Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

Ventum est ad summa naturae[*](na- tura et V.) exemplorumque per rerum ordinen, et ipsum sua sponte occurrit inmensum potentiae[*](potentia et VRd.) occultae documentum, ut prorsus neque aliud ultra quaeri debeat nec par[*](par aut v. a. S. pars E.) ac simile possit[*](posset E.) invenir, ipsa[*](ipfa Bv. -am r.) se vincente[*](utcente V. inueniri E.) natura, et quidem numerosis modis. quid enim[*](enim om.V.) violentius[*](uiolentif B1.) mari ventisve[*](uentifue BEv. befteifue rf.) et turbinibus[*](tur minibuf B1.) ac procellis? quo maiore hominum ingenio[*](ingenio ll.v. an inuento? cfr. XVII 98. XXXVII 60.) in ulla[*](ulla B1EG. nulla rv.) sui[*](fua BS, ut VI 24, sed cfr. XXXI 83. XXXVII 136. 159. XXI 103. XVII 153. IX 103. IV 23.) parte adiuta[*](adiu////ta B.) est quam velis remisque? addatur his[*](bis V.) et reciproci[*](reciproti V.) aestus inenarrabilis vis versumque totum mare in flumen.[*]((cfr. Plin. IX 79. 80). Aristot. h. a. II 14 extr. Ovio. hal. 99. Oppian. I 213. Aelian. II 17. Isid. XII 6, 34.)

tamen omnia haec pariterque eodem inpellentia unus ac parvus admodum pisciculus, echenais[*](echenaif B2(E?)J. cfr. index et § 148. codd.ABad Ovio. hal. 99 ed. Haupt. school. Bern. ad Lucan. VI 675. -nif B1. -neis v (cfr. § 139. IX 79). echineis V. ethi- R.) appellatus, in se tenes.

ruant[*](et p. 49, 1 tenet ruant BEv. cfr. Isid. tenuerant r.) venti licet, saeviant procellae: imperat furori viresque [*](& BEv. om. r.) tantas compescit et cogit stare navigia, quod non vincula ulla, non ancorae[*](anchorę B2v. a. C. cfr. IX 83.) pondere inrevocabili iactae[*](factae Ev. a. C. lacte V.). infrenat[*](interfrenat VR.) impetus et domat mundi rabiem nullo suo labore, non renitendo[*](renitendo B2F2dTS. retin- rv.) aut alio modo quam adhaerendo[*](aut—adhaerendo BEv. om. r.).[*](cfr. Serv. ad Verg. Aen. VIII 699.) hoc tantulo [*](haec tantilla v. a. H. an hoc tantulū?) satis est, contra tot impetus ut vetet ire navigia. sed[*](sed ll.v. an ecce?) armatae classes inponunt sibi turrium propugnacula, ut in mari quoque pugnetur velut e muris. heu vanitas humana, cum rostra illa aere ferroque ad ictus armata semipedalis inhibere possit ac tenere devincta[*](deuincta B2Rv. -inta V. -icta B1dT. -ictam b.) pisciculus[*](pifciculuf B2bdv. -lif r.)! fertur Actiaco Marte[*](marte Bbd2v. mare Vd1. -ri R.) tenuisse praetoriam navem Antoni properantis circumire et exhortari suos, donec transiret in aliam, ideoque Caesariana classis impetus maiore protinus venit. tenuit et nostra memoria Gai principis ab Astura[*](ab aftura dv(J). abftura Bb. -tur r. astura S(D).) Antium renavigantis—ut res est[*](ut ref. eft B (apice litterae t in ut minuto). uires. est D.), etiam auspicalis pisciculus, siquidem novissime tum in urbem reversus [*](dist. ego.) ille imperator suis telis confossus est—, nec longa fuit illius morae admiratio, statim causa intellecta, cum e tota[*](&//ota B1.) classe quinqueremis sola non proficeret[*](proficeret Rbv. -fecerit r.), exilientibus protinus qui[*](qui BS. quid VRd1. qui id d2bv(D).) quaererent circa navem[*](nauim Vd2v. a. S.). invenere[*](in- uenire V.) adhaerentem gubernaculo ostenderuntque Gaio indignanti[*](indignati B1.) hoc fuisse, quod se revocaret[*](reuocet VR.) quadringentorumque remigum obsequio contra se intercederet. constabat peculiariter miratum[*](mira- tur B1.), quomodo adhaerens tenuisset nec idem polleret in navigium[*](nauigio R) receptus. qui tune posteaque videre

eum, limaci[*](limachi B1.) magnae similem esse dicunt. nos plurium[*](plurimum VRf. -morum dTv. a. G.) opiniones posuimus in natura aquatilium, cum de eo diceremus, nec dubitamus idem valere omnia ea[*](ea BS. om. rv.) genera[*](tenera VR.), [*](9,79 sq.) cum celebri et consecrato etiam exemplo[*](exempli R.) apud Cnidiam[*](indiam B1. cind- R. conidia E. gnidiam d(?)v. a. S.) Venerem[*](uentrem B1. uenire VR. inueniri B2.) conchas quoque esse[*](esse om.VRdv. a. S.) eiusdem potentiae credi[*](credi om.Vd1f.) necesse sit.[*](Ovid. hal. 99. Isid. XII 6, 34.) e nostris quidam Latine[*](latinis Ev. a. H.) moram[*](moram BVRS. remo- d(?)Ev(D). cfr. Isidor. (Ovid.) schol. ad Lucan. VI 675 cod. Berol. ed. Weber; contra schol. Bern. ad Lucan., Servius ad Verg. Aen. VIII 699.) appellavere eum, mirumque, e Graecis alii lubricos partus[*](par- tos V.) atque pro cidentes[*](producentes VR.) continere[*](continere B. -ri rv.) ad maturitatem adalligatum[*](adalligatū ego. -to BS. -to eo rv(D).), ut diximus[*](9,79) prodiderunt, alii sale[*](salem E.) adservatum adalligatumque gravidis partus[*](partu///f B. -tuus D.) solvere, ob id alio nomine odinolyten[*](odinolyten BS. -luten VR. -lutem T. odynolytem d(?)H. -lyontem v. deEnon constat.) appellari[*](appellaturi VR.) quocumque modo ista se habent[*](habent B1VREG(J). -eant B2(manu rec.)dv(Lugd.). cfr. Frobeen p. 34.), quis ab hoc[*](ad hoc B1.) tenend navigia exemplo de ulla potentia naturae vique[*](ui//qu//e & B(Gron.)S. ut quae et V. ut quae E. atque et R. atque dv.) et effectu in remediis sponte[*](//fponte B.) nascentium rerum dubitet?

