Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](cfr. Liv. X 19, 17.) Verum[*](uerum BS. suorum rD. suorum uero dhv.) clupeos[*](clupeof B1D. clyp- Vv. clip- r (Verc.)S. (item semper deinceps).) in sacro vel publico dicare privatim primus instituit, ut reperio, Appius Claudius [qui[*](uncos posuit U cum Gesnero.) consul cum P. Servilio fuit anno urbis CCLVIIII]. posuit enim in Bellonae aede maiores suos, placuitque in excelso spectari in titulos honorum legi, decora res, utique si liberum[*](liberorum d2in ras.hv.a.S.) turba[*](turba ll.G(S). -bae v. om.dTH.) parvulis[*](paruulis om.B.) imaginibus ceu nidum aliquem subolis pariter ostendat[*](oftendat BhG. -aut rv.), quales clupeos nemo non gaudens favensque aspicit.[*](cfr. Charis. p. 77, 20 K. Velius Longus p. 68, 11 K. Caper p. 97,14 K. (Beck Plin. libr. dub. serm. rell. p. 62).) post eum M. Aemilius collega in consulatu Quinti[*](quintii B2.) Lutatii[*](liitati V.) non in basilica modo Aemilia, verum et domi suae posuit, id quoque Martio exemplo. scutis enim, qualibus apud Troiam[*](troianum B1.) pugnatum est, continebantur imagines, unde et nomen habuere[*](habere R.) clupeorum , non, ut perversa grammaticorum suptilitas voluit, a cluendo. origo plena[*](plena BhG. -am rv.) virtutis, faciem reddi in scuto cuiusque[*](eiufque B2Ven. eius D.), qui fuerit usus illo.[*](Liv. XXV 39, 13. 17.) Poeni ex[*](ex Bdv. et ex rD.) auro factitavere et clupeos et imagines secumque vexere. in castris[*](uexere. in castris ego. in castris uexere (BS. uenere r. tulere hv) ll.hv. cfr. § 5. XXXIV 48.) certe
captis[*](cap//tif B. -ptis eis hv.a.S.) talem Hasdrubalis invenit Marcius, Scipionum in Hispania[*](spania V. scapanca R.) ultor, isque[*](ulciorisque VR.) clupeus supra fores Capitolinae aedis usque ad incendium primum fuit. maiorum[*](maiorem VRh.) quidem nostrorum [*](nostrorum dv. -trum BVhD. nr???am R.) tanta securitas in ea re[*](ea re Bdhv. aere V. ere R.) adnotatur, ut L. Manlio[*](manlio B2v. -nilio r.), Q[*](Q. dv. que B.om. r.). Fulvio[*](confulib. B.) cos. anno urbis DLXXV M. Aufidius tutelae Capitolio [*](capitolio BS. -li V. -lii Rdhv (an recte?).) redemptor docuerit patres argenteos esse clupeos, qui pro aereis[*](aereif BdB. -ris rv. aureis D.) per aliquot[*](aliquod B1VD.) iam lustra adsignabantur.[*](Isid. XIX 16, 2. Quintil. inst. or. X 2, 7. Philostr. vita Apoll. Tyan. II 22.—Strabo VIII 3, 12 p. 343.) De picturae initiis incerta[*](incerta om.R.) nec instituti operis quaestio est. Aegyptii sex milibus annorum aput ipsos inventam, priusquam in Graeciam transiret[*](transiret B2dhv. -rent B1. -sieret V. -ssieret R.), adfirmant, vana praedicatione, ut palam est; Graeci autem alii Sicyone , alii aput Corinthios repertam, omnes umbra hominis lineis[*](lineif Bv. -nteis r.) circumducta[*](circumducta Bhv. -dicta r.), itaque primam talem, secundam singulis coloribus et monochromaton[*](e (om. et) monochromato B (prob. U 764).) dictam[*](dicta V.), postquam operosior[*](ope- riofior B.) inventa erat, duratque talis etiam nunc[*](etiannunc B. etiamnum v. a. G.).