Naturalis Historia

[*](Isid. XII 6, 63.) Peractis[*](peractif BdTS. -ta rv.) aquatilium dotibus[*](dote v. a. S.) non alienum videtur indicare per tot maria, tam vasta et tot milibus[*](tot//millibuf B1.) passuum terrae infusa[*](infuta B1. infra B2. an interfusa, ut II 173?) extraque circumdata mensura[*](circumdatam mensuram VRd.), paene ipsius mundi quae intellegatur[*](intellegatur ego (et dist.). -antur ll.v. inueniantur Birt 47.), animalia centum[*](centum om.v.a.B.) quadraginta [*](septuaginta v. a. S.) quattuor[*](quattuor ll.Brot. sex B coll. indice. VII v.) omnino[*](omniv??? B2v. a. G.) generum esse eaque[*](aquae B.) nominatim complecti[*](compl&i B.), quod[*](que que B1. quę //// B2.) in terrestribus volucribusque fieri non

quit[*](et p. 98, 1 non quid V. nequit B2.). neque enim omnis Indiae Aethiopiaeque aut Scythiae desertorumve novimus feras ant volucres, cum hominum [*](homirum B1 nimi- B2.) ipsorum multo plurimae sint[*](funt d(?)Brot. sicut R.) differentiae, quas invenire potuimus. accedat his Taprobane insutaeque[*](infulaeque B1Rbv. -lae quae V. -la ęque (atque D) dD. -lae B2.) aliae atque[*](aliae atque ego. aliaeq, B.om. rv cfr. XXXV 150. II 230. XIII 105. XV 53. XVIII 265 et II 208. IX 2. 168. XXXIV 144. XXXVI 136. XXXVII 131.) aliae oceani fabulose[*](fabu- lofae B.) narratae. profecto convieniet non posse omnia genera in contemplationem universam vocari. at[*](ad BD.), Hercules, in tanto mari oceanoque[*](oceano VRdv. a. S.) qulae[*](quae Bb(B)S. quaeque VRfv. a. C. quaecumque d(?)C.) nascuntur certa sunt, notioraque[*](aliquae B.an aliqua quae?), quod miremur, quae profundo natura mersit.

[*](erus δ 436.) Ut a beluis ordiamur, arbores, physeteres, ballaenae, pistrices[*](piftrices ll.v(S). priftes B coll. IX 4. 8. 41.), Tritones[*](tritionef B.), Nereides, elephanti, homines qui marini vocantur, rotae, orcae, arietes, musculi et alii[*](ali B1D.) piscium forma arietes[*](arietes ll.v. cfr. IX 10 et 145. quadripedes Birt 164. an terreftres?), delphini celebresque Homero vituli, luxuriae vero testudines et medicis fibri—quorum generis[*](generif BS. -ra r (om. lutras v). e genere B.) lutras[*](lytras Vd. lit- R.) nusquam mari accepimus mergi, tantum marina dicentes—,[*](Isid. XII 6, 16.—Aristot. h. a. IX 2 init. Isid. XII 6, 9.) iam caniculae, drinones[*](drinonef BbS. dryn- rdfv. a. B. dromo- B. simo- Birt 165 coll. IX 23. an turfiones? cfr. IX 34.), cornutae, gladii, serrae, communesque terrae[*](terra B.), mari, amni hippopotami, crocodili, et amni[*](et amne VRb.) tantum ac mari thynni[*](thunni B1. thinni B2.), thynnides[*](thynnides v. oth- B. thydines V. tid- R. thinide b.), siuri , coracini, percae.

Peculiares autem maris acipenser[*](accipiens et VR.), aurata, asellus, acharne[*](acarne Rv. a. H.), aphye[*](aphyae B1. -ya v. a. S. afię R.), alopex[*](alo- pex BS coll. IX 145. -pia VR. -phia b. -pecias B. -peca v.), anguilla, araneus, boca[*](foca B2. box v. a. S. cfr. Birt 184.), batia[*](batia (bacia R) ll.S. -tis B. -tea v. cfr. § 77.),