[*]((cfr. Plin. IX 143). Oppian. II 56. 58. Aelian. IX 14. Isid. XII 6, 45.) Quid? non[*](quid non ll.S. quin v.) et[*](et Bd2TEv. est r.) sine hoc exemplo per se satis esset ex eodem maria[*](mare B1.) torpedo? etiam procul et e longinquo, vel si hasta virgave attingatur, quamvis praevalidos lacertos torpescere, quamlibet ad cursum veloces alligari pedes? quod si necesse habemus fateri hoc exemplo esse vim aliquam, quae odore tantum et quadam[*](quaedam V.) aura corporis sui adficiat membra, quid non de remediorum omnium momentis sperandum[*](separan- dum Vd1.) est?

[*]((cfr. Plin. IX 155). Aelian. II 45. schol. Nicand. al. 465. cfr. Aelian. XVI 19.) Non sunt minus mira quae de[*](de BdC. e rv.) lepore marino traduntur . venenum est[*](est om.RE.) aliis in potu ant cibo datus, aliis etiam visu[*](uisu BS. -sus dv. uis r.), siquidem gravidae[*](grauidę B2in marg., om.B1.), si omnino adspexerint feminam ex eo genere dumtaxat, statim nausiant et[*](nausea et v. a. S.) redundatione [*](redundationem B1VE. (an nausiam et redun- dationem stomachi uomitu fatentur?).) stomachi vitium fatentur ac deinde abortum faciunt[*](faepe B1.). remedio est[*](et in V.) mas ob id induratus sale, ut in bracchialibus[*](brachialibus B2v. a. S. bractea- R.) habeant. eadem res in maria[*](marinae V. -ri et v. a. S.) ne tactu quidem nocet. vescitur[*](ueftitur B1.) eo unum tantum animalium, ut non intereat, mullus[*](mulus R.) piscis; tenerescit tantum et inertior[*](inertior B1J coll. XX 252. XXXI 82. ingratior rv(D).) viliorque fit.[*](Isid. XII 6, 25. Pl. iun. 108, 6–12. Diosc. de ven. 30. § 10: (cfr. Plin. IX 7).) homines, quibus inpactus[*](in paftu Tv. a. G. cfr. Isid.) est, piscem olent[*](tollent VR.); hoc primo argumento[*](argumentū R.) veneficium id deprehenditur. cetero moriuntur totidem in[*](in BS.om. rv.) diebus, quot[*](quod B1V.) vixerit lepus, incertique temporis veneficium[*](beneficium VE. bef- B.) id esse[*](id effe BdEv. de fe r.) auctor est Licinius Macer. in India adfirmant non capi viventem invicemque ibi hominem illi pro veneno esse ac vel digito[*](digitū VR.) omnino in mari tactum mori, esse autem multo[*](mulio VR.) ampliorem, sicuti[*](sicut VRdv. a. S.) reliqua animalia.

luba in iis[*](iis BEv(S). his rC.) voluminibus, quae scripsit[*](fcribfit B.) ad C[*](C. om.B. cum b. caium v. a. Lugd.). Caesarem Aug. F. de Arabia, tradit mitulos[*](mitulos B1G. uit- rdTv. marinos add.dTv. a. G(H).) ternas heminas capere, cetos[*](coetos V. et hos E.) sescentorum pedum[*](pedum —20. 21 trecentorum B2in marg., om.B1.) longitudinis et trecentorum sexaginta latitudinis in flumen Arabiae[*](Arabim U 705 coll. IX 7.) intrasse[*](intra se V.),

pinguique[*](pinguit qua R. -gitquae V.) eius[*](ei R.) mercatores negotiatos[*](negotiate (in eg- V) VR. -ator b. -atores (del. mercatores) v. a. H.), et omnium pi scium adipe camelos perungui[*](perungere G.) in eo situ[*](sito V.), ut asilos[*](afilo B1.) al iis[*](his VRdC.) fugent odore.