[*](cfr. Aelian. var. hist. X 10.)[*]([cfr. Loewy Inschr. Gr. Bildh. 5].—Corn. Nep. fragm. 35 Halm. (Cic. de rep. II 19, 34).) inventam [*](dicunt a dv.a.S.) liniarem[*](liniarem (linea- hv) S. -aurem VRd. -auro em B.) a Philocle[*](filocle B. pil- R.) Aegyptio[*](aegypti R.) vel Cleanthe[*](cleanthe d(?)Bas. -te ll.v.) Corinthio [*](corinthio Bv. oriontio r.) primi exercuere[*](exercuere B2v. exerque r.) Aridices[*](Aridices S cum Keilio. arad- B. ard- rv.) Corinthius et[*](et dhv(J). om. ll.U.) Telephanes[*](telephanes dhv. teliph- B. telepa- r.) Sicyonius, sine ullo etiamnum[*](etiam- num dhv. -unc VR. ei annum B.an etiamtum?) hi colore, iam tamen spargentes linias intus. ideo et quos pinxere[*](pin- xere ego. cfr. XXXVII 119. pingere ll. -rent v.) adscribere institutum
. primus inlevit[*](inleuit U(D) cum M Hauptio. inuenit ll.v. cfr. § 97. XXII 2. X 71. VI 190.) eas[*](eos V2v.a.G.) colore[*](colore BS(D). -res rv. -rare G. -rare colore J.) testae[*](teftae BVS. -ta G -te Rdhv.), ut ferunt[*](feruntur VR.), tritae[*](tritae S. -ta G. triftę B1. -te B2. ita Vh. it R. aratus d2in ras. -to v.) Ecphantus[*](ecphantus S cum OJahnio. eph- B. eleph- r. cleph- d. cleoph- v.) Corinthius. hunc[*](hunc ll. S. hunc aut (autem v) G.) eodem[*](eundem nomine alio Schultz in Jahnii annal. XI p. 77. an recte? de dictione cfr. § 133. XVI 39.) nomine[*](ominum R.) alium fuisse quam[*](quam ll. quem dhv. quam quem S cum J. cfr. XXXIV 116 et nov. luc. p. 53 (XIV 86. XII 112).) tradit Cornelius Nepos secutum in Italiam[*](italiam BG. -ia rv.) Damaratum [*](demaratumn dhv.a.S.), Tarquinii Prisci regis Romani patrem, fugientem a Corintho tyranni iniurias Cypseli, mox docebimus.[*](152)[*](cfr. Plin. infra § 115. Serv. ad Verg. Aen. I 44.) Iam enim[*](enim om.R.) absoluta erat pictura etiam in Italia. exstant certe hodieque antiquiores[*](antiqui- oris R.) urbe picturae Ardeae in aedibus[*](in aequibus (equ- R) VR.) sacris, quibus equidem[*](eo quidem B. ego qu- D. sed cfr. XXXIII 12 et Ludewig stud. philol. Prag. III p. 36. (an nullas equidem?)) nullas aeque[*](aeque Bhv. equi r.) miror[*](miror Bhv(S). minor r. demiror G.), tam longo aevo durantes[*](durantes dhv. -tis ll.D. -tibus coni. S. an durant et?) in orbitate tecti veluti[*](ueluti om.B.) recentes[*](recentes dhv. -tis ll.D. -tibus coni.S.). similiter Lanivi[*](laniui B1U. -nuui rv.), ubi Atalante et Helena comminus pictae sunt nudae ab eodem artifice, utraque excellentissima forma, sed altera[*](post ut ex- cidisse adultera altera ut putavit J coll. § 136.) ut virgo, ne ruinis[*](ruinif Bv. minis r.) quidem templi[*](templi Bv. -pti r.) concussae .