bacchus, batrachus, belonae[*](belonae Bbv(S). -ne RdLugd. bel- lone V.), quos aculeatos vocamus, balanus,[*](cfr. Plin. IX 155. Isid. XII 6, 13.—Xenocrates 34. Athen. III 84 p. 116c. 92 p. 121a. Martial. VII 78, 1.) corvus, citharus, rhomborum[*](rhomborum ll.S. e rho- H. chro- v.) generis[*](generif BbS. -ra rv. -re H.) pessimus, chalcis, cobio[*](cobio B. gob- ll.v.), callarias[*](callarias Bex Hesychio. cfr. Birt 178. callyris R. cull- V. coll- BbfJ coll. IX 61. collurus v.), asellorum generis, ni minor esset, coliae[*](coliae Birt 169. -ias B. collia B. colla rv.) sive Parianus sive Sexitanus[*](fexitanuf BdTH. cfr. III 8. sextia- R. sexta- V. saxta- bv. saxita- B.) a patria Baetica[*](baeticae B.), lacertorum minimi[*](minimae B. -ma bv. a. H.), ab iis[*](iis dv. if B1. his rS.) nostrates[*](nostrates ego (i.e. Amyclani: cfr. Athen. III 92 p. 121a). moncrefef B. -renses D. monci (monti R) eeVRd. nonei (mo- b2) esse b. Maeotici B. omo- tarichus Birt 169.), cybium—ita vocatur concisa pelamys[*](pelamuf B.), quae post XL dies a Ponto in Maeotim[*](meothym V. medio- R.) revertitur—, cordyla[*](cordule b. condyla d. -dila VR.)—et haec pelamys pusilla; cum in Pontum a[*](a ll.D. cfr. § 108. e d(?)v.) Maeotide exit[*](exit Bbv. ex r.), hoc nomen habet—, cantharus , callionymus[*](callaonymuf B. callionimus V.) sive uranoscopos[*](uranuscopus V. ranosc- b. orneofcopof B.cfr. § 69.), cinaedi, soli piscium[*](pisci b. pirium Vd. pyr- R.) lutei,[*](Xenocr. 31. 32. 33. 22. (cfr. Athen. III 33 p. 87b). Isid. XII 6, 50. Xenoer. 23.) cnide[*](cnide Bv. conide r.), quam nos urticam vocamus, cancrorum[*](acancrorum B2. -nororum B1.) genera, chemae[*](chamae dTv. a. S (item infra).) striatae[*](fyria- tae B. trachea B ex Athenaeo.), chemae[*](chemaf B.) leves[*](leos B.), chemae peloridum[*](peturi- dum Rd. peter- V. potor- b (-des v. a. B).) generis, varietate distantes et rotunditate, chemae glycymarides[*](glycyamridis (elyc- V. -cia- d) VRd. glyciamaridis b. -merides B.), quae sunt maiores[*](minores Schneider e Xenocr., sed cfr. Birt 167.) quam pelorides[*](quae—pelorides om.B.), coluthia[*](cyletiha R. -thyha V. dilcehia b. coly- cia B. cfr. §84.) sive coryphia[*](coryphia S e Xenocr. -phea B. -thia H. corophia rv. -phya Lugd.), concharum[*](concarum B2. -corum B1) genera, inter quae et margaritiferae, cochhloe[*](cochloe RS. -loae V. -leae. cochroe B.an conchoe? cfr. Hesych. s. v.στρεβλῷ.), quorum generis pentadactyli[*](penta- daftuli VRd. -dactyles v. a. H. spenradactili b.), item[*](item ll. S. om. v.) helices (ab aliis[*](helices ab aliis J cum Schneidero. (de mendo cfr. XVIII 317). -cef ab hif B. -ces aliis S. -cembalis R. -cembasilis V. elicembale b. melicembales v.) actinophoroe [*](actinophore V. -rae RdfH. echino- v.) dicuntur), quibus radii[*](radii BS(D). om. rv(J).);[*](lac. ego indi- cavi. exciderunt fere item oblongae, quibus bucinae modo. cfr. U 720. Birt 167. his D.) .... cantant[*](canthant B.)—ext???a[*](ex B.) haec[*](his B1. has H.) sunt rotundae[*](rotundi (rut- V) VRd.) in oleario usu cocleae[*](coclei e B1. -lea et B2.)—,[*](Isid. XII 6, 42. 17.—extr.: (cfr. Colum.VIII 16, 9).) cucum???s[*](co- cumif B.), cynops[*](cynops bJ cum B2. -pof Bv(S). -pus Ven. cum B1(Brot.). om.rdTH. cynosopa Birt 181.), cammarus[*](cammarus om.VRdTH.), cynosdexia[*](cynosdexia v. -extia b. -extria VRd. -enti B. cync- dontis coni. J. cynes, dentex (vel dentrix) Birt 181.), draco—quidam aliud volunt esse dracunculum; est autem gerriculae[*](gerri- culae BdH. geri- VRTf. garricule b. graculo B.) ampl???e[*](amplae BJ. om. rv.) similis, aculeos[*](aculeos VRdbv(J). cfr. Isid. -leum BS(D).) in branchiis[*](brachiis Vd.) habet ad[*](ad BIsid.v. et r.) caudam spectantes[*](spectantes dIsid. G. -tis bv(J). -tem BS(D). expectantis V. -tes R.); sic ut[*](sic ut Hack. sic et ll. v.) scorpio laedit, dum manu[*](mane VR.) tollitur—erythinus, echenais, echinus[*](echenahis R. -neis v. a. J. cfr. §2.), elephanti locustarum[*](lucuftarum BV. locist- R.) generis nig???i, pedibus[*](duo ll.v.) quaternis bisulcis—praeterea bracchia iis[*](iis ego. om. ll. v. (an vero praeterea—11 den- ticulatis delenda ut glossema ex IX 97?).) II binis articulis singulisque forcipibus[*](for cipibuf BS. cfr. Brandisp.37. forficibus VRdTfH(J). -ficulis bv.) denticulatis—, fabri[*](fabri ll.v(J). -ber G.) sive zaei[*](zaei ego. zaes VRdbJ. zaif B zaeus S coll. Hesych. s. v. zeus B coll. IX 68. cfr. Birt 177. glaucifcuf BdS (-isci B). gau- VR. -isci v. ganeiscis b.), glauciscus, glanis, gonger[*](conges Bv. a. B. ganger R.), gerres[*](gerres B e Martial. III 77, 7. XII 32, 15 girres ll.J. gyres v.), galeos, garos, hippos[*](hippus dv. a. S. hyppus V.), hippuros, hirundo, halipleumon[*](alipleumon), hippocampos, hepar[*](geraar B. hepatos Birt 174.), ictinus[*](icti- nuf BS coll. IX 81. cat- R. cot- V. cotinos bv. helacathenes C cum B.), iulis[*](iulis S e coni. J. iuliif B. siue VR. sunt bv.), lacertorum genera, lolligo volitans, locustae, lucerna[*](lucernae v.a.J(D).), lelepris[*](lelepris J ex Hesych. elepris RdTb. elaep- V. elepaf B. lepas S. lepris Brot.(D). liparis v.), lamirus[*](la- miruf B2VRD. -riis b. -muruf B1. -myrus d(?)v. larinus Sex Hesych. cfr. Birt 116. 177.), lepus, leones, quorum bracchia cancris[*](cancri R.) similia sunt—reliqua pars locustae—, mullus[*](mulus R.), merula[*](merulae B1.) inter saxatiles laudata, mugil, melanurus, mena[*](moena VR. maena d(?)Lugd.), maeotes[*](maeotes Birt 182 ex Athenaeo VII 88 p. 312a et Aeliani n. a. X 19. -otif BS. metis rv. meryx C cum B.), murena, mys[*](mir R.), mitulus[*](mituluf B2dbG. -ulluf B1. milulus r. myllus B. mylus v.), myiscus[*](myifcuf BdH. muscus r. mis- v. myscus G. -stus B.), murix oculata, ophidion, ostreae[*](ostreaae VR.rea v.a.D. (eotia v.a.B).), otia, orcynus—hic[*](hoc VRd.) est pelamydum generis maximus neque ipse[*](ipfe BS. piae VR.pye dT.om.bv. sospes Birt 167 e Xenocr. (ὑγιής).) redit in Maeotim, similis tritomi[*](tritomi BbS. -tom V. -ton R. -toni v. an tritomo ni? cfr. Xenocr. (πλήν).),[*](Xenocr. 33. (cfr. Plin. IX 48).—Xenocr. 19.) vetustate melior—, orbis, orthagoriscus, phager, phycis saxatilium quaedam[*](quaedam Birt 174. que ll.v. del. B.), pelamys—earum generis maxima apolectum[*](apolectus v.a.S. -tos vet. Dal.) vocatur, durius[*](dyrius Vd. dirius R. durior C.) tritomo[*](tritomo BVbS. -onio Rd. -one. -onv.)—, porcus[*](phorcus v.a.S.), phthir[*](phthir S. pthir B. phtiarum VR. pitiarus bBrot.phita- v. phthita- Dal.), passer, pastinaca, polyporum genera, pectines[*](dist. Birt 168.)—maximi et in his[*](in his BD cum U 721. om rv.) nigerrimi aestate laudatissimi , hi autem[*](hi autem BD. autem rS. om. v.) Mytilenis[*](myti- leus V. miti- R. -teleus b.), Tyndaride, Salonis, Altini, Chia[*](altini chia (in chia J)S. -niciaBVRd. -niacia b. -ni antii B. -natia v.) in[*](in bv (D).om. rS.) insula, Alexandriae in Aegypto[*](aegyptū VR.)—, pectunculi, purpurae , pegrides[*](pegrides (-ri//def B) ll.v(S). perci- B. phragides Birt 179.), pina, pinoteres[*](pinoteres S. pinoet- B. pinat- R. pint- V. pinnot- d.terae v. quinoceres b.), rhine[*](rhyne R. rhina v. a. S.), quem squatum[*](squalum Birt 120 coll. IX 162.) vocamus,[*](cfr. Plin. IX 62.—Xenocr. 34.—28.—8.—34.) rhombus, scarus[*](hiscarus VRd.), principalis hodie, solea[*](solia VRb. caigus VRdb.), sarg is, squilla[*](scilla RdbH. scylla Vv.), sarda—ita vocatur pelamys longa ex ocealo veniens—, scomber, salpa, sorus[*](foruf BS coll. §89. horus VRdv. orus b. sparus B.), scorpaena, scorpio, salax[*](salax Birt 178.folaf BS. sciaycie V. scyaicie d. -ascia v.a.B. scyacye R.scoitie b. scias J. sciadeus B.), sciaena[*](scyaena RdT.), sciadeus[*](fciadedeuf R. scyadeus dT. -dous R.om. v. a. S.), scolopendra, smyrus[*](smyrus B. zmy- BS. myRdv. mirus r.), sepia[*](septa VdTf.), stroiabus , solen[*](solen Bbv. -lem r.) sive[*](fi fiueB1.) aulos[*](auios VRd.) sive donax sive onyx[*](nyx d. nix VRb.) sive dactylls, spondyli[*](spondyli ego. -yly R.ylus v. -yloe S. -dalu r.), smarides[*](smarides B. zma- BS. smaridis VRd. -di b. maris v.), stellae[*](stella VRdv.a.S. stilla b.), spongeae[*](sphongae B. spongia d(?)v.a.S. cfr. § 86.), turdus, inter saxatiles nobilis, thynnis[*](thynnus dTH. ty- v.a.B. tomus B.), thranis, quem alii xiphian vocant thrissa[*](thrissa J ex Hesych. thryffa B. thassa VR), torpedo, tethea[*](TfH. thessa B. stassa bv.), tritomum[*](tritomum BVbS. trimoniū R triton B. triphonon v.) pelamydum[*](pelamy B.) genesis magni, ex quo terna[*](terna BS. uraea T(?)B. ferena rv.) cybia fiunt, veneria[*](ueneria BTbS. -riae VRdH. -ri v. urenae B.), uva, xiphias.

