Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](mon. Ancyr. 4, 51. Suet. Aug. 52.—Appiani Mithr. 116.—cfr. Plin. supra § 40.) Argenti usum[*](usus (om. in) R. 2 temporum BS. in temp- rdTO. in hv.) in statuas primum divi Augusti temporum adulatione[*](adulatione (-nem v. a. H)temporum hv. a. S.) transisse[*](trafiffe B1. tranftuliffe B2.) falso existimatur. iam enim triumpho Magni Pompei reperimus translatam Pharnacis, qui primus regnavit in Ponto, argenteam statuam, item Mithridatis Eupatoris[*](eupatris R. -ri V.) et currus[*](curruuf B1D.) aureos argenteosque.[*](cfr. Senec. ep. XIII 1, 6. Stat. silv. I 5, 48.) argentum succedit aliquando et auro[*](aureo B.) luxu[*](luxu B. -xus hv. luctuf B. -cius r.) feminarum[*](eminarum Rd. aem- V.) plebis compedes[*](compedef Bhv. concedens r.) sibi[*](fibi BS. sibi ex eo rv(D).) facientium[*](facientum R.), quas induere aureas mos[*](mons V.) tritior[*](tritior B1VRdDal. tristior B2hv(U).) vetet[*](uetat hv. a. S.). vidimus et ipsi[*](et in ipsi VR.) Arellium[*](arellium BG. aureli- rB1. ualeri- B2. laleri- h. ial- v.) Fuscum motum[*](montum B1.) equestri ordine[*](ordinem B1.) ob insignem calumniam[*](calumniam om.VRB.), cum celebritatem[*](celebritatem B(Verc.)S. -ate rv.) adsectarentur [*](assectationem (B. expectarentur v) v. a. G.) adulescentium scholae, argenteos[*](argen- teof BS. ex argento rv.) anulos habentem. et quid haec attinet colligere, cum capuli militum ebore[*](ebore Bhv. bere R. hore O. bor V1. del.V2.) etiam fastidito[*](fastidio OdLugd. Dal.) caelentur[*](fcaelentur B1.) argento, vaginae catellis[*](catellif BS. catill- rOv(H). ba- B.), baltea lamnis crepitent, iam vero paedagogia[*](paedagogi B2. -ogis (praem. a) hv.a.G. cfr. 40.) in transitu[*](ad transitum hv. a. S.) virilitatis custodiantur argento, feminae laventur et nisi argentea solia fastidiant, eademque materia et cibis et probris[*](pro- prif B1.) serviat?[*](Quintil. inst. or. V 9, 14. Val. Max. IV 4, 3.) videret haec Fabricius et stratas argento mulierum balineas ita, ut vestigio locus non sit, cum viris lavantium! Fabricius, qui bellicos[*](bellicos OVRd. -cofof Bhv.) imperatores[*](imperat VR.) plus quam pateram et salinum habere ex argento vetabat, videret[*](uideref B.) hinc dona fortium[*](furtium B1.) fieri aut in haec[*](heu Bhv. hos V2. haec r.) frangi! heu mores, Fabrici nos pudet!
[*](Cic. Verr. IV 18, 38.) Mirum auro[*](auro BS. -rū r. in auro hv.) caelando neminem inclaruisse, argento multos. maxime tamen laudatus est Mentor[*](mentor Bhv. me- rito r.), de quo supra diximus. quattuor paria ab eo omnino[*](uasorum (pro omnino) Thiersch.) facta[*](7,127) sunt, ac iam[*](an at iam?) nullum extare dicitur Ephesiae[*](aepesi O.) Dianae templi[*](templum Bhv. a. H.) aut[*](aut ll. H. iacet hv.) Capitolini[*](capi- tolium hv. a. H.) incendiis[*](incendii B2.).[*](cfr. XXXIV 84. Paus. V 17, 4. I 28, 2. Athen. XI 19 p. 782b. Martial. ep. VIII 51, 1. Cic.Verr. IV 14, 32.) Varro se[*](se et S e coni. J. f& B. ex O. et rv.) et aereum signum[*](sinum Havet (revue de philol. VIII 2 (1885) p. 146).) eius habuisse scribit[*](fcribit BS. -ipsit rv.). proximi ab eo in[*](in BG. om. rv.) admiratione Acragas[*](agragaf (adgr- R1) B2VR.) et Boëthus[*](boetus Rv. a. C (item infra).) et Mys[*](mis R.) fuere. exstant omnium opera hodie in insula Rhodiorum, Boëthi apud Lindiam Minervam, Acragantis[*](acra- gantis dhv. agr- ll.) in templo Liberi patris in ipsa Rhodo Centauros [*](Bacchae Centaurique v. a. S.) Bacchasque caelati[*](chelati B.) scyphi[*](scyphis R. in scy- hv. a. S.), Myos[*](mios VR.) in eadem aede[*](aede et Thv. a. S.) Silenos[*](filenof BS. -nus rv.) et Cupidines[*](cupidine d. -do hv. a. G.). Acragantis[*](agragantif B. acragentis V.om.hv. a. G.) et venatio[*](uenatus dTH.) in scyphis magnam[*](magna fama dTv. a. G(H).) faram habuit[*](habuit BG(S). est d.om. rv(H).).