[*](cfr. Plin. XXXIII 115.) Gains[*](gaiuf BS. gatus V. caius RdTH. potius (pont- v) legatus (Caii add. v) hv.) princeps[*](principis v.a.H.) tollere eas conatus est libidine[*](liuidine B.) accensus, si tectorii[*](tectorii B. -turi VR. lectori B. tecti d2in ras.hv.) natura permisisset. durant[*](durant BG. -ra r. -rauere hv.) et Caere antiquiores et ipsae[*](ipsae dv. -se ll.), fatebiturque[*](fatebitur quae B.) quisquis eas diligenter
aestimaverit nullam[*](nullum R.) artium celerius consummatam[*](confummatam dhC. -umatam Bv. -umma- tum r.), cum Iliacis[*](in iliacis R.) temporibus non fuisse eam appareat[*](appareat Bhv. -ret r.).[*](Val. Max. VIII 14, 6.—Hieron. ad Euseb. chron. Ol. 156, 3 p. 129 Schoene.) Apud Romanos quoque honos[*](honor V.) mature[*](maturae B. nat- v.a.B.) huic arti[*](arte V2R.) contigit, siquidem cognomina ex ea[*](& ea B1.) Pictorum traxerunt Fabii[*](fabi B1. -bie d. -bia VR.) clarissimae gentis[*](gentis Bdv. -tes r.), princepsque eius cognominis ipse aedem[*](aedens V. edens R.) Salutis pinxit anno urbis conditae CCCCL, quae pictura duravit ad nostram memoriam aede ea[*](aede ea S cum J. -dem (-desB2) ea B. aede a R. medea V1d. edem a V2. aede v.) Claudi principatu exusta. proxime celebrata est in foro boario aede[*](boario aede Bv. aeri VR.) Herculis Pacui[*](pacui B1J. cfr. XXXIV 22. -uuii B2hv. -ubii V2. -ubi r.) poetae pictura. Enni sorore genitus hic fuit clarioremque[*](clarioremq. Bdhv. -em qui r.) artem eam Romae fecit gloria scaenae [*](scaenae S. -na B. scenae dhv. -na r.). postea non est spectata honestis manibus, nisi forte quis Turpilium[*](turpilium Bhv. -illum r.) equitem Romanum e Venetia nostrae aetatis velit[*](uelit BG. uellet dTh. hellet R. belleae (-lle v) Vv.) referre[*](referret V2R. -erat v.a.G.), pulchris eius operibus hodieque Veronae exstantibus . laeva is manu pinxit, quod de nullo[*](quod e nulo B.) ante memoratur [*](moratur VR.). parvis[*](paruiffe B.an paruis ipse?) gloriabatur tabellis extinctus nuper in longa senecta[*](fecta B.) Titedius[*](titediuf BJ2. sit edius (aed- V) r. Titidius S cum J1coll. Tac. ann. II 85. Antistius H. Aterius v.) Labeo[*](labeo Rv. babeo BV.) praetorius, etiam proconsulatu provinciae Narbonensis functus[*](fructus R.), sed ea re[*](re BS. res rv.) inrisa[*](inrisa ego. inlifa B. in risu rv. irrisu (inr- S) dS.) etiam[*](etiam ll.J. et iam v(S). et Dal.) contumeliae[*](contumeliae (-tim- B1) BS. -lia rv.) erat.[*](cfr. Suet. Caes. 83.) fuit[*](fugit ad R.) et principum[*](prin- cipium BhVen.) virorum[*](uirorum Bv. uiuo- r.) non omittendum [*](dist. ego.) de pictura celebre consilium, cum[*](cum- que B. Qu. hv.a.S.) Q. Pedius, nepos[*](et p. 236, 1 nepoftq. B. nepusque V.)
