Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Plato Politic. p. 303 E. Timae. p. 56 B. Pollux VII 99.) Maximum in rebus humanis, non solum inter gemmas, pretium habet adamas[*](adamaf Bv. -mans r.), diu non nisi regibus et iis[*](his a.) admodum paucis cognitus[*](cognitus v. -tus ut a. -tum B1. -tu B2. cogcognitus F. commodus L.). ita[*](ita FdhaS. it B1. fit B2. om.Lv.) appellabatur[*](appellabatur om.Lv.a.S.) auri nodus[*](auri noduf BFS. cfr. XXXIV 136. auri modo dhH. unus modo Lv. uno mod' a. auri comes U 836.)

in metallis repertus perquam raro [comes auri][*](uncos ego posui. comes auri (Lv. auro dhJ. -rum Fa) FdhLav. om.BU 836.) nec nisi in auro nasci videbatur. veteres eum in Aethiopum metallis [*](metallif tantum BhS. tantum metallis rv(D).) tantum inveniri[*](inuenire B1.) existimavere inter delubrum Mercuri[*](mercurii B2av.a.S.) et[*](atque (pro et) Fdhv.a.S.) insulam Meroen, dixeruntque[*](dixe- runt quae B.) non ampliorem cucumis[*](non cumis amphonis femine a.) semine aut[*](-haut D.) colore[*](colore Ldhv. -rem r.) dissimilem inveniri. [*](Dionys. perieg. 1119. Solin. 52, 53. Prisc. perieg. 1063. August. civ. dei XXI 4, 4.—Solin. 52, 54. Isid. XVI 13, 2. Damig. 3. Solin. 52, 55.) nunc primum[*](nunc primum BS. nunc Fdhv(D). in a.om.L.) genera eius sex noscuntur[*](nafcuntur B.): Indici[*](primum indici D.) non in[*](in Bv. om. r.) auro nascentis[*](nafcentef B(a?)SJ. sed cfr. huic (v. 11).) et[*](& BS. set a. sed rv(D).) quadam[*](quodam F.) crystalli cognatione, siquidem et colore tralucido [*](tranlucido B2.) non differt[*](dif- feru??? BSJ.) et[*](et om.La.) laterum[*](dist. ego.)[*](latere L(a?).) sexangulo[*](sexangula Fa.) levore[*](liuore B2h.cfr. § 26. leuare L. leua a.), turbinati[*](turbinati B(a?)S. -tus rv(D).) in mucronem[*](mucronem LaSolin.v. -ne r.) e[*](e BhS. ae F.om.d. aut rv.) duabus contrariis partibus, quo magis miremur , ut si duo turbines latissimis[*](latissimi (-mis v) suis Lav.a.S(J).) partibus[*](quo—10 partibus om.Fdh. quo–9. 10 mire- mur (-etur a) om. H Brot.) iungantur[*](iungeretur a.), magnitudine vero etiam abellani[*](bellani F. auellani (-nae C) B2dhv.a. S.) nuclei[*](nuculei B1J. -cleis a.). similis est huic[*](huic quidem Lav.a.S.) Arabius[*](arabicus dhv.a.S. cfr. § 62.), minor tantum, similiter et nascens. ceteris pallor[*](pallidior ah.) argenti[*](genti a. -tis Lv.a.H.) et in auro[*](et in auro om.B.sed cfr. Solin.) non nisi excellentissimo natalis[*](natales dH Brot.). [*](Seneca dial. II 3, 5. Th. lap. 19. Isid. XVI 13, 2.—Damig. 3.) incudibus [*](in crudibus F.)[*](id (pro hi) F.) hi deprehenduntur[*](repraehen- dunt ubi F.) ita[*](ita BLdhv. ta F.om.a.) respuentes ictus[*](ictum Lv.a.S.), ut[*](ut om.a. ut in F.) ferrum utrimque[*](incudesque FdhLv.a.S.) dissultet, incudes ipsae[*](ipsae om.La.) etiam exiliant[*](dissiliant dhv.a.D.). quippe[*](et p. 406, 1 duritia quippe a.)
duritia est inenarrabilis, simulque ignium victrix[*](uictrix ignium a.) natura et numquam incalescens, unde[*](unde nomen B.) et nomen [interpretatione Graeca indomita vis][*](uncos posuit D. indomita uis graeca appellatione (interpreta- v) dhv.a.S. cfr. Isid.) accepit[*](accepit. genera adamantis sex a.). unum ex iis[*](unum ex if BD. ex his unum a.) vocant cenchron , milii[*](mili B1FLaS. quod est milii v.) magnitudine, alterum Macedonium, in Philippico auro[*](lippicauro a.) repertum; hic est cucumis[*](cucumi Lav.a.C.) semini[*](femini B2aC. -n& B1. -ne rv.) par. [*](Solin. 52, 55. 56.) post hos[*](hof BVerc. hoc rv.) Cyprius vocatur in Cypro repertus, vergens ad[*](ad BLS. om. r. in dhv.) aereum[*](ereum a. aerium dhH Brot.) colorem, sed[*](sed ego. sed in ll.v..) medica vi[*](medica ui BaS. -camine Fh. -cina Ldv (D).), de qua[*](de qua BS. de quo h. qua F. ut Ldv. om.a.) dicemus, efficacissimus.[*](61) post[*](autem L.) hunc siderites[*](est siderites Ladhv.a.S.) ferrei splendoris[*](coloris a.), pondere ante ceteros [*](ceteris La.), sed[*](et L.) natura dissimilis. namque[*](namq. BD. om.L. nam rv.) et ictibus[*](igtibuf B1. act- F. ictibus enim L. I frangitur dhv.a.S.) frangi et alio adamante perforari potest, quod et[*](et (pro ut) F.) Cyprio evenit, breviterque ut degeneres nominis tantum auctoritatem habent.

[*](med.: cfr. Plin. XX 2. Marc. 26, 95. Isid. XVI 13, 2. XII 1, 14. Solin. 52, 56. Prisc. perieg. 1065–1070. August. civ. dei XXI 4, 4.)Nunc[*](nunc BS. id F(a?). idque Lv.) quod totis voluminibus his docere[*](hif (if B1) docere BS. his docere et (om.a) mandare Lav. inducere (-rae F) Fdh.) conati sumus de discordia rerum concordiaque, quam antipathian[*](antiphatian B. -patian a.) Graeci vocavere[*](uocauere BdhS. appellauere r(a?)v.) ac sympathian[*](sympathiam dhv.a.S. -phatian B. sinpathian F. ras nathidian (-tidia a) r.), non aliter clarius intellegi potest, siquidem illa invicta vis, duarum[*](duarum Bv. -umque r.) violentissimarum[*](uiolentissime (-mae v) Lav.a.H.) naturae rerum ferri igniumque[*](ignisque dhv.a.S.) contemptrix, hircino rumpitur sanguine , neque[*](neque BFdhH. nec a(?)G. ac ne Lv.) aliter quam recenti calidoque[*](callidoque B1.) macerata et

sic quoque[*](quoque (pro etiam) B.) multis[*](multif ictibuf Bin ras.) ictibus, tune etiam praeterquam eximias incudes malleosque ferreos[*](fer- reos om.dhH Brot.) frangens. [*](med.: Isid. XVI 13, 2. Solin. 52, 56.) cuius hoc[*](hoc om.B1.) invento[*](inuento BS. -nio Fa. -ntum LD. ingenio dh. -genio inuentum v. cfr. XXXII 1.) quove[*](quoq, a.om.L.) casu[*](casuue L.) repertum? aut quae fuit coniectura experiendi[*](recenti (pro fuit) a.) rem inmensi pretii[*](creti F. secreti et dhv.a.S.) in foedissimo[*](fedissimo F. fid- La.) animalium? numinum[*](numinum BG. nomi- Fa. omni- Ldhv.) profecto talis[*](talif BS(D). muneris (nume- a) talis rv(J).) inventio[*](inuenio F.) est[*](eft BS. omnis (hominis v) est rG.) et hoc munus omne[*](& hoc munuf omne BS(D). om. rv(J).), nec[*](ne F.) quaerenda ratio[*](ratio BS. om. rv.) in ulla[*](nulla F. illa B2.) parte naturae[*](arte B2. naturae ratio FLav.a.S.), sed voluntas! cum[*](ut (et Verc.) cum Lv.a.S.) feliciter contigit rumpere[*](contigit rumpere BS. rumpere contigit (H. -tingit av) rv.), in tam parvas friatur[*](friatur S e coni. J. frua- B. feriantur r. fri- D. frangitur Verc. -gantur dv.) crustas, ut cerni vix possint. expetuntur hae[*](hae BFS. a dhv. e a. hae a L.cfr. § 50.) scalptoribus ferroque includuntur, nullam non duritiam ex facili cavantes. [*](Isid. XVI 13, 3. Solin. 52, 57. 53. (Orph. Lith. 194). Damig. 3. cfr. infra § 192.)adamas dissidet cum magnete[*](magnete lapide adhv.a.S.) in tantum, ut iuxta positus[*](appositus a.) ferrum non patiatur[*](patitur F.) abstrahi aut, si admotus magnes adprehenderit , rapiat atque auferat[*](afferat a.). adamas et venena vincit atque[*](uincit atque BS. om. rv.) inrita facit[*](faciat a.) et lymphationes abigit metusque vanos[*](meatusque uagos La.) expellit a[*](a om.La.) mente. ob id[*](et ob id LG.) quidam eum ananciten[*](ananciten BFS. anchi- Lav. anachi- (B1)C. eunachi- (B2)Verc. -citen hBrot.) vocavere[*](uocare a.). —Metrodorus[*](metrodorus—p. 408, 2 dubitet om.B.) Scepsius[*](sep' a.) in eadem Germania[*](germania LaS. -ia a Fdh. -ia et G. -ia in v.) Basilia[*](basilia (B2)H. cfr. § 36. balista ll. v. in bal- tia (B1) G.) insula nasci, in qua et sucinum, solus[*](solus om.dv.a.S.), quod[*](quod—p. 408, 1 dicit et oz.a.) equidem
legerim, dicit[*](solus dicit dv.a.S.) et praefert Arabicis. quod[*](quod—3 arabicisque om.a.) esse falsum[*](falsum esse dhv.a.D.) quis dubitet?

[*]((cfr. Th. lap. 36). Isid. XVI 7, 1. Solin. 15, 23. 24. Th. lap. 24.) Proximum apud nos Indicis Arabicisque[*](et arabicis L (cfr.a).) margaritis pretium est, de quibus in[*](in (pro de) F,) nono diximus volumine[*](9,106) inter res marinas.

