Naturalis Historia

primumque dicemus quae restant de[*](deo B1.) pictura, arte[*](arti B.) quondam[*](quando V.) nobili[*](denobili R. (an et nobili?).)—tunc cum expeteretur regibus[*](regibuf BS.a reg- rv(D). cfr. XXXIII 112. XXXVII 60. XXV 92. VIII 34. XVI 18. XIX 64. VI 173.) populisque—et alios[*](alios ll.v(S). illos C.) nobilitante, quos esset dignata posteris tradere, nunc vero in totum[*](totum a BS. cfr. § 184. an totum est?) marmoribus pulsa[*](pulfa iam BG. -sa tum v. postulatum r.), iam quidem et auro[*](auro Bdv. -rum r.), nec tantum ut parietes[*](pabeites V1. pabert R.) toti operiantur, verum et interraso marmore vermiculatisque[*](uermiculatifque Bdv(H). -tis G. -tosque h. -colastiq. (quod V) r.) ad effigies rerum et animalium crustis. non placent iam

abaci nec[*](abaci nec BRdhv. -cina VD.) spatia[*](spacia V. fpatio B.) montes[*](montes ego. -tis ll.v. (cfr. infra et XXXVI 1).) in cubiculo dilatantia[*](dilatantia (-tatata R) ll. v (S). -latant. Iam D. -latata coni. J1. delitentia B.): coepimus et lapide[*](lapidem dhv.a.J. cfr. XXII 4.).pingere. hoc Claudii principatu inventum, Neronis vero maculas[*](maculis R.), quae non essent[*](effent Bv. esse r.) in crustis, inserendo unitatem[*](unitatem Bhv. -ate r.) variare, ut ovatus esset[*](esse VR.) Numidicus, utpurpura distingueretur[*](di- ftingueamur B1. -uamur B2.) Synnadicus[*](fymnadicuf B.), qualiter illos nasci optassent deliciae. montium haec[*](haec Bdv. ac r.) subsidia deficientium[*](difficientium V.), nec[*](nec Bdv. age r.) cessat luxuria id agere, ut quam plurimum incendiis perdat.

Imaginum[*](imaginum BdTv. -nem r.) quidem pictura, qua[*](quam dhv.a.S.) maxime similes[*](similis VR.) in aevum[*](in deum B.) propagabantur figurae, in totum[*](quod in totum v.a.S.) exolevit. aerei[*](aurei Durandus. sed cfr. § 14.) ponuntur[*](dist. ego.) clipei argentea facie[*](argentea facie ego. -teae facies ll.v. cfr. Blümneri techn. IV 244 sqq. 318.), surdo figurarum[*](figurabunduf crimine B.) discrimine ;[*](dist. G.) statuarum capita permutantur, volgatis[*](uvl- gatif B2v.a.S. mulg- VR.) iam pridem salibus etiam carminum. adeo materiam conspici malunt omnes quam se[*](se om.B.) nosci. et inter haec pinacothecas[*](in apothecaf B2.) veteribus tabulis consuunt[*](conferciunt vet. Dal.) alienasque effigies colunt, ipsi honorem [*](honore VR.) non nisi in pretio ducentes, ut frangat[*](fragat VR.) heres furisque[*](forasque h. -risque D. furis v.a.Brot. -risue coni. Brot.) detrahat laqueo[*](laqueo ego cum D (sed pro dat. accipiendum). -eū BVS. -eus R(?)dhv. -eis U.).[*](Cic. de fin. V 1, 3. II 31, 101. Diog. Laert. X 18.) itaque nullius effigie vivente imagines pecuniae, non suas, relincunt[*](relinquit R. -qunt B2.). iidem[*](iidem dC. id- ll.v(D).) palaestras[*](an palaestrae?) athletarum imaginibus et ceromata sua exornant, Epicuri[*](epicuri v. -curi ui B1. -curiof B2S. -culi r.) voltus per cubicula gestant ac circumferunt secum. natali