[*](Ovid. hal. 94. 102. 104. 110. 111. 112. 113. 126.) His adiciemus[*](adiciemuf Bv. -cimus VR. addic- db.) ab Ovidio posita animalia[*](animalia Birt 46. nomina ll.v. (de ponendi verbo cfr. IV 69. XVIII 214. XXVIII 18. XXX 98. XXXIV 7. 36).), quae apud neminem alium reperiuntur, sed fortassis in Pon o nascentia[*](nafcentia BaS. -tium J cum Hauptio. nascuntur rv.), ubi id volumen supremis suis temporibus inchoavit : bovem[*](bouem BdTbH. uobem a. buem R. bouuam V.om. v.), cercyrum[*](cercyrum H cum Gesnero. pergyrum (-gyr R. -girum ba) ll. bopgyrum v.) in scopulis viventem, orphun[*](orphum v. -phim Bda. morphym VR. morsum b.)

rubentemque erythinum[*](erythinum BBrot. acynum VRdf. acin- b. racinum a.rhacinumque v.), iulum[*](iulum BS. pulum (palū R) r. pullum v. sparulum Brot. (iulis Ovid.). cfr. Bir 56 sqq.) pictas mormyras aureique coloris chrysophryn[*](chrysophrynBrot. cum Gesnero.-phryri B. chryso V. -son v. chryro R.criso ba.), praeterea[*](praeterea om. S.) percam[*](percam Brot. ex Ovid. 112. parumll.S. paruum v. sparum Haupt ex Ovid. 106.), tragum et placentem cauda melanurum[*](cauda melanurum S cum Gesnero. caudam labrū B. cauda labrum (lapr- b) rv.), epodas[*](eporas Rdb. aep- V lepores Birt 118.) lati generis.[*](Ovid. hal. 108. 117. Isid. XII 6, 28. (cfr. Plin. IX 58). Ovid. hal. 101. 121. 96.) praeter hae insignia piseium tradit: channen[*](cannen a. chanem V. canem Rdb.) ex se ipsam[*](ipfam B1. -fa rv.) concipere, glauc-um aestate nunquam[*](nusquam CFW Müller p. 27. sed cfr. Ovid. 117.) apparere, pompilum[*](pom- pilum B. -pium BVRdv. pamp- a. compiem b.), qui semper comitetur[*](cōmit tetur R.) navium[*](nauium BdTaS. -igium VR. -igiorum bv.) cursus, ehromin[*](chrominBv. -mium VRd. crom- b. chormim a.), qui nidificet in aquis. helopem[*](helopem BS.pem quoque rv. anhelopemque?) dicit esse nostris incognitum undis, ex quo apparent falli eos, qui eundem acipenserem existimaverint[*](existimauerint R(ba?)S.runt Vdv. aeftimauerint. B.). helopi palmam saporis inter pisces multi dedere.

[*](cfr. Varro 1. L. V 77 p. 31.)Sunt praeterea a nullo auctore nominati. sudis Latine appellatur[*](appellatur BbS. -tus rH(D).-ta v.), Graece[*](gręce BS. -cis VRdH. a grecis b(v).) sphyraena[*](sphyraena B. cfr. Athenaeus VII 122 p. 323 a. Aristot. h. a. IX 2 init. -reni B. -rene S. purem VRd. para b. phyre v.), rostro[*](roftro BB. -rio VR.ria b. ostreae v.) similis nomini[*](nomini J. -nis b. -ne rv. cfr. II 89.), magnitudine inter amplissimos; rarus is et[*](rarus is et D. rarufi fet (fed B2) B. rarus is sed. S. rarus sed rv.) non degenerat[*](degenerate B1 (ut videtur). cfr. §98. -neri B2 (i in ampla ras.). -ner rv. de adiectivi notione aliena cfr. VIII 178. X 8. 10. XI 265. XIV 41. XXXVII 58 al.). appellantur et pernae concharum generis[*](gefferisR), circa Pontias[*](pomitias V. -icias R.) insulas frequentissimae. stant velut[*](uel et V.) suillum[*](suillum ego. uillum B. suillo (suu- V) rv.) crus e[*](cruf e ego. crure ll. v.) longo in

harena[*](hyans b.) defixae hiantesque, qua[*](que qua Bv. quaeque qua VRd. quamque b.) latitudo[*](latitudo BS. lippitudo VRd. limpi- v. lippido b.) est, pedali non minus spatio cibum venantur; dentes circuitu[*](in circuitu v. a. S.) marginum habent pectinatim spissatos; intus spondyli[*](sponduli d. -doli VR. pro spondylo (-dili v) B. spondyli loco U 723. (malim uice, ut XI 159. 171. IX 73. 17 passim; de mendo cfr. XXXIII 12).) grandis caro est. et hyaenam piscem vidi in Aenaria insula captum. —Exeunt[*](exeunt ll. H. caput exerentem v.) praeter[*](prae B1.) haec et purgamenta aliqua relatu[*](relat/// B1.) indigna et algis[*](ulgis R.) potius adnumeranda quam animalibus.

[*](cfr. Plin. II 158. XXXV 50. 118. 31. 49. XVI 205.) Metalla nunc ipsaeque opes et rerum pretia dicentur , tellurem intus exquirente[*](exquirenti B.) cura multiplici modo, quippe alibi[*](alibei B1 (etiam infra).) divitiis foditur[*](fodituri B.) quaerente vita aurum, argentum , electrum, aes, alibi deliciis gemmas et parietum lig norumque[*](lignorumque ego. digitorumque ll. v picto- D. (Bergk exerc. Pl. II p. 3: deliciis parietum digitorumque gemmas et pigmenta).) pigmenta, alibi temeritati ferrum[*](ferro VR.), auro etiam gratius inter bella caedesque. persequimur omnes[*](omnes v. -nis ll. S.) eius fibras vivimusque[*](uiui mufque BG. uidi- (quae V) VRd. uidem- hv.) super excavatam[*](excauatam BG.to rd1. -tos montes d2hv.), mirantes[*](miserantes V.) dehiscere aliquando aut intremescere illam, ceu vero non hoc[*](hoc BS. hoc et VRD. hoc etiam dhv.) indignatione sacrae parentis exprimi possit. imus in viscera[*](uiscera eius d2hv.a.S.)

et in sede manium opes quaerimus, tamquam parum benigna fertilique qua[*](qua Bv (J). quaqua rdTG.) calcatur[*](calcatur BG(S). caec- V. cec- Rd. fec- TH. fecetur v.). et inter haec minimum remediorum gratia scrutamur, quoto[*](quoto B1G. quo B2. om. rv.) enim[*](cui enim v. a. G.) cuique fodiendi causa medicina est? quamquam et hoc[*](haec hv. a. S.) summa sui parte tribuit ut fruges, larga[*](frugef larga BS. fugres (fu- VR) iarca (-cha T. earca V2) VRT. frugum parcha d. minime parca hv.) facilisque in omnibus, quaecumque prosunt.[*](cfr. Horat. od. III 3, 49. Seneca ep. XV 2, 56. 57.) illa nos peremunt[*](perimunt B2S. praem- V. prem- Rdhv.), illa nos ad inferos agunt, quae occultavit atque demersit, illa, quae non[*](nonom.R.) nascuntur repente, ut[*](repente ut ego. ut rep- ll.hv(D). rep- dT(P)H.cfr. XXXVII 193. II 89. XXVI 4. XV 25.) mens ad inane evolans reputet, quae deinde futura sit[*](si VR.est hv.a.G.) finis omnibus saeculis exhauriendi earn, quo usque penetratura[*](penetratura VRdTH (J). -tratur BS. -tret v.) avaritia. quam innocens, quam beata[*](qua inbeata B1.), immo vero etiam delicata esset vita, si[*](ee??? R.) nihil aliunde[*](aliunde ll. H. -ud G. -ud de ea hv.) quam supra terras concupisceret, breviterque, nisi[*](haberetque non nisi d(?)hv. a. G(Brot.).) quod secum est!

