Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*]((Damig. 45).) Est etiamnum[*](etiamnunc a.) alia distinctio, quam equidem fecerim subinde variata expositione, siquidem a membris corporis[*](corporis LaG(J). -rum Fdhv(H).) habent[*](habet Fa.) nomina: hepatitis a iocinere, steatitis[*](steatitis FaH. -tes v. est hea- citis L. stiatis d. est a.) singulorum animalium adipe numerosa, Adadu[*](adadu LG. (addedu Bin ind.). adau F. adu hv. adne d.inalac. usque ad syris (v. 9).) nephros[*](nephros B. nepros dman.Dal. (neferof Bin ind.). om. ll.v(D).)sive renes[*](siue renes ego. renis ll. D. reneis hv. om.dman.Dal.B. maiorem lac. statuit J coll. ind.), eiusdem[*](eiusdem—9 syris Fdh.om.Lv.a.B.) oculus, digitus[*](oculus digitus (ac dig- H. et dig- S) FdhD. -lus dicitur G. theu dactylos B.); deus et[*](deus et FG(D). deiet dhH.del. B. an deus est?) hic colitur a Syris. triophthalmos[*](triopthalmus F. -talmus h. optalmo a.) in onyche[*](in onyche D. cum onyche G. synonice (-cae F) Fd. sino- h. ionice Lv. -nacae C. est bonice a. tres om.a.) nascitur tres hominis oculos simul exprimens.

[*](Isid. XVI 15, 18. 19. Solin. 37, 17. Orph. Lith. 347 (κηρ. p. 145). 494 κηρ. p.147). Damig. 26. cfr. Plin. XXXVI 149 sqq. Solin. 37, 22 Isid. XVI 15, 19. 20. 19.) Ab animalibus cognominantur[*](cogno- minatur h.): carcinias marini cancri colore, echitis viperae, scorpitis scorpionis aut colore aut effigie, scaritis[*](scauri L.om.a.), scari piscis[*](piscis Fdhv. om. r.), triglitis mulli, aegophthalmos[*](aegophthalmos hv. -pthalmos L. eglopta- d. egoftalimos F. pthalmas a.) caprino oculo, item[*](item (-mque LJ) alia Ladv. hemalia F. temal- lias h. hyophthalmos S(D) cumBin ind., sed hic quoque, ut supra in Adadu oculo et digito, Graecum nomen praetermitti videtur. cfr. etiam § 190 extra.) alia suillo, et[*](et ahcod.Poll.v. que d. est et L(F?)D.) a gruis

collo geranitis[*](geranitis LH ex ind. -tes v. om. r.), hieracitis[*](hieracitis (ier- h) FadhH. -tes v. om.L.) ab[*](ab ll.J. om.dhv.) accipitris[*](accipitris (sc. collo) hv. -tre ll.J. acopinis d.de structura cfr. § 190 et XXV 121.), aëtitis[*](aetitis LH ex ind. -tes v. aetins F. echitis a. colore ethitus dh.)a colore[*](a colore v. in col- F. col- rD. om.dhJ.) aquilae candicante[*](candi- cante Lav(D). -icanta F. -idata dhS. -ida a J.) cauda. myrmecitis innatam formicae repentis effigiem habet, scarabaeorum cantharias. lycophthalmos quattuor colorum[*](colorum Fadh. est col- Llsid.v.) est[*](est ego. ex Fadhlsid.v. om.LD.), rutila[*](rutila ego. -lo ll.G. -lo et dhv.), sanguinea[*](sanguinea FaG. -neo Ldhv(D).); media[*](media ego. in media FaD. in medio Ldhlsid.v.) nigrum candido cingit[*](cingit Fadhlsid. -tur Lv. cfr. § 149. oculi illis per omnia (add. similis v) dhv.a.D.), ut luporum oculi. taos[*](taos—6 similis om.adh.)[*](staos F.)pavoni[*](pauoni v. eaoni F. draconi L.) est similis, itemque[*](itemque FLJ. item ex dh. item av.) aspidi[*](aspide Fd. -ice h.) quam vocari timictoniam[*](timictoniam S cumBin ind. -cloniam (tym- L) Lv(D). -caeoniam F. -comam h. cimico- niam a. chelidoniam B.) invenio [*](inuenio Lav. -nto F. -nta dh.).