Tertia auctoritas smaragdis perhibetur pluribus[*](plurib. BFdhv. multis rD.) de causis, quippe[*](quippe BS. om. rv.) nullius[*](nulliuf Bdhv. -llus r.) coloris aspectus incundior est. nam herbas quoque silentes[*](quoque filentef BS coll. Column. IV 27, 1. 29, 1. 30, 6. XI 2, 26. XII 7, 1. quoque uirentes (-tis FD) Fdhv(D). om. r.) frondesque[*](frondesque (quoque L) uirides La.) avide spectamus[*](auide (aut de F) fpectamuf (-tam F) BFaC. haud desp- Lv. desp- dhVerc.), smaragdos vero tanto libentius, quoniam nihil omnino viridius[*](uiuidius F.om.a.) comparatum illis viret. [*](Isid. XVI 7, 1. Solin. 15, 24. 25. Plin. supra § 8.) praeterea soli gemmarum[*](mnarū a.) contuitu[*](con- tuitu Lav. collutu B. coniuitum F.) inplent[*](inplent Lav. -nti h. -l& B. -leri Fd. fatiant F. favtiat B2.) oculos nec satiant. quin et ab intentione[*](intentatione Fh. alia ll.S. alia obscurata dv.) alia aspectu[*](afpectuf B.) smaragdi recreatur[*](recreatus F.) acies, scalpentibusque[*](que om.La. fcvlpentibusq. B2.) gemmas[*](gemmis a.) non alia gratior oculorum refectio est: ita[*](in (pro ita) BSJ.) viridi[*](uiride B1.) lenitate lassitudinem[*](lassitudine a.) mulcent[*](mulcenf BSJ.). praeterea[*](prae- terea e FhD. (globosi e Solino inseri voluit U 838).) longinquo amplificantur[*](ampli- ficatur B.) visu inficientes circa se repercussum aëra, non sole[*](solū La.) mutati , non umbra, non lucernis, semperque sensim[*](sensi F.) radiantes et visum admittentes[*](et uisum (-su Fa) admittentes FLadhv. om.B. (transmittentes U 839, sed cfr. § 69).) ad crassitudinem sui facilitate tralucida [*](tralucida om.a.), quod etiam in aquis[*](qui F.) nos iuvat[*](non iuuat (fit Lv) Lav.a.H. de mendo cfr. § 31.). iidem[*](idem BaD.) plerumque concavi, ut visum conligant[*](colli- gant adhv.a.D.). quam[*](quapropter dhv.a.S.) ob rem decreto hominum

iis[*](if B1D. his B2a.) parcitur scalpi[*](scalpi uetitis om.a.) vetitis. quamquam[*](quā a.) Scythicorum Aegyptiorumque[*](fcyticorū aegyptorumque B.) duritia[*](duritiae F. -ties dhv.a. G.) tanta est, ut non[*](non om.a. ne dv.a.S.) queant volnerari. quorum vero corpus extentum[*](extensum Lav.a.S.) est, eadem qua[*](que F.) specula ratione supini[*](supini (supp- FL) rerum FLadhv(J). -nif rebuf BS. de spe- culis supinis cfr. XXXIII 129 (ceterum XXIII 1. IX 2. XI 125). an vero supinis rerum (ut vitiati rebus causa simul appareat) i. e. supinis intuentibus? cfr. XXVIII 48, praeterea XVI 174. VII 77. 171. IX 78. 85. 88. X 40. 93. XI 18. XIII 77. XVII 226. XVIII 47. XX 158. XXIII 125. XXVI 93. XXVIII 54. XXXII 41.) rerum imagines[*](imaginem BS, ut § 152. XXI 2. XXXI 86. XXVIII 64. XXXIII 130. sed cfr. § 71. 156. 166. XXXIII 128.) reddunt. Nero princeps gladiatorum pugnas[*](pugnas om.a.) spectabat[*](expectabat Fa.) in[*](in BIsid.S. om. rv.) smaragdo.

[*](Isid. XVI 7, 2. Solin. 15, 23. 27. Th. lap. 35. Solin. 15, 26.) Genera[*](gener F.) eorum duodecim: nobilissimi[*](nobilissimis F.) Scythici[*](scytici F. syrt- a. fcythicisB2.), ab ea gente, in qua reperiuntur, appellati[*](appellatif B.). nullis maior austeritas nec minus vitii; quantum[*](ut (et v) quantum dhv.a.S.) smaragdi a gemmis distant[*](distat a.), tantum Scythicus[*](syrticus a. scythici v.a.S.) a ceteris smaragdis. proximam laudem habent, sicut et[*](sicut et Fdhv. fic & B. sicut r.) sedem, Bactriani. in[*](quos in Lv.a.S.) commissuris saxorum colligere eos[*](eos om.Lv.a.S.) dicuntur etesiis[*](&efif BaD.) flantibus[*](fatib' a.); tunc[*](tunc—p. 410, 10 gemmas om.a.) enim tellure deoperta[*](deoperta BIsid.S. om. rv.) internitent[*](internitent BLv(S). inter se tenet F. tersa nitent dhBrot.), quia[*](qua F. & quia BS.) iis[*](iis dv. if B1. his rD.) ventis harenae maxime moventur. sed hos minores multo[*](multof BF.) Scythicis esse tradunt. tertium locum Aegyptii[*](aegipti B. -gyphtia F.) habent[*](habent qui Lv.a.S. -ntur (om. eruuntur) F.). eruuntur circa Copton[*](copton Lv. fco- B. captos Fdh.), oppidum Thebaidis[*](thebandis F.), collibus[*](in collibus dhv.a.S.) excavatis[*](ex- cauatif BS. ex (H. et Lv) cautibus rv.).

[*](init.: Th. lap. 25) Reliqua genera in metallis aerariis inveniuntur, quapropter [*](quia propter L.) principatum ex iis[*](if B1D. hif B2.) optinent Cyprii[*](cyprii BG. aegypis F. -ptii v. eg- Ldh.). dos[*](dosque Lv.a.S. deos F.) eorum est in[*](eft in BS. et in Fh. ut et L. est nec in C. et ut in v.) colore liquido nec diluto, verum ex[*](ex om.L.) umido pingui quaque[*](quaque BFhG. que Ld. que quaque v.) perspicitur[*](per- spicitur BFdhBrot. -ciatur LG. resp- v.) imitante[*](inmicante L.) tralucidum maris[*](mare Lv.a.Brot.), pariterque ut[*](ut BS. om. rv.) traluceat[*](transluceat B2S. -cet (tral- F) FLv. -centem dhH.) et[*](et—ut om.dhHBrot.) niteat[*](niteat BS. -tet rv.) [hoc est[*](uncos posui cum U 840.) ut[*](ut BS. om. rv.) colorem expellat[*](expellat BS. -llit Fdh. -llit et Lv.), aciem recipiat[*](recipiat BS. -pit rv. reficit dhH.)]. ferunt[*](ferunt et in Fdhv.a.G.) in ea insula tumulo reguli Hermiae iuxta cetarias[*](iuxta cetariaf (ceterieas F. catherias d) BFdhv. om.L.) marmoreo leoni fuisse[*](leo inftuiffe F. fuisse d.) inditos oculos e[*](e om.Fdh. ex v.a.S.) smaragdis ita radiantibus etiam in gurgitem, ut territi[*](territi BdhH. -iti instrumenta rv.) thynni refugerent [*](thynni refugerent BS. refugerent (-runt L) thynni (v. tinni L. inni F) rv.), diu mirantibus novitatem piscatoribus, done mutavere oculis gemmas[*](oculos (om. gemmas) L.). — Sed et[*](et om.a.) vitia demonstrari convenit[*](conuenit BFS. oportet rv.) in tam[*](in tam BFG. in tanto dh.om. rv.) prodigis[*](prodigif BS. -gi F. -gio dh. -giosis D cum U 841, sed cfr. § 15. procliui G. om. rv.) pretiis[*](pretiif BS. erepti F.om. r. erratu G. reperta v.). sunt quidem[*](quidam LVen. quaedam D.) omnium eadem, quaedam tamen nationum[*](tamen nationum om.L. dapnaticionum a.) peculiaria[*](peculiari Fa.), sicut in homine. ergo Cyprii[*](cypri BD. cipri a.), varie[*](uarie om.La.) glauci magisque[*](magisque uarie (-rii L) ac La.) ac[*](an aut (pro ac)? cfr. § 72.) minus in eodem smaragdo aliis[*](alif B1D.) partibus, tenorem[*](tenerom F. -erem L.) illum Scythicae austeritatis[*](austeritatis dhv(H). -tef B. auctoritatis rG.) non semper custodiunt. ad hoc quibusdam[*](quidem B.) intercurrit umbra[*](umbra om.a.), surdusque fit[*](fit om.L.) colos, qui[*](que F. quin L.) inprobatur

etiam dilutior. [*](cfr. Isid. XVI 15, 28.—extr.: Isid. XVI 7, 2. Solin. 15, 27.) hinc[*](hincque Lv.a.G. inalac. usque ad p. 413, 11 et alios.) genera distinguntur[*](generandis tunguntur F.), ut[*](ut BFS. om.LG. et dhv.) sint[*](fint BS. sunt rv.) aliqui obscuri, quos vocant caecos, alii[*](ali B1D.) densi nec e[*](e om.B. ae F.) liquido tralucidi[*](translucida L.), quidam[*](quidam om. J (errore).) varii[*](uarii B2S. -ri B1 (F?). -ria dhv. fo- carii L.), quidam[*](quidam om.dhv.a.S.) nubecula obducti[*](obducti BS. inprobati (-bat F) rv.). aliud[*](quod aliud L.) est haec[*](hec d. hoc hv.a.J. om.L.) quam umbra, de qua diximus. nubecula[*](nebula F.) albicantis est vitium, cum[*](uitium cum cod. Poll.v. -tii cum L. -ti cum F. -tium dh. uti (om. cum—6 intus oc) B. (an albicantibus est uitio, ut omissionis causa appareat?).) viridis non pertransit aspectus, sed[*](sedant F.) aut intus occurrit[*](currit B.) aut excipit in fine visum candor. haec[*](hec L. hic BSJ (cum antecedd. iungentes).) coloris sunt vitia[*](sunt uitia item corporis ego. sunt item uitia BS. uitia ista (illa G) corporis Lv(D). om.Fdh.), item corporis capillamentum[*](capillimentum F.), sal, plumbago[*](falpium bago B1. alpium vago B2.), quae communia fere[*](quae—fere (-rae B) funt BS. om. rv.) sunt.