Q. Pedii[*](pedii Bhv. perii Vd. perrii R.) consularis[*](confularif Bhv. -latus (-sol- R1) r.) triumphalisque et a[*](& a a B. a v.a.S.) Caesare dictatore[*](dictatoref B.) coheredis[*](dist. ego.) Augusto dati, natura[*](cum na- tura hv.a.S.) mutus[*](mutus d2in ras.hv. multis ll.) esset. in eo[*](in eo ll. J2. ideo U cum J1. eum v.) Messala [*](messalla VVerc.) orator, ex cuius familia pueri avia fuerat[*](fuerit R. erat hv.a.S.), picturam docendum[*](an docendum eum?) censuit, idque etiam divus Augustus comprobavit [*](com- probauerit B.); puer magni profectus in ea arte obiit[*](obid B1. obit B2.).[*](Liv. XXXVII 34, 5. Val. Max. II 10, 2.) dignatio autem praecipua Romae increvit, ut existimo, a M'[*](a M'. S. a m??? B. a m. dv.om.r.). Valerio Maximo Messala, qui[*](qui BG(S). om.r. cum v(Brot.).) princeps tabulam[*](tabula B2.) [picturam[*](uncos ego posui. cfr. infra v. 10 et § 25. picture B. -rae v. pictam rS.)] proelii, quo Carthaginienses et Hieronem[*](heronem R.) in Sicilia[*](siciliam VR.) vicerat[*](uexerat V. de- uicerat v.a.S.), proposuit in latere curiae Hostiliae anno ab urbe condita ccccxc[*](CCCCLX R. CCCCXL d.). fecit hoc idem[*](quidem hv.a.H.) et[*](et om. Dal. (errore).) L.[*](L. Bdhv. ly V.om.R.) Scipio tabulamque victoriae suae Asiaticae in Capitolio posuit, idque aegre[*](aegre (egre d2) tuliffe Bd2in ras.hv. haec retulisset (hęc r&t- R) r.) tulisse fratrem [*](fr???s R.) Africanum tradunt, haut[*](aut B1V.) inmerito, quando filius eius illo[*](in illo v.a.S.) proelio captus fuerat.[*](Val. Max. II 4, 6.) non dissimilem[*](diffimilem Bdv. disseminem r.) offensionem et Aemiliani[*](aemilianif B. -liam V.) subiit[*](fubit B.) L. Hostilius[*](hoftili'.m. S B. -lius M. F. coni.J.1) Mancinus[*](mancinuf Bh. -cius r.), qui primus Carthaginem inruperat, situm[*](fitum Bv. sicum d2in ras. si tune r.) eius oppugnationesque[*](oppugnationef- que BdH. exp- rG. -emque v.) depictas proponendo in foro et ipse adsistens[*](adsistens v. abstinens ll.) populo spectanti[*](fpectanti B2dv. -tif B1. -te r.) singula enarrando[*](narrando B2.), qua comitate proximis[*](proxi- mif Bdv. -me r.) comitiis[*](comitif B1.) consulatum adeptus[*](ademptus VR.) est. habuit et[*](et om.B. cludii B.) scaena ludis Claudii Pulchri magnam admirationem picturae[*](pictore V.), cum ad tegularum similitudinem corvi[*](curui Vd.) decepti imagine[*](imagine dhv(U). -iniJ1. -inem ll.S(D). cfr. § 66.) advolarent[*](aduolarent dhv. -rant ll. an ad- uolaffent? cfr. § 66.).[*](cfr. Strabo VIII 6, 23 p. 381. Plin. infra § 100. VII 126.) Tabulis autem externis auctoritatem Romae publice fecit primus omnium L. Mummius, cui cognomen[*](cognomina Vd.) Achaici[*](achalci B. caici Vd.) victoria dedit. namque cum[*](cum om.R.) in praeda vendenda rex Attalus [*](rex attaluf BdG(S). rexat aliu r. rex attains distraxisset et hBrot. res distraxisset et rex atta- lus v.) $X$ |VI|[*]($X$ |VI| D. x. vIH cum Gron. XVI BVd2in ras. XIII R. VI. M. sestertium v.) emisset tabulam Aristidis[*](ariftidif Bdhv. -des r.), Liberum patrem, pretium [*](pretium Bhv. -io r.) miratus suspicatusque aliquid in ea virtutis, quod ipse nesciret, revocavit tabulam, Attalo multum querente, et in Cereris delubro posuit. quam primam[*](primam dG. -mum ll.v.) arbitror picturam externam Romae publicatam, deinde video et in foro positas volgo.[*](cfr. Cic. de or. II 66, 266. Quintil. inst. or. VI 3, 38.) hinc enim ille Crassi oratoris lepos[*](lepof Bdhv. -pus r.) agentis[*](agentif Bv. eg- r.) sub Veteribus; cum testis[*](cum teftif (textis h) BhB. contextis rv.) compellatus instaret: dic ergo, Crasse, qualem me noris[*](me norif BS. mensores (mems- V) r. me reris v.)