[*](Isid. XVI 15, 5. Solin. 37, 13.—Damig. 44.— Damig. 42. cfr. Plin. supra § 180.) Rerum[*](rerum FdhD. om.a. harenarum Lv.) similitudo est in ammochryso[*](ammocryso a.cfr. ind. et Isid. hammochryso rv.) velut auro harenis mixto, cenchrite[*](cenchrite FD. -tes v. -tis LhH. cencrites a. centricis d.an cenchritide?) sparsis[*](sparsis ll.S. om.dhv.) milii granis[*](granis FaD. -nis ueluti sparsis dhv. -nis similis est LS. cfr. § 191 extr.), dryite[*](dryite D. -tis LH. -tes v. druite F.om.adh.) truncis[*](truncis LS. e truncis dhv. trucis F.om.a.) arborum; haec[*](haec Fdhv. om.a. quae L.) et ligni[*](lig]ni modo B (rursus incipiens).) modo ardet. cissitis[*](scissitis Fh.) in candido perlucet[*](in candido perlucet (H. collucet Lv. in luce a) FdhLav. om.B. (an recte, ut fuerit cissitide? cfr. § 189).) hederae[*](cedere a.) foliis[*](foliif BLv. polis Fh. oculis d.), quae[*](quae—p. 469, 1 distinctam om.B.sed cfr. index.) totam tenent narcissitim[*](narcissitim Fa. -tin h. -tis LdH. -tes v. dist. ego.) venis

