -deniuibus E1. pelondoni- bus F2v. -denibus r) et iuxta Numantiam lapsus, dein per Arevacos Vaccaeosque, disterminatis ab Asturia Vettonibus[*](uectonibus ava.L), a Lusitania Gallaecis[*](gallaecis FL. -llecis DR2v. -llegis R1. -llicis Ea), ibi quoque Turdulos a Bracaris arcens . omnis, quae[*](quae F2. que rv) dicta regio a Pyrenaeo, metallis referta auri, argenti, ferri, plumbi nigri albique.