[*](cfr. Plin. XXXIV 47. 71. XXXVI 36.—anthol. Gr. I 106, 16 (Planud. IV 248).—cfr. Plin. XXXIV 84. 85. 90. Athen. XI 19 p. 782b. Plin. XXXVI 33. XXXV 136. XXXVI 39. Cic. de div. I 36, 79. Plin. XXXIV 91.) post hos[*](hoc B.) celebratus est Calamis[*](calamif & BG. om. rv. et om. SJ.), et Antipatro qui[*](anti- patro qui ego. -ter quoq, BS(D). -ter quoque qui U. -ter quinque r. -ter quique d2in ras.hv.) Satyrum in phiala[*](pialū R.) gravatum somno conlocavisse [*](lac. egoindicavi; excidit Diodorus: cfr. XXXIV 85. Oehmichen stud. Plin. p. 161.) verius quam caelasse dictus est ..., Stratonicus mox Cyzicenus, Tauriscus[*](tauriscus haG. -icius d. -icus VRv. laurif cuif B.). item Ariston[*](afrifton B. auriston V1.) et Eunicus[*](eunicus aG. elin- B. un- rd. onychus hv.) Mitylenaei [*](mytileni d (-ne v. a. G). mityl- R. -til- Va.) laudantur[*](laudantur dhG(J). -datur BVRav(U).) et Hecataeus[*](ecataeuf B. haec ad eius R.) et circa Pompei Magni aetatem
Pasiteles[*](praxiteles hv. a. S. cfr. § 130.), Posidonius Ephesius [hedys], Thracides[*](Thracides Furtwängler in Fleckeiseni annal. 113, 508. cfr. Oehmichen stud. Plin. p. 160. hedyftrachidef BD. -atides S. haedistadices a. iedisthra- cides (-tra- R) VR. laedus stratites (-iates C)hv.), qui proelia armatosque caelavit, Zopyrus, qui Areopagitas[*](areo- phagitaf B1. argo- B2. aregopag- V. ariop- a.) et iudicium Orestis in duobus scyphis HS[*](HS ll. G. pondo hv.) |XII|[*](|XII| BJ.XIIGS. XII rv.) aestimatis. fuit[*](fecit (ad superiora relatum) U.)[*](dein hv. a. S.)[*](duae ll. v(Brot.). binae C.) et Pytheas[*](phytheaf B. pyteas Rd.), cuius II unciae[*](uinciae B.) $X$ X???[*]($X$. X??? BS. xx Vhv. x dTH.) venierunt[*](uenerunt B2.): Ulixes et Diomedes[*](diumede B1.) erant in phialae emblemate Palladium[*](pelladium B1.) subripientes . fecit idem[*](et idem etVR.) et cocos magiriscia appellatos parvolis potoriis et e[*](et e ego. sed e VRdhv. e BS.) quibus ne exemplaria quidem liceret exprimere; tam opportuna iniuriae subtilitas erat. habuit et Teucer crustarius[*](cruftariuf Bhv. om. rdTO.) famam, subitoque ars haec ita exolevit , ut sola iam vetustate censeatur usuque[*](ufuque BS. usque Vd. nusq; R. usque adeo hv.) attritis[*](attritef B1.-itę f B2.) caelaturis sic,ne[*](fic ne ego. cfr. XVII 154. XXX 108. 109. fi ne B. si nec U. ne rv(J).) figura discerni possit, auctoritas constet[*](constat VR.). —(Argentum medicatis aquis inficitur atque[*](adq, B1. atque (-uae V) etiam (aet- V) VRdhv. a. S.) adflatu[*](adflato VR.) salso,[*](Th. lap. 51. 40. Diosc. V 108. Cels. V 14.) sicut in[*](in om.VR.) mediterraneis[*](medi- terranif (medt- B1) B.) Hispaniae.)—In argenti et auri metallis nascuntur etiamnum[*](etiamnunc Vdv. a. G.) pigmenta, sil[*](fil BB. fit r. fic dVen. fit hv.) et caeruleum. sil[*](fil BC cum B. fit r. fit d. quod hv.) proprie limus est. optimum ex eo quod Atticum[*](anticum VR.) vocatur, pretium in pondo[*](post (pro pondo) V.del. C.) libras $X$[*]($X$ II (Gron.) H. XII ll. XXII h. (X. XII B). XXXII v.) II; proximum marmorosum[*](mor- morofum B1. marmoro sub VRd. -rosum sub hv. a. H) dimidio Attici pretio.