Eruitur aurum et chrysocolla iuxta, ut pretiosior videatur, nomen[*](nomine h. non H.) ex auro custodiens. parum enim[*](ex—enim Bhv (S). om. rH.) erat unam[*](erat unam BG(S). naturam r. -ura. parum erat H, erat naturae unam hv.) vitae invenisse pestem[*](poteftatem B.), nisi in pretio esset auri etiam sanies[*](saniens VR.). quaerebat argentum avaritia; boni consuluit [*](consilii VR.) interim invenisse minium rubentisque terrae excogitavit usum. heu[*](heu Bhv(S). eum r. o Brot.) prodiga[*](pro- digiosa hv. a Brot.) ingenia, quot[*](quod B1VD.) modis auximus pretia rerum! accessit ars picturae, et aurum argentumque[*](quod B1VD.) caelando carius fecimus. didicit[*](dicit VRd.) homo naturam provocare. auxere[*](auxere om.BS.) et artem[*](arte d. (artem = pre- tium artis; cfr. v. 20).) vitiorum inritamenta; in poculis libidines

caelare iuvit[*](celera iuuit (uiuit R) VR. celebrauerunt TBrot.) ac per obscenitates bibere. abiecta deinde sunt haec ac[*](ac ego. abf B. & rv.) sordere[*](forbere BT.) coepere[*](coeperunt dT.om.B.), ut[*](ut ego. et ll.v.) auri argentique[*](et argentique (quae V) VRT.) nimium fuit[*](fuit om.R.). murrina[*](murrinae B1VRd.) ex eadem tellure et crystallina[*](cruftallina B.) effodimus, quibus pretium faceret ipsa fragilitas. hoc argumentum opum, haec vera luxuriae[*](luxoriae (-ia R) VR.) gloria[*](gloria om.VR.) existimata est, habere[*](haber & R.) quod posset statim perire totum. nec hoc fuit satis. turba gemmarum potamus[*](putamus VR.) et[*](ex VRd.) zmaragdis teximus calices, ac temulentiae causa tenere[*](tenereBhv. temere r.) Indiam iuvat. aurum[*](aurum ego. earum B. et aurum rv. ) iam accessio est,

[*](Verg. Aen. III 57.—Homerus H 472.) utinamque posset e vita in totum abdicari[*](abdicare B. (an et uita ... abdicare?).)[*](uncos posi cum Müllero emend. V 10.) [sacrum[*](aurum (-ri Brot.)sacra hv.a.S.) fame[*](fame H(J). -mae BS. -ma r. -mes hv.), ut celeberrimi auctores dixere] proscissum[*](proceffum B2. (est add. Brot.).) conviciis ab optimis quibusque et ad perniciem vitae repertum, quanto[*](quanto BS. -tum rv.) feliciore aevo, cum res ipsae[*](ipfa B2.) permutabantur[*](permuta batur B. -buntur V.) inter sese, sicut et Troianis temporibus factitatum Homero credi convenit! ita enim, ut opinor, commercial victus gratia[*](uictuuf B1D. uictus gratia om.VR.) invecta[*](inuecta ll. H. -enta hv(D).).[*](Homerus Z 234 sqq.—cfr. Plin. XVIII 11. Varro r. r. II 1, 9. Festus p. 202, 11 sqq.) alios coriis bourn, alios ferro captivisque res[*](res D e coni. S. reruf B1.(an merces?). rerū B2. rebus rv. merum coni. J. uinum Bergk.) emptitasse[*](emittasse R. aemitt- V. mut- d (?)man. Dal. H.) tradit. Quare,[*](quareego. qua B1. quā B2. om. rv.) quamquam[*](quamquam BS. -quam et rv (D). et quamq- Bergk.) ipse iam[*](iam BS. om. rv.) mirator auri[*](miratus aurum v. a. H.), pecore[*](pecore ego cum Bergkio. pec: B1. punctis del. Et coreectionem supra seripseratB2, sed puncta et corr.. rursus erasitB3. et VRd.om. v.) aestimationes rerum ita fecit, ut C boum arma aurea permutasse Glaucum diceret

cum[*](cum om.VRd.) Diomedis armis VIIII bourn. ex qua consuetudine multa legum antiquarum pecore constat etiam Romae.

[*](cfr. Plin. XXXVII 2. Isid. XIX 32, 1.—( cfr. Plato de re p. II p. 359. Cic. de off. III 9, 38).) Pessimum vitae scelus fecit qui[*](qui BfS. qui id rdTH(D). qui anulum hv. cfr. § 13.) primus induit digitis, nec hoc[*](non (pro hoc) R.) quis fecerit traditur. nam de Prometheo omnia fabulosa arbitror, quamquam illi quoque ferreum anulum dedit antiquitas vinculumque id, non gestamen, intellegi voluit. Midae quidem anulum, quo circumacto habentem[*](circum actu mabentem B1.) nemo cerneret, quis non etiam fabulosiorem fateatur?[*](cfr. Plin. XXXV 16.) manus[*](manuuf BD.) et prorsus sinistrae maximam auctoritatem conciliavere auro, non quidem Romanae[*](romaene VR. ani hv. a. G.), quarum[*](quorum hv. a. H.) in[*](in om.hv. a. Brot.) more[*](mere H cum Gron.) ferrei[*](ferrei BS. -rrent r. -rreum dG. -rendum hv.) erant[*](erant ll. S. erat dv. erat id G. id erat Lugd.)ut[*](ut H. et ll. G(S). del. v.) virtutis bellicae insigne. de regibus Romanis non facile dixerim. nullum habet Romuli in Capitolio statua nec praeter[*](praeterea B2.) Numae[*](num & V.) Serviique Tullii alia ac ne Lucii quidem Bruti. hoc in Tarquiniis[*](inter quinis V.) maxime miror, quorum e Graecia[*](egraegia B. egregia Vdh v. a. C.) fuit origo, unde hic anulorum usus venit, quamquam etiam nunc[*](etiam num B1.) Lacedaemone[*](lac//edaemonesB2.) ferreo utuntur.[*](Macrob. Sat. I 6, 8–14. Paul. Diac. p. 36 s. v. bulla area.—Festus p. 375b, 1. Isid. XIX 32, 5.) sed a Prisco Tarquinio omnium primo filium, cum in praetextae annis[*](accidisse V.) occidisset hosted, bulla aurea[*](bullea (om, aurea)R.) donatum constat, unde mos bullae duravit, ut eorum, qui equo[*](qui hec equo commeruifrent B2.) meruissent, filii insigne id haberent, ceteri[*](ceter(-rum V2) illorum VR.) lorum; et ideo miror Tarquinii eius statuam sine anulo esse. quamqmqua et de nomine ipso ambigi[*](ambigitur. id hv. a. G.) video. Graeci a digitis appellavere, apud nos prisci ungulum[*](um gulum V.) vocabant,

postea et Graeci et nostri symbolum.[*](Isid. XIX 32, 3.—cfr. Plin. XXI 6.) longo certe tempore ne senatum quidem Romanum habuisse aureos manifestum est, siquidem iis[*](hiif B2. his C.) tantum, qui legati[*](legiaci R.) ad exteras gentes ituri essent, anuli publice dabantur, credo, quoniam ita exterorum honoratissimi intellegebantur. neque aliis uti mos fuit quam qui[*](quanquā R.) ex ea causa publice accepissent , volgoque sic[*](hic R.) triumphabant et, cum corona ex auro Etrusca sustineretur a tergo, anulus tamen in digito ferreus erat aeque[*](aequi R. aequa fortuna man. Dal. v. a. G(Brot.).) triumphantis[*](trium- phantes Vd.) et servi prae se[*](prae se ego. cfr. VIII 2. fortasse (feria- R) ll. G(S). del. v(Brot.). an potius forte? nam fortasse alienum a dictione Plinii praeferentis semper fortassis: cfr. II 82. XVIII 36. XXV 15. 22.XXVII 102 al.) coronam sustinentis.[*](Isid. XIX 32, 4. Homerus ζ 169. θ 424. 443. 447. η 175. ς 400.) sic triumphavit de lugurtha C.[*](C. B1Rv.del.B2.om.V1d. fa V2.) Marius aureumque non ante tertium consulatum sumpsisse traditur. ii[*](ii v (S). duo (i. e. II) R. hii BV. hi dhC.) quoque, qui ob legationem[*](obligationem VRd.) acceperant aureos, in publico tantum utebantur iis[*](iif B1J. hiif B2. his rH. eis G. om. v. ), intra[*](qui intra B.) domos vero ferreis, quo argumento etiam nunc sponsae muneris vice[*](munerif uice BS. -eri rH.om.hv.) ferreus anulus mittitur, isque[*](hisque V2. -ui V1R.) sine gemma. equidem[*](eo quidem B.cfr.XXXV 17. om.hv.a.H.) nec Iliacis[*](nedicialis R.) temporibus ullos fuisse anulos video. nusquam certe Homerus dicit, cum et codicillos missitatos[*](missitatos dhv.alof B. misitatos VR.) epistularum gratia indicet et conditas arcis[*](argif B2.) vestes[*](uectes R.) ac vasa aurea argenteaque et eas colligatas[*](ea colligata hv. a. S. (an confignatas?).) nodi, non anuli, nota[*](notaf B.). sortiri quoque contra provocationes[*](prouo cationef BS. -nem rv(D).) duces non anulis tradit, fabricae[*](fabricae ll. hv(S). -care dTC. -cam G.) etiam deum fibulas et alia muliebris cultus, sicut inaures, in primordio factitasse, sine mentione anulorum.[*]((cfr. Ateius Capito ap. Macrob. Sat. VII 13, 12. 13).—Homerus P 52.) et quisquis [*](et p. 109, 1 quicquid R. qui v. a. G.) primus instituit, cunctanter id fecit: laevis[*](laeuisque d(?)hv. a. S.) manibus latentibusque[*](latibusque R.) induit, cum, si[*](si om.R.) honos securus fuisset, dextra fuerit ostentandus. quodsi inpedimentum potuit in eo aliquod intellegi, etiam[*](et iam U.) serioris[*](feriorif BdH (J). -or is S. sertoris r. in sertorii hv. consertoris B.) usus[*](usu hv. a. H.) argumentum[*](argentum B.) esset[*](esset ego.eft & BS. est rv.): mains in laeva fuisset[*](fuiff& BS. -isse rv.), qua scutum capitur. est quidem apud eundem Homerum virorum crinibus aurum inplexum [*](crinibuf aurum inplexum Bv. om. r.);[*](annon coni. S.) ideo nescio an prior usus feminis[*](feminif B. a (ae V2) fern- rv. cfr. CFW Müller p. 3.) coeperit.