Ab his[*](iis dhv.a.S.) Aethiopici[*](ethiopi F. ab BFS. a Lv.) laudantur ab Copto[*](corto B1. cvrto B2.) dierum itinere[*](itenera F. trium itinere Lv.a.S.), ut auctor est luba, xxv[*](xxv BS. om. rv.), acriter[*](alacriter dhBrot.) virides[*](uidef B.), sed non facile puri aut concolores. Democritus in hoc genere ponit Thermiaeos[*](thermiaeof BD. her- FJ. -ieos h2v. cfr. § 66. -iceos h1. -icos L. -ineos C(S). -mos d. -meos H.) et Persicos, illos intumescentes[*](intumefcentef BS. extu- (-tis r)rdhv.) pinguiter[*](pinguiter om.dH Brot.), Persicos vero non tralucidos, sed[*](fed BLdv. sed non Fh.) iucundi tenoris visum[*](uisu Fd.) inplere, quem non admittant[*](admittant (am- FL) FLdhv. -ttunt B.), felium[*](filium F. felicum L.) pantherarumque oculis similes, namque et illos[*](et illos FLdhv. eof B.) radiare nec perspici, eosdem in sole hebetari, in umbra[*](umbris (om. in) Lv.a.H.) refulgere et[*](fulgere BSJ, ut § 106. 128. XXXIII 58. 81 al., sed cfr. § 92. 123. 173. 182 al.) longius quam

ceteros nitere. omnium horum etiamnum vitium, quod fellis[*](dist. S.) colorem aut acris[*](acrif BdhS. saris F. aeris Lv. (an ueteris?).) olei habent[*](olei habent (-eat B1. -et d) BFdhS. habent (-et G) in sole Lv.), dilucidi quidem ac liquidi[*](liquidis sed F. lucidi f& B2. -def & B1.), sed non virides. haec vitia in[*](in ll.S. et v.) Atticis maxime sentiuntur[*](dist. ego.) in argentariis metallis repertorum[*](repertorum ll. -ti eorum D. -tis dhv. de structwra cfr. XVII 221. XIX 58. (XVIII 135. 138).). in loco, [*](4,24) qui Thoricos[*](toricos F. thyri- Lv.a.B.) vocatur, semper minus pingues, sed[*](fed ex BS. et e rv.) ex longinquo speciosiores[*](longi quo specio res F.). frequens est[*](eft in hif & BS. et his (iis v) r v.) in his et plumbago, hoc est ut in[*](in om.F.) sole[*](solo dBrot.SJ. illuc F. -udque Lv.a.G.) plumbei videantur. illud peculiare[*](peri- culare F.), quod quidam ex his[*](iis dhv.a.S.) senescunt, paulatim viriditate evanida, et sole[*](solae F.) quoque[*](quoque BS. om. rv.) laeduntur[*](leduntur F. legu- L.). [*](Solin. 15, 23. 27. (cfr. Isid. XVI 7, 2).) post hos Medici[*](medicis F.) plurimum habent varietatis[*](uarietatis (Brot. uiridit- Lv) habent FLdhv.a.D.), interdum aliquid[*](aliquid BS. om. rv.) et[*](et de L.) e sappiro. hi[*](ii dhv.a.S.) sunt fluctuosi ac rerum imagines complexi, papaverum verbi gratia[*](ut uerbi gratia dhv.a.S (sed ante papauerum).) aut avium catulorumque[*](catulorumque uel pinnarum BS. itemFL,sed add. et similium (-liter F). pinnarumque uel (-rum et d) capillorum (H. catulo- v) et (aut v) similium dhv.) vel pinnarum. quidam[*](uidam ego. qui ll.v.) tamen[*](tamen ll.v(S). non omnino B. uirides Lv. uirif BF. ueri dh.) virides nasci videntur[*](nafci uidentur BFdhS. nascuntur Lv.), quoniam[*](quoniam ll.v(S). uino et B e Solino. lac. indicavit D. an quoniā uino &?) oleo meliores fiunt, neque[*](neque om.B.) est aliorum amplitudo maior[*](amplitudo maior BD. magnitudo amplior r v. cfr. § 27, sed contra § 13. 110. 113. 139. 172 et XIX 93. VI 67. XXII 54. XXXIV 43; de mendo XXXIV 100.). [*](Solin. 15, 23. cfr. Th. lap. 25. Phaedr. III 18, 7.) Calchedonii[*](calchedonii BLhH. cald- d. carched- v. chal- chaedo F.)—nescio an in totum—exoleverunt[*](exoleuerunt BF2S. -leo erunt F1. exoleuerint (exso- L) Ldhv. dist. ego.), postquam metalla aeris ibi
defecerunt, et[*](an et delendum?) semper tamen vilissimi[*](uiles dhH Brot.) fuere minimique[*](minimeq. B.), iidem[*](idem BD.) fragiles et[*](et hJ. set L. ed F. fed Bdv.) coloris[*](colorif BS. -ri F. -res d. -re Lhv.) incerti[*](certi L.) et virentium[*](an uirentibus?) in caudis pavonum columbarumque e[*](e BS. in dh.om. rv.) collo plumis similiter[*](fimiliter BFS. -les Ldhv.) ad inclinationem magis aut[*](ac (pro aut) h.cfr. § 67.) minus lucidi, venosi iidem[*](iidem J. idem BS(D). quidem rv. an quidam?) squamosique . [*](Th. lap. 25.) erat[*](erat et om.dhv.a.S) et peculiare in iis[*](in if (hif B2) BD. eorum dh. erat in his v.a.S.) vitium sarcion[*](farcion (-om B) BFv. car- L.) appellatum , hoc est quaedam gemmae[*](gemma ex caron L.) caro. mons est[*](monf eft BS. mons G. mox rv.) iuxta Calchedonem[*](calche- donem dhH. calchad- BD. calcid- F. carched- Lv.), in quo[*](qua (quo B) legebatur BFv.a.G.) legebantur, Smaragdites vocatus[*](uocatuf BS. -tus est rv.). Iuba auctor est[*](est om.F.) smaragdum, quam[*](quam BFS. quem rv.) chloran[*](chloran J. cloram BS. cholan rv(H). -lon G.) vocent[*](uocent S. -cant ll.v(D).), in Arabia aedificiorum ornamentis includi et lapidem, quem alabastriten[*](ala- batritena F.) Aegyptii[*](aegypti B1FD. om.L.) vocent[*](uocent BS. -cant rv (D).), complures vero e proximis[*](e proximis (G. -mo dhv[H]) FLdhG(D). sc. auctoribus: cfr. XV 62. XXVII 67. XXI 48. praef. 22. & in proximif BS.) et in Taygeto monte[*](et in taygeto monte ego. montibuf & in tayg&o BS. et (del. v)laconicos (-cis L) in taygeto (tapgeto F. tag- L) monte rv(D). cfr. XXXVI 164.) erui Medicis similes et alios in Sicilia.

[*](Isid. XVI 7, 3. Solin. 15, 26. Th. lap. 24.) Inseritur smaragdis et quae vocatur tanos[*](tanor F.) e Persis veniens gemma, ingrate viridis atque intus sordida, itidem[*](itidem BS. idem L. item rv.) chalcosmaragdos e Cypro, turbida aereis venis. Theophrastus tradit in Aegyptiorum commentariis reperiri regi eorum[*](rega eorum F.) a rege Babylonio muneri[*](muneri BS. -ris F. -re rv.) missum smaragdum quattuor cubitorum longitudine ac trium latitudine

, et fuisse apud eos in lovis delubro obeliscum[*](obeliscum—11 certe om.a.) e quattuor smaragdis quadraginta cubitorum longitudine[*](longitudine om.BF.), latitudine vero in[*](in una et in altera Lv.a.G.) parte quattuor,[*](Th. lap. 25.) in parte duorum, se autem scribente esse in Tyro Herculis templo stelen amplam[*](ftelen amplam BS. stantem pilam B. cfr. Theophr. stetenam palam F. stente- nam planam Lv. pilam dh.) e[*](e om.Fh.) smaragdo, nisi[*](nisi Ldhv. nifi fi BFD.) potius pseudosmaragdus[*](ipfeudofmaragduf B.) sit, nam et hoc genus reperiri[*](repperiri B.), et in Cypro inventum ex dimidia parte[*](parte—7 dimidia om.F.) smaragdum, ex dimidia iaspidem, nondum umore[*](umorem (hu- F) B1F.) in totum transfigurato. Apion cognominatus Plistonices paulo ante scriptum reliquit[*](reliquid B.) esse etiam nunc in labyrintho Aegypti[*](egyptio L.) colosseum[*](colosseum (-luse- F) FLv (D). -ffum BdhS.) Serapim[*](serapim FL. -pem BD. -pin v. -phis d. -pis hS.) e[*](e om.B.) smaragdo novem cubitorum.

[*](Diodor. II 52, 3. Strabo XV 1, 69 p. 718. Isid. XVI 7, 5. 6. Solin. 52, 61. 62. (cfr. Dionys. perieg. 1011 sqq.).) Eandem[*](eadem F.) multis naturam aut certe similem[*](simili F.) habere berulli[*](berilli B2a (ut ubique). berylli v.a.S.) videntur. India eos gignit[*](india eof (eoy F) gignit BFdhH. indiae ori- gine a. in india originem habentes Lv.), raro alibi repertos[*](repertos ll.(Ven.)H. -ti v.). poliuntur[*](potiuntur L.) omnes sexangula figura artificum ingeniis, quoniam [*](quoniam—14. 15 excitetur om.a.) hebes unitate[*](hebef unitate BS. -escunt ni (ine F) rv.) surda color[*](furda color BFS. color surdus Ldv.) repercussu angulorum excitetur [*](excutetur F.). aliter[*](aliter adhS. -ter enim Lv. alter F.om.B.) politi non habent fulgorem[*](fulgorem BS coll. Isid. -rem eundem rv.). probatissimi ex iis[*](if B1D). his adh.) sunt qui viriditatem maris puri imitantur, proximi[*](proxime a.) qui vocantur chrysoberulli[*](chryfoberilli B2F. crysioboelli L. chrisiobelli a.), paulo[*](et sunt paulo Lv.a.S.) pallidiores, sed in aureum colorem exeunte[*](exeuntef BS. -unt a.sed cfr. § 83. 93.) fulgore[*](ful- gorem a.). [*](Isid. XVI 7, 7. 9, 4. (cfr. infra § 113). Solin. 52, 62. 63. cfr. Damig. 35.) vicinum huic genus[*](huic genur B. genuf huic rv.) est, sed[*](fed BS. om. rv.)

pallidius[*](pallidi a.) et a quibusdam[*](et a (om.F) quibufdam BFdhv. om.a. quod L.) proprii generis existimatum[*](exiftimatum BaS. -tur rv.) vocatumque [*](uocaturque dhv.a.S.) chrysoprasum[*](chryfoprafum BFLS. -asus B. -pylon v. chrisiopilum a.). quarto loco numerantur hyacinthizontes , quinto[*](quintof (om. quos) BS.) quos aëroidis[*](aeroides G. her- v. froi- h.) vocant, postea[*](post eos dhv.a.S.) cerini ac deinde oleagini, hoc est colore olei, postremi[*](postremo a.) crystallo[*](chryftallo B. cristalli (crys- a) Fa. crystallis fere dhv.a.S.) similes. hi fere[*](hi fere (fecere B) Bcod. Poll. S. ferre hi F. et fere r. hi hv.) capillamenta habent sordesque, alioqui[*](aliquiqui L. alioq'q' a.) evanidi[*](aeuanidi B. uan- F.), quae sunt omnia[*](funt omnia (-ium Fdhv) BaJ. omnia sunt LS.) vitia. [*](Solin. 52, 64.) Indi mire gaudent longitudine [*](longitudinem F. -utidem B.) eorum solosque gemmarum esse praedicant, qui carere auro malint; ob id[*](ob id LadG. ob B. et ob id Fv.) perforatos[*](perforato B. fora- tos F. et (ex L) elephantorum (elefa- a) FLa.de mendo cfr. § 31. XXXIII 80. [XXXIV 19. XXXV 50].) elephantorum saetis subligant[*](fubligant BS. relig- rv.). convenit[*](conuenit BS. et alios (Lav. et alias F. aliis dhH) convenit rdhv.) non oportere perforari quorum sit absoluta bonitas, umbilicis[*](umbilicif Bv. -lici La. -li F.) tantum[*](tantum BdhH. statum Fa. statim Lv.) ex auro capita conprehendentibus [*](conprehen- dunt B.). ideo cylindros ex iis[*](if B1D. hif B2a.) malunt facere[*](facere malunt FLav.a.S.) quam gemmas, quoniam est summa commendatio in longitudine. [*](Solin. 52, 64.—cfr. Sidon. Apoll. carm. 11, 22.) quidam et angulosos statim putant[*](putant statim FLv.a.S. putant a.) nasci et perforatos gratiores fieri medulla candoris exempta[*](exempla B.) additoque auri[*](auri BS. -ro rv.) repercussu[*](repercuffu BS. -ssa dhv.. -sso (ra perc- a) r.) aut omnino[*](aut om.La.) castrata[*](castrata J. -raca F. conftrata BS. causa L. castigata dh. -gata causa v. om.a.) perspicuitati[*](perspicuitati ego. -atis ll.v.) crassitudine[*](crassitudinem a. ad cra- Lv.a.H.). vitia praeter iam dicta[*](dicta iam BS.) eadem fere, quae in smaragdis, et pterygia. in nostro orbe aliquando circa Pontum inveniri
putantur. Indi[*](inde B.) et alias quidem[*](quidem om.a.) gemmas crystallum tinguendo[*](crystallo inuento Lav.a.B.) adulterare invenerunt, sed[*](sed—3 iidemque om.a.) praecipue berullos.

