Naturalis Historia

Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur . rubens non est habile[*](estabile V.) tundendo neque antequam

[*](Pl. iun. 36, 8–10. 86, 1. 54, 4. Diosc. V 93 extr. Celsus IV 96 (9). Scribon. 146.) Medicina[*](medicinae B.) e ferro[*](efferro B1.) est et alia quam secandi. namque[*](fecvndina quę B2.) et[*](et om.hv.a.S.) circumscribi circulo[*](circulo Bv(S) -los rH.) terve circumlato mucrone et adultis et infantibus prodest contra noxia medicamenta, et praefixisse[*](praefixiffe BG. -xe r. -xae a. -xit d. -xo h. -xos v.) in[*](in Bav. om. r.) limine evulsos[*](aeuulsos V1. -sis V2.) sepulchris clavos adversus noctumas lymphationes, pungique leviter mucrone[*](mucro- nem B1.), quo[*](que VR.) percussus homo sit, contra dolores laterum pectorumque[*](pectorumue VTh. -uel R.) subitos[*](sub- ditos Vd. -tus R.), qui punctionem adferant[*](adferantque. Bam V1. -que. Nam V2.). quaedam ustione sanantur , privatim vero canis rabidi[*](rapidi V.) morsus[*](morfuuf B1D.), quippe etiam praevalente morbo[*](morfo B.) expaventesque[*](expauescentesque hv.a.S.) potum usta[*](tusta V.) plaga ilico liberantur. calfit[*](calefit Rdhv.a.S.) etiam ferro candente potus in multis vitiis, privatim vero dysentericis.

[*](cfr. Plin. XXV 42.) Est et robigo ipsa in remediis, et sic proditur[*](proditum B.de mendo cfr. § 122. 175.)

[*](cfr. Diosc. V 90. eupor. I 209. II 61. I 212.) Squama quoque ferri in usu est ex acie aut mucronibus, maxime simili[*](similis et Vd.), sed acriore vi quam robigo, quam ob rem et contra epiphoras oculorum adsumitur. sanguinem[*](fanguinem BaS. -emque rv.) sistit, cum volnera ferro maxime fiant. sistit et feminarum profluvia. inponitur et contra[*](contra om.R.) lienium[*](lienium BS. liconium a. lienum V2dhv. ali- r.) vitia, et[*](& BaS. om. rv.) haemorroidas[*](emoroidaf B.) compescit ulcerumque serpentia. et genis prodest farinae modo adspersa paullisper. praecipua tamen commendatio eius in hygremplastro ad purganda vulnera fistulasque et omnem[*](omnē Bav(S). -ne r Brot.) callum erodendum et rasis ossibus carnes recreandas. componitur hoc modo: propolis[*](propolis ego coll. XXII 107. Scribon. 209. pari VRdTaD (coll. XXXVI 158). pal. B.om.hv. picis H. panis J coll. XXII 138. aluminis coni. S (coll. § 149 de mendo). conici possit etiam galbani: cfr. XXIV 21 (XI 16). Scribon. 210 (vel panacis: cfr. Diosc. eupor. I 188).) oboli[*](et p. 219, 1 obolif fex B1. -lis ex Vhv.a.H. -lis et dT.)

