Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

primumque dicemus quae restant de[*](deo B1.) pictura, arte[*](arti B.) quondam[*](quando V.) nobili[*](denobili R. (an et nobili?).)—tunc cum expeteretur regibus[*](regibuf BS.a reg- rv(D). cfr. XXXIII 112. XXXVII 60. XXV 92. VIII 34. XVI 18. XIX 64. VI 173.) populisque—et alios[*](alios ll.v(S). illos C.) nobilitante, quos esset dignata posteris tradere, nunc vero in totum[*](totum a BS. cfr. § 184. an totum est?) marmoribus pulsa[*](pulfa iam BG. -sa tum v. postulatum r.), iam quidem et auro[*](auro Bdv. -rum r.), nec tantum ut parietes[*](pabeites V1. pabert R.) toti operiantur, verum et interraso marmore vermiculatisque[*](uermiculatifque Bdv(H). -tis G. -tosque h. -colastiq. (quod V) r.) ad effigies rerum et animalium crustis. non placent iam

abaci nec[*](abaci nec BRdhv. -cina VD.) spatia[*](spacia V. fpatio B.) montes[*](montes ego. -tis ll.v. (cfr. infra et XXXVI 1).) in cubiculo dilatantia[*](dilatantia (-tatata R) ll. v (S). -latant. Iam D. -latata coni. J1. delitentia B.): coepimus et lapide[*](lapidem dhv.a.J. cfr. XXII 4.).pingere. hoc Claudii principatu inventum, Neronis vero maculas[*](maculis R.), quae non essent[*](effent Bv. esse r.) in crustis, inserendo unitatem[*](unitatem Bhv. -ate r.) variare, ut ovatus esset[*](esse VR.) Numidicus, utpurpura distingueretur[*](di- ftingueamur B1. -uamur B2.) Synnadicus[*](fymnadicuf B.), qualiter illos nasci optassent deliciae. montium haec[*](haec Bdv. ac r.) subsidia deficientium[*](difficientium V.), nec[*](nec Bdv. age r.) cessat luxuria id agere, ut quam plurimum incendiis perdat.

Imaginum[*](imaginum BdTv. -nem r.) quidem pictura, qua[*](quam dhv.a.S.) maxime similes[*](similis VR.) in aevum[*](in deum B.) propagabantur figurae, in totum[*](quod in totum v.a.S.) exolevit. aerei[*](aurei Durandus. sed cfr. § 14.) ponuntur[*](dist. ego.) clipei argentea facie[*](argentea facie ego. -teae facies ll.v. cfr. Blümneri techn. IV 244 sqq. 318.), surdo figurarum[*](figurabunduf crimine B.) discrimine ;[*](dist. G.) statuarum capita permutantur, volgatis[*](uvl- gatif B2v.a.S. mulg- VR.) iam pridem salibus etiam carminum. adeo materiam conspici malunt omnes quam se[*](se om.B.) nosci. et inter haec pinacothecas[*](in apothecaf B2.) veteribus tabulis consuunt[*](conferciunt vet. Dal.) alienasque effigies colunt, ipsi honorem [*](honore VR.) non nisi in pretio ducentes, ut frangat[*](fragat VR.) heres furisque[*](forasque h. -risque D. furis v.a.Brot. -risue coni. Brot.) detrahat laqueo[*](laqueo ego cum D (sed pro dat. accipiendum). -eū BVS. -eus R(?)dhv. -eis U.).[*](Cic. de fin. V 1, 3. II 31, 101. Diog. Laert. X 18.) itaque nullius effigie vivente imagines pecuniae, non suas, relincunt[*](relinquit R. -qunt B2.). iidem[*](iidem dC. id- ll.v(D).) palaestras[*](an palaestrae?) athletarum imaginibus et ceromata sua exornant, Epicuri[*](epicuri v. -curi ui B1. -curiof B2S. -culi r.) voltus per cubicula gestant ac circumferunt secum. natali