[*](Isid. XVI 12, 3.) Minimum[*](minimum BFhv (G)S. nimium L. minio Verc. minio. minimum C. om.dH.) iidemque[*](iidemque v(C)S. ide- BFhD. ite- L.om. (Verc.)H.) plurimum ab iis differunt opali[*](op- pali BF. opioli a.an opalli (ὀπάλλιον)?), smaragdis tantum[*](tamen dhH.) cedentes. India sola[*](fola BFC. -lū rv.) et horum[*](horum est v.a.S.) mater est. qui[*](est. qui ego. eft BS. atque (adque F) rv.) ut[*](ut BS. in dH. ut ei Fha. ut eis L. ut ideo eis v.) pretiosissimarum[*](pretiosissimam Lav.a.H.) gloria[*](gloria BFS. -iam rv. gemmarum d. -rum gloria hH.) compositi[*](compositi FdhaH(J). -pof hi BS. -positores Lv.) gemmarum [*](gemmarum om.dhH.) maxime inenarrabilem difficultatem adferunt[*](adferunt BS. dederunt Fdhv. -rint r.). est[*](est FLaJ. & B. est enim dhv.) in his[*](iis dhv.a.S.) carbmnculi tenuior ignis, est amethysti fulgens purpura, est smaragdi virens mare, cuncta[*](cuncta BS. et cu- rv.) pariter incredibili [*](incredibile a. -lae F.) mixtura lucentia.[*](Catull. 52, 2.) alii[*](ali B1. aliis a.) summam[*](fummam BS. cfr. § 84. XXXIV 4. XXXIII 50. 89. -mū r. -mo dhv.) fulgoris Armenio[*](armenio J coll. XXXV 30. 47. -minio BS. augmento (-gum- v) Fdhv(H). -tu a. -tum alii L. argumento B.) colori[*](colori BS. -ris r. -res dhv.) pigmentorum aequari[*](aequari ego. cfr. II 81. 203. XVIII 220. -are BS. -auere rv. (an vero aequam vel aequare se?) credunt BS. om. rv.) credunt, alii sulpuris[*](fulgoris La.) ardentis[*](ardentem dhv.a.S.) flammae[*](flammae BS. -mas La. -ma F. -mam dhv.) aut[*](aut BS. ut L. ut ea F. ut eas a. aut etiam dhv.) ignis[*](ignis om.La.) oleo accensi. magnitude abellanam[*](auellanam B2dhv.a. S.) nucem aequat[*](aequant F. eq- a.), insignis[*](infignif BS. -ni rv(D).) etiam[*](&iam BS. om. rv.) apud nos historia[*](hiftoriaf (om. nos) BSJ.), siquidem exstat hodieque huius generis gemma, propter quam[*](pro qua L(a?).) ab Antonio proscriptus est Nonius[*](nonius—p. 417, 9 credantur om.a.) senator, filius Strumae[*](strumas F.om.L.)

Noni eius[*](eius Lv. eus r. ensis dh.), quem[*](quem n??? F.) Catullus[*](catullus dhv. -uliuf B. -ulus r.) poeta in sella curuli visum indigne tulit, avusque[*](absque F.) Servili[*](seruili FS (-lii v). cer- B. serrullii L.) Noniani, quem consulem vidimus. ille[*](illeque Lv.a.H.) proscriptus fugiens hunc e fortunis[*](fortunis suis dv.a.S.) omnibus anulum abstulit[*](apftulit BD.) secum[*](fecum BFhS. -um quem Ldv.). certum est sestertio[*](feftertio BS. -tium H. -tiis Lv. hoc F.) vicies[*](uicief BS. xx L. xx mil F. xx millibus v. tum B1hD. tum F.om.B2Lv.) tum aestimatum, sed mira Antoni[*](antonii B2v.a.S(D).) feritas atque luxuria propter gemmam proscribentis[*](proscribentibus F.), nec minus[*](minor dhv.a.S.) Noni[*](nonii B2v.a.S(D). non in F.) contumacia[*](contumatia B.) proscriptionem suam amantis, cum etiam ferae[*](ferae BLv. om.Fdh.) abrosa[*](abrofa B2S. -offa B1. -osas rv.) parte[*](parte BS. -tes rv.) corporis[*](corporif BS. -ris relinquant rv.), propter quam periclitari se[*](quas se periclitari (perecl- F) FLdhv.a.S.) sciant[*](fciant & B. sciant (sciunt F) rv.), et relicta[*](relicta—9 credantur BS. om. rv.) redimere se credantur.

Vitia opalis[*](opalis (opp- BF) BFa. -li Lv. cfr. XIV 125. XXI 33.) sunt[*](funt fi BD. si Lv. om. r.), si color in florem [*](fiore dhv.a.Bas.)herbae, quae vocatur heliotropium, exeat aut in[*](in BS. om. rv.) crystallum aut grandinem [*](grandine a.), si sal interveniat aut scabritia[*](scabraorma F.) aut puncta[*](puncta BG. pugta Fh. cuncta rv.) oculis occursantia. nullos[*](nul- losque Lv.a.S.) magis fraus[*](frauf BS. nisi india Fha. india Lv.) indiscreta similitudine vitro[*](uitro Lahv. -rio F. ultro B.) adulterat. experimentum in sole tantum: falsis enim contra radios libratis digito ac[*](ac BFaG. a Lhv.) pollice unus atque[*](adq. B.) idem tralucet[*](an uerif?) colos in se consumptus; veri fulgor subinde variatur[*](uariatur BS. -iat Lav. -ias Fh.) et modo ex hoc[*](modo ex hoc BFhS. mundo a.om.Lv.) plus, modo ex illo[*](modo ex illo BFhS. hoc illo a. huc illucque Lv.) spargit, fulgorque lucis in digitos[*](in digitos (dignos Fh) LaFhv. indicio B.) funditur[*](fungitur B.). [*](cfr. Orph. Lith. 283. Plin. infra § 129.) hanc gemmam propter

eximiam gratiam plerique appellavere paederota. qui[*](sunt et qui v.a.S.) privatum genus eius faciunt, sangenon[*](sangenonque v.a.S.) ab Indis vocari tradunt . nasci dicitur[*](tra- dunt nafci dicitur BS. tradunt (-tur a) nasci Fha. dicunt traduntur (-unt Brot.)nasci -Lv.) in[*](in BFS. et in rv.) Aegypto et in Arabia, et vilissima[*](uiliffima BS. -mū ahBrot. -mi Lv. umlisimum F.) in Ponto, item in Galatia[*](gra- tia F.) ac Thaso[*](ac thaso om.a.) et Cypro[*](cyppo B.). qui praecellit ex his[*](qui praecellit ex hif BS. qui perfecit F. quippe Lv. om.a.), opali[*](oppali BF.) quidem[*](qui- dem BS. om. rv.) gratiam habet, sed[*](habent fed B1. -bet et a.) mollius nitet, raro non scaber[*](raro non scaber om.a.). summa illi[*](illi BS. om. rv.) coloris ex aëre[*](aere & Bv. aere F. ere a.om.L.) et purpura constat, viriditas smaragdi deest. melior[*](melior BFdhS. constatque (-tat a) melior rv.) ille[*](ille color cuius Lv.a.H.), cuius fulgor vini colore[*](unicolor L.) fuscatur[*](puscatur F.), quam[*](quam—aquae om.a.) qui diluitur aquae.

[*](cfr. Martial. epigr. II 29, 2.) Hactenus de principatu[*](principatum conuet F.) convenit mulierum maxime senatusconsulto[*](senat' consultu a. iudicio B.cfr. XXXIII 40.). minus certa sunt de quibus et viri iudicant[*](iudicatur B1.); singulorum[*](singulas facit F.) enim libido pretia singulis facit praecipueque [*](praecipueq. BS. -pue a.praem. et rv.)aemulatio[*](aemulatio (em-B) uelut BS. om. rv.), velut cum[*](cum BS. regum rv.) Claudius Caesar smaragdos induebat vel[*](uel BS. et dv. aut r.) sardonyches[*](fardonyche vfuf B2v. -chef ifuf B1. -cheus Fh. -nicus ad. -ces L.). primus autem Romanorum sardonyche usus est[*](eft Bdhv. om. r.) Africanus prior, ut[*](ut in historia tradit dhBrot.) tradit Demostratus[*](demonftratuf Ba. -tur F.), et inde Romanis gemmae huius auctoritas[*](gemmae huius auctoritas (coni. J. -tatif B) BS. hanc gemmam fuisse celeberrimam rv.). quam ob rem et[*](et B2S. e B1. om. rv(D).) proximum[*](proxinum F.) ei dabimus locum.