[*](cfr. Isid. XVI 22, 1. Plin. IV 104. VII 206. Diodor. V 38, 4. 22, 5. Strabo III 2, 9 p. 147.) Sequitur natura plumbi, cuius duo genera, nigrum atque candidum. pretiosissimum in hoc[*](in hoc ego. hoc ll. S. om.hv.) candidum[*](candidum om.hS.), Graecis[*](a graecis dhv.a.S.) appellatum[*](appellatus R.) cassiterum[*](cassityrum VRd.) fabuloseque narratum in[*](in om.BVen. cfr. XXXII 63. XXXI 17.) insulas[*](& BS. om. rv.) Atlantici maris peti vitilibusque[*](utilibufque BVen. uit. Huiusque a.) navigiis[*](nauis R.) et circumsutis corio advehi. nunc certum est in Lusitania[*](lufitaniae a. ly- sinia Vd. lis- R.). gigni et in Gallaecia[*](galacia B2. galleciae V. -ia B(edd.a. Lugd.). -lliciae (-cie a) dahIsid.(v). -Ileta R. Callaecia J coll. XXXIII 78 (item infra).) summa tellure, harenosa et coloris[*](coloref B.) nigri. pondere tantum ea deprehenditur;[*](Isid. XVI 22, 1. 2.) interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis. lavant eas harenas metallici et, quod subsedit, cocunt in fornacibus. invenitur et in aurariis metallis, quae alutias[*](alutiaf BS. -tia rav(Brot.). -ta dTH. elutia C cum B. cfr. XXXIII 67.) vocant, aqua inmissa eluente[*](fluente V1. lu- V2. eluenti B. -uunt hv.a.B.) calculos nigros paullum[*](paululum d.cfr. nota ad XXVIII 133.) candore variatos, quibus eadem gravitas quae auro, et ideo in calathis[*](calathis hB. -tis dVen. co- latis VRv. cutalif B. cloacis aD. om. Isid. scutulis U 757. locus nondum sanatus.), quibus aurum colligitur, cum eo rem-anent; postea[*](posita VRh.) caminis[*](caminis v. -millif B1J. -mellis da. cvm illif B2. gamellis r.) separantur conflatique in plumbum album resolvuntur.[*](cfr. Plin. XXXIII 94.—Homerus λ 25. ψ 561.) non

Stagnum inlitum aereis[*](aereis ll. Ver.(S). -rif B2Ven. aeneis C.) vasis saporem facit gratiorem ac[*](ac BS. ad VR. aut a. et dhv.) compescit virus aeruginis, mirumque, pondus non auget. specula[*](secula VR.) etiam[*](etiam BS. quoque rv.) ex eo laudatissima, ut diximus, [*](33,130) Brundisi[*](bryndisi VRd.) temperabantur, donec argenteis uti coepere et ancillae. nunc adulteratur stagnum addita aeris candidi tertia portione in plumbum album. fit et alio modo mixtis albi plumbi[*](plumbib; R.) nigrique libris; hoc nunc aliqui argentarium appellant. iidem[*](iidem RdhLugd. id- rv(D).) et tertiarium vocant, in quo[*](quod VR.) duae sunt[*](st R.an sint?) nigri portiones et tertia albi. pretium eius inlibras[*](libras Bav. -ris r.) $X$ XX[*]($X$ XX BS. xxx rv. x. x dH.). hoc fistulae solidantur. inprobiores ad tertiarium[*](tertiarum B1V.) additis partibus aequis[*](aequi VR.) albi argentarium vocant et eo quae volunt