[*](Ovid. hal. 9–18. Oppian. II 40. Aelian. 1 4. Isid. XII 6, 30.—Ovid. hal. 23–26. Oppian. III 121. Cassiod. ep. XI 40. Isid. XII 6, 24.) Mihi videntur mira[*](. m . iura R.) et quae Ovidius prodidit[*](prodit VR1f.) piscium ingenia in eo volumine, quod halieuticon[*](halle uticon B. haliaeu- V.) inscribitur [*](infcri- bitur Bv. scr- r.): scarum[*](fcavrum B2. car- E.) inclusum nassis[*](naffa B2in marg.) non fronte[*](forte E.) erumpere nec infestis viminibus caput inserere, sed aversum[*](aduersum VRf.) caudae ictibus crebris laxare fores atque[*](aque B. at quae V.) ita retrorsum repere[*](repere BdT. erep- VS. aerep- R. erip- E. erump- v.), quem luctatum eius si forte alius scarus[*](fcauruf B.) extrinsecus videat, adprehensa mordicus cauda adiuvare nisus erumpentis[*](erumpenti if B1.); lupum rete circumdatum harenas arare cauda[*](caudae B1.) atque ita condi, dum[*](con- ditum Ev. a.(P) H. candidum VdT.) transeat[*](transire v. a. H. cfr. Isid.) rete[*](retem E. recte R. -tae V.);[*](Ovid. hal. 27–30. Oppian. III 127. Aelian. I 33.—Ovid. hal. 31–37. Isid. XII 6, 44.—Ovid. hal. 38. 39. Oppian. III 482. 520.) murenam maculas adpetere ipsas consciam teretis ac lubrici tergi, tum[*](tum ll.v(D). cum J.) multiplici flexu laxare, donec evadat; polypum hamos adpetere bracchiisque complecti, non morsu, nec prius dimittere, quam escam[*](aescam E. scam VR.) circumroserit[*](cumroserit VR.), aut harundine levatum extra[*](leue cum ex utra VR.) aquam, scit et mugil[*](mogil V.) esse in esca[*](aesca E. eso VR.) hamum insidiasque non ignorat, aviditas tamen tanta est, ut cauda verberando excutiat cibum.[*](Ovid. hal. 39–42. 43–45. 46–48. (cfr. Plin. IX 182).) minus in providendo lupus sollertiae habet, sed magnum robur in paenitendo[*](penitendo VVen. appet- b.). nam is, ut[*](is ut ego. fi in B1. fi B2S. ut rv. cfr. nota ad XXVI 6) haesit in hamo;

tumultuoso discursu[*](difcuffu (eadem fere specie qua -urfu) BJ coll. Ovidii codd.AB (ed. Haupt). de mendo cfr. XXXIV 107. XXXV 97. VIII 214.) laxat volnera, donee excidant insidiae. murenae amplius devorant quam hamum, admovent[*](admouentque d(?)v. a. S.) dentibus lineas[*](le ineaf B1.) atque ita erodunt. anthias[*](anthias D cum U 705 coll. IX 182. -iam H cum Gesnero ex Ovidio. pithiaf B. -asim dT. phithias (-tias R) in VR. pythiasi (-bias b2. -heas v) id bv.) tradit[*](tradit eaf B. -dunt b.) idem infixo hamo invertere se, quoniam sit in dorso cultellata[*](cultel- lata TS. -tu V. -to rdbv. cfr. VIII 91.) spina[*](fpinea B. ei spina VRdTH.), eaque[*](eaque RdTH. ea quae V. quae B. que bv.) liniam[*](liniam B1VS. -niem R. -neam rv(D).) praesecare.

[*](Isid. XII 6., 43.—cfr. Plin. XX 261.—Isid. XII 6, 6.)Licinius Macer murenas[*](senas V.) feminini tantum sexus esse tradit et concipere e[*](a (pro e) Vf.) serpentibus, ut diximus[*](ut diximus—8 serpentibus om.VRd.)—ob id [*](9,76) sibilo a piscatoribus tamquam a serpentibus evocari et capi[*](dist. D.)—et pinguescere[*](& pin- guefcere BS. ping- rv. fortasse exciderunt aliqua.), iactato[*](iactato B (o in ras.) D. -atu EdTB(H). iacta in VR. lactatu v. a. B(C).) fusti non interemi[*](interimi B2Rv. a. J. cfr. nota ad XXIX 65.), easdem ferula protinus. animnam in cauda habere certum est eaque icta celerrime exanimari[*](exanimari om.R.), ad[*](at Rd(?)v. a. S. a E.) capitis ictum[*](ictum BS. -tu rv.) difficulter. novacula pisce[*](pifcef B. pifcef B.) qui attacti[*](qui attacti S(D). quiatac ti B. quae & tacta (attacta J) rJ. quae tacta v.) sunt, ferrum olent. durissimum esse piscium constat qui orbis vocetur; rotundus[*](rutunduf B1. ro- tundum E.) est[*](eft BES. et r. est et v.), sine squamis[*](squamis is VR.)[*](uncos ego posui. verba, fortasse post demergant (§ 15) perti- nentia, e margine in alienum locum transierunt.) totusque capite constat.—(Lolligo[*](lolligo BS. miluago (Isid.)rv.) quotiens cernatur extra aqnam volitans, tempestates nuntiari)[*](nuntiari ego. mutari ll.v. minitari Verc. cfr. XVIII 361. mutari designat Isid. an potius nuntiantur vel nuntiat?).— Trebius Niger[*](niger actor est d(?)v. a. D.) xiphian[*](xipian B1.),[*](Isid. XII 6, 36. (cfr. Plin. XVIII 361).—Aristot. ap. Athen. VII 96 p. 314e. Ovid. hal. 97. Aelian. XIV 23 med. Isid. XII 6, 15.—Isid. XII 6, 47.) id est gladium, rostro mucronato

esse, ab hoc[*](ad hoc B.cfr. § 6.) naves perfossas mergi; in oceano ad[*](dist. ego.) locum Mauretaniae, qui Cottae[*](cottae BD cum U 706 coll. V 2 et Strab. XVII 3, 2 p. 825. coctue V. -te Rd. -ta b. /////ta E. Cotte S. Cotta v.) vocetur, non procu Lixo flumine idem lolligines evolare ex aqua tradit tanta multitudine, ut navigia demergant.