[*](cfr. infra § 105. Isid. XVI 8, 4.—(cfr. Solin. 33, 19. Plin. supra § 68).) Sardonyches olim, sicut[*](ficut BS. om.a. ut rv. (deinde inFlac. usque ad p. 427, 3).) ex ipso nomine apparet, intellegebantur

candore in sarda[*](in candore farda B.), hoc est veluti[*](ueluti BS. -ut dhv. uel etiam (om. carne—2 inposita et) r.) care ungui[*](care ungui BS. -nibus ungue dhv.) hominis inposita[*](inpofita BS. -to dhv.), et utroque tralucido. talesque[*](tralucido talesque iteravitB1. tales dH Brot.) esse Indicas tradunt Ismenias, Demostratus[*](demonftratuf Ba.), Zenothemis, Sotacus, hi quidem duo reliquas omnes, quae non[*](non BB. con dh.om. rv.) traluceant [*](dist. ego.), caecas appellantes[*](appellant BSJ.). [*](Isid. XVI 8, 4. cfr. Plin. infra § 197.—cfr. Psellus de lap. p. 24.) quae nunc abstulere nomen, nullo sardarum vestigio Indicarum[*](indicarum BS. om. rv (J).), Arabicae sunt, coeperuntque [*](ceperunt a.) pluribus hae gemmae[*](gemma ad.) coloribus intellegi, radice nigra[*](an nigro (sc. colore)?) aut caeruleum imitante et ungue[*](unguem Lav.a.H.) minium[*](minium dh(B)H (sc. imitante). nimium B.om. rv.), redimitum[*](redimitum BS. cfr. IV 18. incretum H. creditum adhBrot. -tum enim Lv. (an fed cin- ctum? cfr. §90. 151. 187. XII 123).) candido pingui, nec sine quadam spe[*](nec—spe om.a.)[*](specie vet. Dal.) purpurae candore in minium transeunte. has Indis non habitas in honore[*](has—honore om.a.) Zenothemis scribit, tantae alias magnitudinis, ut inde [*](Isid. XVI 8, 4.—extr.: cfr. Solin. 33, 19.) capulos factitarent—etenim constat ibi[*](ibi om.Ld.) torrentibus detegi —, placuisse[*](et placuisse v.a.S.) in nostro orbe initio, quoniam solae prope[*](prope om.L. pompe a.) gemmarum scalptae ceram[*](certam B.) non auferrent[*](auferrent (auff- L) Ldhv. -ferunt BS. afferant a.). persuasimus [*](an persuasum esse?) deinde Indis, ut ipsi quoque iis[*](iis dhv. his LaS. om.B.) gauderent[*](gaudere a.). utitur[*](utiturque hv.a.D.) perforatis vulgus[*](uulguf BdhD. utique uulgus rv.) in[*](in BS. tantum (tamen h) in Ldhv. in—estom.a.) collo; et hoc nunc est Indicarum argumentum. Arabicae excellunt[*](excel- lant a. excellunt—18 atque om.B.) candore, circulo[*](circulo aD. -li Ldhv.) praelucido atque non gracili neque in recessu gemmae aut in deiectu[*](aut deiectu (dele- a) La.) renidente[*](renidente B1LBrot. -itente B2v. -tes a. ridente H.), sed in ipsis umbonibus nitente, praeterea
substrato nigerrimi coloris[*](nigerrimo colore dhH Brot.). [*](Solin. 33, 18.) hoc[*](et hoc dv.a.S.) in Indicis caeruleum [*](caeru- leum BD. cereum rv.)[*](dist. ego.) aut corneum invenitur. item[*](item a. iam rdhS. etiam v.) circuli[*](circuli—13 item om.a.) albi quaedam in iis caelestis arcus anhelatio est, superficies[*](fuperficief—4 cruftif Bdhv. locustarum uero maris crustis superficie L.) vero locustarum maris, crustis rubentibus[*](ru- bentibuf B. -tior rv.). nam[*](nam BhS. iam Ldv.) melleae[*](melleae dv. melle Lh. illę B.) aut[*](haut L.) faeculentae [*](faeculentae dv. feculente Bh. -to L.)—hoc enim nomen est vitio—inprobantur, aut[*](aut BS. et Ldhv.) si zona alba fundat se, non colligat, simili modo si ex alio colore admittat in se aliquid enormiter. nihil[*](nihil enim in dhv.a.D.) in sua sede interpellari alieno placet. sunt et Armeniae[*](armeniae dhS. arenia B. armeniace ut L. -cae v(D).), cetera[*](cetera B1G(S). -rif B2. -rae dhv. -re L. -ro H.) probandae[*](improbande L. -dae v.a.G.), sed pallida zona.

[*](cfr. Plin. XXXVI 59. Isid. XVI 8, 3. (cfr. Th. lap. 31).—extr.: cfr. Martial. epigr. IV 61, 6.) Exponenda est et onychis ipsius natura propter nominis societatem. hoc aliubi[*](hoc aliubi (-ibi B2)—gemmae (-me B)—12 eft S exB (qui praeterea add. fiue partif eiuf qua ad unguif fimilitudinem refertur. de hoc ita fcriptum eft). hoc in gemma (-am v) transiit (Brot. -ilit Lv) a (Brot. et L. ex G. et a v) lapide carmaniae (ex camania L) dhLv. (cfr. XXXVI 59).) lapidis, hic gemmae[*](36,59) vocabulum est. Sudines dicit[*](digiti L.) in gemma esse candorem unguis humani similitudine[*](fimilitudinem BSJ. cfr. XII 30. (in praem. Isid.).), item chrysolithi[*](chryfoliti B (item infra)a.) colorem et sardae et iaspidis[*](lafpidif B1 (item § 115).), Zenothemis Indicam onychem plures habere varietates, igneam, nigram, corneam[*](nigram corneam dhv. nigram La.om.BD.), cingentibus candidis venis oculi[*](oculis a.) modo, intervenientibus quarundam et obliquis[*](et obliquif ll.Brot. oculis obl- cod.Poll. v.) venis. Sotacus et Arabicam tradit onychem[*](onychem BLS. sed eū (eam a v) ceteris dhv. dfcende a.) distare[*](instare a.), quod Indica igniculos habeat albis cingentibus

zonis singulis pluribusve aliter quam in sardonyche[*](sardonyche Bas. -yce Bav. -niche dhC. -nice L.) Indica[*](indica om.a.); illic enim[*](eni B.) momentum[*](omentum B.an punctum, ut § 83?) esse, hic circulum; Arabicas onychas nigras inveniri candidis zonis; Satyrus carnosas esse Indicas, parte carbunculi, parte chrysolithi et amethysti, totumque id genus abdicat[*](abdicauit BSJ.); veram autem onychem plurimas variasque cum lacteis[*](lacteif BadhS. -eis et zonis L. -eis zonis v(D).) habere venas, omnium in transitu colore inenarrabili et in unum redeunte concentum [*](conceptu La.) suavitate grata.

Nec sarda[*](farda BS. sarde (-dae v) natura rv.) differenda[*](differenda om.BS.) est, huic[*](huic—10 nomine BS. diuidue (-uae v) ex- eodem nomine rv. dist. ego.) gemmae dividua ex[*](105) eodem et ipsa nomine, obiterque omnium[*](quapropter om- nium obiter gemmarum ardentium dhv.a.G.)[*](omnium del. G.) ardentium gemmarum[*](gemma B1.) indicanda natura[*](indicanda natura BS. -canda rG. natura indicanda dhv.).

[*](Isid. XVI 14, 1. Th. lap. 18. (Strabo XV 1, 69 p. 718. Athen. XII 55 p. 539d).—cfr. Th. lap. 30. 31.) Principatum[*](principiatū B.) habent carbunculi a similitudine ignium appellati, cum ipsi non sentiant ignes, a quibusdam ob hoc[*](hoc BS. id rv.) acaustoe[*](acauftoe BS. -ti (B2)H. acrustes dh. curuste a. apyruste L. -tae v. -roti B1.) appellati[*](uocati dhv.a.S.). horum genera Indici et Garamantici[*](& garamantici Bdhv. om. r,), quos et Carchedonios[*](carchedonios dhv. carced- (-iuf B1) BL. calced- a.) vocavere[*](uocare a. -ant dhH Brot.) propter opulentiam Carthaginis Magnae[*](magnae om.B.cfr. V 40. XIX 152.). adiciunt Aethiopicos et[*](et (ent a) abamdicos La.) Alabandicos in[*](yn a.) Orthosia[*](orthofia B2dhB. hortho- B1 orcho- a. orchosiaca (orth- v)Lv.) Cariae[*](cariae BS. cfr. § 103. arce L. caute dhv. om.a.) nascentes, sed qui perficiantur Alabandis[*](alabandif BBas. -des adhB. abamdicos Lv.). praeterea in omni genere masculi[*](mascu- lini a.) appellantur[*](appellati acrius (sicd) H Brot.) acriores[*](& BJ. ac r. at dv.) et feminae languidius[*](languidus a. minuf B.cfr. § 94 extra.) refulgentes. [*](Isid. XVI 9, 5.—cfr. Plin. infra § 182.) in masculis

quoque observant liquidiores[*](liquidioref Ba.cfr. § 130. -ris Ldhv. an liuidiores, ut § 170?) aut[*](aut B. alios rv.) flammae nigrioris et[*](& B. alios et rv.) quosdam ex alto[*](ex alto BS. ex (et a) alio adhH. om.Lv.) lucidos[*](lucios a. lucidius cod. Poll. v.a.H.) ac[*](ag B.) magis ceteris in sole flagrantes , optimos[*](optimos—5 radiantes om.a.) vero amethystizontas[*](amethysti- zontas hv. -tos d. -stozontas L. -ftontaf B.), hoc est quorum extremus igniculus in amethysti violam exeat, proximos illis, quos vocant syrtitas[*](syrtitas v (S). -ites LD. fyrtif B. sititas H.), pinnato[*](pinnato B1dhv (S). penn- B2L. innato H.) fulgore radiantes. inveniri autem ubi[*](ubi S e coni. J. ibi BD. ubicum- que rv.) maxime sit[*](fit B1S. vbi fit B2D. om.rv.) solis repercussus[*](repercussu dhv.a.S.). Satyrus Indicos[*](indicis a.) non esse claros dicit ac plerumque sordidos ac semper fulgoris retorridi[*](horridi dH Brot.), Aethiopicos pingues lucemque non fundentes [*](fundentes S. euntef B. omittentes fundentes adh. emittentis (-tes v) sed Lv. emit- tentes aut fundentes sed H.) convoluto igne flagrare. Callistratus fulgorem carbunculi debere candidum esse, ut positus[*](ut pofituf BS. positi (-itti a) G. posuit Lv.) extremo visu nubilante[*](dist. S.) sit[*](nubilante sit si ego. -ntef B. -nte se J. -ntis S. -ntes ita a. -ntem si G. -ntem et si ita Lv. -ntem ac si d.), si attollatur[*](attollatur dv. -llat BS. tollatur r.), exardescente fulgore[*](ex- ardefente fulgore BS. -centem rv.)—ob id plerique[*](pleriq. BS. a plerisque rv.) hunc carbunculum candidum vocavere[*](uocauere eum BS. uocari rv.), eum, qui languidius[*](langui- duf B1. -dos ex inuidis a. -dius ex indicis dh. -dius et (ac v) liuidius L (add. ex indicis v.a.S).) lucet[*](luc& BS. -ent rv.), lignyzontem[*](ligny- zontem S(D). -nyizontem J. -nizonte B. lithizontas (hB. liuizonias L. -icontas v. licihonias a) appellari rhv.)—; Carchedonios[*](calce- donios adh (item infra).) multo minores esse, Indicos etiam[*](etiam ego. -am in BdhG. -am minus rv.) sextarii unius mensura[*](menfura ll.hv. -ram d(?)G.) cavari. Archelaus Carchedonios nigrioris[*](nigrif B1. -ri B2. -riores a.) aspectus esse, sed igni vel sole et inclinatione acrius quam ceteros excitari; eosdem obumbrante[*](umbrante v.a.S.) tecto[*](et tecto purpureo a.) purpureos videri, sub caelo
flammeos, contra radios solis scintillare[*](et scintillare dhv.a.S.), ceras signantibus his liquescere, quamvis in opaco. [*](Th. lap. 19.) multi Indicos Carchedoni is[*](carchedoniis v. charce- donif B. carc- L. calc- a.) candidiores esse et e diverso inclinatione hebetari scripsere, etiamnum in Carchedoniis maribus stellam[*](stellas av.a.S.) intus ardere, feminas fulgorem universum fundere extra se, Alabandicos nigriores ceteris esse scabrosque[*](scabros a.). et circa Miletum [*](& circa miletum BS. et circū pletū ah.om.Ldv.) nascuntur in terra[*](in terra (-as a) BaS. in icira d. et in thracia Lhv.) coloris eiusdem, ignem minime sentientes. [*](Th. lap. 33. 18.) Theophrastus auctor est et in Orchomeno Arcadiae inveniri et in Chio[*](chlo B1. chyo L.), illos[*](illos om.B(a?). sed cfr. Theophr.) nigriores, e quibus[*](quibuf BdhB. -usdam rv.) et specula fieri; esse et Troezenios varios intervenientibus maculis albis, item Corinthios, sed[*](sed BS. et adhH.f ex Lv.) pallidiores e[*](pallidiores e ego. cfr. Theophr. et § 110. -ores et dhH. -ores BS. -ore rv(D).) candido[*](candidos Ldhv.a.S.); a[*](a BS. om.rv. (a—inportari del. H).) Massilia quoque inportari. Bocchus et in[*](i (pro in) B.om. v.a.H.) Olisiponensi[*](olyssipone (vel ulixip-) v.a.H.) erui[*](erui BdhH. herbis a.om.Lv.) scripsit, magno labore ob argillam soli[*](foli BhS. -lis a. -le Ldv.) adusti[*](adufti BS. -ti (-tis av) saltibus rv.).— Nec est aliud difficilius quam discernere haec genera; tanta est in iis[*](iis v. illif BS (ortum ex inif). eis dhC. his a. hic L.) occasio artis, subditis per quae tralucere cogantur. aiunt hebetiores[*](hebe- tioref BdhS. ab ethiopis (ethyo- L) r. ab aethiopibus hebe- tiores v.), in aceto maceratos XIII diebus , nitescere totidem mensibus durante fulgore. adulterantur vitro simillime, sed cote deprehenduntur, sicut[*](sicut—20 deprehendunt om.La.) aliae gemmae; fictis[*](fictif enim mollior BS. factitiae mollior enim dhv.) enim mollior materia fragilisque[*](fragilifq. eft BS. et fragilis et (om.d) dhv.) est. centrosas[*](centrofaf BS. -osa dhv.) cote[*](cote BS. scobe dv. scrobe h.) deprehendunt[*](dep???henduif B. deprehenduntur v.a.S. -ditur dh.) et pondere, quod minus
est in[*](in om.dv.a.S.) vitreis, aliquando et pusulis[*](pufulif B1aS. -stulis rv.) argenti modo relucentibus [*](more lucentibuf BS.).