eius* sacrificant, feriasque omni mense *vicesima luna[*](uicesima luna huc transposui. post eius habent ll. v, post feriasque U, post custodiunt (v. 2) J. cfr. Cic. et CFW Müller grat. p. 553.)* custodiunt, quas icadas[*](igadaf B2.) vocant, ii[*](ii dhv(Brot.). hii V. hi R(?)C(S). inBspat. vac.) maxime, qui se ne[*](si ne R.) viventes quidem nosci[*](noci V.) volunt. ita est[*](& (pro est) B.) profecto: artes[*](artis VRhS.) desidia perdidit, et quoniam animorum imagines non sunt[*](sint R.), negleguntur[*](negleguntur (neglig- v) J. nec leg- B. legentur r.) etiam corporum.[*](cfr. Seneca de benef. III 28, 2.) aliter apud maiores in atriis haec erant, quae spectarentur; non signa externorum artificum nec aera aut marmora: expressi cera vultus singulis disponebantur armariis[*](amaris R.), ut essent imagines, quae comitarentur gentilicia funera, semperque defuncto aliquo totus aderat familiae eius qui umquam fuerat populus. stemmata [*](ftemmata Bhv. ite- r.) vero lineis[*](linteis Fröhner anal. crit. p. 17 coll. § 51.) discurrebant ad imagines pictas.[*](cfr. Suet. Nero 38.) tabulina[*](tabulina ll.v(S). -blina h(?)B.) codicibus implebantur et monimentis rerum in magistratu gestarum. aliae foris et circa limina animorum[*](amicorum d2in ras. domitarum H cum Gron.) ingentium[*](ingentium Bv(S). gent- rH.) imagines erant[*](orant V.) adfixis hostium spoliis, quae nec emptori refigere[*](refringere v.a. H.) liceret[*](licent R. -ere V.), triumphabantque[*](triumphabantque ll. G. quae v.) etiam dominis mutatis aeternae[*](aeternae ego. & me (etiā B2) ll. ipsae G(D). ornamenta erant (post domus) man. Dal. v. emptae U cum J. tamen coni. S.) domus. erat[*](erat BS. et erat (he- V) rG. eratque v.) haec stimulatio[*](stimulatio G (summa et add. v). ftimmatio B1. eftima- (del. haec) B2. stima (summa d) ratio rd.) ingens, exprobrantibus[*](probrantibus R. ex- probant reb, B.) tectis cotidie inbellem[*](imbellem dhv.a.S. in bellum VR.) dominum intrare in alienum triumphum .[*](M. Valerius Messala: cfr. Peter hist. Rom. fragm. p. 265.—cfr. Plin. VII 54. Plutarch. Caes. 52. Suet. Caes. 59.) exstat Messalae oratoris indignatio, quae[*](quae ll.v(S). qua dh(?)G.) prohibuit inseri genti suae Laevinorum[*](laeuinorum B. blae-V2. ble- B1dv. belui- R. blaenio- V1. plebino- B2.) alienam imaginem.

similis causa Messalae seni expressit volumina illa quae de familiis condidit, cum Scipionis Pomponiani transisset atrium vidissetque adoptione testamentaria Salvittones[*](saluittones U cum Oudendorpio. -nis Vv(S). faeuittonif B. saluitiones d. -nis R. salutiones H. -nis C.)— hoc enim fuerat cognomen—Africanorum dedecori[*](dedecore dThv.a.S.) inrepentes [*](inrepentes R(?)THcum Gron. -te rdh. -tem (praem. notam v) J.) Scipionum nomini[*](nomine B1. (de dativo cfr. XIX 128. XXIX 74).). Sed—pace[*](pacem V.) Messalarum dixisse liceat—etiam mentiri clarorum imagines erat aliquis virtutum amor multoque honestius quam mereri, ne quis suas expeteret[*](exteret R.).