etiam[*](etiam Lv. et am Fh.om.a. et d(?)H.)cetera[*](cetera ego. ederae Fv. -re h. hed- L. odore d(?)H. om.a.totus locus adhuc corruptus.) distinctam[*](distinctam Fha. -ta dcod.Poll.G. -nguitur Lv(S).). cyamias[*](cyamiaf BS. -mea v. cymea L. clymata a. cimata Fdh.) nigra est, sed fracta[*](fracta BLav. faciam F. -iem h.om.d. ex—2 parit om.a.) ex se fabae[*](fabe B. -bae est F.om.d.) similitudinem parit. pyren[*](pyrena L. -ne v.a.G. pilena a.) ab[*](ab om.a.) olivae nucleo[*](nuculeo B1J. nuncleo F.) dicta est[*](est om.BJ.); huic aliquando[*](aliquando huic a.) inesse[*](inesse om.B. me est F.) piscium[*](piscium spin a. -ium piscinae Fdh.) spinae videntur; phoenicitis [*](phoenicitif (foe- B) ut balanuf BS. om. rv. cfr. index et XIII 49. (an a balanis?).) ut balanus.[*](Isid. XVI 10, 5. 13, 4. Solin. 37, 16. (cfr. Plin. XXXVI 157). Orph. Lith. 758. κηρ. p. 153.—Isid. XVI 4, 5. 11, 8. Solin. 37, 16. Prisc. perieg. 987. August. civ. dei XXI 5, 1. (cfr. Plin. XXXVI 138).—Isid. XVI 14, 9. Solin. 37, 23. —cfr. Plin. supra § 99. Solin. 37, 24.)—Chalazias[*](chalaziaf ut balanuf. chalafiaf glandinum Bfalsa itera-tione.) grandinum et candorem[*](colored v.a. H.) et figuram habet[*](habet Lv (ex Isid.). om. r. prae- fert Solin.), adamantinae duritiae, ut narrent[*](ut narrent BS. narrant rv.) in ignes etiam[*](etiam in ignem (-nes a) dav.a.S.) additae[*](additas F.) manere suum[*](fum B1.) frigus. pyritis nigra quidem est[*](eft BS. om. rv.), sed attritu digitos[*](digitorum B.) adurit. polyzonos[*](polyzonos—p. 470,3 liquor om.a.)[*](poly- zonof Bv. -ygonus L. -yxinus F.) [in nigro[*](in nigro FdhS. in L. nigra v. om.BJ.)] multis distincta[*](dist. ego.)[*](multi diftincta BJ. multis dhv. om. r.) lineis[*](lineif BIJ. -eaf B2. zonis dhv. zonis multis FL.cfr. § 90.) candicat, astrapaea[*](astrapaea ego. -pea a B1. -pęa a B2. -paeae rS. -pee d. -piae hv.) [in candido[*](in candido (nigro dhH Brot.) aut cyaneo FLdhv. om.B.uncos ego posui.) aut cyaneo] discurrentibus[*](dicfurrenti- buf B. -rrunt rv.) in[*](in BS. e rv(J). cfr. § 5.) medio fulminis radiis[*](radiif B2. -dif B1. -dii rv. rapidi dh.). in phlogitide[*](phlogitide H. flo- B.cfr. Solin. thogotide F. phalagonitide L. phlegontide v.) intus flamma[*](flamma—ardere BS. ardere (ardo F. arida L) quaedam (qued- FL) uidetur flamma rdhv.) videtur ardere, quae non exeat, in anthracitide[*](anthracitide Lv. cfr. § 99. autraci- tides F. anthracite hSolin. -tef B. -atite d.)
scintillae discurrere[*](dicfurrere BJ.-rrere aliquando uidentur Lv. -rrunt (-rrere F) aliquando et nigrae (-ro F) Fdh.). [*](Isid. XVI 13, 9. Solin. 37, 24.)—Enhygros[*](enhygrof BS. cfr. ind. -ydros FdhB. cfr. Solin. et Isid. enaydros L. enais v.) semper rotunditatis absolutae in candore leni est[*](leni est ego. leui fed B. est leuis (lenis d) sed rdhv.); ad motum[*](modum B. monitum F.) fluctuatur[*](fluctuatur FD. -uat Ldhv. om.B.) intus in ea, ut in ovis[*](ut in ouis FD. uti nouif (nouvf B2) B. in ouis L. ueluti nonus (in ouis hv) dhv.), liquor.—Polythrix[*](polythrix FLS. -trex B. -trix v. -trichos H. polithrix a.) in viridi[*](uiridis a.) capillaturam [*](capillaturam often- dit BS. -atur Ldhv. -atus F. apeliatur a.) ostendit, sed defluvia[*](defiuia BJD. depluuia Fdh.) comarum facere dicitur[*](dicatur F.). sunt et a[*](a om.a.) leonis pelle et a[*](a om.dhv.a.S.) pantherae[*](panthera BSJ. sed cfr. § 187.) nominatae[*](nominatae BFhaJ. -atae leon- tios pardalios (pantha- L) Ldv. cfr. § 187.). [*](Isid. XVI 7, 15. 