Albi natura plus aridi habet, contraque nigri tota umida est. ideo album nulli rei sine mixtura utile est. neque argentum ex eo[*](ex eo—6 argentum om.B.) plumbatur, quoniam[*](quia d2in ras. quam T.) prius liquescat[*](liquescat dTa. -uiscat V. -uescit R(?)hv.) argentum, confirmantque[*](confirmantque (quod dThH)—7 argentum ll.v(H). om. Bas. (errore, ut videtur).), si minus albo nigri, quam satis sit, misceatur, erodi[*](prodi B.) ab eo argentum. album incoquitur aereis operibus Galliarum invento ita, ut vix discerni possit ab argento, eaque incoctilia appellant. deinde et argentum incoquere simili modo coepere equorum[*](& quorum B1.) maxime ornamentis iumentorumque ac iugorum[*](ac iugorum BS. adiu- r. iugis hv.) in[*](in hv. om. ll.S. cfr. CFW Müller p. 24 n. 2.) Alesia oppido; reliqua gloria Biturigum[*](gloria biturigum (-ivgum B2) B(d?)v.-iabitur iugum r.) fuit.[*](Isid. XVI 22, 3.) coepere deinde et esseda sua colisataque ac[*](fua colifataque ac BS. suaculis atque acre (hoc a) ra. et uehicula et d2in ras.hB. baculis et v.) petorita[*](pecorita R.) exornare simili modo, quae iam[*](quae iam BS. quae (que R) inani r. om.hv.) luxuria[*](luxuriam B1. -xoria V.om.hv.a.S.) ad aurea quoque, non modo argentea[*](ar- genta VR.), staticula[*](ftaticula BaB. taticola F. //// ticula V. tic- R. uehicula d2in ras.hv.) pervenit[*](inanis luxuria peruenit hv.a.S.), quaeque in scyphis[*](scyphis dv. cy- B. scypis V. scipis R. esphis a.) cerni prodigum[*](prodi- gum B1Vdav(S). -gium rG.) erat, haec[*](heac V. hac B2. ////c B1.) in vehiculis adteri[*](ad terri Vd. art- R. cartha V. -ta B.) cultus vocatur. plumbi albi experimentum in charta est, ut liquefactum pondere videatur, non calore, rupisse. India neque aes neque plumbum habet gemmisque ac margaritis suis haec permutat.

[*](Isid. XVI 22, 3.) Nigro[*](nigrum VR.) plumbo ad fistulas lamnasque utimur, laboriosius in Hispania eruto totasque per Gallias, sed in Brittannia summo terrae corio[*](curio B.) adeo large, ut lex ultro dicatur[*](lex custodiatur D. lex cauere dicatur U 758. lege interdicatur Brunn. lex inter- dicat ut M Hertz. an nec interdicatur? (cfr. XXXIII 78. 49).), ne plus certo modo fiat. nigri generibus haec sunt nomina: Iovetanum[*](iouetanum Bv(S). -antum r. Ouetanum H.), Caprariense, Oleastrense[*](oleafterenfe B.), nec differentia ulla[*](illa V.) scoria modo excocta[*](excocita B1.) diligenter. mirum in his solis metallis, quod derelicta fertilius revivescunt. hoc videtur facere laxatis spiramentis ad[*](ac B1.) satietatem infusus[*](infus V.) aër, aeque[*](aeque v. eque h. atque (-uae V) ll.) ut feminas quasdam fecundiores facere abortus. nuper id conpertum in Baetica Samariensi[*](famarienfi BJ. samiarenci V. saremianensi a. santarensi Rd(?)v. an Salutariensi? cfr. III 15.) metallo, quod locari[*](uocari B.) solitum $X$[*](x libras (-ris v) hv.a.H.)cc[*](ccJ. cc. M. VR2H. ccc R1. cc Bdahv.) annuis[*](annuif BaH. -us r. annos dThv.), postquam obliteratum erat, $X$ CCLV[*]($X$ CCLVego. CCLV H cum Gron. XXXLV R. $X$ XLV B. XXLV V.X.XLVJ. $X$ |XIV|D. XL. v a. LV V.) locatum est[*](locatum est om.VRh.). simili modo Antonianum in eadem provincia pari[*](a pari aD. cfr. U 759.) locatione pervenit ad HS[*](HS—14 et ad [dita] Bav. om.r.)CCCC[*](CCCCBaS. cccc v.MMD.) vectigalis. mirum et addita aqua non liquescere vasa e[*](uasa e V1Rdv(J). uas e rS.) plumbo, eadem, si in[*](fi in (sin V) ll.Brot. in hv.) aquam[*](aquam CFW Müller p. 8 n. 2. aqua ll.v. (an si cum aqua?).) addantur[*](addantur B. -atur rS. om.hv.) calculus vel[*](uel S. ue Bda. ua r. om.hv.) aereus[*](cereus Rd. caaer- V. aereusue v.a.S.) quadrans [*](quadraf BV. si (quadrans si v. -drans Brot.) addatur hv.a.S.), peruri[*](uas puri h. uas peruri v.a.Brot.).