tertium genus est pressum,[*](Vitruv. VII 7, 1 (Veget. mulom. V 26, 3. VI 28, 31). VII 3, 10.) quod alii[*](ali V.) Scyricum[*](scyricum hv(S). sty- (fti- B1) ll. sy- H.) vocant, ex insula Scyro[*](scyro hv (S). fty- B. ty- r. sy- H.), iam et ex Achaia[*](acaia B1.), quo[*](& BS. quod r. quidem d. quidem et hv (an recte?).) utuntur ad[*](ac B1.) picturae umbras, pretium in libras[*](libra Vd.) HS bini; dupondiis[*](dupondif B1D. dip- B2v. a. H. dupundius V.) vero detractis[*](tractif B.) quod lucidum vocant, e Gallia veniens. hoc autem et Attico ad lumina utuntur, ad[*](ad lumina utuntur ad Bhv. adluminatui r.) abacos non nisi marmoroso , quoniam marmor in eo resistit[*](refti- tit B.) amaritudini calcis. effoditur et ad xx ab urbe lapidem in montibus; postea uritur pressum appellantibus qui adulterant. sed esse falsum exustumque, amaritudine apparet et[*](et om.hv. a. S.) quoniam resolutum in pulverem[*](puluere VdaO.) est.[*](cfr. Plin. XXXV 42.) sile pingere instituere primi Polygnotus[*](poly- gnota sed VR.) et Micon, Attico[*](attica B2.) dumtaxat. secuta aetas hoc ad lumina usa est, ad umbras[*](umbram B1.) autem Scyrico[*](scyrico v(S). sty- ll. sy- hH.) et Lydio[*](lydo R.). Lydium[*](ludium B.) Sardibus emebatur, quod nunc omittunt[*](omittunt RaBrot.cfr. XXXI 107. XXXVI 69. ommitunt d. ommutuit BVD. obmut- hv(S).).[*](Diosc. V 106. Vitruv. VII 11, 1. Th. lap. 55.) Caeruleum harena est. huius genera tria fuere antiquitus: Aegyptium[*](aegypt' R.) maxime[*](maxime BS. quod ma- rv(D).) probatur[*](probatum BSJ.); Scythicum[*](fcithicum B.)mox[*](mox ego. cfr. 156. hoc ll. v. an potius umore, ut XXXV 187 (vel natiuum hoc e Theophr.)?) diluitur facile et, cum[*](& cum BS. cum r. cumque hv.) teritur[*](facile—teritur om.R.), in quattuor colores mutatur, candidiorem nigrioremve et crassiorem tenuioremve [*](& (om.hv)craffiorem tenuioremue (-que B) Bhav(S), om. rH.); praefertur huic etiamnum[*](etiamnum hv. -unc ll. J.) Cyprium. accessit his Puteolanum et Hispaniense, harena ibi confici[*](con- ficio R.) coepta. tinguitur autem omne[*](omni V. om???ia R.) et in sua[*](et in fua ll. v. an cum ifati (fua orto e fau=fati)? de mendo cfr. XXVI 39, de re XX 59. (XXII 2). Diosc. II 215.) coquitur herba bibitque sucum. reliqua confectura eadem quae chrysocollae.
Ex caeruleo fit quod vocatur lomentum,[*](cfr. Plin. XXXV 49.—Vitruv. VII 11, 1. Isid. XIX 17, 14.) perficitur id lavando terendoque[*](terendoque B(a?)S. -oue rv.). hoc est caeruleo candidius[*](candiduf B1.). pretia eius $X$ X[*]($X$ x H.. xx ll. x dT. XXIII hv.) in libras[*](libra Vrav. a. C.), caerulei $X$[*]($X$ VIII H. XVIII ll.hv. VIII dT.) VIII. usus in creta; calcis inpatiens. nuper accessit et Vestorianum[*](nestorianum hv.a. H.), ab auctore[*](actore V. ha- R.) appellatum. fit[*](& (pro fit) B.) ex Aegyptii[*](aegypti BVD.) levissima parte; pretium eius in libras[*](in libras om.VRdTS.) $X$[*]($X$ i H. xi ll. x. xi Brot. XL hv.) I. idem[*](ideo B. id est R.) et Puteolani usus, praeterque[*](praeter q.??? B2.) ad fenestras;[*](cfr. Plin. XXXV 46. (Diosc. V 107).—Vitruv. VII 14, 1. Diosc. V 106.) cylon[*](cylon BS. cyllon dT. cylonon V. cynolon R. cyanon Brot. e coni. Durandi. coclon h. coelon V.) vocant.—Non pridem adportari et Indicum coeptum est, cuius pretium $X$[*]($X$ VII S. XVII ll. XVIII dT. x. VIII H. XVII in libras hv.) VII. ratio in pictura ad[*](avt (pro ad) B2.) incisuras[*](incifura B.), hoc est umbras dividendas[*](diuidenda (-eda V1) sublimine VR.) ab lumine.— Est et vilissimum[*](uiliffimum BG. util- rdTO. subtil- hv.) genus lomenti, quod[*](quod BhS. quondam r. ....dam O. quidam B. quod dant v.) tritum[*](adtritum B2D. trit.. O.) vocant[*](uocant B(ad?)B.om. rhv (in horum archetypo videtur scriptum fuisse quoduocant tritum; inde quondam tritum).), quinis assibus aestimatum.