9, 8. 15, 9. Orph. Lith. 615.—cfr. Plin. XXXVI 132.)—Colos appellavit drosolithum[*](drofolithum BLS. -itum a. drusolithum F. chrysol- dhv.) herbaceus[*](herbaceus FLaD. om.BS. aureus, chrysoprasum herbaceus dhv.), melichrum[*](meli- chrum FD. -crin dh. -itron L. -ichrota v. -icrus a. -ichryf (-rus S) eft BS.) melleus, cuius[*](quamuis plura dhv.a.S.) plura genera[*](eius genera sint cod. Poll. v. a. S.), melichlorum[*](melichlorum—8 melleus om.B.sed cfr. ind.)[*](melichlorum D. -ron B. -chrorum Fh. -chrotorum d. -corum a. -choros L. -chloros est H. -cros est v.a.B.) geminus[*](gemina cod.Poll. gemma L.), parte flavus[*](flauus dh(?)v. -ua L. -ui Fa.), parte melleus[*](mel- lea L.), crocian[*](crocian BFdhB(J). -cias Lv(D). om.a. -cia H. -cian uocant S.) croci[*](a croco Lv.a.B.), polian[*](polian canitiei ego. polia (adv. -iae F. -iam h. spotias L) canitiem (cantiem Fa) FLadhv. om. h. 1. (uno versus traiecto) BSJD.) canitiei similitudinem[*](fimilitudinem quan- dam BSJ. -dinem polias canitiem quandam D. quandam rdhv.) quandam spargens[*](fpargens e ego (sc. color). -gentē polian canitiem BSJ. sardi (Fdh. sarcidi a.om.L. sardio D. sparti v) in- ducit (-dicat B) eandem (-demque L) rdhv(D).) e nigro[*](nigro (ego. om.B) fpartopolian rarior B. spartopolian (-ion J) rariorem SJ. duriorem (rari- D) nigro (FaD. -gra Ldhv) spartopolia (-ios B. -polla Fdh. -spolia a) rdhv(D).), spartopolian rarior. rhoditis[*](rhoditis FdhaH. (-tes v). irodi- B. rosi- L.) rosae[*](rosae ego. -sia a. -sea Isid. (an recte?). -sa Fdh. -fae fimilif BS. a rosa Lv.)
est[*](est om.L.), melitis[*](melitis (mal- L) mali coloris (-ros a.om.L) FdhLav(D). om.BS.) mali coloris, chalcitis[*](calcitis ah. chalcites v.a. H.) aeris[*](aeris LG(D). -ri BS. -rei Fv. erei dh.om.a.), sycitis[*](fycitif BdhH. (-tes C). fyc- L. fic- Fa. -tes v.) fici[*](fici FLhv(D). -co BS. -ca d.om.a.), bostryc hitis[*](bostry- chitis S ex ind. cfr. § 150. borfycitif B. -sicitis (-te F) Fdh. ratio (om.a) nominum non est in (om.a) borsycite (borsic- a) rv.) in nigro ramosa[*](ramosa v. -offa B. -osae Fh. -ose r. ramo d.) candidis vel[*](uel —3 candidis om.Fdh.)[*](uel BS. aut Lav.) sanguineis frondibus, chernitis[*](chernitis S e coni. J. chemi- B. nec gemytis (-mite v) Lv. nec empte a.) velut in[*](in terre a.) petra candidis manibus inter se complexis . [*](cfr. supra § 61. Isid. XVI 15, 22)—Anancitide[*](anancitide LS. cfr. Isid. Et § 61. -chitide hv. -dem F. ancanttiide d. ananciten a. -tef quem B.) in hydromantia[*](hydro- mantia BdhG. -atea F. idromantea a. nicromantia L. necro- Isid.v.) dicunt evocari[*](euocare B.) imagines deorum, synochitide[*](synochitide—euocatas om.a.)[*](syno- chitydi F. -chitef quem B.) teneri umbras inferum[*](inferumr BD. -rorum Ldhv. inefebum F.) evocatas[*](detinere B. (teneri post euocatas ponunt (F?)dhv.a.J).)[*](euocataf adfirmant B.cfr. § 52.), dendritide[*](dendritide—7 hebe- tari om.Fdh.)[*](dedride B. dentriti a.) alba defossa[*](defossa Lav. fuffufa B.) sub arbore, quae caedatur, securium[*](fecurium BS. -rius a. -ris Lv.) aciem non hebetari[*](hebetari adfeuerant BS.).—Sunt et[*](sunt et ego. funt BJ. et sunt rv.) multo plures magisque monstrificae, quibus barbara[*](barbari dhv.a.S. sed cfr. § 176. XII 97. III 28.) dedere nomina confessi lapides esse, non gemmas[*](non gemmaf BJ. om.rv.). nobis satis erit[*](erat a.cfr. § 195.) in his coarguisse dira mendacia Magorum[*](magorum BD. om. rv.).