[*](Gels. V 26, 36. Theod. Prisc. eupor. II 33 p. 131, 17 (Rose).—Suet. Nero 20.) In medicina per se plumbi usus cicatrices reprimere adalligatisque lumborum[*](plumborum B.) et renium parti[*](parti dhv. -te ll.) lamnis

[*](Diosc. V 97. Celsus V 15. Scribon. 48.) Scoria[*](fcor//ea B1.) quoque plumbi in usu est. optima quae[*](quae BS. que quae Rhv. quaeque Vd.om.a.) maxime ad luteum colorem accedit[*](accendit B.), sine plumbi reliquiis[*](reliquif B1Vv.a.C.) aut sulpuris specie[*](an ac uitri specie? cfr. Diosc. aut sulpuris speciem (transpositum post colorem) U 763.) et terra[*](fpecie terrae B.) carens. lavatur haec in mortariis minutim fracta, done aqua luteum colorem trahat, et transfunditur in vas purum, idque saepius, usque dum subsidat quod utilissimum est. effectus[*](effectuuf B1D.) habet eosdem quos

Fit[*](& Bv. om.a.) et spodium ex[*](ex B2v. & B1. est a.) plumbo eodem modo[*](modo BC. omav.) quo ex Cyprio aere; lavatur[*](laudatur Ba.) in linteis raris aqua caelesti separaturque [*](feparanturq. B. (an recte et deinde terrena, ut XXX 116. IX 140? contra XXX 32. XXXVII 194).)[*](130) terrenum transfusione; cribratum[*](crebratum B1.) teritur. quidam pulverem eum[*](eum BVaS. eam R. cum dhv. del. G.) pinnis digerere[*](detergere v.a.S.) malunt ac terere in vino odorato.

[*](Diosc. V 100.) Est et molybdaena, quam alio loco galenam appellavimus , vena[*](uena Bhv. -nar r.) argenti plumbique communis. Melior [*](33,95) haec, quanto magis aurei colors quantoque minus plumbosa,[*](34,198) friabilis et modice gravis. cocta cum oleo iocineris colorem trahit. adhaerescit et auri argentique fornacibus; hanc metallicam vocant. laudatissima quae in[*](in hman.Dal.v. om. ll.S. cfr. CFW Müller p. 24 n. 2.) Zephyrio fiat; probantur minime terrenae minimeque lapidosae[*](lapidiose V. -sae Ven.). coquuntur[*](cocuuntur B1. -cuntur: S. uocantur V.) lavanturque scoriae modo.[*](Diosc. V 100. cfr. Celsus V 19, 26. Diosc. eupor. I 182. II 52.) usus in lipara[*](in lipara (lipp- dVen. lypp- a) ll.dav(J). illi par B2. in liparas C. cfr. XXXIII 105. XXIII 162, sed singul. num. etiam ap. Scribon. 222. 223.) ad lenienda ac refrigeranda ulcera et emplastris, quae non inligantur[*](alligantur Vd(?)v.a.S.), sed inlita ad cicatricem perducunt in teneris[*](temporis R.) corporibus mollissimisque[*](mol- liffimafq. B1.) partibus. compositio[*](compofito B1.) eius e[*](e BS. est rv.) libris[*](tribus ll.v (bis).) III et cerae libra, olei III heminis, quod in senili corpore cum fracibus[*](fraucibus R.) additur. temperatur cum[*](cum BS. et cum rv(D).) spuma