[*](Liv. V 48, 8. 50, 6.) Romae ne fuit quidem aurum[*](aureum VR.) nisi admodum exiguum longo tempore. certe cum a Gallis capta urbe pax emeretur, non plus quam mille pondo effici[*](effici Bhv(S). om. r H.) potuere. nec[*](duo milia v. a. S.) ignoro MM[*](ignoro M. Crassum hv.a.G (Brot.).) pondo auri perisse[*](reperisse dT. rapuisse suo et hv. a. G(Brot.).) Pompeii[*](pompei VS. -peli B1. -pilii B2. -peio D.) III[*](III dT. tertio hv. secundo Brot.) consulatu e[*](consulatu e v(J).cos. e VRdS(D). caf e B1. cafę B2. cfr. Frobeen p. 70. 72.) Capitolini lovis solio a Camillo ibi condita, et ideo a plerisque[*](ii VR. duo d. duo milia v. a. J.) existimari[*](exaestimare R.) MM pondo collata. sed quod accessit, ex[*](ex ll.S. om.dC. est v.) Gallorum praeda fuit detractumque ab iis[*](iif B1S. his rv.) in parte [*](Liv. VII 10, 7. 11.)captae urbis delubris—Gallos[*](gallos autem hv. a. S. (dist. D).) cum auro pugnare[*](purgare B.) solitos Torquatus indicio est—; apparet ergo Gallorum templorumque tantundem nec amplius fuisse. quod quidem[*](equidem dS.) in augurio intellectum est, cum Capitolinus duplum reddidisset . illud quoque obiter indicari[*](indicare fH.) convenit—etiam[*](etiam BU. et iam J. quoniam rv(D). an etenim?) de[*](an ab (pro de)?) anulis[*](ancilis V.) sermonem repetivimus[*](repetimus hv. a. S.)—, aedituum[*](aeditum V.) custodiae eius conprehensum fracta in ore anuli gemma statim expirasse

et indicium ita extinctum. ergo ut maxime MM tantum[*](duo tantum milia hv.a.S.) pondo, cum capta[*](capita R.) est Roma, anno CCCLXIIII fuere, cum[*](eff & B.) iam capitum liberorum censa essent CLII[*](CLIIBD. CLti V1R1d. CLIII V2R2. CLII milia hv.) DLXXIII[*](DLXXVII B1.). in[*](in G. om. ll. v. an ex?) eadem post annos CCCVII quod ex Capitolinae aedis incendio[*](VI marro R.) ceterisque omnibus delubris C. Marius filius Praeneste detulerat[*](an detulerat, erant?), XIIII[*](XIIIIJ. XIIII B. XIIII milia S. XIII r. tredecim milia hv.) pondo, quae[*](quae om. v. a. G.) sub eo titulo in triumpho transtulit[*]([trans]tulit—8 trans[tulerat] om.B.) Sulla et argenti VI.[*](VIJ. VI ll. S. VII (vi H) milia hv.) idem ex reliqua omni victoria pridie transtulerat auri pondo XV, argenti p. CXV.

[*](L. Piso ap. Gell. VII 9. Liv. IX 46, 1. 5. Val. Max. II 5, 2.) Frequentior autem usus anulorum non ante Cn. Flavium Anni[*](anni (Ven.)S. annii ll. v. anci U cum Orellio. cfr. Gell.) filium deprehenditur. hic namque publicatis diebus fastis[*](factis VR.), quos populus a paucis principum[*](principium R.) cotidie petebat, tantam gratiam[*](tantum gratia VR.) plebei[*](plebei B1S. -bi VR. -bisB2dhv.) adeptus est—libertino patre alioqui genitus et ipse scriba Appi Caeci[*](appicae ci B1.ap- picē B2.), cuius hortatu exceperat[*](hortatuf exceperat B1. -at uix caeperat (coep- R) VR.) eos dies consultando adsidue sagaci ingenio promulgaratque[*](promulgaueratque VRdhv. a. S(D).)—, ut aedilis curulis crearetur cum Q. Anicio Praenestino, qui[*](quinto B. que Vd.) paucis ante annis hostis fuisset, praeteritis C. Poetilio[*](poetellio VR. petilio hv. a. H. ) et Domitio, quorum patres consules fuerant.[*](Liv. IX 46, 12.) additum Flavio, ut simul et tribunus plebei[*](plebei BS. -bis rv.) esset, quo facto[*](facta Vd.) tanta[*](tanta senatus hv. a. S.) indignatio[*](indignatio BS. -one rv.) exarsit, ut anulos abiectos[*](abiecto B1. ab eo abiectos fuisse hv. a. S.) in antiquissimis reperiatur analibus. fallit plerosque quod tum et equestrem ordinem id fecisse arbitrantur; etenim[*](etenim VRdTfhv(H)D. ut enim BS. at enim J. est enim G.) adiectum