? talem, inquit[*](inquid B1.), ostendens[*](oftendef B.) in tabula[*](tabula U. -lam B. -la (-lam V) pictum Vdv. tapabulā pfictum R.cfr. § 22.) inficetissime[*](inficietissime Vd.) Gallum exerentem[*](exerentem Bv. exerce- r.) linguam. in foro fruit et illa pastoris senis[*](pastores senes VR.) cum baculo[*](uaculo V.), de qua Teutonorum[*](teutonorum (tau- B) BTv. teho- RFd.inVevanidum.) legatus respondit interrogatus, quantine[*](quanti hv.a.S.) eum aestimaret, donari sibi nolle[*](non l&alem B.) talem vivum[*](uiuom BS.) verumque.[*](cfr. Plin. infra § 136. VII 126.) sed praecipuam auctoritatem publice[*](publicae B.) tabulis fecit Caesar dictator[*](dictator om.B.) Aiace et Media[*](media BU. -dea rv.) ante Veneris Genetricis[*](genetricif Bdhv. -trix r.) aedem dicatis, post
eum M. Agrippa, vir rusticitati propior[*](propior hv. proprior VRdVen. prior B.) quam deliciis. exstat certe eius oratio magnifica et maximo civium digna de tabulis omnibus signisque publicandis, quod fieri[*](fierit V1R. -ret V2.) satius[*](fatiuf Bdhv. -tis r.) fuisset quam in villarum exilia pelli. verum eadem[*](aedem V.) illa torvitas tabulas duas Aiacis et Veneris mercata est a Cyzicenis [*](cyziceni B.) HS |XI|[*](HS G(S). h ///B1. hifB2. om. rv(H). |XII| J. XII. B.XIIS. XII M. G. XIII r. x. III H. XIII M. pondo v.). in thermarum quoque calidissima parte marmoribus incluserat parvas tabellas, paulo ante, cum reficerentur[*](refice- rentur BG. refig- d. refrig- r. reftring- v.), sublatas.[*](Serv. ad Verg. Aen. I 291.—cfr. Plin. infra § 131.) super omnes[*](omnif BS.) divus Augustus in foro suo celeberrima in parte posuit tabulas[*](tabulis VR.) duas, quae Belli faciem pictam habent[*](habent Bhv. -bet r.) et Triumphum, item[*](idem R(?)v.a.U.) Castores[*](caftorif B2.)[*](91) ac[*](ac B1v. ac p. B2. ad r.)[*](dist. U auctore Bergkio II p. 8.) Victoriam. posuit et quas dicemus sub artificum mentione in templo Caesaris patris. idem in curia[*](curia Bdhv. -iam r.) quoque, quam[*](dist. Traube.) in comitio[*](quomitio V.) consecrabat, duas tabulas inpressit parieti. Nemean sedentem supra leonem, palmigeram ipsam, adstante [*](adstante v. -tem ll.) cum baculo sene[*](sene Vhv. fine BR.), cuius supra caput tabella[*](tabella BS. -bula rv.) bigae[*](bige V. bigere B1. palmigere B2.) dependet, Nicias scripsit[*](an ascripsit? cfr. 16.) se inussisse[*](se intus isset ali enim V. se inusis sed alienū R.); tali enim usus est verbo. alterius tabulae admiratio est puberem filium seni patri[*](patri Bdhv. -ris r.) similem esse aetatis[*](aetatis om.R.) salva differentia, supervolante[*](fuperuolantē B. -ti R.) aquila[*](aquilam B.) draconem[*](draconem (-cc- B) Bdhv. -one r.) complexa[*](complexa Rdhv. -xam B. conuexa V.); Philochares[*](philochares hv. -rif B. -caeres r.) hoc suum opus esse testatus est, inmensa[*](inmensa B. -sam ll.v(U). cfr. § 158.), vel unam si[*](si quis v.a.S.) tantum hanc tabulam aliquis[*](aliquis ll.S. quis h.del.v.) aestimet, potentia[*](potentia BB. -iam rv(U).) artis, cum propter Philocharen[*](philodiaren R.) ignobilissimos[*](ignobiliffimvf B2.) alioqui[*](alioqui hH (-uin v). -iqui BR2. -iq. R1. -iquis V.) Glaucionem filiumque eius Aristippum senatus populi[*](et populus h. populusque v.a.S.) Romani[*](romani BdTS. -nus rhv.) tot[*](an tot post?) saeculis spectet! posuit et[*](& Bdhv. ei r.) Tiberius Caesar, minime comis imperator, in templo ipsius Augusti quas mox indicabimus. hactenus [*](131) dictum sit[*](sic V.) de dignitate[*](dignate VR.) artis morientis.