[*](Suet. Tib. 70.) Non est praetereundum et novicium inventum, siquidem non[*](non ll.dThcod. Poll.S. nunc J(U). icones D. non solum v.) ex auro argentove[*](argentumue B1.), at[*](at ego. aut ll.v.) certe ex aere in bibliothecis dicantur[*](ducantur VR.) illis[*](illi v.a.S.), quorum inmortales animae in locis iisdem locuntur, quin immo[*](qui immo VR.) etiam quae non sunt finguntur, pariuntque desideria non traditos[*](traditi v.a.Brot.) vultus, sicut[*](sicuti VR.) in Homero evenit[*](deuenit B. id eu- J coll. IX 159.).[*](cfr. Plin. VII 115. Isid. VI 5, 2.) quo[*](quo ll.v an utique?) mains, ut equidem arbitror, nullum est felicitatis specimen quam semper omnes scire cupere, qualis[*](qualef BV.) fuerit[*](fuerint B.) aliquis. Asini Pollionis[*](polionif BS.) hoc Romae inventum, qui primus bibliothecam dicando ingenia hominum rem[*](re d1. rei R2d2.) publica m[*](publicam v. -cae V. -ce Rdh. p. B.) fecit. an priores coeperint[*](coeperunt R.) Alexandreae et Pergami reges[*](regef Bv. om.r.), qui bibliothecas magno certamine instituere, non facile dixerim.[*](Corn. Nep. Attic. 18, 5. 6.) imaginum amorem[*](amorem BG(S). -re rv(H).) flagrasse quondam[*](quos- dam Brot.) testes sunt Atticus[*](et atticus Rhv.a.S.) ille Ciceronis edito de iis volumine, M.[*](et M. dhv.a. U.) Varro benignissimo[*](benignissimo Bdv. -me r.) invento insertis voluminum[*](uoluminum Bv. -nibus r.) suorum fecunditati

etiam[*](et p. 232, 1 fecunditati etiam ego. -atium B1VR. -ati B2S. -ati hominum D. -antium (-ati v) non nominibus tantum dv.) septingentorum[*](feptingintorum B.) inlustrium aliquo[*](sed et aliquo hv.a.S.) modo imaginibus , non passus intercidere figuras aut vetustatem aevi contra homines valere, inventor[*](inuentor ll.H. -tione B. -ni v.) muneris[*](munerif BTv. munquis R. mumqu-V1. numqu- V2.) etiam dis invidiosi [*](inuidiosi ll.H. -sus B. -sis v.), quando inmortalitatem non solum dedit, verum etiam in omnes[*](omnif BSJ.) terras misit, ut praesentes esse ubique ceu di[*](ceu di U cum M Hertzio. cludi ll. credi d2in ras.h (praem. et Brot.). et claudi (cludi S) v(S).) possent. et hoc quidem alienis[*](lineis coni. OJahn.) ille praestitit.

[*](cfr. Liv. X 19, 17.) Verum[*](uerum BS. suorum rD. suorum uero dhv.) clupeos[*](clupeof B1D. clyp- Vv. clip- r (Verc.)S. (item semper deinceps).) in sacro vel publico dicare privatim primus instituit, ut reperio, Appius Claudius [qui[*](uncos posuit U cum Gesnero.) consul cum P. Servilio fuit anno urbis CCLVIIII]. posuit enim in Bellonae aede maiores suos, placuitque in excelso spectari in titulos honorum legi, decora res, utique si liberum[*](liberorum d2in ras.hv.a.S.) turba[*](turba ll.G(S). -bae v. om.dTH.) parvulis[*](paruulis om.B.) imaginibus ceu nidum aliquem subolis pariter ostendat[*](oftendat BhG. -aut rv.), quales clupeos nemo non gaudens favensque aspicit.[*](cfr. Charis. p. 77, 20 K. Velius Longus p. 68, 11 K. Caper p. 97,14 K. (Beck Plin. libr. dub. serm. rell. p. 62).) post eum M. Aemilius collega in consulatu Quinti[*](quintii B2.) Lutatii[*](liitati V.) non in basilica modo Aemilia, verum et domi suae posuit, id quoque Martio exemplo. scutis enim, qualibus apud Troiam[*](troianum B1.) pugnatum est, continebantur imagines, unde et nomen habuere[*](habere R.) clupeorum , non, ut perversa grammaticorum suptilitas voluit, a cluendo. origo plena[*](plena BhG. -am rv.) virtutis, faciem reddi in scuto cuiusque[*](eiufque B2Ven. eius D.), qui fuerit usus illo.[*](Liv. XXV 39, 13. 17.) Poeni ex[*](ex Bdv. et ex rD.) auro factitavere et clupeos et imagines secumque vexere. in castris[*](uexere. in castris ego. in castris uexere (BS. uenere r. tulere hv) ll.hv. cfr. § 5. XXXIV 48.) certe