Caerulei sinceri experimentum in carbone ut flagret; fraus viola arida[*](arida B1.) decocta in aqua sucoque per linteum[*](lintium B1. lenteum R (fere semper).) expresso in cretam Eretriam. vis in medicina ut purget ulcera; itaque et emplastris adiciunt, item causticis. teritur[*](interitur R.)[*](dist. ego coll. Diosc.) autem[*](autem om.hv. a. H.) difficillime[*](diffi- cillime fil (ffil B1) BC. -llime sile hv. -llime dT. -lem est r.).[*](Diosc. V 108.)—Sil in medendo leniter[*](leuiter hv. a. S.) mordet adstringitque[*](acftringitq, B1. asft- B2.) et[*](& Bhv. om. r.) explet ulcera. uritur in fictilibus , ut prosit.
Pretia rerum, quae usquam posuimus, non ignoramus alia aliis[*](in allis hv. a. S.) locis esse et omnibus paene mutari annis[*](mutari annif BS. annis mut- rv(D).), prout navigatione[*](nauigationes hv. a. S.) constiterint[*](constituerint VRd.) aut ut[*](ut om.R.) quisque mercatus[*](mergatuf B1. mercatus—4 aliquis om.R.) sit aut aliquis praevalens manceps[*](mancipiif B2.) annonam flagellet, non obliti Demetrium a[*](a BG. om. rv. ) tota Seplasia[*](feplafia BG. s& lasia r. sell- a. hellade B. -dia v.) Neronis principatu accusatum apud consules; poni tamen necessarium fuit quae plerumque erant[*](erat B.) Romae, ut exprimeretur auctoritas rerum.
[*](cfr. Isid. XV 5, 3. Paul. Diac. s. v. dirutum aeire (p. 69).) Proxime dicantur aeris metalla, cui et in usu proximum[*](proxime BaG(S). -mo Re corr. -ma VdThv(H).) est pretium, immo vero ante argentum ac paene etiam ante aurum Corinthio, stipis[*](ftipif Bhv. stirpis r.) quoque auctoritas, ut diximus. hinc aera[*](aerea B1.) militum, tribuni aerarii[*](aerari B1D.) et aerarium,[*](33,43,138) obaerati[*](oberrati Va.), aere[*](et aere R(?)H. ab aere hv.) diruti[*](dicti hv. a. H.). docuimus quamdiu populus Romanus aere tantum signato usus esset: et[*](sit. sed et H.) alia[*](alia re ego. alia ll. v. alta coni. J. an potius alio, ut XIV 145, vel alias?)re vetustas[*](33,42 sqq.) aequalem urbi auctoritatem eius declarat[*](declar& Rd. -raret VTh(v. a. H praem. cum).), a rege Numa[*](regnum a B.) collegio tertio aerarium[*](aerarium BS. -iorum rv(D).) fabrum instituto[*](inftitutof B.).
[*](cfr. Plin. infra § 100. 117. Isid. XVI 20, 2. 3. Aristot. h. a. V 19 § 106 p. 552b. Antig. hist. mir. 84 (90).) Vena quo dictum est modo foditur[*](effoditur hv. a. S.) ignique[*](dignique B.) perficitur . fit et e lapide aeroso, quem vocant cadmean[*](cadmean B1J. -mian B2. -meam rS. -miam hv. cfr. § 4. 100.), 32,[*](32,95 sqq) celebri trans[*](celebri tranf BS. -ritas rv.) maria[*](maria BTS. -iam Va. in aria R. in asia dv.) et quondam in Campania, nunc[*](nunc & BS. nunc rv(J).) et in Bergomatium[*](bergomatium Bv. perg- r.) agro extrema parte Italiae; ferunt[*](italiam efferunt R.) nuper etiam[*](& Bahv. om. r.) in Germania provincia repertum.