[*]((cfr. Plin. infra § 189). Isid. XVI 14, 2.) Est et anthracitis[*](antracitif B.) appellata, in Thesprotia[*](thefphorotia B.) fossilis , carbonibus similis. falsum arbitror quod et in Liguria nasci prodiderunt[*](prodi- derunt BS. tradi- Ldhv. tur adi- a.), nisi forte tunc nascebantur. esse in iis[*](iis dhv. if B1D. his r.) et praecinctas[*](praecinotaf BaS. -tae dhC. -ti Lv.) candida vena tradunt[*](tradunt BS. -tur rv.). harum[*](harum BdhaG. horumque (har- Verc.) Lv.) igneus color ut[*](color est ut L.) superiorum, sed[*](fed BS. est dhv. est quod a.om.L. peculare B1.) peculiare quod[*](quod BLdhS. sed a. quidem quod v.) tactu[*](tactu B. iactatu a. -atae (Verc. -ti B)in ignem (-ne h) dhIsid.B. lacte Lv(D). lacte in igne cod. Poll.) velut intermortuae[*](intermortue a. -tui Lv.a.Verc.) extinguntur, contra aquis perfusae[*](perfusa a. -si Lv.a.Verc.) exardescunt .

[*](Isid. XVI 14, 3.)[*](& BS. om. r. huic dhv.) Cognata est et sandastros[*](san- dastros Lv(S). cfr. index. -sirus Isid. scandafirof B1. -darefvs B2. sandari sa a. -resus dhB.), proxima[*](proxima ego. cfr. § 93. 110. XXXVI 198. pro BD. om. rv.) natura eius[*](natura eius ego. -ra ut BaD. om.Ldhv. cfr. § 92.), quam aliqui[*](cūaliqua a.) Garamanticam[*](garamanticam BJ. -titen dhv. -titimr.) vocant. nascitur in Indis[*](in indis LaS. in india dhisid.v. om.B.) loco eiusdem nominis. gignitur et in Arabia ad meridiem versa. commendatio summa quod veluti[*](uelut hv.a.S.) in tralucido[*](intra lucida a.) ignis optentus[*](ignif optentuf (-tu B2) BadhH. om.Lv.) stellantibus[*](ftellantibuf BS. -tes (still- a) rv. celantesque se (om.d) dhH.) fulget intus[*](fulg& intuf BS intus (trans dhH) fulgent rdhv.) aureis guttis[*](aureif guttif BS. aureae (-ree L. -re a) guttae (-tte r) rdhv.), semper in corpore[*](& BS. om. rv.), numquam in cute. accedit et religio narrata[*](narrata a dhv.a.S.) siderum cognatione[*](cognatione ll.S. -one ab inspectori- bus cod. Poll. v.), quoniam fere pliadum[*](pliadū BS(D). stellarum rv. del. J.) hyadumque[*](hyadum- que ll.S(D). -dum v(J). om.dh.)

dispositione ac numero stellantur, ob id Chaldaeis in caerimoniis[*](cerimonia adh.) habitae. [*](Isid. XVI 14, 3.) et hic mares austeritas distinguat[*](diftinguat B. -nit dhB. -ncta rv. an distingunt?) et quidam[*](& quidam BS. siquidem dh. qui- a. quodam Lv.) vigor[*](uigore Lv.a.S.) adposita tinguens; Indicae quidem etiam hebetare visus dicuntur. blandior feminis flamma, allucens [*](allucenf BS. alliciens rv.) magis quam accendens. sunt qui praeferant Arabicas Indicis fumidaeque[*](fumidaeque B(S). cfr. § 127. -doque dh.H. numidaeque Lv. -dieq, a. in B lac. usque ad dicant. chrysolitho dhv. cryso- lito L. crisolitis a.) chrysolitho similes[*](similes (miles a) illas a)D. similis L. illas similes dhv.) illas dicant[*](dicant dhH. -cunt Lav.). Ismenias negat[*](smenias negant a.) poliri sandastros[*](sandastros Lv(S). -daricos a. -dareson dhH. fardarfirof B.) propter teneritatem, et ob id magno venire[*](magno uenire ll.v(S). in magno errore dhB.). sunt qui has[*](haf BS. om. rv.) sandrisitas[*](sandrisitas (and-B) BS. sandasitas r. -ta v. -areson B. -aricas dhH.) vocent[*](uocant aB.). inter omnes constat, quantum numero stellarum accedat, tantum et pretio accedere. [*](Nicand. fragm. 102 (O Schneider).)—Adfert aliquando errorem[*](errorem aliquando av.a.S.) similitudo nominis sandaresi[*](sandaresi (and- B) BS. -daser rv. -dasel dH.). Nicander[*](nicander LS. quod nicander (H. -ancer a. -anor v. meander d) adv. inBlac. usque ad illam sandaresum (v. 12.13).) sandaserion[*](sandaserion L(a?)B(S). -dareseon dhH. -sion J. -depherion v.) vocat[*](uocat dhH. -ant a. -auit Lv(D).), alii sandareson[*](alii sandareson (-rareson L) Ldhv(H)J. om.a. alii sandaseron B(S).), quidam vero hanc sandastrum[*](san- dastrum LaD. -stron hv. -sereon d.), illam sandaresum[*](sandarcesum a.), in India nascentem[*](nascentum a. -tis (propter omissionem) B.) illam[*](illam—14 custo- dientem om.B.) quoque[*](an ipsam quoque? om.d.) et loci nomen custodientem, mali colore aut[*](magni B. colori aut a. color iam ut Lv.a.B.) olei viridis, omnibus inprobatam.

[*](Isid. XVI 14, 4. Solin. 52, 58. Prisc. perieg. 1071. (cfr. Orph. Lith. 271 sqq. κηρ. p. 141. Damig. 28).— Solin. 52, 59.) Ex eodem genere ardentium est lychnis[*](eft BS. om. rv. lychnis dhman.Dal.. cfr. index et § 104; item Isid. et cod. Guelf. Solini. licnif B. lychnites (lich-a)rv (D). aliter XXXVI 14.) appellata

a lucernarum adsensu[*](ab LD. adsensu ego. abf- B1. af- B2S. assensū a. accensu dhH(J). -sarum Lv.), tum[*](tum BaS. tamen dhH. om.Lv.) praecipuae[*](praecipua gratia v.a.H.) gratiae. nascitur circa Orthosiam[*](orthosia a.) totaque[*](totamque L.) Caria[*](caria BdhB. cana a. carmaniam L. -ia v.) ac vicinis locis, sed probatissima in Indis[*](india a.). quidam remissiorem carbunculum esse dixerunt, secundam[*](secunda dhv.a.S.) bonitate[*](bonitatem B1.) quae[*](quae BS. om. rv.) similis esset[*](eff& BS. esse a. est Ldhv.) Iovis[*](iouif ll.S coll. XXI 59. 61. -uia h. ionia dH. -nis v.) appellatis[*](appellata a praelatis floribus dhv.a.S.) floribus. et[*](et—8 rapere om.a.) alias[*](aliaf BLv(S). inter has dhH.) invenio differentias[*](differen- tiam dhH Brot.): unam quae purpuram[*](purpuram BS. -ra Ldhv. (an recte? cfr. § 93. 133. 169).) radiet[*](radiat dhH Brot.), alteram quae coccum[*](cocco Ldhv.a.S.); has[*](haf BS. a Ldhv.) sole excalfactas aut attritu digitorum paleas et chartarum[*](cartharum BVen.) fila[*](fila B2Lv (S). cfr. Solin. Isid. filia B1. folia dhH.) ad se rapere. [*](Isid. XVI 14, 5.—ibid. 4. 5. Solin. 52, 60.)— Hoc idem et Carchedonia[*](carchedonia (charce- B) S. calce- adh. carcedonius (carche- v)Lv.) facere dicitur, quamquam multo vilior praedictis[*](praedictuf B.). nascitur apud[*](ad BSJ.) Nasamonas in montibus, ut[*](ut om.BJ.) incolae putant, imbre[*](ymbre L.om.BJ. cfr. Isid.) divino[*](diuinae B1. -na B2. -ne J.). inveniuntur[*](inuenitur dhv.a.S.) ad repercussum lunae maxime plenae[*](plane a. -neque L.), Carthaginem [*](carthagine BU 844.) quondam deportabantur[*](deportabatur dhv.a.S.). Archelaus et in Aegypto circa[*](circha B.) Thebas nasci tradit[*](tradit BdhH. -idit rv.) fragiles, venosas, morienti[*](morienti om.a. -tibus [carbonibus] dhH Brot.) carboni similes. potoria ex hac[*](ex (et ex dh) hac & BdhS. et ex hac parte a. uasa ex (et ex v) hoc lapide et Lv.) et ex lychnide[*](lychnide S. licnide (lign- B1) B. lychnite (lich- a) rv(D).) factitata invenio , omnia autem haec genera contumaciter[*](contumaciter fcalpturae (fcvl- B2) B(L?)Solin.S. scalpturae (scul- dh) contumaciter adhv.) scalpturae resistunt partemque in signo[*](in figno cerae (-ra B) BadhS. cerae in signo Lv. re??? (pro tenent) B. retinent U 844. sed cfr. § 148.) cerae tenent.