captis[*](cap//tif B. -ptis eis hv.a.S.) talem Hasdrubalis invenit Marcius, Scipionum in Hispania[*](spania V. scapanca R.) ultor, isque[*](ulciorisque VR.) clupeus supra fores Capitolinae aedis usque ad incendium primum fuit. maiorum[*](maiorem VRh.) quidem nostrorum [*](nostrorum dv. -trum BVhD. nr???am R.) tanta securitas in ea re[*](ea re Bdhv. aere V. ere R.) adnotatur, ut L. Manlio[*](manlio B2v. -nilio r.), Q[*](Q. dv. que B.om. r.). Fulvio[*](confulib. B.) cos. anno urbis DLXXV M. Aufidius tutelae Capitolio [*](capitolio BS. -li V. -lii Rdhv (an recte?).) redemptor docuerit patres argenteos esse clupeos, qui pro aereis[*](aereif BdB. -ris rv. aureis D.) per aliquot[*](aliquod B1VD.) iam lustra adsignabantur.

[*](Isid. XIX 16, 2. Quintil. inst. or. X 2, 7. Philostr. vita Apoll. Tyan. II 22.—Strabo VIII 3, 12 p. 343.) De picturae initiis incerta[*](incerta om.R.) nec instituti operis quaestio est. Aegyptii sex milibus annorum aput ipsos inventam, priusquam in Graeciam transiret[*](transiret B2dhv. -rent B1. -sieret V. -ssieret R.), adfirmant, vana praedicatione, ut palam est; Graeci autem alii Sicyone , alii aput Corinthios repertam, omnes umbra hominis lineis[*](lineif Bv. -nteis r.) circumducta[*](circumducta Bhv. -dicta r.), itaque primam talem, secundam singulis coloribus et monochromaton[*](e (om. et) monochromato B (prob. U 764).) dictam[*](dicta V.), postquam operosior[*](ope- riofior B.) inventa erat, duratque talis etiam nunc[*](etiannunc B. etiamnum v. a. G.).[*](cfr. Aelian. var. hist. X 10.)[*]([cfr. Loewy Inschr. Gr. Bildh. 5].—Corn. Nep. fragm. 35 Halm. (Cic. de rep. II 19, 34).) inventam [*](dicunt a dv.a.S.) liniarem[*](liniarem (linea- hv) S. -aurem VRd. -auro em B.) a Philocle[*](filocle B. pil- R.) Aegyptio[*](aegypti R.) vel Cleanthe[*](cleanthe d(?)Bas. -te ll.v.) Corinthio [*](corinthio Bv. oriontio r.) primi exercuere[*](exercuere B2v. exerque r.) Aridices[*](Aridices S cum Keilio. arad- B. ard- rv.) Corinthius et[*](et dhv(J). om. ll.U.) Telephanes[*](telephanes dhv. teliph- B. telepa- r.) Sicyonius, sine ullo etiamnum[*](etiam- num dhv. -unc VR. ei annum B.an etiamtum?) hi colore, iam tamen spargentes linias intus. ideo et quos pinxere[*](pin- xere ego. cfr. XXXVII 119. pingere ll. -rent v.) adscribere institutum

. primus inlevit[*](inleuit U(D) cum M Hauptio. inuenit ll.v. cfr. § 97. XXII 2. X 71. VI 190.) eas[*](eos V2v.a.G.) colore[*](colore BS(D). -res rv. -rare G. -rare colore J.) testae[*](teftae BVS. -ta G -te Rdhv.), ut ferunt[*](feruntur VR.), tritae[*](tritae S. -ta G. triftę B1. -te B2. ita Vh. it R. aratus d2in ras. -to v.) Ecphantus[*](ecphantus S cum OJahnio. eph- B. eleph- r. cleph- d. cleoph- v.) Corinthius. hunc[*](hunc ll. S. hunc aut (autem v) G.) eodem[*](eundem nomine alio Schultz in Jahnii annal. XI p. 77. an recte? de dictione cfr. § 133. XVI 39.) nomine[*](ominum R.) alium fuisse quam[*](quam ll. quem dhv. quam quem S cum J. cfr. XXXIV 116 et nov. luc. p. 53 (XIV 86. XII 112).) tradit Cornelius Nepos secutum in Italiam[*](italiam BG. -ia rv.) Damaratum [*](demaratumn dhv.a.S.), Tarquinii Prisci regis Romani patrem, fugientem a Corintho tyranni iniurias Cypseli, mox docebimus.