[*]((cfr. Martial. ep. IV 30).—Aelian. XII 30. Nymphodorus ap. Athen. VIII 3 p. 331e.) E manu vescuntur pisces in pluribus quidem Caesaris villis, sed—quae[*](se quae R. seque Vd. aeque U 707.) veteres prodidere in stagnis non piscinis, admirati—in Heloro[*](heloro B1D. -re rdTv. a. B. Eloro B.) Siciliae[*](ciliciae B.) castello non[*](non om.B.) procul Syracusis[*](fupracufif B.), item in Labrayndi[*](labra- yndi ll. J. -amdi d. -andi TS. -andei H. -adii G. labra Cnidii v.) Iovis fonte anguillae[*](anguillae BS. -llas hae (et hec b. et eae v) rv (U 707). -llae hae D.) et inaures additas gerunt, similiter in Chio iuxta Senum delubrum, in Mesopotamiae quoque fonte Chabura, de quo diximus, pisces[*](pisces fD. -ce BVdEv. a. B. om.R(?)B.).[*]((cfr. XXXI 22. Varro r. r. III 17, 4). Aelian. VIII 5. Polycharm. et Artemidor. ap. Athen. VIII 8 p. 333d-f.—Lucian. de Syria dea 45.) nam in Lycia[*](lyciae RB.) Myris[*](myris R(E?)G. myrris dT. murif B. miris Vv. a. B. Limyra B.) in fonte Apollinis , quem Curium[*](curium ll.v(G). Dinum B. Surium S cum Meinekio ad Steph. Byz. p. 582,18.) appellant, ter fistula vocati[*](uocati BS. euo- rv(D). cfr. infra.) veniunt [*](31, 37) ad augurium. diripere eos carnes abiectas[*](obiectas R(?)C.) laetum est consultantibus[*](consulan- tibus V.), caudis abigere dirum. Hieropoli[*](hierapoli R(?)v. a. J.) Syriae in lacu Veneris aedituorum vocibus parent, vocati veniunt exornati[*](dist. U 707.) auro, adulantes[*](adorantes VR.) scalpuntur, ora[*](hora V.) hiantia manibus inserendis[*](inserendis—p. 59, 12 contra uiscum inVRiterata leguntur (VaRa); cfr. praefatio.) praebent. in Stabiano Campaniae ad Herculis petram melanuri in mari panem abiectum rapiunt, iidem[*](ibidem VVaRRaT.) ad nullum cibum, in, quo hamus sit, accedunt.

Nec illa in novissimis mira, amaros esse pisces ad Pelen insulam et ad Clazomenas[*](clazomenfaf B.), contra[*](contra ad v. a. S. an circa?) scopulum[*](cope- lum B.) Siciliae [*](siciliae ll.v. Scyllae D cum U 707. an Scyl- lam Siciliae? cfr. III. 87.) ac Leptim Africae et Euboeam[*](aeuoaeam V. eueoeam VaRa. euoeam R.) et Durrachium, rursus ita salsos, ut possint salsamenta existumari, circa Cephallaniam[*](cephalania VVaRRad. -leniam v. a. S.) et Ampelon[*](palon (pro paron) B.), Paron et Deli petras, in portu eiusdem insulae dulces. quam differentiam pabulo[*](babulo B.) constare non est dubium.[*]((cfr. Athen. IV 16 p. 139b. 17 p. 140b. Isid. XII 6, 12. 13).) Apion piscium maxime mirum[*](maxime mirum ego. maxi- mum ll. v. an excidit(ante Apion) alterum exemplum piscis aliquo loco non muti? cfr. index.) esse tradit porcum, quem Lacedaemoni[*](lacedaemonii RRad (?) v. a. S(J).) orthagoriscum[*](orthagoriscum S. cfr. § 149. orthra- B. orum tha- BVVaRRadf. ftagoriscum E. oft- v.) vocent [*](uocant VVav. a. S.); grunnire eum, cum capiatur. esse vero illam naturae accedentiam[*](accedentiam BE. accid- rv.)[*](dist. v. a. J. cfr. index.)—quod magis miremur—etiam in locis quibusdam, adposito occurret[*](occurr& BS. -rrit rv.) exemplo, siquidem salsamenta omnium generum in Italia[*](italiam VVaRRa.) Beneventi[*](uene- uenti B1. (ben- B2in marg.).) refici[*](refecti B. recenti E. -ntia refici (eff- B) v. a. H.) constat.

[*](cfr. Fest. p. 253a, 20. s. v. pollucere.) Pisces marinos in usu fuisse protinus a condita Roma auctor est Cassius Hemina, cuius verba de ea re subiciam: Numa constituit ut pisces, qui squamosi non essent, ni pollucerent[*](pollucerent B(E?)G cum Budaeo. -uerent (pull- Va) VaRad. -uerint VR. -incerent v.), parsimonia[*](parfimonia H cum Scaligero. patrim- ll.v.) commentus [*](conuentus BEv. a. B (praem. ad).), ut convivia publica et privata cenaeque ad pulvinaria facilius compararentur[*](conparentur VVaRRaf.), ni qui ad[*](neque ad B.) polluctum[*](polluc VVaRRad. pollinctuin v. a. G.) emerent pretio minus parcerent eaque praem ercarentur.