eius* sacrificant, feriasque omni mense *vicesima luna[*](uicesima luna huc transposui. post eius habent ll. v, post feriasque U, post custodiunt (v. 2) J. cfr. Cic. et CFW Müller grat. p. 553.)* custodiunt, quas icadas[*](igadaf B2.) vocant, ii[*](ii dhv(Brot.). hii V. hi R(?)C(S). inBspat. vac.) maxime, qui se ne[*](si ne R.) viventes quidem nosci[*](noci V.) volunt. ita est[*](& (pro est) B.) profecto: artes[*](artis VRhS.) desidia perdidit, et quoniam animorum imagines non sunt[*](sint R.), negleguntur[*](negleguntur (neglig- v) J. nec leg- B. legentur r.) etiam corporum.[*](cfr. Seneca de benef. III 28, 2.) aliter apud maiores in atriis haec erant, quae spectarentur; non signa externorum artificum nec aera aut marmora: expressi cera vultus singulis disponebantur armariis[*](amaris R.), ut essent imagines, quae comitarentur gentilicia funera, semperque defuncto aliquo totus aderat familiae eius qui umquam fuerat populus. stemmata [*](ftemmata Bhv. ite- r.) vero lineis[*](linteis Fröhner anal. crit. p. 17 coll. § 51.) discurrebant ad imagines pictas.[*](cfr. Suet. Nero 38.) tabulina[*](tabulina ll.v(S). -blina h(?)B.) codicibus implebantur et monimentis rerum in magistratu gestarum. aliae foris et circa limina animorum[*](amicorum d2in ras. domitarum H cum Gron.) ingentium[*](ingentium Bv(S). gent- rH.) imagines erant[*](orant V.) adfixis hostium spoliis, quae nec emptori refigere[*](refringere v.a. H.) liceret[*](licent R. -ere V.), triumphabantque[*](triumphabantque ll. G. quae v.) etiam dominis mutatis aeternae[*](aeternae ego. & me (etiā B2) ll. ipsae G(D). ornamenta erant (post domus) man. Dal. v. emptae U cum J. tamen coni. S.) domus. erat[*](erat BS. et erat (he- V) rG. eratque v.) haec stimulatio[*](stimulatio G (summa et add. v). ftimmatio B1. eftima- (del. haec) B2. stima (summa d) ratio rd.) ingens, exprobrantibus[*](probrantibus R. ex- probant reb, B.) tectis cotidie inbellem[*](imbellem dhv.a.S. in bellum VR.) dominum intrare in alienum triumphum .[*](M. Valerius Messala: cfr. Peter hist. Rom. fragm. p. 265.—cfr. Plin. VII 54. Plutarch. Caes. 52. Suet. Caes. 59.) exstat Messalae oratoris indignatio, quae[*](quae ll.v(S). qua dh(?)G.) prohibuit inseri genti suae Laevinorum[*](laeuinorum B. blae-V2. ble- B1dv. belui- R. blaenio- V1. plebino- B2.) alienam imaginem. similis causa Messalae seni expressit volumina illa quae de familiis condidit, cum Scipionis Pomponiani transisset atrium vidissetque adoptione testamentaria Salvittones[*](saluittones U cum Oudendorpio. -nis Vv(S). faeuittonif B. saluitiones d. -nis R. salutiones H. -nis C.)— hoc enim fuerat cognomen—Africanorum dedecori[*](dedecore dThv.a.S.) inrepentes [*](inrepentes R(?)THcum Gron. -te rdh. -tem (praem. notam v) J.) Scipionum nomini[*](nomine B1. (de dativo cfr. XIX 128. XXIX 74).). Sed—pace[*](pacem V.) Messalarum dixisse liceat—etiam mentiri clarorum imagines erat aliquis virtutum amor multoque honestius quam mereri, ne quis suas expeteret[*](exteret R.).

[*](Suet. Tib. 70.) Non est praetereundum et novicium inventum, siquidem non[*](non ll.dThcod. Poll.S. nunc J(U). icones D. non solum v.) ex auro argentove[*](argentumue B1.), at[*](at ego. aut ll.v.) certe ex aere in bibliothecis dicantur[*](ducantur VR.) illis[*](illi v.a.S.), quorum inmortales animae in locis iisdem locuntur, quin immo[*](qui immo VR.) etiam quae non sunt finguntur, pariuntque desideria non traditos[*](traditi v.a.Brot.) vultus, sicut[*](sicuti VR.) in Homero evenit[*](deuenit B. id eu- J coll. IX 159.).[*](cfr. Plin. VII 115. Isid. VI 5, 2.) quo[*](quo ll.v an utique?) mains, ut equidem arbitror, nullum est felicitatis specimen quam semper omnes scire cupere, qualis[*](qualef BV.) fuerit[*](fuerint B.) aliquis. Asini Pollionis[*](polionif BS.) hoc Romae inventum, qui primus bibliothecam dicando ingenia hominum rem[*](re d1. rei R2d2.) publica m[*](publicam v. -cae V. -ce Rdh. p. B.) fecit. an priores coeperint[*](coeperunt R.) Alexandreae et Pergami reges[*](regef Bv. om.r.), qui bibliothecas magno certamine instituere, non facile dixerim.[*](Corn. Nep. Attic. 18, 5. 6.) imaginum amorem[*](amorem BG(S). -re rv(H).) flagrasse quondam[*](quos- dam Brot.) testes sunt Atticus[*](et atticus Rhv.a.S.) ille Ciceronis edito de iis volumine, M.[*](et M. dhv.a. U.) Varro benignissimo[*](benignissimo Bdv. -me r.) invento insertis voluminum[*](uoluminum Bv. -nibus r.) suorum fecunditati