hoc quoque sed et phaleras[*](phraleraf B1. phalera (phalle- V) VRdhv. a. S.) positas[*](pofitasB2S. -ta rv.) propterque[*](propterque (= idque propter) RdhJ. -ter quae BVv (S). -tereaque H. -terea Verc. praeterque CFW Müller p. 27.) nomen equitum adiectum est, anulosque[*](anulosque CFW Müller l. l. -los quoque ll.v.) depositos a nobilitate in annales relatum est, non[*](nam (pro non a) R.) a senatu universe. hoc actum P. Sempronio[*](Sempronio Longo v. a. Brot.) L[*](L.ll.v(D). P. d (?)Brot.). Sulpicio cos.[*](Liv. IX 46, 6.) Flavius vovit[*](nouit R. ouit B1. obit B2.) aedem Concordiae, si populo[*](po- pulof B1. -lvf B2.) reconciliasset ordines, et, cum ad id pecunia publice[*](publica hv. a. S.) non decerneretur, ex multaticia faeneratoribus condemnatis aediculam aeream fecit in Graecostasi, quae tune supra comitium erat, inciditque in tabella[*](tabula hv. a. S.) aerea factam[*](faciam Vd.om.hv. a. S.) eam[*](meam VR.) aedem CCIIII[*](CCIIII H1 (Brot.). CCCIII B. CCCIIII v(H2). CCIII S. c quatuor G.) annis[*](annis om.B.) post Capitolinam dedicatam.[*](Liv. XXIII 12,. Val. Max. VII 2 ext. 16. (cfr. Plin. XXVIII 148. II 199). Liv. epit. LXXI.) id[*](id a.(=== anno) CFW Müller p. 3. ita ll. v.) a. CCCCXXXXVIIII[*](CCCCXLVIII VRhv. a. Brot.) a condita urbe gestum[*](p (pro &) VR.) est et primum anulorum vestigium extat[*](existat V.); promiscui autem[*](primif. Qui autem B.) usus alterum secundo Punico bello, neque enim aliter potuisset[*](potuiff& B1VD. -ent rv.) trimodia[*](tria modia V1.primordia B.) anulorum ilia Carthaginem ab[*](annif(-ni B2)bale B.) Hannibale mitti[*](mitti Bhv. illi r.). inter Caepionem[*](caepionem B1B. seep- VR. Scip- B2dv.) quoque et Drusum ex anulo in auctione venali inimicitiae coepere, unde origo socialis belli et exitia rerum[*](exiti rerum (vel uerum) Madvig adv. crit. II 528.).[*](cfr. Cic. Brut. 29, 112.) ne[*](nie R1.) tune[*](tune BJ. tum dhv. cum r.) quidem omnes senatores habuere[*](habuere BS. -runt rv.), utpote[*](pote V1R.) cum memoria avorum multi praetura quoque functi[*](functi Bdhv. funem r.) in ferreo consenuerint[*](consenierint VR.)— sicut Calpurnium et Manilium[*](manliumB2.), qui legatus C. Marii fuerit[*](fuerat Rdhv. a. S.) Iugurthino bello, Fenestella[*](pheneftella B.) tradit, et multi L. Fufidium[*](fuffidium R. fufi- C.) ilium, ad quem Scaurus[*](fcaurof B.) de vita sua scripsit—, in Quintiorum vero familia aurum ne feminas quidem habere mos fuerit, nullosque omnino[*](omnino anulos hv. a. S.) maior pars gentium hominumque , etiam qui sub imperio nostro degunt[*](defunt B.), hodieque[*](hodiae V. -ie Rhv. a. G.) habeat[*](habet G. -ent C.). non signat[*](fignat BC. -net Vv. -nemt R.) oriens aut Aegyptus etiam nunc litteris contenta solis.

Multis hoc modis, ut cetera omnia, luxuria variavit[*](uarit B1. uerit B2.) gemmas addendo exquisiti fulgoris censuque opimo digitos onerando[*](oneranda R.), sicut dicemus[*](dicimus VR.cfr. § 28.) in gemmarum volumine[*](37,2 sqq.) mox et effigies varias caelando, ut alibi[*](alibei(bis)B1.) ars, alibi materia esset[*](esse V.) in pretio. alias dein[*](dein BS. -nde rv.) gemmas violari nefas putavit ac, ne quis signandi causam in anulis esse intellegeret, solidas induit.[*](extr.: Petron. sat. 32. 58 extr.—Lucret. VI 1043. Isid. XIX 32, 5.) quasdam vero neque ab ea parte, qua[*](qua B1S e cod. Colb. quae rv(J).) digito occultantur[*](occultanturBRdColb. S. -atur Vhv(J).), auro clusit aurumque millis[*](millis J coll. XXXVI 98 et Festo s. v. millib. B1Lugd. milibus rv (S). micis Gron. uilibus coni. U.) lapillorum vilius fecit. contra vero multi nullas admittunt gemmas auroque ipso signant. id Claudii Caesaris principatu repertum . nec non et servitia iam ferrum auro cingunt— alia per sese mero auro decorant—, cuius licentiae[*](licentiam R.) origo nomine ipso in Samothrace[*](samothra haec (om. id) V.) id institutum declarat.

[*]((Isid. XIX 32, 4). Ateius Capito ap. Macrob. Sat. VII 13, 14. 15. Gellius X 10.)Singulis[*](gerimus V.) primo digitis geri mos fuerat, qui sunt minimis proximi. sic in[*](in ego. om. ll. v. cfr. XXXIV 8.) Numae et Servi Tullii statuis videmus . postea pollici proximo induere, etiam in deorum simulacris, dein iuvit et minimo dare. Galliae Brittanniaeque medio dicuntur usae. hic nunc solus excipitur, ceteri

omnes onerantur[*](onorantur B2.), atque etiam privatim articuli[*](articulisB2.) minoribus aliis.[*]((Petron. sat. 71).—Eratosth. ap. Plutarch. Demosth. 30 p. 860.) sunt qui uni[*](tres uni hv. a. S.) tantum[*](tan- tum BJ. om. rv.) minimo congerant, alii vero et huic tantum unum, quo signantem signent. conditus ille[*](ufu B2.), ut res rara et iniuria usus indigna, velut e sacrario promitur, ut[*](ut & B. et rv.) et unum in minimo digito habuisse pretiosioris in recondite supellectilis[*](superlectulis V.) ostentatio sit[*](sit ego. est ll. v.). iam[*](iam om.VR.) alii pondera eorum[*](orum V.ho- dT.) ostentant. aliis plures quam unum gestare labor est, alii bratteas infercire[*](infercire B1S. -farcire G. -ferci VR. -ferre B2.ferunt hv.) leviore materia propter casum tutius[*](tutiuf BG. totius r. totam hv.) gemmarum sollicitudini[*](sollicitu- dinem hv. a. G.) putant, alii sub gemmis [*](gemmas VR.) venena cludunt, sicut Demosthenes summus Graeciae orator, anulosque mortis gratia habent.[*]((cfr. Cic. ad fam. XVI 26, 2.—Quintil. inst. or. I 4, 26).) denique vel[*](uel Bergk exerc. Pl. II 3. cfr. CFW Müller p. 27. ut ll. v) plurima [*](plurimaBS. -mum rv.) opum scelera anulis fiunt. quae fuit illa vita priscorum , qualis innocentia[*](prifcorum qualif innoocentia Bhv. om. r. priscorum om. S.), in qua nihil signabatur! nunc[*](nunc BS. at nunc dhv(D). at uincti R.adiuncci V1. -cti V2.) cibi quoque ac potus anulo vindicantur a rapina. hoc profecere[*](proficere VR.) mancipiorum legiones, in[*](in BS. et in rv.) domo turba externa ac iam[*](ac iam BS. ac G. acta rv.) servorum quoque causa nomenclator adhibendus. aliter apud antiquos singuli Marcipores Luciporesve dominorum gentiles[*](gentilis R.) omnem victum in promiscuo habebant, nec[*](ne R.) ulla domi a domesticis custodia opus erat.[*](extr.: cfr. Plin. XXXVII 3. 4. Herodot. III 41. 42.) nunc rapiendae conparantur epulae pariterque qui rapiant eas, et[*](ea sed V. eas sed et hv. a. G.) claves quoque ipsas signasse[*](signare hv. a S.) non est satis. gravatis somno[*](grauatus somnus autem V.) aut morientibus anuli detrahuntur, maiorque vitae ratio circa hoc instrumentum esse coepit. incertum a quo tempore, videmur tamen posse in externis[*](externa VRd.) auctoritatem eius rei intellegere circa Polycraten Sami tyrannum[*](policra terra mityrannum V.), cui dilectus ille anulus in mare abiectus capto relatus est pisce[*](pifce & BD.), ipso[*](ipsi R.) circiter ccxxx urbis nostrae annum interfecto. celebratior quidem usus cum faenore coepisse debet. argumento est consuetudo volgi, ad sponsiones etiamnum[*](etiannum B1. etia cū R. an etiam nunc?) anulo exiliente[*](exilenter acta VR. (tracta om.hv. a. G).), tracta ab eo tempore, quo nondum[*](non B.) erat arra[*](arra om.B.) velocior, ut plane adfirmare possimus nummos ante apud nos, mox anulos coepisse.[*](42) de nummis paulo post dicetur[*](dicitur V1R.cfr. § 22.).

