Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Gels. V 26, 36. Theod. Prisc. eupor. II 33 p. 131, 17 (Rose).—Suet. Nero 20.) In medicina per se plumbi usus cicatrices reprimere adalligatisque lumborum[*](plumborum B.) et renium parti[*](parti dhv. -te ll.) lamnis

frigidiore natura inhibere[*](inhibere BdC. -ri rv.) inpetus venerisvisaque in quiete veneria[*](dist. S. (sublato puncto aut se delendum aut tradit scribendum erat).) sponte naturae erumpentia usque in genus morbi. his lamnis Calvus orator cohibuisse se[*](se om.d(?)v.a.S.) traditur viresque corporis studiorum labori[*](labori BaG. -re rv.) custodisse. Nero, quoniam ita placuit diis[*](dis VJ.), princeps, lamna pectori inposita sub ea cantica exclamans alendis vocibus demonstravit rationem. [*](cfr. Diosc. V 96.)coquitur ad medicinae usus patinis fictilibus substrato sulpure[*](sulpure B1J. -phure B2hv (S). -ri a. -furi VR. -phuris, dTH.) minuto, lamnis inpositis tenuibus opertisque sulpure [*](sul- fore R.) et ferro[*](& ferro Bdav. est et foro r. (an ueru ferreo mixtis, cum coquuntur? cfr. Diosc. et § 176. XXXIII 107. U 760).) mixtis. cum coquatur[*](coquatur BS. -uitur rv.), munienda in eo opere foramina[*](fornamina V. formica B1. -cia B2.) spiritus convenit; alioqui plumbi fornacium [*](fornacium del. voluit U 760.)[*](dist. ego.) halitus noxius sentitur. et pestilens est[*](est ego. et ll.v.), canibus ocissime, omnium vero metallorum muscis et culicibus, quam ob rem non sunt ea taedia in metallis.[*](Diosc. V 95.) quidam in coquendo scobem plumbi lima quaesitam sulpuri miscent, alii cerussam potius quam sulpur. fit[*](fit ei V. ficti R.) et lotura plumbi[*](plumbi VdTahv(S). pumbi B. plurimi R(?)B.) usus in medicina. cum se ipso teritur in[*](& (pro in) B.) mortariis plumbeis addita aqua caelesti, done crassescat; postea supernatans aqua tollitur spongeis; quod crassissimum fuit, siccatum dividitur in pastillos. quidam limatum plumbum sic terunt, quidam et plumbaginem admiscent, alii vero acetum[*](acceptum B1. (cfr. § 149).), alii vinum, alii adipem, alii rosam.[*](Diosc. V 95. 96. 95. eupor. I 182. 189. 212.) quidam in lapideo mortario[*](moriario VR.) et maxime Thebaico plumbeum[*](plum- beo Rdhv.a.S. -bum U 762. lapideo Diosc.) pistillum[*](pistillo dhv.a.S(U).) terere malunt, candidiusque ita fit medicamentum. id

autem quod ustum est plumbum lavatur[*](labatur V.) ut[*](ut B(S). ui B. et rv(H).) stibis[*](ftibif BS. -bi B. -biis av. istius r. teritur H.) et[*](et ll.v(S). uis h. ut H.)[*](33, 103) cadmea[*](cadmiae (cathm- h) dhv.a.B.). potest adstringere, sistere, contrahere cicatrices;[*](34,104) usu est[*](usu est ego. usus et ll. usus ex (enim ex v)S.) eodem et in oculorum medicamentis, maxime contra procidentiam[*](procidentiam Bav. -tia r. cfr. XXIII 56.) eorum et inanitates[*](inanitatef BS. -tate VT. -tatem Rdav.) ulcerum excrescentiave rimasque sedis aut haemorroidas[*](he- moroidaf B. hae- D.) et condylomata .[*](Diosc. V 96. (103).) ad haec maxime lotura plumbi facit, cinis autem usti ad serpentia ulcera aut sordida, eademque quae chartis[*](chartis ll.v. spodi Diosc. an chal- citidis? cfr. § 118. 119.) ratio profectus[*](profectuf B2dv. -tuuf B1D. pro- uectus r.). uritur autem in[*](in om.R.) patinis per lamnas minutas cum sulpure, versatum rudibus ferreis aut ferulaceis, donec liquor mutetur in cinerem; dein refrigeratum teritur in farinam. alii[*](alie Ra. -iae V.) elimatam[*](elimatam Bv(S). lima- TH. linea- h. lianitam a. lanit- r.) scobem in fictili[*](fictile VR.) crudo[*](crudo BB e Diosc. cado dahv. -du V. tadu R.) cocunt[*](cocont R.) in caminis, donec percoquatur figlinum . aliqui cerussam admiscent[*](miscent VRdhv.a.S.) pari mensura aut hordeum teruntque ut in crudo dictum est, et praeferunt[*](168) sic[*](ri B1. sic tritum hv.a.S.) plumbum spodio[*](spondio Rh. -ion Vd.) Cyprio.

