Naturalis Historia

opus id fecisse dicuntur CXX[*](CXXS. cxx BdT. cxx. M R(?)H. xx. M v.) hominum. ipse rex, cum surrecturus[*](furrecturuf BJ. subr- RFdhv.) esset verereturque[*](uerebaturque B. -erenturque v.a.C.), ne machinae ponderi non sufficerent, quo maius[*](maiuf Bdv. matiriuf F. matur- R.) periculum curae artificum denuntiaret , filium suum adalligavit cacumini, ut salus eius apud molientes prodesset et lapidi. hac admiratione operis effectum est, ut, cum oppidum[*](opidum BF.) id expugnaret Cambyses rex ventumque esset incendiis ad[*](ad BRv. ac Vdh.) crepidines[*](crepidinis VR.) obelisci, extingui iuberet molis reverentia qui nullam habuerat urbis. [*](cfr. Diodor. I 61.—cfr. Vitruv. VII praef. 12. Strabo XVI 4, 5 p. 769.) sunt et[*](et om.BS.) alii duo, unus a Zmarre[*](Smarre v.a.Brot.) positus, alter a Phio[*](a phio ll.v(S). a raphio dcod. Poll. Brot. ab eraphio B.) sine notis, quadragenum octonum[*](octogenum B. -onumque L.) cubitorum. Alexandriae statuit

unum Ptolemaeus Philadelphus octoginta cubitorum. exciderat eum[*](exciderat eum cod. Poll. Brot. ceciderat (caec-V) eum ll. D. quem h. quem exciderat v.) Necthebis[*](nectabis v. a. Brot. -tanebis U.) rex purum, maiusque opus[*](opus fuit v. a. Brot.) in devehendo statuendove inventum[*](inuetum est D cum U 791. multum eft B. -to est (fuit Brot.) r. -to v(S).) est quam in excidendo[*](exi- dendo B1. exed- B2.). a Satyro[*](a fatyro Bv. nat- r.) architecto aliqui[*](aliqui Bv. alio qui r.) devectum tradunt rate, Callixenus a Phoenice[*](phonice d. -cae V.), fossa perducto[*](perducta Rhv.a.S.) usque ad iacentem obeliscum[*](obilifcum B. oboel- V (item infra).) Nilo[*](e nilo v.a.S.),[*](cfr. Plin. XXXIV 148.) navesque duas in latitudinem[*](altitudinem d. -ne R.) patulas pedalibus[*](pedalibus spatiis Lv.a.G. (laterculis add.P. an trabibus? cfr. § 64).) ex eodem lapide ad rationem geminati per duplicem mensuram ponderis oneratas ita, ut[*](i& aut B1.) subirent obeliscum pendentem extremitatibus suis in ripis utrimque; postea egestis[*](dist. Brot.) laterculis adlevatas[*](alleuataf BTG. -ta v. adleuatis r.) naves[*](nauef B2TG. -uis rS. -ue v. del. D cum Mario Matt.) excepisse[*](excepif B1. -cipi B2.) onus; statutum[*](ftatum B.) autem in sex talis[*](excisos autem sex tales cod.Poll.v.a.Brot.) e monte eodem, et artificem[*](artificem Bhv. -cum r.) donatum talentis L. hic fruit in Arsinoeo[*](arfinoeo B1VR(Gron.)H. -noe B2v. -neo dTP.) positus a rege supra dicto munus amoris, coniuge[*](coniuge ego. in coniuge ll.v (accusativos cum P posue- runt H Brot.).) eademque sorore Arsinoe. inde eum navalibus incommodum[*](in commodum Mahaffy in Athenaei nr. 3618 (1897) p. 285.) Maximus quidam[*](quidem S. del. U 792.) praefectus Aegypti transtulit in forum[*](pharum Mahaffy 1. 1.), reciso cacumine, dum vult[*](uoluit B (in ras., ut videtur; ortum ex uolt) S. cfr. Fro- been p. 24.) fastigium addere auratum, quod postea omisit. et alii duo[*](templum B1.) sunt Alexandreae ad portum in Caesaris templo, quos excidit Mesphres[*](mefphref BS. cfr. § 65. mestres TH. -tires Vdh. tyres R. mesphees v.) rex, quadragenum binum cubitorum.