[*](152)

[*](cfr. Plin. infra § 115. Serv. ad Verg. Aen. I 44.) Iam enim[*](enim om.R.) absoluta erat pictura etiam in Italia. exstant certe hodieque antiquiores[*](antiqui- oris R.) urbe picturae Ardeae in aedibus[*](in aequibus (equ- R) VR.) sacris, quibus equidem[*](eo quidem B. ego qu- D. sed cfr. XXXIII 12 et Ludewig stud. philol. Prag. III p. 36. (an nullas equidem?)) nullas aeque[*](aeque Bhv. equi r.) miror[*](miror Bhv(S). minor r. demiror G.), tam longo aevo durantes[*](durantes dhv. -tis ll.D. -tibus coni. S. an durant et?) in orbitate tecti veluti[*](ueluti om.B.) recentes[*](recentes dhv. -tis ll.D. -tibus coni.S.). similiter Lanivi[*](laniui B1U. -nuui rv.), ubi Atalante et Helena comminus pictae sunt nudae ab eodem artifice, utraque excellentissima forma, sed altera[*](post ut ex- cidisse adultera altera ut putavit J coll. § 136.) ut virgo, ne ruinis[*](ruinif Bv. minis r.) quidem templi[*](templi Bv. -pti r.) concussae .[*](cfr. Plin. XXXIII 115.) Gains[*](gaiuf BS. gatus V. caius RdTH. potius (pont- v) legatus (Caii add. v) hv.) princeps[*](principis v.a.H.) tollere eas conatus est libidine[*](liuidine B.) accensus, si tectorii[*](tectorii B. -turi VR. lectori B. tecti d2in ras.hv.) natura permisisset. durant[*](durant BG. -ra r. -rauere hv.) et Caere antiquiores et ipsae[*](ipsae dv. -se ll.), fatebiturque[*](fatebitur quae B.) quisquis eas diligenter

aestimaverit nullam[*](nullum R.) artium celerius consummatam[*](confummatam dhC. -umatam Bv. -umma- tum r.), cum Iliacis[*](in iliacis R.) temporibus non fuisse eam appareat[*](appareat Bhv. -ret r.).

[*](Val. Max. VIII 14, 6.—Hieron. ad Euseb. chron. Ol. 156, 3 p. 129 Schoene.) Apud Romanos quoque honos[*](honor V.) mature[*](maturae B. nat- v.a.B.) huic arti[*](arte V2R.) contigit, siquidem cognomina ex ea[*](& ea B1.) Pictorum traxerunt Fabii[*](fabi B1. -bie d. -bia VR.) clarissimae gentis[*](gentis Bdv. -tes r.), princepsque eius cognominis ipse aedem[*](aedens V. edens R.) Salutis pinxit anno urbis conditae CCCCL, quae pictura duravit ad nostram memoriam aede ea[*](aede ea S cum J. -dem (-desB2) ea B. aede a R. medea V1d. edem a V2. aede v.) Claudi principatu exusta. proxime celebrata est in foro boario aede[*](boario aede Bv. aeri VR.) Herculis Pacui[*](pacui B1J. cfr. XXXIV 22. -uuii B2hv. -ubii V2. -ubi r.) poetae pictura. Enni sorore genitus hic fuit clarioremque[*](clarioremq. Bdhv. -em qui r.) artem eam Romae fecit gloria scaenae [*](scaenae S. -na B. scenae dhv. -na r.). postea non est spectata honestis manibus, nisi forte quis Turpilium[*](turpilium Bhv. -illum r.) equitem Romanum e Venetia nostrae aetatis velit[*](uelit BG. uellet dTh. hellet R. belleae (-lle v) Vv.) referre[*](referret V2R. -erat v.a.G.), pulchris eius operibus hodieque Veronae exstantibus . laeva is manu pinxit, quod de nullo[*](quod e nulo B.) ante memoratur [*](moratur VR.). parvis[*](paruiffe B.an paruis ipse?) gloriabatur tabellis extinctus nuper in longa senecta[*](fecta B.) Titedius[*](titediuf BJ2. sit edius (aed- V) r. Titidius S cum J1coll. Tac. ann. II 85. Antistius H. Aterius v.) Labeo[*](labeo Rv. babeo BV.) praetorius, etiam proconsulatu provinciae Narbonensis functus[*](fructus R.), sed ea re[*](re BS. res rv.) inrisa[*](inrisa ego. inlifa B. in risu rv. irrisu (inr- S) dS.) etiam[*](etiam ll.J. et iam v(S). et Dal.) contumeliae[*](contumeliae (-tim- B1) BS. -lia rv.) erat.[*](cfr. Suet. Caes. 83.) fuit[*](fugit ad R.) et principum[*](prin- cipium BhVen.) virorum[*](uirorum Bv. uiuo- r.) non omittendum [*](dist. ego.) de pictura celebre consilium, cum[*](cum- que B. Qu. hv.a.S.) Q. Pedius, nepos[*](et p. 236, 1 nepoftq. B. nepusque V.)