[*](Isid. XVI 8, 1. – (Diosc. V 138).) Quantum apud nos Indicis[*](inuicif B.) margaritis pretium est, de quis[*](quif BS. quibus rv.) suo loco satis diximus, tantum apud Indos[*](9,104 sqq.) curalio[*](curhalio BD sed cfr. XIII 142 (M). XXXVII 153. 164. in coralio (cur- Gbv. a. S.); namque[*](quamque B.) ista persuasione gentium constant[*](conftat BV.). gignitur et in Rubro quidem mari, sed nigrius, item in Persico [*](in fuperfico V.)—vocatur[*](uoca B.) lace[*](lace BD. iace (-cae Va) rv.)—laudatissimum in Gallico sinu circa Stoechadas[*](fthechadas Va orcadas E. orcha- v. a. G.) insulas et in Siculo circa Aeolias[*](aeolias fH. aeolidas B2. aeal- B1 eolias VVa. -ia b2 aelia b1. heliam v. deRRanon constat) ae Drepana[*](drepana dfS. -num bv. deprana r.). nascitur et apud Graviscas[*](grabis VVaRRa) et ante Neapolinu Campaniae maximeque rubens, sed molle et ideo vilissi mum Erythris.[*](Diosc. V 138. Isid. XVI 8,1. (Theophr. lap. 38). Solin. 2, 41. (cfr. Ovid metam. IV 750. XV 416).) forma est ei[*](ei Ev(D). & B.om.rS.) fruticis, colos viridis. bacae eius candidae[*](candidiae B.) sub aqua ac molles, exemptae confestin durantur et rubescunt qua corna[*](corna Bv. corona r.) sativa specie atque magnitudine. aiunt tactu[*](adiunt tactu VaRa. adiuncta VR.) protinus lapidescere, si vivat itaque occupari evellique retibus aut acri ferramento praecidi, qua de causa curalium[*](curalium dC. curha- D. cyra- Ra. cyrha- Va. cirha- BR. cirba- V. chira- E. chera- v. a. B. cera- B. cfr. § 21.) vocitatum[*](uocita- tium B.) interpretantur probatissimum[*](probantiffimum B.) quam maxime[*](quam maxime—15. 16 ra- mossimum om.VVaRRad.) rubens et quam ramosissi mum nec scabiosum aut lapideum aut rursus inane e concavum.[*](Solin. 2, 42. Geopon. XV 1, 31) auctoritas bacarum eius non minus Indorum viris quoque pretiosa est quam feminis nostris uniones Indici[*](indiciif B.). harispices[*](harispisces VVa arisp- RRa. haruspices S. aru- d(?)v.) eorum vatesque inprimis religiosum io gestamen amoliendis periculis arbitrantur. ita et decore et religione gaudent. prius quam hoc notesceret[*](nos deceret (-cet et R) VVaRRadTf.), Gall

gladios, scuta, galeas adornabant eo. nunc tanta paenuria est[*](eft BEv. et r.) vendibili[*](uendibile B1.) merce, ut perquam raro cernatur in suo orbe.[*](Diosc. V 138. (eupor. II 61) Marc. 16, 99. 17, 28.) surculi infantiae adalligati tutelam habere creduntur contraque torminum[*](torm???t//um B2.) ac vesicae et calculorum[*](ac calculorum BS (& et a inter se confusis). cfr. Müller de stilo p. 67.) mala in pulverem igni[*](igne dv. a. S. nigri V.) redacti potique[*](pontiquae R. poti VVa(?)S.) cum aqua auxiliantur, simili modo ex vino poti aut, si febris sit, ex aqua somnum [*](dist. S.) adferunt—ignibus diu repugnat[*](repugnant d(?)v. a. S. (an ignibus diu repugnat pertinent ad finem § 22 post concavum?).)—, sed eodem medicamine saepius poto tradunt lienem quoque absumi. sanguinem reicientibus[*](fcientibus VVaRRad.) excreantibusve medetur[*](medentur d(?)v. a. S.) cinis eorum ;[*](dist. J.) miscetur oculorum medicamentis, spissat enim ac refrigerat, ulcerum cava explet, cicatrices extenuat.

[*]((cfr. Plin. XXIX 60).) Quod ad repugnantiam rerum attinet, quam Graeci antipathian[*](antiphatian B. -patian VVaRd. -patiant Ra.) vocant, nihil est usquam[*](ufqua B1.) venenatius quam in mari pastinaca, utpote cum radio eius arbores necari dixerimus. bane tamen persequitur galeos[*](galevof uel galvof B2.), idem [*](9,155) et alios quidem pisces, sed pastinacas praecipue, sicut in terra mustela[*](muf telae B2(S).) serpentes[*](ferpentef B1VaRadv. -tif rS.)—tanta est aviditas ipsius veneni—percussis vero ab ea medentur[*](medetur dv. a. S.) et hic[*](hic v. hii Rad. hi ll.S.) quidem, sed et mullus ac laser,

[*]((cfr. Plin. VIII 109). Diosc. II 26. schol. Nicand. ther. 565. Aelian. VI 34. Isid. XII 2, 21.) spectabili[*](specta- bilis d(?)Ev. a. S.) naturae potentia , in iis quoque, quibus et in terris victus est, sicut[*](ficut BS. fic et E. ficut et rv.) fibris[*](febris VVaRRa.), quos castoras[*](catoras V. castores v. a. S.) vocant et castorea[*](uocantef; caftorea B.) testes eorum. amputari hos ab ipsis, cum capiantur, negat Sextius diligentissimus medicinae, quin immo parvos esse substrictosque