Super omnia accessit difficultas mari Romam[*](romam Bhv. -ma r.) devehendi,

spectatis[*](spectatis—nauibus ad seqq. referri vult Fröhner anal. crit. p. 16.) admodum navibus.[*](Suet. Claud. 20. cfr. Plin. XVI 201. 202.) divus Augustus eam[*](eam quae Bcod. Poll. S. eam quam h. eam r. del. v.), quae priorem advexerat, miraculi gratia Puteolis perpetuis[*](perpetui U.) navalibus dicaverat[*](dicauerat, sed hv.a.S. (an at?).); incendio[*](incendiae RF.) consumpta ea est. divus Claudius aliquot per annos adservatam, qua[*](quā B2Vere. quae V.) C. Caesar inportaverat , omnibus quae umquam in mari visa[*](uisa ll.v(S). -sae hLugd.) sunt mirabiliorem [*](mirabilioref B.), in ipsa[*](in ipfa BS. in R. it V.om.dhv.) turribus Puteolis[*](puteolis ll.v(S). -lano C e XVI 202.) e pulvere exaedificatis, perductam[*](oftia B2.) Ostiam portus[*](portuuf B1D.) gratia[*](gratiam B1.) mersit. alia ex hoc cura navium, quae Tiberi[*](tiberi B1dv. -rii B2. -ris r.) subvehant[*](fubuehant BRdhG. -ueant V. -ueherant L. -rent Brot. -hebant v. (alia .. cura .. quo corrupta videntur; an alta [vel lata] .. carina .. quod? cfr. III 54).), quo experimento patuit[*](patuit BG(S). pati fit r. palam fit (fuit v) hBrot.) non minus aquarum huic amni[*](amni B2hv. -nif B1 omnia Fd. cō ma R.) esse quam Nilo.[*](Diog. Laert. VIII 1,. 3.) is autem obeliscus, quem divus Augustus in circo magno statuit, excisus est[*](eft BdG. sit R. sed V.del. v.) a rege Psemetnepserphreo[*](psemetnepserphreo (fpem&- B) BJD. -pherphreo U. semetn- pserteo r. semenps- LS. semneserteo v.), quo regnante Pythagoras in Aegypto fuit, LXXXV[*](LXXXV BS. cxxv Fhv. xxcv Rd. LXXXII Brot.) pedum et dodrantis praeter[*](pr&er B.) basim[*](baraim B1.) eiusdem lapidis; is vero, quem in campo Martio, novem pedibus[*](pedibus BhLugd. ped. G. -dum rv.) minor[*](minor a RG. -or af B. -or est a v. in oras Vd.), a Sesothide[*](fefothide ll. S coll. § 65. -tide v. sesostride B.). inscripti[*](infcripti BG. -tus h. -tam v. -ribi r.) ambo rerum naturae interpretationem Aegyptiorum philosophia[*](philosophia ll.H (-iae B). opere et (-ra G) philoso- phiae v.) continent.—

Ei, qui est in campo, divus Augustus addidit mirabilem usum ad deprendendas solis umbras dierumque ac noctium[*](ac noetium V. anno etiū R.) ita[*](ita ll.H. del. v.) magnitudines, strato

lapide ad longitudinem[*](longitudinem BS. magnit- rv.) obelisci[*](obelifcy B. oboelisci V.), cui par fieret[*](fier& Bv.-re r.) umbra brumae[*](umbra brumae B2RH. -rarum ae B1V. -ra romae B. -rarum romae dTv.) confectae[*](confecto v.a.H.) die sexta hora paulatimque per regulas, quae sunt ex aere inclusae, singulis diebus decresceret[*](decrefcere VR.) ac rursus augesceret, digna cognitu res, ingenio[*](et ingenio Thv.a.S. (an inuento? cfr. XXXII 1).) Facundi[*](fecundi T. -do v.a.S.) Novi[*](noui BS. non. L. V.II L R.om.dTH. manilius hBrot. manlius v.) mathematici[*](mathematici if BS. -cis r. -cus hv.). is apici auratam pilam addidit, cuius vertice umbra colligeretur in se[*](in se VRhH. ipfe B. in semet cod. Poll. v) ipsam[*](ipfam Bcod. Poll.v(S). -sa rH.), alias[*](alias ll. H. -ia Dal. -ia atque alia v.) enormiter[*](enormiter ll.H. incremental cod. Poll. v.) iaculante[*](iaculantem v.a.H.) apice, ratione, ut ferunt, a capite hominis intellecta . haec observatio[*](obferuatio BdG. deser- r. dierum obser- v.) xxx iam fere annis non congruit , sive solis[*](foli B2.) ipsius dissono cursu et[*](curfuf B1.) caeli aliqua ratione mutato sive universa tellure a centro suo aliquid[*](aliquit B1.) emota[*](di mota hv.a.Brot.) (ut deprehendi et aliis[*](alif B1VRD.) in locis accipio) sive urbis[*](orbif B.) tremoribus ibi tantum gnomone intorto sive inundationibus Tiberis sedimento molis facto, quamquam ad altitudinem[*](altitudinem Bdv. actit- (-ne V) r.) inpositi oneris[*](inpofiti onerif BR(P)H. -res VdT. -tae rei v.) in terram quoque dicuntur[*](dicantur hv.a.S.) acta[*](iacta hv.a.H.) fundamenta .[*](cfr. Plin. XVI 201.—Diodor. I 59, 4. Herodot. II 111.)—

Tertius est[*](eft om.R(?) G.) Romae[*](romae om.hv.a. G.) in Vaticano Gai et Neronis principum circo—ex omnibus unus[*](ufuf B.) omnino fractus[*](dist. S.)[*](factus H.) est[*](est om. v.a.G.) in molitione[*](in molitione (immo- V) VRdG(S). in immolat- B. imitat- hH. in molitudine v.)—, quem[*](quem ll. G(S). eius quem hv(H).) fecerat Sesosidis[*](sesosidis VRdS. -odif B. -othidis U coll. § 71. -ostridis v. cfr. Diod.) filius Nencoreus[*](nencoreuf BU. none- (ei' R) r. nunc- v.). eiusdem remanet et alius centum cubitorum

[*](uifui B. -so R.), quem post caecitatem visu reddito ex oraculo Soli sacravit.