Q. Pedii[*](pedii Bhv. perii Vd. perrii R.) consularis[*](confularif Bhv. -latus (-sol- R1) r.) triumphalisque et a[*](& a a B. a v.a.S.) Caesare dictatore[*](dictatoref B.) coheredis[*](dist. ego.) Augusto dati, natura[*](cum na- tura hv.a.S.) mutus[*](mutus d2in ras.hv. multis ll.) esset. in eo[*](in eo ll. J2. ideo U cum J1. eum v.) Messala [*](messalla VVerc.) orator, ex cuius familia pueri avia fuerat[*](fuerit R. erat hv.a.S.), picturam docendum[*](an docendum eum?) censuit, idque etiam divus Augustus comprobavit [*](com- probauerit B.); puer magni profectus in ea arte obiit[*](obid B1. obit B2.).[*](Liv. XXXVII 34, 5. Val. Max. II 10, 2.) dignatio autem praecipua Romae increvit, ut existimo, a M'[*](a M'. S. a m??? B. a m. dv.om.r.). Valerio Maximo Messala, qui[*](qui BG(S). om.r. cum v(Brot.).) princeps tabulam[*](tabula B2.) [picturam[*](uncos ego posui. cfr. infra v. 10 et § 25. picture B. -rae v. pictam rS.)] proelii, quo Carthaginienses et Hieronem[*](heronem R.) in Sicilia[*](siciliam VR.) vicerat[*](uexerat V. de- uicerat v.a.S.), proposuit in latere curiae Hostiliae anno ab urbe condita ccccxc[*](CCCCLX R. CCCCXL d.). fecit hoc idem[*](quidem hv.a.H.) et[*](et om. Dal. (errore).) L.[*](L. Bdhv. ly V.om.R.) Scipio tabulamque victoriae suae Asiaticae in Capitolio posuit, idque aegre[*](aegre (egre d2) tuliffe Bd2in ras.hv. haec retulisset (hęc r&t- R) r.) tulisse fratrem [*](fr???s R.) Africanum tradunt, haut[*](aut B1V.) inmerito, quando filius eius illo[*](in illo v.a.S.) proelio captus fuerat.[*](Val. Max. II 4, 6.) non dissimilem[*](diffimilem Bdv. disseminem r.) offensionem et Aemiliani[*](aemilianif B. -liam V.) subiit[*](fubit B.) L. Hostilius[*](hoftili'.m. S B. -lius M. F. coni.J.1) Mancinus[*](mancinuf Bh. -cius r.), qui primus Carthaginem inruperat, situm[*](fitum Bv. sicum d2in ras. si tune r.) eius oppugnationesque[*](oppugnationef- que BdH. exp- rG. -emque v.) depictas proponendo in foro et ipse adsistens[*](adsistens v. abstinens ll.) populo spectanti[*](fpectanti B2dv. -tif B1. -te r.) singula enarrando[*](narrando B2.), qua comitate proximis[*](proxi- mif Bdv. -me r.) comitiis[*](comitif B1.) consulatum adeptus[*](ademptus VR.) est. habuit et[*](et om.B. cludii B.) scaena ludis Claudii Pulchri

magnam admirationem picturae[*](pictore V.), cum ad tegularum similitudinem corvi[*](curui Vd.) decepti imagine[*](imagine dhv(U). -iniJ1. -inem ll.S(D). cfr. § 66.) advolarent[*](aduolarent dhv. -rant ll. an ad- uolaffent? cfr. § 66.).