[*](et p. 58, 1 substructosque VVaRRad.) et adhaerentes[*](adhaerentef B2Radv(D). -tif rS.) spinae, nec adimi sine vita animalis posse; adulterari[*](adultarari B1.) autem renibus eiusdem, qu sint[*](fint VVaRRav. funt BEdS. (dem qui funt grandes Bin ras.).) grandes, cum veri testes parvi admodum reperiantur praeterea[*](preterea B.locus adhuc corruptus videtir; ex- spectaveris potius ne vesicam quidem (sc. communem) esse, cum sint gemini folliculi ... in iis inveniri sqq. cfr. Diosc.) ne vesicas quidem esse,[*](Diosc. II 26.) cum sint geminae, quod nulli[*](nulli Bdv. -lla r.) animalium; in iis[*](iif Bv. his rC.) folliculis[*](folliculof B2.) inveniri liquorem[*](liquorum VVaR.) et adservari [*](adseruari B1Ra (?)v. -re E. seruari VVaRdTf. obferuari B2 (ob in ras.). cfr. § 31 extr. 79.) sale[*](fale/// B.); itaque inter probationes falsi[*](falfi V.) esse folliculos[*](folliculif B1.) geminos ex uno nexu dependentes, quod ipsum corrumpi fraude conicientium cummim[*](ci//mi//num B2. gummim T. -mi d(?) v. a. S.) cum[*](pū R. phum V.) sanguine aut Hammoniacum , quoniam Hammoniaci[*](quoniam hammoniaci om.B.) coloris[*](colores Va. -re D.) esse debeant[*](debent B2. add. tunicis B e Diosc.) circumdati , liquore veluti mellis cerosi, odore[*](odores Va. -ris [grauis] v. a. H.) graves, gustu amaro et acri, friabiles[*](fr//agilef B2 (g in ras.).). efficacissimi e Ponto Galatiaque, mox Africa.[*](Diosc. II 26. (Scribon. 10). eupor. I 11. 10. Pl. iun. 91, 23. Diosc. eupor. I 15. Celsus III 20. (cfr. infra § 132).) sternumenta[*](fternutamenta B2(man.rec.)dv. a. H.) olfactu movent[*](mouenti B. -te S.). somnum conciliant cum rosaceo et peucedano peruncto capite et per[*](et perpoti B1. -rloto B2 (l in ras.).) se poti ex aqua, ob id phreneticis utiles; iidem[*](idem BVVaD. item RRadbv.) lethargicos odoris[*](an odore?) suffitu[*](fufflatu B2(man. rec.)D. cfr. § 124.) excitant[*](exulant B.) volvarumque[*](uuluarumque VVav. a. S. ani- morumque B2.) exanimationes vel subditu[*](fubditu B1VaRaS. -to VRd. -ti bv. fubito B2.), ac[*](ac B1ES. a B2. et rv.) menses[*](mefef B1Va. meffef V. mentef B2.) et[*](ac d(?)v. a. S.) secundas[*](fecundas fcient B2.) cient II drachmis cum puleio ex aqua poti.[*](Diosc. II 26. (Scribon. 101).—Diosc. eupor. II 40. 41.) medentur et vertigini, opisthotono[*](opistho- tuno VVaRRa. -otonis d(?)v. a. S.), tremulis, spasticis[*](fpafmaticif B2.),

nervorum vitiis, ischiadicis[*](schiadicis (sci- Va) VVaRRa. ///fchiaticif B2 (ti in ras.).), stomachicis, paralyticis, perunctis omnibus, vel triti[*](tritisB2.) ad crassitudinem mellis cum semine viticis[*](unicis VR. uitiis b1. uitisB2.) ex aceto[*](& aceto BVVa.) ac rosaceo. sic et contra comitiales sumpti, poti vero contra inflationes, tormina[*](tormenta ueneni B2 (t et i in ras.).), venena. differentia[*](differentif (f in ras.) ta//men (men in ras.) contra cętera (c et t in ras.) eft B2D.) tantum contra genera est mixturae, quippe adversus [*](aduerfū B2.) scorpiones ex vino bibuntur, adversus phalangia[*](phalangiae (om. et) B1. fphalangiae mors' (hoc in marg.) B2.) et araneos[*](// araneof B1. ara- neas E. //& ranę B2.) ex mulso ita, ut vomitione[*](uomitione dv. -tiones VVaRRaE. -ti//// B1. -tu B2.) reddantur[*](////////antur B1. eiciantur B2.) aut ut contineantur [*](aut ut contineantur om.B. (retin- v. a. S.).) cum ruta, adversus chalcidas cum myrtite[*](myrto (o in ras.) B2.), adversus cerasten et presteras[*](presteras bv. -sicras dT. praesi- (persi- V) VVaRRa. praeftem B.an prestera?) cum panace[*](panacea E.) aut ruta ex vino, adversus ceteras serpentes cum vino. dari binas drachmas [*](datis (t in ras.) binif drachmif B2.) satis[*](fatif B1. Scitif (ci in ras.) B2. satis est rv.); eorum, quae adiciantur, singulas[*](fingulif B2.).[*](Diosc. II 26. eupor. II 141. Nicand. al. 307. (cfr. Scribon. 192).—cfr. Diosc. eupor. I 60. Gels. VI 7, 8.) auxiliantur privatim contra viscum[*](uifum V.) ex aceto, adversus aconitum ex lacte aut aqua, adversus helleborum[*](helleborum v(J). ell- ll.C.) album ex aqua mulsa nitroque. medentur et dentibus infusi cum oleo triti in aurem, a cuius parte doleant[*](dolori BdS. -re VR. -ribus bv.), aurium dolori melius, si cum meconio[*](meconto VR.). claritatem[*](claritate B.) visus[*](uifuuf B1D. usus V.) faciunt cum melle Attico[*](antico V. -iquo R.) inunctis[*](inunctif B1VT. -ti//B2. -ti rv. cfr. XXV 143. 144.). cohibent singultus ex aceto. urina quoque fibri[*](fibri dbv. febri r.) resistit venenis et ob id in antidota additur. adservatur[*](obferuatur B2.) autem optume in sua vesica, ut aliqui existumant.

[*](Isid. XII 6, 56.—(Aristot. h. a. VIII 17 § 113).) Geminus similiter victus in aquis[*](in aquis om.B.) terraque

et[*](& Bv(S). in V.om. rH.)[*](dist. H) testudinum effectusque par[*](pari B2v. a. H(SJ).), honore habendo vel proptes excellens in usu pretium figuraeque[*](figuraeque BVRdTfS. natu- B. fiturae quae uero E figuraeque uera v.) proprietatem. sunt ergo testudinum genera terrestres, marinae[*](marinaeue VRdf.an recte? cfr XVIII 78. Müller de stilo p. 68. 69.), lutariae[*](lutoriaę B2.) et[*](et om.Ev. a. C.) quae in dulci aqua vivunt. has quidam e[*](e BRdv. a V.om.EB.) Graecis emydas appellant.