Anuli distinxere alterum ordinem a plebe, ut semel coeperant esse celebres, sicut tunica ab anulis senatum. quamquam et hoc sero, vulgoque purpura latiore tunicae[*](tunica B2.) usos invenimus etiam praecones, sicut patrem L. Aelii Stilonis Praeconini ob id cognominati. sed anuli plane tertium ordinem mediumque plebei[*](plebi V2Rdhv.a.S. blebi V1. cfr. § 17. 18.) et patribus inseruere[*](inseruire V.), ac[*](ac ll.dThv(S). del.Dal.) quod antea militares equi[*](et qui V.) nomen dederant , hoc nunc pecuniae indices[*](indicesRdhv.a.S.) tribuunt. nec pridem id factum.[*](init.: cfr. Sueton. Aug. 32.) divo Augusto decurias ordinante maior pars iudicum in ferreo[*](ferro V.) anulo fuit iique[*](hiique BV.) non equites sed indices vocabantur. equitum nomen subsistebat in turmis equorum publicorum. iudicum quoque[*](quoque om.dT.an que?) non nisi quattuor decuriae fuere primo[*](pximo R.), vixque singula milia in decuriis inventa [*](decuriis inuenta Bv. -uria rdTf.) sunt, nondum provinciis ad hoc munus admissis[*](admissis om.R.), servatumque in hodiernum[*](hodiernum diem hv.a.G.) est, ne quis e novis civibus in iis[*](hiif B2. his VR.) iudicaret[*](iudicare V.).

decuriae quoque ipsae[*](ipsi R.) pluribus discretae nominibus fuere, tribunorum aeris et selectorum[*](selectorum dh(?)v. fectorum B. setecorum R. -cor V.)

et iudicum. praeter hos etiamnum nongenti vocabantur ex omnibus electi[*](electi BS. sel- rv(D).) ad[*](a V.) custodiendas[*](custodienda VRv.a.G.) suffragiorum cistas[*](scita v.a.G.) in comitiis. et divisus hic quoque ordo erat superba usurpatione nominum, cum alius se nongentum, alius selectum, alius tribunum appellaret.

[*](extr.: Sueton. Caes. 33. Horat. epist. I 1, 58. Plin. epist. I 19.) Tiberii demum principatu[*](principatu BJ. -tus rv(D). cfr. CFW Müller grat. p. 553.) nono anno in unitatem venit equester ordo, anulorumque auctoritati forma constituta est C[*](G. pro C. ter deincepsB2, item §33 et passim.). Asinio Pollione C. Antistio Vetere cos. anno urbis conditae DCCLXXV[*](DCCLXXX V.), quod miremur, futtili[*](vtili B2.) paene de causa, cum C. Sulpicius Galba[*](galba Bv(S). galba dum rG(D).), iuvenalem famam apud principem popinarum[*](potinarum VR.) poenis aucupatus[*](aucupatuf BS. -tur G. occu- patur r. aucuparetur occupatusque in his hv.), questus[*](quaeftuf B.) esset in senatu[*](senatum VRd.), volgo institores eius culpae defendi anulis. hac de causa constitutum, ne cui[*](cui tus V1. cuiuf B. cui V2) ius esset[*](effet BdhS. id esset rG(D). eius esset v.) nisi qui[*](qui BS. cui rv.) ingenuus ipse[*](ingenuuf ipfe BS. -nuo ipsi hv. -nuo r. -nuus ipse ingenuo D. cfr. Mommsen(röm. Staatsrecht III p. 452 not.1).), patre[*](patreBS. -ri rv.), avo paterno HS CCCC[*](sestertia cccc VRdhv.a.S.) census fuisset[*](fuiff& & Bv. -ssent et h. -ssent e r.) et lege Iulia theatrali[*](fediff& BS. sedendi (red- V) rv.) in quattuordecim ordinibus sedisset. postea gregatim insigne id adpeti coeptum.[*](init.: Sueton. Calig. 16.) propter[*](propterque hv. a. S.) haec discrimina C. princeps decuriam quintam adiecit, tantumque enatum[*](enatum BdTS. nat- rv.) est fastus[*](fastushC. faftif B2V. fartif B1. fortis r.), ut, quae sub divo Augusto impleri non potuerant [*](potuerunt V.), decuriae non capiant eum ordinem, passimque ad ornamenta ea etiam servitute liberati transiliant, quod antea numquam erat factum, quoniam[*](quoniam ego.qm in ll. v. cfr. II 177. VIII 8. X 40. XI 87. XXV 48. XXVII 16. 63. XXVIII 23. XXXVII 86. 87. 148; aliter XXXI 12. XXXIII 15. XXXVI 98. XXI 56. XVII 42. X 83 al.) ferreo anulo

et[*](et om.dhv. a. S.) equites iudicesque intellegebantur. adeoque id[*](id BJ. in VdT.om.R(?)v.) promiscuum [*](promiscuum id hv. a. J.) esse coepit, ut apud Claudium Caesarem in censura eius unus ex[*](ex d(?)v. om. ll.) equitibus[*](aequi- tibus V. e quirit- B.) Flavius[*](flauis V.) Proculus cccc ex ea causa reos postularet. ita dum separatur ordo ab ingenuis, communicatus est cum servitiis.[*](Varro ap. Nonium p. 454. Vellei. II 6, 2. Tac. ann. XII 60.) iudicum autem appellatione[*](appellationem B1.) separare[*](separari hv. a. S.) eum[*](cum V.) ordinem primi omnium instituere Gracchi discordi popularitate in contumeliam[*](contumelia VR.) senatus, mox debellata auctoritas nominis vario seditionum eventu circa publicanos substitit[*](subsistit V.) et aliquamdiu tertiae sortis viri[*](fortif uiri BS. uire V. uires Rdhv.) publicani fuere. M. Cicero demum stabilivit equestre nomen in consulatu suo Catilinianis[*](catilinianif B1cod. Poll. U. cfr. II 137 et Wölfflin (Archiv I 279. 186). -nanis dH (J). -nariis S(D). cati inanif B2. c???tilianis rT. ei senatum concilians hv (om. rebus).) rebus, ex eo[*](eo se hv. a. s.) ordine profectum [*](fuiref B1) se[*](fe BS esse rv.) celebrans eiusque vires peculiari popularitate quaerens. ab illo tempore plane hoc tertium corpus in re p. factum est, coepitque adici senatui populoque Romano [*](§ BS. Om. rv(D).) et equester[*](aequester V2 -quiter V1. equiter Rd.) ordo. qua de causa et nunc post populum scribitur, quia novissime coeptus[*](coeptum VRd.) est adici.

[*](Paul. Diac. p. 55 s. v. celeres. Dion. Hal. II 13.—Gran. Licin. p. 4 Bonn. Varro ap. Serv. ad Aen. IX 603.—Paul. Diac. p. 367 s. v. trossuli. schol. Persii sat. I 81.) Equitum[*](quitum VT.Om.hv. a. H.) quidem etiam[*](quin etiam hv. a. H.) nomen ipsum[*](ipsum equitum v. a. H.) saepe variatum est, in iis[*](iif B1v(S). his rC.) quoque, qui id[*](qui id BTS. quid V. qui Rdhv.) ab equitatu[*](ad equitatum VRdhv. a. S.) trahebant[*](trahebantur Rdhv. a. S.). celeres sub Romulo regibusque sunt appellati, deinde flexuntes[*](flexuntef BS. -umentes r. -umines hv.), postea trossuli[*](trosuli R.), cum oppidum in Tuscis citra

Volsinios[*](uolsinos Vd.)[*](IX. M. R(?)hv. a. S.) p. VIIII sine ullo peditum adiumento cepissent eius vocabuli, idque duravit[*](uocabuli uis durauit hv. a. G.) ultra C. Gracchum. Iunius certe, qui ab amicitia eius Gracchanus[*](graccianus V. grati- R.) appellatus est, scriptum reliquit his verbis: Quod ad equestrem ordinem attinet, antea trossulos[*](trosullos R.tos- V1. consulos V2.) vocabant, nunc equites[*](dist. S.) vocant ideo[*](ideo BVdG(S). -oque R (?)hv(H).), quia non intellegunt trossulos nomen quid valeat, multosque[*](multofque BVdTv (S). -tos R(?)hC) pudet eo[*](eo—9 tamen Bhv(S). om. rH.) nomine appellari. et causam, quae supra indicata est, exponit invitosque etiamnum[*](etiannum B.an etiamtum?) tamen trossulos[*](truffullof B. trosiolos V.) vocari.

Sunt adhuc aliquae non omittendae in auro differentiae[*](& Bv. om. r.). auxilia[*](auxiliares hv. a. H.) quippe et externos torquibus aureis donavere, at cives non nisi argenteis, praeterque[*](praeter quę B2.) armillas civibis dedere, quas non dabant[*](dabant BS. habent rv.) externis[*](externi dhv. a. S.).