[*](cfr. Strabo VIII 6, 23 p. 381. Plin. infra § 100. VII 126.) Tabulis autem externis auctoritatem Romae publice fecit primus omnium L. Mummius, cui cognomen[*](cognomina Vd.) Achaici[*](achalci B. caici Vd.) victoria dedit. namque cum[*](cum om.R.) in praeda vendenda rex Attalus [*](rex attaluf BdG(S). rexat aliu r. rex attains distraxisset et hBrot. res distraxisset et rex atta- lus v.) $X$ |VI|[*]($X$ |VI| D. x. vIH cum Gron. XVI BVd2in ras. XIII R. VI. M. sestertium v.) emisset tabulam Aristidis[*](ariftidif Bdhv. -des r.), Liberum patrem, pretium [*](pretium Bhv. -io r.) miratus suspicatusque aliquid in ea virtutis, quod ipse nesciret, revocavit tabulam, Attalo multum querente, et in Cereris delubro posuit. quam primam[*](primam dG. -mum ll.v.) arbitror picturam externam Romae publicatam, deinde video et in foro positas volgo.[*](cfr. Cic. de or. II 66, 266. Quintil. inst. or. VI 3, 38.) hinc enim ille Crassi oratoris lepos[*](lepof Bdhv. -pus r.) agentis[*](agentif Bv. eg- r.) sub Veteribus; cum testis[*](cum teftif (textis h) BhB. contextis rv.) compellatus instaret: dic ergo, Crasse, qualem me noris[*](me norif BS. mensores (mems- V) r. me reris v.)? talem, inquit[*](inquid B1.), ostendens[*](oftendef B.) in tabula[*](tabula U. -lam B. -la (-lam V) pictum Vdv. tapabulā pfictum R.cfr. § 22.) inficetissime[*](inficietissime Vd.) Gallum exerentem[*](exerentem Bv. exerce- r.) linguam. in foro fruit et illa pastoris senis[*](pastores senes VR.) cum baculo[*](uaculo V.), de qua Teutonorum[*](teutonorum (tau- B) BTv. teho- RFd.inVevanidum.) legatus respondit interrogatus, quantine[*](quanti hv.a.S.) eum aestimaret, donari sibi nolle[*](non l&alem B.) talem vivum[*](uiuom BS.) verumque.[*](cfr. Plin. infra § 136. VII 126.) sed praecipuam auctoritatem publice[*](publicae B.) tabulis fecit Caesar dictator[*](dictator om.B.) Aiace et Media[*](media BU. -dea rv.) ante Veneris Genetricis[*](genetricif Bdhv. -trix r.) aedem dicatis, post