etiam[*](et p. 232, 1 fecunditati etiam ego. -atium B1VR. -ati B2S. -ati hominum D. -antium (-ati v) non nominibus tantum dv.) septingentorum[*](feptingintorum B.) inlustrium aliquo[*](sed et aliquo hv.a.S.) modo imaginibus , non passus intercidere figuras aut vetustatem aevi contra homines valere, inventor[*](inuentor ll.H. -tione B. -ni v.) muneris[*](munerif BTv. munquis R. mumqu-V1. numqu- V2.) etiam dis invidiosi [*](inuidiosi ll.H. -sus B. -sis v.), quando inmortalitatem non solum dedit, verum etiam in omnes[*](omnif BSJ.) terras misit, ut praesentes esse ubique ceu di[*](ceu di U cum M Hertzio. cludi ll. credi d2in ras.h (praem. et Brot.). et claudi (cludi S) v(S).) possent. et hoc quidem alienis[*](lineis coni. OJahn.) ille praestitit.

[*](cfr. Liv. X 19, 17.) Verum[*](uerum BS. suorum rD. suorum uero dhv.) clupeos[*](clupeof B1D. clyp- Vv. clip- r (Verc.)S. (item semper deinceps).) in sacro vel publico dicare privatim primus instituit, ut reperio, Appius Claudius [qui[*](uncos posuit U cum Gesnero.) consul cum P. Servilio fuit anno urbis CCLVIIII]. posuit enim in Bellonae aede maiores suos, placuitque in excelso spectari in titulos honorum legi, decora res, utique si liberum[*](liberorum d2in ras.hv.a.S.) turba[*](turba ll.G(S). -bae v. om.dTH.) parvulis[*](paruulis om.B.) imaginibus ceu nidum aliquem subolis pariter ostendat[*](oftendat BhG. -aut rv.), quales clupeos nemo non gaudens favensque aspicit.[*](cfr. Charis. p. 77, 20 K. Velius Longus p. 68, 11 K. Caper p. 97,14 K. (Beck Plin. libr. dub. serm. rell. p. 62).) post eum M. Aemilius collega in consulatu Quinti[*](quintii B2.) Lutatii[*](liitati V.) non in basilica modo Aemilia, verum et domi suae posuit, id quoque Martio exemplo. scutis enim, qualibus apud Troiam[*](troianum B1.) pugnatum est, continebantur imagines, unde et nomen habuere[*](habere R.) clupeorum , non, ut perversa grammaticorum suptilitas voluit, a cluendo. origo plena[*](plena BhG. -am rv.) virtutis, faciem reddi in scuto cuiusque[*](eiufque B2Ven. eius D.), qui fuerit usus illo.[*](Liv. XXV 39, 13. 17.) Poeni ex[*](ex Bdv. et ex rD.) auro factitavere et clupeos et imagines secumque vexere. in castris[*](uexere. in castris ego. in castris uexere (BS. uenere r. tulere hv) ll.hv. cfr. § 5. XXXIV 48.) certe

captis[*](cap//tif B. -ptis eis hv.a.S.) talem Hasdrubalis invenit Marcius, Scipionum in Hispania[*](spania V. scapanca R.) ultor, isque[*](ulciorisque VR.) clupeus supra fores Capitolinae aedis usque ad incendium primum fuit. maiorum[*](maiorem VRh.) quidem nostrorum [*](nostrorum dv. -trum BVhD. nr???am R.) tanta securitas in ea re[*](ea re Bdhv. aere V. ere R.) adnotatur, ut L. Manlio[*](manlio B2v. -nilio r.), Q[*](Q. dv. que B.om. r.). Fulvio[*](confulib. B.) cos. anno urbis DLXXV M. Aufidius tutelae Capitolio [*](capitolio BS. -li V. -lii Rdhv (an recte?).) redemptor docuerit patres argenteos esse clupeos, qui pro aereis[*](aereif BdB. -ris rv. aureis D.) per aliquot[*](aliquod B1VD.) iam lustra adsignabantur.