[*](Diosc. V 103. (cfr. Isid. XIX 17, 23). Vitruv. VII 12, 1. cfr. Plin. XXXV 37 extr.) Psimithium[*](psinthium VR. psimmythium h(?).v.a.S. apsyntium a.) quoque, hoc est cerussam, plumbariae dant officinae[*](danda effi- cinae B.), laudatissimam[*](ladatiffimam B1. laudatissima a. -mum hv.a.S(JD).) in Rhodo[*](ripdo R.). fit autem ramentis plumbi tenuissimis[*](tenuissimi VR.) super vas aceti asperrimi inpositis atque ita destillantibus. quod ex eo cecidit in ipsum acetum, arefactum molitur[*](mollitum B. (cfr. § 152).) et cribratur[*](cribatur VR.) iterumque aceto admixto[*](mixto hv.a.S.) in pastillos dividitur et[*](ei VR.) in sole siccatur aestate. fit et alio modo, addito in urceos aceti plumbo opturatos per dies[*](decem ll.v.) X derasoque ceu[*](au (pro ceu) R.) situ ac rursus[*](acrafuf B1.) reiecto[*](itiecto R. deie- v.a.H.), donec deficiat materia.[*](Diosc. V 103.—cfr. Martial. ep. II 41, 12. VII 25, 2.) quod derasum est, teritur et cribratur [*](cribatur V. scri- a.) et coquitur in patinis misceturque rudiculis, done rufescat[*](rubescat dTH.) et simile[*](fimili B1.) sandaracae fiat. dein lavatur dulci aqua, donec nubeculae[*](nubi- culae Rd.) omnes eluantur[*](eluantur Bdv. eluent- a. eleuat- R. aluat- V.). siccatur postea similiter et in pastillos dividitur. vis eius eadem quae supra dictis[*](dictis ll.v. de structura cfr. XXVII 93.), lenissima[*](leuissima hv.a.S.) tantum[*](tamen h.) ex omnibus, praeterque ad candorem feminarum[*](feminarum om.R.). est autem letalis potu[*](potu BaS. -tus rv.) sicut spuma[*](sputa V1R. spumae h(?)Lugd.) argenti. postea cerussa ipsa, si coquatur, rufescit.

[*](cfr. Plin. XXXV 39.—Diosc. V 121. Isid. XIX 17, 11. Pl. iun. 15, 10. Marc. 6, 29. Pl. iun. 37, 15–17. Marc. 16, 51.) Sandaracae quoque propemodum dicta natura[*](dic tantura B1.) est. invenitur autem et in aurariis et in argentariis metallis , melior quo magis rufa quoque magis[*](rufa quoque magis om.B.) virus sulpuris[*](sulpuris ego e Diosc. et Isid. om. ll. v.)

[*](Diosc. 120. Isid. XIX 17, 12. (cfr. Plin. XXXIII 79. VI 98). Diosc. V 121. Marc. 34, 57.) Et arrhenicum[*](arrhenicum BJ. arren- daBrot. arsen- v. arreoi- Vh. arroi- R.) ex eadem est materia. quod optimum , coloris etiam in auro excellentis[*](excellentius av.a.Brot.); quod vero pallidius aut sandaracae simile est, deterius iudicatur. est et tertium genus, quo miscetur aureus color sandaracae. utraque[*](utraeque B.) haec squamosa, illud[*](ilum VR.) vero siccum purumque, gracili venarum discursu fissile. vis eadem quae supra, sed acrior. itaque et causticis additur et psilotris[*](psilotris (fil- B) BVen. (S). -thris dhVerc. -tri a. -lutris r.). tollit et[*](ei (pro et) V. i R.) pterygia digitorum carnesque[*](carnes R.) narium et condylomata et[*](et om.R.) quidquid excrescit[*](an excrescat?). torretur, ut valdius[*](valdiuf (ald- B1) BJ. ualid- rv. cfr. XXXIII 147; contra XXXVII 106. XXXI 108. XXXX 14. XXVII. XVII 108. 258. XVI 186. XI 54.) prosit, in nova testa[*](innouat teftam B1.), donec mutet colorem.