[*](Th. lap. 32.) Gemmae[*](gemmae & BJ.) nascuntur et[*](et FladG(D). om.Bhv(J).) repente novae ac[*](ac om.BJD.) sine nominibus, sicut[*](sicuti a. ut dhv.a.S.) olim[*](olim BS. lampsaci (lams- F. laps- a) rv.) in metallis aurariis Lampsaci[*](lampsaci (lapf- B) BS. om. rv.) unam inventam[*](una in- uenta Lv.a.S.), quae propter pulchritudinem Alexandro regi missa sit[*](fit FS. fit ut Bh. ficut a. fuit ut Lv.), auctor est Theophrastus. cochlides,

quae[*](quae ego. quoque ll. v.) nune volgatissimae[*](uolgo atiffimae B1. uvlgo lat- B2.), fiunt[*](famae fiunt hv.a.G.) verius quam nascuntur[*](nascantur Fdh.), in Arabia repertis ingentibus glaebis[*](mellis glaebis a.), quas[*](quaf BLS. om. rv.) melle excoqui tradunt septenis diebus noctibusque sine intermissione[*](inmiffione B1.): ita omni terreno vitiosoque decusso[*](decussu L.) purgatam puramque[*](purpuramque a.om. v.a.G.) glaebam[*](uiride a.) artificum ingenio varie distingui[*](distingui ego. -tribui ll.v. cfr. § 195 et XXXV 3. XVI 232.) venas[*](in uenas Lv.a.D.) ductusque macularum[*](maculorum B1.) quam maxime vendibili[*](uendi bi B1. -di i B2. om.a.) ratione spectantium[*](spectantium—7 tantae om.a.)[*](fpectantium BD. secta- rv. seca- S cum vet. Dal.), quondamque tantae magnitudinis[*](magnitudines a.) factas[*](factaf BS. fecere rv.), ut equis[*](equitib; B.) regum[*](regnum B1. om.L.) in[*](atque adv.a.S. om.h.) oriente frontalia ac pro phaleris pensilia facerent. et[*](et om.adh.) alias omnes[*](omnis gemme figuras mellis a.) gemmae mellis decoctu nitescunt, praecipue[*](prcipuę B2.) Corsici in omni alio[*](in omni alio adhv. nominalio F. nominif. ali (alii B2) B. in alio omni L.) usu[*](fua (pro usu) B.) acrimonia[*](acrimonia BFdhB(S). -niam cod. Poll.H. acriora rv(C).) abhorrentis[*](abhorrentis—11 excidere om.B.)[*](abhorrentis ll.(B)J. -tes dhv.). quae variae sunt[*](sunt om.adh.), et ad unitatem[*](unitatem ego. noui- ll.v. cfr. § 194. XXXV 3.) excidere[*](excidere Fdh. exced- a. acced-Lv (claudicante etiam structure). cfr. XXXIII 139.) calliditati[*](calliditate B2Lv.) ingeniorum contingit[*](contingit ll.v(S). -igit h(?)C.), utque eaedem[*](utque eaedem ego. ut quaedam B. ut rv.) nomen usitatum non[*](an ne (pro non)? cfr. vol. III p. 496 (ad XX 180) et XXVII 15. XXVIII 163. XXX 33. 106. XXXII 20.) habeant, physis[*](phyfif BS. -ses hv. phisis d. pysis F. phryes r.) appellant velut ipsius naturae admirationem in iis[*](in hif B2a. in imis F1. nimis F2h.om.d.) venditantes[*](uenditantef BG. -dicantes Lav. -dentes Fdh.).

Cum[*](dist. J.) finis nominum non sit—quae persequi non equidem cogito, innumera[*](innumero B.) et[*](et ll.J. ex dv.) Graeca vanitate[*](uanitate B.de re cfr. § 30, de dictione XVIII 239. -tate (uariet- a) conficta. rv (vitio tautologiae).)—, indicatis

nobilibus gemmis, immo vero[*](immo uero BS. immo r. om.dv.) etiam plebeis[*](plebeis Lv. -bis r.), rariorum[*](rariorum ll.v(H). -rorum C.) genera[*](genera BFaS. -rum dhv. om.L.) digna dictu[*](digna dictu B(F?)S. dictu digna (-no h. -nas v) dhv. dictu r.) distinxisse[*](distrinxisse av.a.C.) satis erit[*](erat Lav.a.S. cfr. § 192.). illud modo[*](modo BFdhv(H). uero rG.) meminisse [*](meminisse om.B.) conveniet, increscentibus varie maculis atque[*](atque ll.v(S). ac d(?)C.) verrucis linearumque[*](linearum quae Lv.a.G.) interveniente[*](interueniente (in int- B) BdhG. -ienti F. -ient a. -iunt Lv.) multiplici ductu et colore[*](colores a.) saepius mutari[*](saepius mutari ll.S. mutata saepius dhv(H). -ari saepius G.) nomina in[*](in—6 communiter om.a.) eadem plerumque materia.