[*](Diosc. V 97. Celsus V 15. Scribon. 48.) Scoria[*](fcor//ea B1.) quoque plumbi in usu est. optima quae[*](quae BS. que quae Rhv. quaeque Vd.om.a.) maxime ad luteum colorem accedit[*](accendit B.), sine plumbi reliquiis[*](reliquif B1Vv.a.C.) aut sulpuris specie[*](an ac uitri specie? cfr. Diosc. aut sulpuris speciem (transpositum post colorem) U 763.) et terra[*](fpecie terrae B.) carens. lavatur haec in mortariis minutim fracta, done aqua luteum colorem trahat, et transfunditur in vas purum, idque saepius, usque dum subsidat quod utilissimum est. effectus[*](effectuuf B1D.) habet eosdem quos

plumbum[*](plumbum—-4 modo quo Bav. om. r.), sed acriores[*](cariores a.). mirarique[*](mirarique B1aJ. -raque B2S. -rari v. cfr. XVII 1. XVIII 291. XXXVI 200. XXXV 49.) succurrit experiential[*](experientiam av(J). -tia BS.) vitae, ne faece quidem rerum[*](rerum BB. ne (neu v) rerum av.) excrementorumque foeditate intemptata tot modis.

Fit[*](& Bv. om.a.) et spodium ex[*](ex B2v. & B1. est a.) plumbo eodem modo[*](modo BC. omav.) quo ex Cyprio aere; lavatur[*](laudatur Ba.) in linteis raris aqua caelesti separaturque [*](feparanturq. B. (an recte et deinde terrena, ut XXX 116. IX 140? contra XXX 32. XXXVII 194).)[*](130) terrenum transfusione; cribratum[*](crebratum B1.) teritur. quidam pulverem eum[*](eum BVaS. eam R. cum dhv. del. G.) pinnis digerere[*](detergere v.a.S.) malunt ac terere in vino odorato.

[*](Diosc. V 100.) Est et molybdaena, quam alio loco galenam appellavimus , vena[*](uena Bhv. -nar r.) argenti plumbique communis. Melior [*](33,95) haec, quanto magis aurei colors quantoque minus plumbosa,[*](34,198) friabilis et modice gravis. cocta cum oleo iocineris colorem trahit. adhaerescit et auri argentique fornacibus; hanc metallicam vocant. laudatissima quae in[*](in hman.Dal.v. om. ll.S. cfr. CFW Müller p. 24 n. 2.) Zephyrio fiat; probantur minime terrenae minimeque lapidosae[*](lapidiose V. -sae Ven.). coquuntur[*](cocuuntur B1. -cuntur: S. uocantur V.) lavanturque scoriae modo.[*](Diosc. V 100. cfr. Celsus V 19, 26. Diosc. eupor. I 182. II 52.) usus in lipara[*](in lipara (lipp- dVen. lypp- a) ll.dav(J). illi par B2. in liparas C. cfr. XXXIII 105. XXIII 162, sed singul. num. etiam ap. Scribon. 222. 223.) ad lenienda ac refrigeranda ulcera et emplastris, quae non inligantur[*](alligantur Vd(?)v.a.S.), sed inlita ad cicatricem perducunt in teneris[*](temporis R.) corporibus mollissimisque[*](mol- liffimafq. B1.) partibus. compositio[*](compofito B1.) eius e[*](e BS. est rv.) libris[*](tribus ll.v (bis).) III et cerae libra, olei III heminis, quod in senili corpore cum fracibus[*](fraucibus R.) additur. temperatur cum[*](cum BS. et cum rv(D).) spuma

argenti et scoria plumbi ad dysenteriam et tenesmum fovenda[*](fouemda V. -em uia R. -endo av.a.S.) calida.

[*](Diosc. V 103. (cfr. Isid. XIX 17, 23). Vitruv. VII 12, 1. cfr. Plin. XXXV 37 extr.) Psimithium[*](psinthium VR. psimmythium h(?).v.a.S. apsyntium a.) quoque, hoc est cerussam, plumbariae dant officinae[*](danda effi- cinae B.), laudatissimam[*](ladatiffimam B1. laudatissima a. -mum hv.a.S(JD).) in Rhodo[*](ripdo R.). fit autem ramentis plumbi tenuissimis[*](tenuissimi VR.) super vas aceti asperrimi inpositis atque ita destillantibus. quod ex eo cecidit in ipsum acetum, arefactum molitur[*](mollitum B. (cfr. § 152).) et cribratur[*](cribatur VR.) iterumque aceto admixto[*](mixto hv.a.S.) in pastillos dividitur et[*](ei VR.) in sole siccatur aestate. fit et alio modo, addito in urceos aceti plumbo opturatos per dies[*](decem ll.v.) X derasoque ceu[*](au (pro ceu) R.) situ ac rursus[*](acrafuf B1.) reiecto[*](itiecto R. deie- v.a.H.), donec deficiat materia.[*](Diosc. V 103.—cfr. Martial. ep. II 41, 12. VII 25, 2.) quod derasum est, teritur et cribratur [*](cribatur V. scri- a.) et coquitur in patinis misceturque rudiculis, done rufescat[*](rubescat dTH.) et simile[*](fimili B1.) sandaracae fiat. dein lavatur dulci aqua, donec nubeculae[*](nubi- culae Rd.) omnes eluantur[*](eluantur Bdv. eluent- a. eleuat- R. aluat- V.). siccatur postea similiter et in pastillos dividitur. vis eius eadem quae supra dictis[*](dictis ll.v. de structura cfr. XXVII 93.), lenissima[*](leuissima hv.a.S.) tantum[*](tamen h.) ex omnibus, praeterque ad candorem feminarum[*](feminarum om.R.). est autem letalis potu[*](potu BaS. -tus rv.) sicut spuma[*](sputa V1R. spumae h(?)Lugd.) argenti. postea cerussa ipsa, si coquatur, rufescit.