Metallorum, quibus opes constant, adgnascentium[*](adgnafcentium (-tum B) BS. agna- V1H. adna- v. ac na- V2Rh. na- dTBrot.)- que[*](que BTH(S). quae r. que in dBrot. quoque v.)iis[*](iis S. if BD. eis rv.) natura indicata[*](indi (spat. vac.) modum B.) propemodum est, ita conexis rebus, ut inmensa medicinae silva officinarumque[*](officanarumque V.) tenebrae et morosa caelandi fingendique ac tinguendi[*](ac tinguendi BBrot. -gendi Rv. attingenti V.) subtilitas simul dicerentur . restant terrae ipsius genera lapidumque vel numerosiore[*](numerofiore G. -iores ll.v.) serie[*](serie G. -iae B. erie R. aerie d. -riae V1. -reae V2. erariae (aer- v) hv.), plurimis singula a[*](an a delendum?) Graecis praecipue voluminibus tractata. nos in iis brevitatem sequemur utilem instituto[*](inftituto Bs. -uti eo r. -uti v. -uto hoc dBrot.), modo nihil[*](nic il B.) necessarium- aut naturale omittentes,[*](cfr. Plin. XXXVI 47. 50. Seneca exc. controv. II 1, 12. epist. 86, 6. 114, 9. 115, 9. Vitruv. VII 3, 10.—Strabo XII 8, 14 p. 577.)

primumque dicemus quae restant de[*](deo B1.) pictura, arte[*](arti B.) quondam[*](quando V.) nobili[*](denobili R. (an et nobili?).)—tunc cum expeteretur regibus[*](regibuf BS.a reg- rv(D). cfr. XXXIII 112. XXXVII 60. XXV 92. VIII 34. XVI 18. XIX 64. VI 173.) populisque—et alios[*](alios ll.v(S). illos C.) nobilitante, quos esset dignata posteris tradere, nunc vero in totum[*](totum a BS. cfr. § 184. an totum est?) marmoribus pulsa[*](pulfa iam BG. -sa tum v. postulatum r.), iam quidem et auro[*](auro Bdv. -rum r.), nec tantum ut parietes[*](pabeites V1. pabert R.) toti operiantur, verum et interraso marmore vermiculatisque[*](uermiculatifque Bdv(H). -tis G. -tosque h. -colastiq. (quod V) r.) ad effigies rerum et animalium crustis. non placent iam

Imaginum[*](imaginum BdTv. -nem r.) quidem pictura, qua[*](quam dhv.a.S.) maxime similes[*](similis VR.) in aevum[*](in deum B.) propagabantur figurae, in totum[*](quod in totum v.a.S.) exolevit. aerei[*](aurei Durandus. sed cfr. § 14.) ponuntur[*](dist. ego.) clipei argentea facie[*](argentea facie ego. -teae facies ll.v. cfr. Blümneri techn. IV 244 sqq. 318.), surdo figurarum[*](figurabunduf crimine B.) discrimine ;[*](dist. G.) statuarum capita permutantur, volgatis[*](uvl- gatif B2v.a.S. mulg- VR.) iam pridem salibus etiam carminum. adeo materiam conspici malunt omnes quam se[*](se om.B.) nosci. et inter haec pinacothecas[*](in apothecaf B2.) veteribus tabulis consuunt[*](conferciunt vet. Dal.) alienasque effigies colunt, ipsi honorem [*](honore VR.) non nisi in pretio ducentes, ut frangat[*](fragat VR.) heres furisque[*](forasque h. -risque D. furis v.a.Brot. -risue coni. Brot.) detrahat laqueo[*](laqueo ego cum D (sed pro dat. accipiendum). -eū BVS. -eus R(?)dhv. -eis U.).[*](Cic. de fin. V 1, 3. II 31, 101. Diog. Laert. X 18.) itaque nullius effigie vivente imagines pecuniae, non suas, relincunt[*](relinquit R. -qunt B2.). iidem[*](iidem dC. id- ll.v(D).) palaestras[*](an palaestrae?) athletarum imaginibus et ceromata sua exornant, Epicuri[*](epicuri v. -curi ui B1. -curiof B2S. -culi r.) voltus per cubicula gestant ac circumferunt secum. natali