[*](Isid. XIX 16, 2. Quintil. inst. or. X 2, 7. Philostr. vita Apoll. Tyan. II 22.—Strabo VIII 3, 12 p. 343.) De picturae initiis incerta[*](incerta om.R.) nec instituti operis quaestio est. Aegyptii sex milibus annorum aput ipsos inventam, priusquam in Graeciam transiret[*](transiret B2dhv. -rent B1. -sieret V. -ssieret R.), adfirmant, vana praedicatione, ut palam est; Graeci autem alii Sicyone , alii aput Corinthios repertam, omnes umbra hominis lineis[*](lineif Bv. -nteis r.) circumducta[*](circumducta Bhv. -dicta r.), itaque primam talem, secundam singulis coloribus et monochromaton[*](e (om. et) monochromato B (prob. U 764).) dictam[*](dicta V.), postquam operosior[*](ope- riofior B.) inventa erat, duratque talis etiam nunc[*](etiannunc B. etiamnum v. a. G.).[*](cfr. Aelian. var. hist. X 10.)[*]([cfr. Loewy Inschr. Gr. Bildh. 5].—Corn. Nep. fragm. 35 Halm. (Cic. de rep. II 19, 34).) inventam [*](dicunt a dv.a.S.) liniarem[*](liniarem (linea- hv) S. -aurem VRd. -auro em B.) a Philocle[*](filocle B. pil- R.) Aegyptio[*](aegypti R.) vel Cleanthe[*](cleanthe d(?)Bas. -te ll.v.) Corinthio [*](corinthio Bv. oriontio r.) primi exercuere[*](exercuere B2v. exerque r.) Aridices[*](Aridices S cum Keilio. arad- B. ard- rv.) Corinthius et[*](et dhv(J). om. ll.U.) Telephanes[*](telephanes dhv. teliph- B. telepa- r.) Sicyonius, sine ullo etiamnum[*](etiam- num dhv. -unc VR. ei annum B.an etiamtum?) hi colore, iam tamen spargentes linias intus. ideo et quos pinxere[*](pin- xere ego. cfr. XXXVII 119. pingere ll. -rent v.) adscribere institutum

. primus inlevit[*](inleuit U(D) cum M Hauptio. inuenit ll.v. cfr. § 97. XXII 2. X 71. VI 190.) eas[*](eos V2v.a.G.) colore[*](colore BS(D). -res rv. -rare G. -rare colore J.) testae[*](teftae BVS. -ta G -te Rdhv.), ut ferunt[*](feruntur VR.), tritae[*](tritae S. -ta G. triftę B1. -te B2. ita Vh. it R. aratus d2in ras. -to v.) Ecphantus[*](ecphantus S cum OJahnio. eph- B. eleph- r. cleph- d. cleoph- v.) Corinthius. hunc[*](hunc ll. S. hunc aut (autem v) G.) eodem[*](eundem nomine alio Schultz in Jahnii annal. XI p. 77. an recte? de dictione cfr. § 133. XVI 39.) nomine[*](ominum R.) alium fuisse quam[*](quam ll. quem dhv. quam quem S cum J. cfr. XXXIV 116 et nov. luc. p. 53 (XIV 86. XII 112).) tradit Cornelius Nepos secutum in Italiam[*](italiam BG. -ia rv.) Damaratum [*](demaratumn dhv.a.S.), Tarquinii Prisci regis Romani patrem, fugientem a Corintho tyranni iniurias Cypseli, mox docebimus.

[*](152)

[*](cfr. Plin. infra § 115. Serv. ad Verg. Aen. I 44.) Iam enim[*](enim om.R.) absoluta erat pictura etiam in Italia. exstant certe hodieque antiquiores[*](antiqui- oris R.) urbe picturae Ardeae in aedibus[*](in aequibus (equ- R) VR.) sacris, quibus equidem[*](eo quidem B. ego qu- D. sed cfr. XXXIII 12 et Ludewig stud. philol. Prag. III p. 36. (an nullas equidem?)) nullas aeque[*](aeque Bhv. equi r.) miror[*](miror Bhv(S). minor r. demiror G.), tam longo aevo durantes[*](durantes dhv. -tis ll.D. -tibus coni. S. an durant et?) in orbitate tecti veluti[*](ueluti om.B.) recentes[*](recentes dhv. -tis ll.D. -tibus coni.S.). similiter Lanivi[*](laniui B1U. -nuui rv.), ubi Atalante et Helena comminus pictae sunt nudae ab eodem artifice, utraque excellentissima forma, sed altera[*](post ut ex- cidisse adultera altera ut putavit J coll. § 136.) ut virgo, ne ruinis[*](ruinif Bv. minis r.) quidem templi[*](templi Bv. -pti r.) concussae .[*](cfr. Plin. XXXIII 115.) Gains[*](gaiuf BS. gatus V. caius RdTH. potius (pont- v) legatus (Caii add. v) hv.) princeps[*](principis v.a.H.) tollere eas conatus est libidine[*](liuidine B.) accensus, si tectorii[*](tectorii B. -turi VR. lectori B. tecti d2in ras.hv.) natura permisisset. durant[*](durant BG. -ra r. -rauere hv.) et Caere antiquiores et ipsae[*](ipsae dv. -se ll.), fatebiturque[*](fatebitur quae B.) quisquis eas diligenter

aestimaverit nullam[*](nullum R.) artium celerius consummatam[*](confummatam dhC. -umatam Bv. -umma- tum r.), cum Iliacis[*](in iliacis R.) temporibus non fuisse eam appareat[*](appareat Bhv. -ret r.).