[*](cfr. Plin. XXXV 39.—Diosc. V 121. Isid. XIX 17, 11. Pl. iun. 15, 10. Marc. 6, 29. Pl. iun. 37, 15–17. Marc. 16, 51.) Sandaracae quoque propemodum dicta natura[*](dic tantura B1.) est. invenitur autem et in aurariis et in argentariis metallis , melior quo magis rufa quoque magis[*](rufa quoque magis om.B.) virus sulpuris[*](sulpuris ego e Diosc. et Isid. om. ll. v.)

redolens ac pura[*](plura VRh.) friabilisque[*](fragilifque B2.). valet purgare, sistere, excalfacere , erodere[*](erodere BS. pro- r. pro- dv.), summa eius dote[*](dos hv.a.S.) septica[*](ftiptica B2hVen.). explet alopecias ex aceto inlita; additur oculorum medicamentis; fauces purgat cum melle sumpta vocemque[*](uocemque—6 fumpta Bav(S). om. r. uocemque—5 facit om. H.) limpidam et canoram[*](ca- norem B1.) facit; suspiriosis et tussientibus iucunde[*](iocunde B2. iucum de B1.) medetur cum resina terebinthina in cibo[*](cibo av. quo B.) sumpta, suffita[*](sufficita V.) quoque cum cedro ipso nidore isdem[*](ifdem BaD. eisd- V. iisd- RdT(?)H. itid- G. eius C. eis hv.) medetur[*](uid&ur B.).

[*](Diosc. 120. Isid. XIX 17, 12. (cfr. Plin. XXXIII 79. VI 98). Diosc. V 121. Marc. 34, 57.) Et arrhenicum[*](arrhenicum BJ. arren- daBrot. arsen- v. arreoi- Vh. arroi- R.) ex eadem est materia. quod optimum , coloris etiam in auro excellentis[*](excellentius av.a.Brot.); quod vero pallidius aut sandaracae simile est, deterius iudicatur. est et tertium genus, quo miscetur aureus color sandaracae. utraque[*](utraeque B.) haec squamosa, illud[*](ilum VR.) vero siccum purumque, gracili venarum discursu fissile. vis eadem quae supra, sed acrior. itaque et causticis additur et psilotris[*](psilotris (fil- B) BVen. (S). -thris dhVerc. -tri a. -lutris r.). tollit et[*](ei (pro et) V. i R.) pterygia digitorum carnesque[*](carnes R.) narium et condylomata et[*](et om.R.) quidquid excrescit[*](an excrescat?). torretur, ut valdius[*](valdiuf (ald- B1) BJ. ualid- rv. cfr. XXXIII 147; contra XXXVII 106. XXXI 108. XXXX 14. XXVII. XVII 108. 258. XVI 186. XI 54.) prosit, in nova testa[*](innouat teftam B1.), donec mutet colorem.

Metallorum, quibus opes constant, adgnascentium[*](adgnafcentium (-tum B) BS. agna- V1H. adna- v. ac na- V2Rh. na- dTBrot.)- que[*](que BTH(S). quae r. que in dBrot. quoque v.)iis[*](iis S. if BD. eis rv.) natura indicata[*](indi (spat. vac.) modum B.) propemodum est, ita conexis rebus, ut inmensa medicinae silva officinarumque[*](officanarumque V.) tenebrae et morosa caelandi fingendique ac tinguendi[*](ac tinguendi BBrot. -gendi Rv. attingenti V.) subtilitas simul dicerentur . restant terrae ipsius genera lapidumque vel numerosiore[*](numerofiore G. -iores ll.v.) serie[*](serie G. -iae B. erie R. aerie d. -riae V1. -reae V2. erariae (aer- v) hv.), plurimis singula a[*](an a delendum?) Graecis praecipue voluminibus tractata. nos in iis brevitatem sequemur utilem instituto[*](inftituto Bs. -uti eo r. -uti v. -uto hoc dBrot.), modo nihil[*](nic il B.) necessarium- aut naturale omittentes,[*](cfr. Plin. XXXVI 47. 50. Seneca exc. controv. II 1, 12. epist. 86, 6. 114, 9. 115, 9. Vitruv. VII 3, 10.—Strabo XII 8, 14 p. 577.)