[*](Suet. Tib. 70.) Non est praetereundum et novicium inventum, siquidem non[*](non ll.dThcod. Poll.S. nunc J(U). icones D. non solum v.) ex auro argentove[*](argentumue B1.), at[*](at ego. aut ll.v.) certe ex aere in bibliothecis dicantur[*](ducantur VR.) illis[*](illi v.a.S.), quorum inmortales animae in locis iisdem locuntur, quin immo[*](qui immo VR.) etiam quae non sunt finguntur, pariuntque desideria non traditos[*](traditi v.a.Brot.) vultus, sicut[*](sicuti VR.) in Homero evenit[*](deuenit B. id eu- J coll. IX 159.).[*](cfr. Plin. VII 115. Isid. VI 5, 2.) quo[*](quo ll.v an utique?) mains, ut equidem arbitror, nullum est felicitatis specimen quam semper omnes scire cupere, qualis[*](qualef BV.) fuerit[*](fuerint B.) aliquis. Asini Pollionis[*](polionif BS.) hoc Romae inventum, qui primus bibliothecam dicando ingenia hominum rem[*](re d1. rei R2d2.) publica m[*](publicam v. -cae V. -ce Rdh. p. B.) fecit. an priores coeperint[*](coeperunt R.) Alexandreae et Pergami reges[*](regef Bv. om.r.), qui bibliothecas magno certamine instituere, non facile dixerim.[*](Corn. Nep. Attic. 18, 5. 6.) imaginum amorem[*](amorem BG(S). -re rv(H).) flagrasse quondam[*](quos- dam Brot.) testes sunt Atticus[*](et atticus Rhv.a.S.) ille Ciceronis edito de iis volumine, M.[*](et M. dhv.a. U.) Varro benignissimo[*](benignissimo Bdv. -me r.) invento insertis voluminum[*](uoluminum Bv. -nibus r.) suorum fecunditati

[*](cfr. Liv. X 19, 17.) Verum[*](uerum BS. suorum rD. suorum uero dhv.) clupeos[*](clupeof B1D. clyp- Vv. clip- r (Verc.)S. (item semper deinceps).) in sacro vel publico dicare privatim primus instituit, ut reperio, Appius Claudius [qui[*](uncos posuit U cum Gesnero.) consul cum P. Servilio fuit anno urbis CCLVIIII]. posuit enim in Bellonae aede maiores suos, placuitque in excelso spectari in titulos honorum legi, decora res, utique si liberum[*](liberorum d2in ras.hv.a.S.) turba[*](turba ll.G(S). -bae v. om.dTH.) parvulis[*](paruulis om.B.) imaginibus ceu nidum aliquem subolis pariter ostendat[*](oftendat BhG. -aut rv.), quales clupeos nemo non gaudens favensque aspicit.[*](cfr. Charis. p. 77, 20 K. Velius Longus p. 68, 11 K. Caper p. 97,14 K. (Beck Plin. libr. dub. serm. rell. p. 62).) post eum M. Aemilius collega in consulatu Quinti[*](quintii B2.) Lutatii[*](liitati V.) non in basilica modo Aemilia, verum et domi suae posuit, id quoque Martio exemplo. scutis enim, qualibus apud Troiam[*](troianum B1.) pugnatum est, continebantur imagines, unde et nomen habuere[*](habere R.) clupeorum , non, ut perversa grammaticorum suptilitas voluit, a cluendo. origo plena[*](plena BhG. -am rv.) virtutis, faciem reddi in scuto cuiusque[*](eiufque B2Ven. eius D.), qui fuerit usus illo.[*](Liv. XXV 39, 13. 17.) Poeni ex[*](ex Bdv. et ex rD.) auro factitavere et clupeos et imagines secumque vexere. in castris[*](uexere. in castris ego. in castris uexere (BS. uenere r. tulere hv) ll.hv. cfr. § 5. XXXIV 48.) certe