[*](cfr. Solin. 11, 27. Isid. XVI 8, 2.—Th. lap. 30.— extr.: cfr. Ctesias Indic. ap. Phot. bibl. 72 p. 145 (fragm. ed. Baehr p. 248 § 5). Orph. Lith. 614.) E diverso ad[*](ad om.B.) haec[*](hec a. hoc H Brot.) sarda utilissima, quae nomenl cum sardonyche[*](fardonychem B1.) communicavit. ipsa[*](ipfa BS. -sa gemma rv.) volgaris et[*](et om.L.) primum Sardibus[*](dist. S.) reperta est[*](est ego. in B. sed rv.); laudatissimae[*](laudatissimae D cum U 845. -ma Ladhv. datissime F (hic rursus incipiens). utilissimae B.) circa Babylona[*](babylona B1J. -nia B2. -nam S. -niam dhv. -bilonia F. -niam r.). cum lapicidinae[*](lapi- cidinae hH. -pidine a. -dicinae rv(D).) quaedam aperiantur[*](aperiantur ego coll. Theophr. appellantur BS. aperirentur (apar-F) rv(D).), haerentes[*](haerens dhv.a.S.) in saxo cordis[*](saxi corde v.a.H.) modo[*](modo om.Lav.a.H.) reperiuntur[*](reperiun- tur BS. -rtae D. om. rv. ). hoc[*](hoc BFdhH. hocque (hoc a) modo rv.) metallum apud Persas defecisse tradunt[*](tradunt BS. -ditur rv.), sed inveniuntur[*](inuenitur La.) compluribus aliis locis, ut[*](ut—7 asso om.a.)[*](ut BS. sicut rv.) in Paro[*](paro ll. G. ephiro dh. epiro B. ephyre v.) et Asso[*](et ossa F. eta L.); in India trium generum: rubrae[*](rubrae & quaf BS. -bri (-brum dhv) et quod rdhv.) et quas pionias[*](pioniaf B2S. -iuf B1. dionium FdhBrot. -num (dyo- L) rH. demium v.) vocant ab pinguitudine[*](pinguitudine (-tude B1) BFS. -guedine rh2v. magnitudine dh1H.); tertium genus[*](genuf eft BS. om. rv.) est quod argenteis bratteis sublinunt[*](sublinitur dhv.a.S.perlucente Lav.a.B.).[*](cfr. Th. lap. 30. Menand. fragm. inc. 347 (Meineke).) Indicae perlucent, crassiores[*](croffioref B2.) sunt Arabicae. inveniuntur et circa[*](circa aegyptum dhv. a.S.) Leucada Epiri et in Aegypto quae brattea aurea sublinuntur. et in his autem mares excitatius[*](excitatus av.a.B.) fulgent[*](fulgent—pigriores om.B.), feminae pigriores[*](an pinguiores?) et[*](& B (– etiam). om. r. sunt et dhv.) crassius nitent. nec fuit alia gemma apud antiquos usu frequentior —hac[*](hac Bdhv. ac F.om.r.) certe apud Menandrum et Philemonem[*](& file- monem Ba.om.L.) fabulae superbiunt—, nec ullae[*](ulla (illa d) est e (ex h.om.dH) FdhH Brot.) tralucentium[*](translucentium (G. -ti v) B2Lv.a.J.) tardius[*](quae tar- dius dhH Brot.) subfusae

[*](et p. 428, 1 subfufae BS. suffusa a. -so rv.) umore hebetantur[*](hebetetur dhH Brot.), oleoque[*](oleaeque BS.) magis quam alio[*](olio B1.) liquore[*](umore BS.). [*]((cfr. Orph. Lith. 280. κηρ.. p. 142). Isid. XVI 7, 9. Agatharch. peripl. mar. Erythr. p. 54. Diodor. III 39, 4. 5. Strabo XVI 4, 6 p. 770.)damnantur ex iis melleae ac[*](ac FLa. et dhv.) validius[*](ualdius J. cfr. XXXIV 178.) testaceae.

Egregia[*](ex—3 egregia om.B.)[*](aegreia F2. -ria F1.) etiam nunc[*](etiamnunc dhH. -num BFLv(S). nunc etiam a.) sua[*](fua BS. de a.om. rv(D).) topazo[*](topazo BFS. -zio rC. -atio v (item infra).) gloria est, e[*](e ego coll. Isid. om.BS. suo rv(D).) virenti genere et, cum primum[*](primum BS. om. rv(D).) reperta est, praelatae[*](praelate Fa. -ta L.) omnibus. accidit[*](accidit BS. id (in a) acc- adhv. ad (del.F2) accidat F.om.L.) in Arabiae insula, quae Cytis[*](cytis H ex VI 170 (sed lectio incerta). chitis aC. cithis F. chytis Lv. echitif B (an recte? ut eadem insula sit quae Ophiodes Aga- tharchidi, Diodoro, Straboni).) vocabatur[*](uocabatur B2S. -bantur B1. -catur rv(D).), in quam[*](quam BFS. qua rv.) devenerant[*](deuenerant BS. om. rv.) Trogodytae[*](trogodyte a. -dite (ergo- F1) F. trago- L.) praedones fame[*](cum (del. H) diutius fame dhv.a.S.) et[*](et om.La,) tempestate fessi[*](pressi Lv.a.S. prae- a.), ut[*](ut BS.om. rv. qui D.), cum[*](cum om.dhv.a.H.) herbas radicesque foderent[*](effoderent dhv.a.S.), eruerent[*](eruerent S e coni. J. -runt ll. v (D).) topazon[*](topazon BS. -zion C. -zum F. -zium r.). [*](Xenocrat. ap. S. Ambros. expos. in psalm. CXVIII 16, 41 p. 1182 (Bened.) p. 1438 (Migne). Stephan. Byz. s. v. τοπάζιος. cfr. Plin. supra § 24. VI 169.) haec Archelai[*](archilai B.) sententia est. Iuba Topazum[*](topazum BFS. -zon G. -zium r. -zion dhC.) insulam in Rubro mari a continenti[*](continenti BLS. -te rv. cfr. IV 64. (V 93); contra III 140. V 28. 78. 140.) stadiis[*](stadiis (om.B) ccc ll.v(S). diei nauigatione dhH.) CCC abesse dicit[*](dicit BS. tradit rv.); nebulosam et ideo quaesitam saepius[*](faepiuf BS. -pe FhaG. -pe a Ldv.) navigantibus nomen ex ea causa accepisse, topazin[*](topazin ll.v. -zum d. -zium h.τοπάζεινD.) enim[*](enim—12 quaerendi ll.Isid.v. om.a. topazin—quaerendi del. U 846. cfr. Salm. p. 763aB. (fortasse deletis iis: topazon ex hac primum e. q. s.).) Trogodytarum[*](trago- dytarum L. trodit- F1.) lingua significationem habere quaerendi. ex hac primum

inportatam Berenicae reginae, quae fuit mater sequentis Ptolemaei[*](ptolaemaei B.), ab[*](a dhv.a.J.) Philone[*](philone S. fil- B. phyl- L. philemone adv.pilemune F.) praefecto; regi[*](regi BFS. -gis rD. -gis ac v.) mire placuisse et inde factam[*](actam B.) statuam Arsinoae[*](arsinoae dhG. -nae B. -noe Fv. arsi L.om.a.) Ptolemaei[*](ptolemaei (-laem- B) v. -met F. -lomaei (-mei a) r. add. philadelphi (-dhelphi F. -delfi a. phyladelphi L) rdhv. a.D. cfr. U 847.) uxori quattuor cubitorum, sacratam in delubro, quod Arsinoeum[*](arsinoeum D cum U 847 ex XXXVI 68. aureum ll.v.) cognominabatur . [*](Isid. XVI 7, 9.) recentissimi[*](recentiffi B1. -ssimus F.inalac. usque ad derigitur (v. 8).) auctores et circa Thebaidis Alabastrum [*](nabaftrum B. alabastre Lv.a.C.) oppidum nasci dicunt et duo genera eius faciunt, prasoides[*](prasoides D. -den S. -dem v. praffioden B2. -de B1. tra- soide L. -suidu F.) atque chrysopteron[*](crysopterum L. chrysote- dh. dirisoterun F.), simile[*](similem dhv.a.S.) chrysopraso[*](chrysopraso hH. cfr. § 113. -asso (cryfo- B) BLd. -asio v. -paro F.). tota enim[*](eius enim tota (om.d) dv.a.S.) similitudo ad porri sucum derigitur[*](derigitur B1. dir- rv.). est autem amplissima gemmarum. eadem sola[*](fola Bdhv. -lam F.om. r.) nobilium[*](nobiliffima B1. -marū B2.) limam sentit , ceterae[*](cetera a.) Naxio[*](naxio H coll. XXXVI 54. -xo B1Fa. -xiis G. faxo B2Lv.) et[*](et (del. G) cotibus 11.(G)H(J). et cote hv. del. S. an e cotibus?) cotibus poliuntur. haec et usu atteritur .