Nunc communiter ad omnium[*](omnium quoque a.) gemmarum observationem [*](obseruationes aG.) pertinentia dicemus[*](dicemus—8 uidentur om.a. ) opiniones secuti auctorum.

Cavae aut extuberantes viliores videntur aequalibus[*](eae aequalib. B.). figura oblonga[*](figuram oblongā B1.) maxime probatur, deinde quae vocatur lenticula[*](lentecula BJD. cfr. § 147. 140.), postea epipedos[*](epipedos S cum Turnebo. epicp- B. clitedos (clyt- F) Fdh. clipeidos Lv. elip- a. clyp- C. cycloides H cum Salm.) et rotunda, angulosis[*](angularis a.) autem minima gratia.

[*](Isid. XVI 15, 27.—cfr. Plin. supra § 87. Isid. XVI 8, 4.—cfr. Seneca epist. 90, 33.) Veras a[*](a om.FLa.) falsis discernere[*](difcernere B (Isid.)S. -nenti Fa. -nendi Ldhv.) magna difficultas, quippe cum inventum sit ex veris[*](uiris F. uitrei B.) generis[*](generis—aliud (alia Isid.) ll.S. gemmis in alterius generis dhv.) alterius in aliud falsas[*](falsa Isid. fufaf B (an recte?).) traducere , ut[*](ut B(Isid.)S. et La.om.Fdhv.) sardonyches e ternis[*](e ternis H ex Isid. alter- B (an & e ternis?). teranis F. e (om.L) ceraunis Lv. gnatis d.om.a.) glutinentur[*](glutinentur BFD. -nantur rv.) gemmis ita, ut deprehendi ars non possit, aliunde nigro, aliunde candido, aliunde[*](alium de B (ter).) minio sumptis, omnibus in suo genere probatissimis. quin immo[*](quin immo om.a.) etiam exstant commentarii[*](exstant etiam commenta a.)

auctorum—quos non equidem demonstrabo[*](demonftrabo BLS. -arem F. -arent a. -arim dhv.)—, quibus modis ex crystallo[*](crysallo F. -stallis L.) smaragdum tinguant[*](smaragdum tinguant BS. -do tinguan- tur a. zmaragdi tinguantor (-gantur h) Fh. tinguantur smaragdi Ldv.) aliasque[*](aliafque BS. -iaeque dhv. -ieque La. -iae quae F.) tralucentes , sardonychem[*](sardonychem S. -nicem B. -nyx dhv. -nnyx F. -nix r.) e sarda, item ceteras[*](ceterae dhv.a.S. -ra Fa. -re L.) ex aliis[*](falif B1.); neque enim[*](enim BS. om. rv.) est ulla fraus vitae lucrosior[*](lucriosior F.).

nos contra rationem deprendendi falsas demonstrabimus[*](deprendendo B. demonstrauimus Fa.), quando etiam luxuriam adversus fraudes muniri[*](muniri Fdv(D). -re La. moneri BS.) deceat[*](deceat BS. decet (dicet F) rv.). igitur[*](igitur BS.om. rv.) praeter illa, quae in principatu[*](principatu BS. -alibus rv.) cuiusque[*](cuiufque BS. quisque F. quibusque hv. -uslibet d. -usdam L.om.a.) generis[*](generif BLS. -ibus rv.) privatim diximus, tralticentes[*](tranflucentef B2v. a.J. tralucentem La.) matutino probari[*](prouocari dh. -ris F. probari matutino afalsa iteratione.) censent[*](censant F. cessent a.) aut, si[*](an sit?) necesse est, in quartam horam; postea vetant[*](postea uetant om.a.). experimenta[*](experimento a.) pluribus modis constant: primum pondere[*](in v. pon- dere desinuntFdh.), graviores[*](grauioref BaS. si gra- Lv.) enim[*](enim B(L?)S. om.av.) sunt[*](funt—11 gelidioref BS.om. rv.) verae; dein frigore, eaedem[*](ea eidem B1.) namque in ore gelidiores sentiuntur; post haec corpore. ficticiis[*](ficticiis S. -icif BLD. -itiis v(H). tinctis a. factitiis G.) pusula[*](pusula (punf- B) BS. -lae H. pustule L. -lae v. om.a.) e[*](e S e coni. J. & B. in rv.) profundo[*](profunda a.) apparet[*](appar& BS. -ent rv.), scabritia[*](scabritia—13. 14 inconstantia om.a.) in cute[*](cute Lv. cocte B1. cote B2.) et[*](& BS. in Lv.) capillamenta[*](capillamento v.a.S.), fulgoris[*](ful- gorif BB. frigoris Lv.) inconstantia , priusquam ad oculos perveniat[*](perueniat Bv. -iant r.), desinens nitor[*](in v. nitor desinitL.). decussi[*](decussi v. cuffi B.om.a.cfr. § 194.) fragmenti[*](fragmenti BS. -ti paulum v. om.a.), quod in lamina[*](lamina av(D). ima B. lima J.) ferrea[*](ferrea av(D). ferri BS. cfr. § 53. XXXIII 121.) uratur[*](uratur D cùm Hauptio (Hermae I 36). auratur a. moratur BS. teratur v. an [ferri] exuratur?), efficacissimum