[*](Isid. XIX 16, 2. Quintil. inst. or. X 2, 7. Philostr. vita Apoll. Tyan. II 22.—Strabo VIII 3, 12 p. 343.) De picturae initiis incerta[*](incerta om.R.) nec instituti operis quaestio est. Aegyptii sex milibus annorum aput ipsos inventam, priusquam in Graeciam transiret[*](transiret B2dhv. -rent B1. -sieret V. -ssieret R.), adfirmant, vana praedicatione, ut palam est; Graeci autem alii Sicyone , alii aput Corinthios repertam, omnes umbra hominis lineis[*](lineif Bv. -nteis r.) circumducta[*](circumducta Bhv. -dicta r.), itaque primam talem, secundam singulis coloribus et monochromaton[*](e (om. et) monochromato B (prob. U 764).) dictam[*](dicta V.), postquam operosior[*](ope- riofior B.) inventa erat, duratque talis etiam nunc[*](etiannunc B. etiamnum v. a. G.).[*](cfr. Aelian. var. hist. X 10.)[*]([cfr. Loewy Inschr. Gr. Bildh. 5].—Corn. Nep. fragm. 35 Halm. (Cic. de rep. II 19, 34).) inventam [*](dicunt a dv.a.S.) liniarem[*](liniarem (linea- hv) S. -aurem VRd. -auro em B.) a Philocle[*](filocle B. pil- R.) Aegyptio[*](aegypti R.) vel Cleanthe[*](cleanthe d(?)Bas. -te ll.v.) Corinthio [*](corinthio Bv. oriontio r.) primi exercuere[*](exercuere B2v. exerque r.) Aridices[*](Aridices S cum Keilio. arad- B. ard- rv.) Corinthius et[*](et dhv(J). om. ll.U.) Telephanes[*](telephanes dhv. teliph- B. telepa- r.) Sicyonius, sine ullo etiamnum[*](etiam- num dhv. -unc VR. ei annum B.an etiamtum?) hi colore, iam tamen spargentes linias intus. ideo et quos pinxere[*](pin- xere ego. cfr. XXXVII 119. pingere ll. -rent v.) adscribere institutum

[*](cfr. Plin. infra § 115. Serv. ad Verg. Aen. I 44.) Iam enim[*](enim om.R.) absoluta erat pictura etiam in Italia. exstant certe hodieque antiquiores[*](antiqui- oris R.) urbe picturae Ardeae in aedibus[*](in aequibus (equ- R) VR.) sacris, quibus equidem[*](eo quidem B. ego qu- D. sed cfr. XXXIII 12 et Ludewig stud. philol. Prag. III p. 36. (an nullas equidem?)) nullas aeque[*](aeque Bhv. equi r.) miror[*](miror Bhv(S). minor r. demiror G.), tam longo aevo durantes[*](durantes dhv. -tis ll.D. -tibus coni. S. an durant et?) in orbitate tecti veluti[*](ueluti om.B.) recentes[*](recentes dhv. -tis ll.D. -tibus coni.S.). similiter Lanivi[*](laniui B1U. -nuui rv.), ubi Atalante et Helena comminus pictae sunt nudae ab eodem artifice, utraque excellentissima forma, sed altera[*](post ut ex- cidisse adultera altera ut putavit J coll. § 136.) ut virgo, ne ruinis[*](ruinif Bv. minis r.) quidem templi[*](templi Bv. -pti r.) concussae .[*](cfr. Plin. XXXIII 115.) Gains[*](gaiuf BS. gatus V. caius RdTH. potius (pont- v) legatus (Caii add. v) hv.) princeps[*](principis v.a.H.) tollere eas conatus est libidine[*](liuidine B.) accensus, si tectorii[*](tectorii B. -turi VR. lectori B. tecti d2in ras.hv.) natura permisisset. durant[*](durant BG. -ra r. -rauere hv.) et Caere antiquiores et ipsae[*](ipsae dv. -se ll.), fatebiturque[*](fatebitur quae B.) quisquis eas diligenter