[*](Diosc. II 97. cfr. Nicand. ther. 700. (Diosc. eupor. I. 115. 155. 157). Diosc. eupor. I 41.) Terrestrium carnes suffitionibus[*](suffitionibus RdTG. suffict- VE. fuffect- B. suffus- v.) propriae[*](proprieque V.) magicisque[*](magifq. B.) artibus[*](artvbuf B2.) refutandis[*](refutantif B1. refotandif B2.) et contra venena salutares produntum plurimae in Africa. hae ibi[*](hae//ibi B. (fuit aut haec ibi aut hae ubi, ut distingui possit in Africa hae, ubi).) amputato capite pedibusque pro antidoto dari dicuntur et e[*](et e J. cfr. § 45. 58. /////e B1. et et V. et ex Rd(?)v(D). et E. hę B2S.) iure in cibo[*](cibof B.) sumptae[*](sumpta et E.) stru mas[*](struma VR.) discutere, lienes tollere, item comitiales morbos sanguis earum claritatem visus[*](uifuuf B1D.) facit, discutit[*](discutit ego. om. ll. v. cfr. § 70. XXVIII 94 extr.) suffusiones[*](fuffufionef B1dS. -oni B2D(cum seqq. non apte iungens et contra usum Plinii num. plurali utentis). -onesque REv. suffucansque V.) oculorum[*](oculorum tollit v. a. D.). et[*](et om.R.) contra serpentium omnium et araneorum ac simlilium[*](similia/// R.) et ranarum[*](& ranarum BEv(S) om. rH.) venena auxiliatur[*](an auxiliantur (sc. testudines)?) servato[*](seruatur V1. -tus V2.) san guine in farina pilulis factis et, cum opus sit, in vino datis. felle testudinum cum Attico[*](antico R. arantico Vf.) melle glaucomata in ungui prodest.[*](Pl. iun. 67 1. 2. Marc. 34, 22.) scorpionum plagae instillant[*](instillant ego. -ari ll.v.). tegiment cinis vino et oleo subactus pedum rimas ulceraque[*](ulcerafq. B1.) sanat squamae[*](squama E.) e[*](e dv. ef B. et VE. as R.) summa[*](imma V.) parte derasae et in potu datae vene

rem cohibent. eo magis hoc mirum, quoniam totius tegimenti [*](mirum tamen totius regimenti V.) farina accendere[*](accidere B1. accendente V.) traditur libidinem. urinam aliter earum quam in vesica[*](uefica// B. -cis VTfH.) dissectarum inveniri posse non arbitror et inter ea[*](inter ea ll. G. intra eam v. interanea D. locus fortasse nondum sanatus.) esse[*](esse del. G.) hoc[*](hęc B2v. a. G(D).) quoque, quae[*](quoque quae BS. -que a r. -que v. -que esse quae G.) portentose[*](portentosa bv. a. S. -nt vfe B2.) Magi[*](magi BdG. magis r(v praem. a).) demonstrant[*](demonftrant BD. -tret VR. -trent dG. -tratur bv.), adversus aspidum ictus[*](ictuuf B1D.) singularem[*](singularem J. -are VRdbG. (-are remedium v). -aris S. -ariore B1. -arior ē B2.), efficaciorem [*](efficaciorem (-ati- V) B1VJ. -aciore RbG. -acior (-atior d) eft B2dv(S).) tamen, ut aiunt, cimicibus admixtis. ova[*](uua B. dua V.) durata inlinuntur strumis et ulceribus frigore aut adustione factis. sorbentur in stomachi doloribus.

[*](Seren. 110. 39.)Marinarum carnes admixtae ranarum carnibus contra salamandras praeclare auxiliantur, neque est[*](est om.BSJ.) testudine aliud salamandrae adversius[*](aduerfiuf B3 (fiuf in marg.) dv. -fi//f B2. -sus r.). sanguine[*](sanguine dbv. -nem r.) alopeciarum inanitas et porrigo omniaque capitis ulcera curantur; inarescere eum oportet lenteque ablui[*](albui B1.). instillatur et dolori aurium cum lacte mulierum. adversus morbos comitiales manditur cum polline frumenti, miscetur autem sanguinis[*](sanguis v. a. S.) heminis[*](tribus ll.v.) III aceti hemina.[*](Diosc. II 97. eupor. I 18. (cfr. infra § 112 extr.).) datur[*](datur—17 hemina BS. om. ll.v.) et suspiriosis, sed tum[*](tum J. cum BS.) hemina vini[*](uini B2v(S). uino rH.) additur[*](additur BS. -to VRdTH. -ta Ev. (an sed cum hemina uini. manditur his et?).); his et cum hordeacea farina, aceto quoque admixto, ut sit quod devoretur fabae magnitudine; et haec[*](& haec BS. haec rv.) singula et matutina[*](matutino J cum vet. Dal.) et vespera[*](uefpere B2. -rtina R(?)Ev. a. S.) dantur, dein post aliquot[*](aliquod B1.) dies bina[*](bina BVRdTH. die E.del. v.) vespera[*](uefpere B2.). comitialibus[*](comitatibuf B1. sōnianti- B2.) instillatur[*](inftilletur B2.) ore