eum M. Agrippa, vir rusticitati propior[*](propior hv. proprior VRdVen. prior B.) quam deliciis. exstat certe eius oratio magnifica et maximo civium digna de tabulis omnibus signisque publicandis, quod fieri[*](fierit V1R. -ret V2.) satius[*](fatiuf Bdhv. -tis r.) fuisset quam in villarum exilia pelli. verum eadem[*](aedem V.) illa torvitas tabulas duas Aiacis et Veneris mercata est a Cyzicenis [*](cyziceni B.) HS |XI|[*](HS G(S). h ///B1. hifB2. om. rv(H). |XII| J. XII. B.XIIS. XII M. G. XIII r. x. III H. XIII M. pondo v.). in thermarum quoque calidissima parte marmoribus incluserat parvas tabellas, paulo ante, cum reficerentur[*](refice- rentur BG. refig- d. refrig- r. reftring- v.), sublatas.[*](Serv. ad Verg. Aen. I 291.—cfr. Plin. infra § 131.) super omnes[*](omnif BS.) divus Augustus in foro suo celeberrima in parte posuit tabulas[*](tabulis VR.) duas, quae Belli faciem pictam habent[*](habent Bhv. -bet r.) et Triumphum, item[*](idem R(?)v.a.U.) Castores[*](caftorif B2.)[*](91) ac[*](ac B1v. ac p. B2. ad r.)[*](dist. U auctore Bergkio II p. 8.) Victoriam. posuit et quas dicemus sub artificum mentione in templo Caesaris patris. idem in curia[*](curia Bdhv. -iam r.) quoque, quam[*](dist. Traube.) in comitio[*](quomitio V.) consecrabat, duas tabulas inpressit parieti. Nemean sedentem supra leonem, palmigeram ipsam, adstante [*](adstante v. -tem ll.) cum baculo sene[*](sene Vhv. fine BR.), cuius supra caput tabella[*](tabella BS. -bula rv.) bigae[*](bige V. bigere B1. palmigere B2.) dependet, Nicias scripsit[*](an ascripsit? cfr. 16.) se inussisse[*](se intus isset ali enim V. se inusis sed alienū R.); tali enim usus est verbo. alterius tabulae admiratio est puberem filium seni patri[*](patri Bdhv. -ris r.) similem esse aetatis[*](aetatis om.R.) salva differentia, supervolante[*](fuperuolantē B. -ti R.) aquila[*](aquilam B.) draconem[*](draconem (-cc- B) Bdhv. -one r.) complexa[*](complexa Rdhv. -xam B. conuexa V.); Philochares[*](philochares hv. -rif B. -caeres r.) hoc suum opus esse testatus est, inmensa[*](inmensa B. -sam ll.v(U). cfr. § 158.), vel unam si[*](si quis v.a.S.) tantum hanc tabulam aliquis[*](aliquis ll.S. quis h.del.v.) aestimet, potentia[*](potentia BB. -iam rv(U).) artis, cum propter

Philocharen[*](philodiaren R.) ignobilissimos[*](ignobiliffimvf B2.) alioqui[*](alioqui hH (-uin v). -iqui BR2. -iq. R1. -iquis V.) Glaucionem filiumque eius Aristippum senatus populi[*](et populus h. populusque v.a.S.) Romani[*](romani BdTS. -nus rhv.) tot[*](an tot post?) saeculis spectet! posuit et[*](& Bdhv. ei r.) Tiberius Caesar, minime comis imperator, in templo ipsius Augusti quas mox indicabimus. hactenus [*](131) dictum sit[*](sic V.) de dignitate[*](dignate VR.) artis morientis.

[*](Isid. XIX 16, 2.) Quibus coloribus singulis primi pinxissent diximus,[*](dist. ego.) cum de iis[*](iis ego. if B. his rS.om.d(?)v.) pigmentis traderemus in metallis,[*](33,117) quae[*](quae S. qui (ortum ex que) ll.v(U). del. Littre.) monochromata[*](monochromata a ego. cfr. § 56. -atea h(?)v. -ta ea Littre (item D). mox neogrammatae a B. -atea rS. mox —qui uncis includi voluit U 764. (an monogrammata a?).) a genere[*](genere ego. -ra ll. v.) picturae vocantur[*](uocantiur BS (quae praem. J). -auerunt r. -rint hv.). qui deinde et quae invenerint et quibus temporibus, dicemus in [*](53 sq. ) mentione artificum, quoniam indicare naturas colorum prior causa operis instituti est. tandem se ars ipsa distinxit et invenit lumen atque umbras, differentia colorum alterna vice[*](uicef B1. uie R. uiae V1. uia. V2.) sese[*](fefe B2hv. se V2. effe r.) excitante[*](excitant & B.). postea[*](postea om.hv.a.S.) deinde adiectus est splendor, alius hic quam lumen. quod[*](quod (quem v) quia hv.a.S.) inter haec[*](hoc v.a.S.) et umbras[*](umbraf BS. -ra V. -ram Rdhv.) esset[*](eff& Bhv. -ent r.), appellarunt tonon, commissuras vero colorem et transitus harmogen[*](armogen VRv.a. H.).