[*](Isid. XVI 7, 10. (cfr. Diosc. V 159). Solin. 20, 14.) Comitatur[*](comitatur—12. 13 auctoritate om.a.) eam similitudine propior quam auctoritate callaina[*](callaina BS. cfr. index. -ica Solin. et Isid. -ain F. -amis a. -ais Lv.), e[*](e BFG. om. rv.) viridi[*](uiridis a. -de v.a.G.) pallens[*](palleus a.). nascitur post aversa[*](auerso indie a.) Indiae apud incolas[*](infulas Lv.a.B.) Caucasi montis, Hyrcanos[*](hyrcanos—dahas om.B.)[*](hyrcanos D cum U 848. phycaros LH. phic- av. pirachos F.), Sacas, Dahas[*](sacas dahas FS. ac asdathas (-tas G) Lv. sas datas a. sacas (satas d) apud dacas dh. apud sacas et dahas H cum Salm.), amplitudine conspicua, sed fistulosa ac sordium plena, sincerior

[*](et p. 430, 1 sincerior multo (-toque d) dhv.a.S. nicarior a.) praestantiorque multo[*](multo om.Ldhv.a.S. multo—autem om.a.) in Carmania[*](carmania Bv(C). -minia F. camania L. germ- dh(Isid.)B coll. Solino.), utrobique autem in rupibus inviis et gelidis[*](g&idif B.), oculi[*](oculorum La.) figura extuberans leviterque adhaerescens[*](adhaerescens ego. -refunt B1. -rens rv. de mendo cfr. §117.) nec[*](nec—p. 431, 1 uitri om.a.) ut adnata[*](ad- nata ll.S. adgn- hBrot. agn- C. ann- dv.) petris, sed ut adposita. [*](Isid. XVI 7, 10.) quam ob[*](quapropter dhv.a.H.) rem scandere ad eas[*](eam dhv.a.S.) pigritia[*](pigria B1. -ri B2.) pedum equestres populos taedet, simul et periculum terret; ergo fundis[*](fundif BG. eun- dis F. euntes Ldhv.) e[*](e Bdhv. et F. ed L.) longinquo incessunt et cum[*](et cum—ex- cutiunt om.B.) toto musco excutiunt. hoc[*](hocque v.a.H.) vectigal, hoc gestamen[*](est tamen F. est gestamen dhH Brot.) in cervice, digitis[*](digitif BJ. dici- F. et (ac H) digi- dH. diutius Lv. diuites G(S). -tis D.) gratissimum norunt[*](norunt BLv(S). om. H. inFdhlac. usque ad totus uero (§ 118 init.), sed in §§ 113. 114. 115 praebentdhpauca supplementa ex Isidoro licenter compi- lata.), hinc[*](hinc BS. hic L. is v.) census[*](fensus L.), haec gloria a[*](a del.B2.) pueritia deiectum[*](deiectorum v.a.S.) numerum [*](dist. ego.) praedicantium; in quo varia fortuna quidam ictu primo cepere praeclaras, multi[*](multi Bv. -to L.) ad senectam[*](ad fenectam BS. in secundo Lv. insectando G.) nullas. et venatus[*](uenatus BG. om.Lv.) quidem callainis[*](callainif B1S. -ain hif B2. -aides Lv. -dis G.) talis est[*](talif eft BS. -li Lv. -lis G.). sectura inde[*](inde BS. om.Lv. an lacuna?cfr. § 118.) formantur, alias faciles[*](facilef BS. fragiles Lv(J). cfr. § 121 extr. XXXVI 160.).[*](Isid. XVI 7, 10. Solin. 20, 14.) optimis[*](optimus v.a.S. color Bv. odor L.) color smaragdi, ut tamen appareat[*](appareat—-13 effe BS. -ret ex alieno est Lv.) alienum esse quod placeat[*](placeat BS. -ant Lv.). inclusae decorantur auro, aurumque[*](aurum quae B.) nullae magis decent. quae sunt earum pulchriores , oleo, unguento, etiam[*](etiam ll.S. et etiam v. et C.) mero colorem deperdunt, viliores[*](utilioref B.) constantius repraesentant[*](repraesentant Lv. fe praeftant BD. (an constantia eius prae- stant? cfr. § 199).), neque est imitabilior
alia mendacio[*](mendacio G. -atio B. aut mendacior Lv.) vitri. sunt qui in Arabia inveniri eas[*](eaf BLv. prassiū a.) dicant[*](dicant LaG. -cunt Bv.) in[*](in—uocant om.a.) nidis avium, quas melancoryphos[*](melancoryphos B e Solino. -pof B. -cholicos Lv.) vocant.

[*](Isid. XVI 7, 4. (Th. lap. 37?).—cfr. Plin. supra § 77. Solin. 52, 62.) Viridantium et alia[*](et alia—4 prasius om.a.) plura sunt genera. vilioris[*](uiliorif BS. -rique est L. -ris est G. -ri est v.) turbae prasius[*](prasius dhv. -ftaf B. -ssius L. (add.dh pro uiri- ditate coloris ē sed uilis; cfr. Isid.).), cuius alterum genus sanguineis punctis[*](puncinis a.) abhorret, tertium[*](tertium est dhH Brot.) virgulis tribus distinctum[*](distinct. uirgulis (om. tribus) dh.) candidis[*](candidif BadhH. est candidum Lv.). praefertur his[*](his om.a.) chrysoprasos[*](chrysoprasos ego. -sus S. -sius v. -afo Ba. crysoprassius L.) porri sucum[*](porri sucum om.a.) et ipsa referens[*](referenf BG. -nte Lav.), sed[*](sed Lav. & B.) haec[*](haec BG. hec a. et Lv.) paulum declinantem[*](declinantem a. -ante BL. -ans v. -at J. (fort. candidis praefertur his, chrysopraso ... referente, set hac paulum decli- nante, abl. absol.).) a topazo in aurum. huic[*](109) et amplitudo ea est, ut cymbia etiam ex[*](ex om.a.) ea fiant, cylindri quidem et[*](& ego. a B1. om. rv.) creberrime[*](creberrime S cum vet. Dal. -mi (creuerr- B1) B. celerrime Lav.). [*](Isid. XVI 7, 11. Solin. 33, 20. Prisc. perieg. 882.)— India[*](india has av.a.G.) et has generat et nilion[*](nihilion B.), fulgore[*](fulgore—11 nasci om.a.)[*](fulgore BG. -ris Lv.) ab ea distantem[*](ab ea diftantem BS. si ante habeas Lv. hebeti ac G.) brevi[*](breui B G. -uis Lv.) et, cum[*](cum Lv. om.B.) intueare, fallaci[*](fallacis v.a.G.). Sudines dicit[*](dicit BG. uero dicit Lv.) et in Sibero[*](fibero BS. syuero Lv.) Atticae[*](galatiae U 849 e Procop. de aed. 5, 4.) flumine nasci. est autem color fumidae topazi aut aliquando melleae[*](mellę B. -lie a.). Iuba in Aethiopia gigni tradit[*](tradit et v.a.G.) in litoribus amnis, quem Nilum vocamus, et inde nomen trahere.— non tralucet[*](non tralucet om.a.ad antecedd. referuntBD.) molochitis[*](molochitif BLS. -tis tralucet a. -tes dh(lac. expleta ex Isid.)B. malach- v.); spissius viret[*](uir& BJ. -ens Lav. uirens et crassius (-ior Isid.)quam smaragdus dhH (sumzpta ex Isidoro, qui sua sumpserat ex Solino, apud quem crassius pro spissius uiret).) ab[*](ab BS. a rv.) colore malvae

nomine accepto[*](nomen accepit dhIsid.), reddendis laudata signis et[*](et—2 medicamine om.dhlsid.) infantum[*](infantium av.a.S.) custodia quodamque[*](quedam quae a(?). quadam Lv.a.S. pericula BaS. -la ipsorum Lv.) innato contra pericula medicamine[*](post medicamine inseruit nasci- tur in arabia H exdhIsid.).— [*](Diosc. V 159. Isid. XVI 7, 8. Th. lap. 34. Dionys. perieg. 724. 784. cfr. Orph. Lith. 267 sqq. κηρ.. p. 141.) Viret[*](pro uiret—totus uero (§118) ex Isidoro haec substitueruntdh: iaspis de greco in latinum (lamium d) uiridis gēma interpretatur Ias quippe uiride pena- sin gēma int'pr. Est autem uiridis sicut smaragdus. s; crassi coloris. species ei' XVI.) et saepe tralucet iaspis, etiam[*](etiam BJ. -am si rv.) victa[*](uicta J. -ta aG. uifa B. uictis a a. -tus a Lv.) multis antiquitatis gloriam[*](gloriam BJ. tamen glo- rv.) retinens[*](retinet a.). plurimae[*](plurima a.) ferunt eam[*](eas a.) gentes, smaragdo similem[*](simile a.) Indi[*](indice (-cae v) cyprii Lv.a.G.), Cypros duram[*](durant a. dicunt Lv.a.G.) glaucoque[*](glaucum pinguemque Lv.a.G.) pingui, Persae aëri[*](eris a.) similem, quae[*](quae BJ. om. r v.) ob id vocatur aërizusa; talis et Caspia[*](cafpia BG. aspia a. iaspis Lv.) est. caerulea est circa[*](eft circa B(L?)J. om.av.) Thermodontem amnem, in Phrygia purpurea et[*](& BS. om. rv.) in Cappadocia ex purpura caerulea , tristis[*](triftif BS. om.Lv. inalac. usque ad 10 sed mi[nus].amisos G. -iffof B. thracia Lv.) atque non refulgens. Amisos Indicae similem mittit, Calchedon[*](calche- don H. -chadon BD. (cfr. § 73. 72). chalcidia Lv. -cidon G. -cedon Lugd.) turbidam. sed minus refert nationes quam bonitates distinguere. [*](Diosc. V 159. Orph. Lith. 613.) optima[*](optima BaJ. -ma ergo Lv.) quae purpurae aliquid [*](ali- quit B1. quicquam Lav.a.S.) habet, secunda quae rosae, tertia quae smaragdi. singulis[*](fingulif BaS. -lis autem Lv.) Graeci nomina ex argumento dedere. quarta apud eos vocatur boria[*](boria Lav(S). -rea C. doria B.), caelo autumnali matutino similis; haec[*](haec BaD. et haec Lv.) erit illa, quae[*](quae uocatur Lv.a.D.) aërizusa[*](arizufa B. eri- a.) dicitur[*](dicitur aD. -c&ur B.om.Lv. hic add. fit autem et (del. D)sub diuo sicut et smaragdi aD.). [similis[*](similis—p. 433, 1 uiolas Lav. om.B.uncos ego posui.) est et sardae,
imitata et violas]. non minus multae species reliquae sunt[*](funt B (L?) S. om.av.), sed omnes in vitium caeruleae[*](caerulae B. ceraulea a.), ut[*](ut B (a?) S. et L. aut v.) crystallo[*](chryrtallo B.) similis[*](fimilif BD. -les rv.) aut myxis, item terebinthizusa[*](tereben- thiszusa a.hie add. inproprio ut arbitror cognomine uelut e multis eiusdem generis composita gemmis Lav.a.D. del. U 851.). quam ob rem praestantiores funda cluduntur, ut sint[*](ut fint BS. ut a. id est Lv. del. H. ab utraque parte BS. om.Lv. inalac. usque ad nitor (v. 6).) patentes ab utraque parte nec praeter[*](nec praeter BS. nec patentes (del. v)praeterquam Lv.) margines quicquam[*](quicquam BS. om.Lv.) auro amplectente. [*](Th. lap. 23. Martial. epigr. V 11, 1.) vitium in iis[*](iis v. if B1LD. hif B2.) est et brevis nitor nec[*](nec BS. et rv.) longe splendescens[*](rfplendefcenf BS. -dentes a. -dens Lv.) et sal[*](et sal—p. 434, 9 aegyptia om.a.) et quae[*](quae—omnia BJ. omnia quae in ceteris Lv.) ceteris omnia. et vitro[*](et uitro—9 continet Lcod. Poll.v. om.B.cfr. § 96. 83. 199.) adulterantur, quod manifestum fit, cum extra fulgorem spargunt atque non in se continent. reliquas[*](reliquaf BD. cfr. U 852. nec in (del. G) diuersa (-sae G) quae (quas C) Lv.) sphragidas[*](fphragidaf Bv. stra- L.) vocant, publico gemmarum nomine[*](nomine BD. dominio in (del. Bas.) Lv.) his tantum dato [quoniam[*](quoniam—signent Lv. om.B. uncos posui cum U 852.) optime signent]. [*](Diosc.V 159. Isid. XVI 7, 8. (Damig. 13).—extr.: Diosc. V 159.)