experimentum[*](experimentum BS. -to av.) excusate[*](excusate a. -uffate B. -usant v.) mangones gemmarum recusant[*](dist. ego.), similiter et limae probationem. obsianae[*](obsidianae v.a.S.) fragmenta veras gemmas non scariphant, in[*](in BaS. del. v.) ficticiis[*](ficti- ciis (-cif BD)BS. -ice a. -itiae (fact- C) v.) scariphatio[*](scariphantfcari- phatio (-ifa- B) omnif BS. -ificationis v. -nes H. om.a.S. -ifant B. -ificant av. cfr. XXXII 79.) omnis candicat. iam[*](candicat iam BS. -icantes a. -icantiam (-tium H) fugiunt v.) tanta[*](tantaque v.a.S.) differentia est, ut aliae ferro scalpi non possint, aliae non nisi retuso, omnes autem[*](uerum omnes v.a.S.) adamante. plurimum[*](plurimum autem v.a.G.) vero in iis[*](iis S. if B1D. hif B2av.) terebrarum proficit fervor.

Gemmiferi amnes sunt Acesinus et[*](acesinus et G(S). cfr. VI 71. -nes et Lugd. acaecinuf & B. acfinat et a. oaxis mater v.) Ganges, terrarum autem omnium maxime India[*](india v. -Ię B. in india a.). etenim[*](&enim BS. etiam a. et iam v. cfr. XVIII 340. aliter XXXVI 200.) peractis omnibus naturae[*](naturae av. om.B.) operibus discrimen quoddam rerum ipsarum atque terrarum[*](atque terrarum om. v.a.G.) facere conveniet[*](con- ueni& BS. -niat av. -nit (Ven.)D.).

Ergo in toto orbe[*](orbe S. opebe B2. opere B1. orbe et av.), quacumque[*](quacumque BG. in quemcumque a. in quac- (add. parte C) v.) caeli convexitas[*](conuexitaf Bv. -xitita a.) vergit, pulcherrima omnium est iis[*](iif ego. in BS. om.av. de mendo cfr. XXVI 2 nit.) rebus[*](rebuf quae B. rerum quae a. rebusque G. rebus v.), quae merito[*](meritoque v.a.G.) principatum naturae[*](naturae om.B.) optinent[*](optinent (obt- a) B1a. -net B2S. -nens v.), Italia[*](talia a(?).), rectrix parensque mundi altera, viiis feminis, ducibus militibus, servitiis[*](feruitif B1.), artium praestantia[*](parftantia B.), ingeniorum claritatibus[*](li- toribus portuosis v.a.S.), iam situ ac salubritate caeli atque temperie, accessu cunctarum gentium facili, portuosis litoribus, benigno ventorum adflatu. quod[*](quod BS. om.a. etenim v.) contingit