diducto[*](diducto BG. -cis VR. deductis Ev.);[*](dist. J coll. 112.) iis[*](iif B1S. hiif B2. his VRG. is D. om.E. labris his v.), qui modice corripiantur[*](corripiatur V. conrumpantur E.) spasmo, cum castoreo clystere infunditur[*](infundetur B2.).[*](Diosc. II 96. eupor. I 18.—Pl. iun. 94, 14. 15.) quod si dentes ter[*](per Ev. a. H. de mendo cfr. XXX 64.) annis[*](annis VRfMüller emend. V 10. -no dT(?)H. -nos EG. -num v. minif B.an heminis? cfr. XXVIII 127. 91. 130. XXVI 88. XXI 26. XX 227 al.) colluantus[*](coluantur B1J. solu- B2.) testudinum sanguine, immunes a dolore[*](dolere BV. fiunt dv. a. S.) fiant. et anheli tus[*](anhelituuf B1D.) discutit quasque orthopnoeas vocant; ad has in po lenta[*](polenta// B.) datur. fel testudinum claritatem[*](claritatem— 10. 11 testudinis inBiterata exstant (Ba).) oculorum facit cicatrices[*](cicatref Ba.) extenuat, tonsillas sedat et anginas et omnia oris vitia, privatim nomas[*](no//taf B2. (nomaf B1Ba).) ibi, item testium[*](tertium R. teftibuf BBa. atentium (arden- v) testium Ev. a. H.). naribus in litum comitiales erigit attollitque[*](adtullitque (-uli- R) VR.). idem cum vernatione[*](gubernatione B2. (cum uernat- B1Ba).) anguium aceto admixto[*](admixto om.Ba.) unice purulentis auribus prodest quidam bubulum fel admiscent decoctarum[*](decoctarum ego. -rumue ll.S. -rumque d(?)v.) carnium testudinis [*](teftudinum B1 (errore iterationis; -inif BaB2).) suco[*](sucum d(?)v.), addita aeque vernatione[*](ueneratione VR.) anguium; sed vino[*](uinū V.) testudinem[*](testudi- num R.) excocunt. oculorum utique vitia omnia fel inunctum cum melle emendat, suffusiones etiam marinae fel[*](fel BVEG(S). felle RdT(?)H. felle uel v.) cum fluviatilis sanguine et lacte. capillus mulierum inficitur felle[*](felle BV (ad praecedd. relatum) G(S). fel et bv. fel RdT(?)H.). contra salamandras vel sucum decoctae bibisse satis est.

Tertium genus testudinum est in caeno et paludibus viventium. latitudo his et in[*](et in BES. in Vv. et RdT.) dorso pectori similis nec[*](ne VR.) convexo[*](conuerso E.) curvata[*](incurua Ev. a. H.) calice, ingrata visu[*](ufu// B.). ex hac[*](an hoc (sc. genere) et sic infra quoque detrahit idem (sc. genus) felle?) quoque

tamen aliqua contingunt auxilia[*](auxiliares namque VRd.). tres namque in succensa sarmenta coiectae[*](coniecta (-tae v) et Ev. a. G.) dividentibus se tegumentis[*](sed tegumenti VR.) rapiuntur[*](rapiuntur om.E.), tum evolsae carnes earum cocuntur in congio aquae sale modice[*](modici B1.) addito; ita decoctarum[*](ita decoctarum ita B1.) ad tertias partes sucus paralysim[*](paralyfī B2dv. -fi (-lisi R) r (an recte?).) et articularios[*](articulariuf B1. -lor??? B2.) morbos sentientibus bibitur. detrahit idem[*](item R(?)v. a. S. (fel, pituitas JD).) fel pituitas[*](p&uitaf B1.) sanguinemque vitiatum. sistitur ab eo remedio alvus aquae frigidae potu[*](putu V. potus R.).

E quarto genere testudinum, quae sunt in amnibus[*](mani- buf B. omni- Vd.), divolsarum pinguia[*](pinguia ll.v(S). -ui Ven.(G).) cum aizoo[*](aizoo B1v. -zo/// B2. -zo r.) herba tunsa[*](tunfa BES. tusa dv. tus VR. -so G.) admixto unguento et semine[*](an unguento e semine? cfr. XXI 22. 127.) lili[*](lili fi B1VRJ. lili bS. -lii dv. li//ni (npartim in ras.) B2.), si ante accessiones[*](acces- siones si dG.) perunguantur[*](perunguatur B1. -guntur v. a. G.) aegri praeter caput, mox convoluti calidam aquam bibant, quartanis liberare[*](liberare VRS. -ri rv.) dicuntur. hanc testudinem XV luna capi oportere[*](oportet// (t in ras.) B2S.), ut plus pinguium reperiatur, verum aegrum[*](aegrum om.B.) XVI[*](XIII V.) luna perungui. ex eodem genere testudinum sanguis instillatus cerebro[*](cerebro ll.dfH. crebro Tv. -ros C.) capitis dolores sedat, item strumas.[*](Isid. XII 6, 56.) sunt qui testudinum sanguinem cultro aereo[*](aeneo B2 (sic semper).) supinarum capitibus praecisis excipi novo fictili iubeant[*](iulbeant Bbv(S). -ent rH.), ignem sacrum cuiuscumque generis sanguine[*](fan- guinem BV.) inlini, item capitis ulcera[*](ulcere V.) manantia[*](manantia BS. -ia et rv(D). cfr. Müller de stilo p. 39.), verrucas. iidem[*](idem Bv. a. C(D). item TG.) promittunt testudinum omnium fimo panos discuti; et, quod[*](quod BIsid. om. rdbS. licet v.) incredibile dictu[*](dictum b.om. Isid.) sit[*](fit VRdv. eft BIsid. situm b.del. S. cfr. XI 11. X 87. XXVIII 67 al.),

aliqui tradunt tardius ire navigia testudinis pedem dextrum vehentia.

Hinc deinde[*](hinde inde V.) in[*](in om.BV.) morbos digeremus aquatilia[*](aquatilia—4 ignoremus om.B.), non quia ignoremus[*](ignoremus v (perspicua omissionis causa). -ramus VRdED. sed cfr. II 64. VI 194. VIII 13, aliter XV 134. grauiorem E.) gratiorem esse universitatem animalium maiorisque[*](& B.) miraculi[*](miraculis VR.), sed hoc utilius est vitae, contributa[*](contribute V.) habere remedia[*](media Vd.), cum aliud alii[*](ali B1D.) prosit, aliud alibi[*](alibei B1 (ut videtur).) facilius inveniatur.