[*](et p. 476, 1 contingit av. -igit BS. cfr. § 195. XVIII 109. 194. 219. XVII 9. XVI 3. XIX 59. 68. 138. XXIII 61. XXVI 118. XXXII 39 al.) positione procurrentis[*](pofitione procurrentif BS. propositione curr- a. recur- rentis (proc- H) positio v.) in partem utilissimam et inter ortus occasusque mediam, aquarum copia[*](copiam a.), nemorum salubritate [*](salubritatem a(?).), montium articulis, ferorum animalium innocentia, soli fertilitate, pabuli ubertate[*](libertate a(?).). quidquid est quo carere vita non debeat, nusquam est praestantius: fruges[*](fruge a(?).), vinum, oleum[*](oleum BS. olea av.), vellera, lina, vestes, iuvenci. ne[*](ne Bv. om.a.) equos quidem in trigariis[*](trigariis B. -rif BD. tricariis av.) ullos[*](ullof—praeferunt BJ. praeferri (ref- a) ullos (ullis v.a.G) uernaculis animaduerto av.) vernaculis praeferunt. metallis auri, argenti, aeris, ferri, quamdiu licuit[*](licuit BS. libuit av. cfr. III 138. XXXII 78.) exercere, nullis cessit[*](cesset a.) terris[*](terrif & BS. erit et his a. et iis v.) et nunc intra[*](intra BS. inter a. in v. cfr. IX 165. XXI 104. X 118.) se gravida pro omni dote varios sucos[*](sucus a.) et frugum pomorumque sapores fundit[*](fundi a1.). [*](cfr. Iustin. XLIV 1, 5. 6.) ab ea exceptis Indiae fabulosis proximam[*](proximam equidem BS. -me quidem av.) equidem duxerim Hispaniam quacumque [*](quacumque BC. quec- av.) ambitur mari[*](ambitur mari Bv. -tu a (hic desinens). item in v. mari desinunt v.a.S.), quamquam squalidam ex parte, verum, ubi gignit, feracem[*](feracem S e coni. J. facem B.) frugum, olei, vini, equorum metallorumque[*](metallorumque S e coni. J. aliorumque B (ortum ex equorum& allorumque). cfr. lusting.) omnium generum, ad haec pari Gallia. verum desertis suis[*](suis S e coni. J. uif B.) sparto vincit Hispania et lapide speculari, pigmentorum etiam deliciis[*](delicif B1D.), laborum excitatione, servorum exercitio, corporum humanorum duritia, vehementia cordis.

Rerum autem ipsarum maximum est pretium in mari nascentium margaritis; extra tellurem crystallis, intra adamanti[*](adamantis B2.), smaragdis, gemmis, myrrinis[*](murrinis S.); e terra vero exeuntibus in cocco, lasere[*](lasere in S e coni. J. in lafere (-fare B2) B.), in fronde nardo, Sericis[*](feri- cof B1.) vestibus,

in arbore citro, in frutice cinnamo, casia, amomo, arboris aut fruticis suco in sucino[*](fucino B1S. -cif B2.), opobalsamo[*](obolif amo B1.), murra, ture, in radicibus[*](ardicib. B1) costo; ex iis[*](iis S. i B1. hiif B2. is D.), quae spirare convenit, animalibus in terra maximum dentibus elephantorum[*](elephantorum S. elefa- B.), in mari testudinum [*](testudinum S. teftitud- B.) cortici; in tergore[*](inter gorie B1.) pellibus, quas Seres inficiunt, et Arabiae caprarum villo, quod ladanum[*](la- danum S e coni. J. lanum B.) vocavimus; ex [*](12,73)iis[*](iis S. hif B. is D.), quae terrena et maris, conchyliis[*](con- chylif B1D.), purpurae[*](purpurae S e coni. J. -ra B.). volucrum naturae praeter conos bellicos[*](bellicos S e coni. J. -caf B.cfr. X 2.) et Commagenum anserum adipem nullum adnotatur insigne. non praetereundum est auro, circa quod omnes mortales insaniunt, decumum[*](decumum S e coni. J. de mum B.) vix esse in pretio locum, argento vero, quo aurum emitur, paene vicensimum[*](pene uicefimum B2.).

Salve, parens rerum omnium Natura, teque nobis Quiritium solis celebratam[*](celebratem B1.) esse numeris omnibus tuis fave.