[*](L. Piso ann. II (Peter hist. Rom. fragm. p. 82).—Val. Max. IV 3, 10.) lidem[*](idem VD.), quo[*](quod hv. a. S.) magis miremur, coronas ex auro dedere[*](& BS. ex r. om.hv.) et civibus. quis primus[*](primuf Bv(S). -um r Brot.) donatus sit ea, non inveni equidem[*](equidem omhv.a. Brot.); quis primus[*](primum dThv. a. Brot.) donaverit, a L. Pisone[*](pisune V. -um R.) traditur [*](de dist. cfr. Bergk exerc. Pl. I 13 et Madvig adv. crit. II 528.): A[*](A.erasum inB.). Postumius dictator apud lacum Regillum castris Latinorum[*](ei hv. a. J.) expugnatis eum, cuius maxime opera capta essent[*](eff& B. (deinde lac. indicavit J, excidisse ratus donauit cum ponders significatione.). hanc coronam ex praeda is[*](is RdTH. his V.om.Bhv (S).) dedit[*](dedit II l. (i. e. librarum) ego. dedit. l. B1. dedit rv. cfr. Bergk l. l.)II l., item L. Lentulus consul Servio Cornelio Merendae Samnitum oppido capto, sed hic[*](hic Bergk l. l. huic ll. H. om.hv.) quinque librarum; trium[*](trium (H)U coll. Val. Max. om. ll. v) Piso Frugi

filium ex privata pecunia donavit eamque coronam testamento ei[*](ei BH. ex r. rei hv.) praelegavit[*](publicae legauit hv. a. H.).

Deorum honoris[*](honorif caufa BS(D). -ris VRJ. -ri dhv.) causa in sacris nihil aliud excogitatum est quam ut auratis cornibus hostiae, maiores dumtaxat, immolarentur. sed in militia quoque in tantum adolevit haec luxuria, ut M. Bruti[*](brutti B.) e[*](e BS. et VRT. ex fD. in d(?)hv.) Philippicis[*](philippif BVTf.) campis epistulae reperiantur frementis[*](frementif B(P) S. cfr. XXXIV 139. -tes rv.) fibulas tribunicias ex auro[*](dist. ego.) geri. ita[*](ita lldT(P)H. at hv. an itane?), Hercules? idem enim[*](enim om.hv. a. H.) tu, Brute, mulierum pedibus aurum gestatum[*](geftatumBcod. Colb. man. Dal. S. -ari rv(D).) tacuisti. et nos sceleris[*](ceterif B1. -ri B2.) arguimus ilium, qui primus auro dignitatem per anulos fecit! habeant[*](ut habeant hv. a. S.) in[*](in om.VRd.) lacertis iam quidem et viri[*](uiris V.), quod ex[*](ex BS. e rv.) Dardanis venit—itaque et Dardanium[*](dardanum dhH.) vocabatur; viriolae Celtice[*](celtice BTS. -cae rv.) dicuntur, viriae Celtiberice[*](celtiberice S.cae ll. v.)—;[*](iit.: cfr. Isid. XIX 31, 16.—cfr. Plin. infra § 151.) habeant feminae in armillis digitisque totis, collo, auribus, spiris[*](fpirif BG. piris r. peris B. per has hv.); discurrant catenae circa latera et in secreto margaritarum sacculi e[*](e RdTfhv(J). ae V.om.BS.) collo dominarum auro[*](auro Bhv(D). -reo r Brot.) pendeant, ut in somno[*](summo Dal.) quoque unionum conscientia[*](conscientiae V.) adsit: etiamne pedibus induetur[*](indu&ur BS. -uitur rv..) atque inter stolam plebemque hunc medium feminarum equestrem ordinem faciet[*](faci& BS. -cit rv.)? honestius viri paedagogiis[*](paedagogiis G. cfr. § 152. -ogis ll. v(D).) id damus, balineasque [*](& BVS. etiam R(?)dhv.) dives puerorum forma convertit[*](conuerrit Müller emend. V 12. locus nondum sanatus.). iam vero et Harpocraten[*](harpocraten et VR. -tem dhv. a. S.) statuasque Aegyptiorum numinum[*](nominum V. numerum B.) in digitis viri quoque portare incipiunt. fuit et alia Claudii principatu

differentia insolens iis[*](hiif B2. his VRC.), quibus admissiones[*](admissiones Mommsen (röm. Staats recht II p. 782 not. 2). -on//i//f B2S. -onem (-isi V) B1VRdhv.) liberae[*](liberae BS. -rti rv.) ius[*](ius S cum Lipsio. eius ll. v.) dedissent[*](de- disset coni. J.) imaginem principis[*](principes R.) ex auro in anulo gerendi magna criminum occasione, quae omnia salutaris exortus Vespasiani imperatoris abolevit aequaliter publicando principem. de anulis aureis usuque eorum hactenus sit dictum.

[*](cfr. Liv. IV 60, 6.—Gaius I 122. Varro 1. L. V 174. 169.) Proximum scelus fuit[*](fuit eiuf BS. fuit r. fecit dhv.) eius, qui primus ex auro denarium signavit, quod et ipsum latet auctore incerto. populous Romanus ne argento quidem signato ante Pyrrhum regem devictum usus est. libralis[*](libralis v. -les dhH. liberalis VR. libeli rari B.)—unde etiam nunc libella dicitur et dupondius[*](dupondius V1RdhH. dip- V2v. dupundiuf B1. dip- B2 disp- T.)—adpendebatur[*](appendebantur asses H. (libellarii . . asses coni. J).) assis; quare aeris gravis poena[*](paena BVD.) dicta, et adhuc[*](ad hunc B.) expensa in rationibus dicuntur,[*](Varro 1. L. V 182. 183. Festus p. 246a, 29. Isid. XVI 18, 8.—cfr. Plin. XVIII 12. Plutarch. Popl. 11. Cassiod. Var. VII 32.—Varro 1. L. V 95. Festus p. 213.—Gellius VI 13,1.) item inpendia[*](incendia atque in- cendia VR. intendia hv. a. B.) et dependere[*](pendere T. pondera hv. a. C.), quin et militum stipendia[*](stipendiorum hv. a. H), hoc est stipis pondera[*](ponderandis (-di d. -de h. -dae v) pensatores Vdhv. a. H.), dispensatores, libripendes, qua consuetudine in iis[*](iif Bv (S). his rC.) emptionibus, quae mancipi[*](mancipi BS. -pii d(?)C. -cupi rv.) sunt, etiam[*](etiamnum BS.) nunc libra interponitur. Servius rex[*](ex R.) primus signavit aes. antea rudi usos Romae Timaeus[*](temeosVT. Remeus C cum Budaeo.) tradit. signatum est nota pecudum, unde et pecunia appellata. maximus census cxx[*](cxVd. cx. M. R(?)hv. a. S.) assium[*](assum VRd.) fuit illo rege, et ideo haec prima classis.[*](Liv. epit. XV. Varro r. r. I 10, 2.—Paul. Diac. p. 98 s. v. grave aes. Festus p. 347a, 13.)—Argentum signatum[*](signatum est dhv. a. S. an est signatum?) anno urbis CCCCLXXXV[*](CCCCLXXXV Cellarius ap. Dal. CCCCLXXXXV B. DLXXXV r v. a. H),

Q. Ogulnio[*](vgulnio G. B2. o. c. Vd. D. c. R. c. h.om. v. a. Brot.) C. Fabio cos., quinque annis ante primum Punicum[*](decem ll. v.) bellum. et placuit denarium[*](denarius cod. Poll.v. a. H.) pro x libris aeris valere[*](ualere BS(D). om. rv. uncis inclusit (suppl. signari) J.), quinarium[*](quinque ll. v.) pro v, sestertium pro dupondio[*](du- pundio B1D. dipon- B2v. a. H. duopon- R.) ac semisse . librale[*](librale B(P)H.are r. -ae hv.) autem pondus aeris inminutum est[*](eft BS.om. rv.) bello Punico primo, cum inpensis res p. non sufficeret, constitutumque ut asses sextantario pondere ferirentur. ita quinque partes lucri factae, dissolutumque aes alienum. [*](Ovid. Fast. I 229 sqq. Festus p. 274a, 16 sqq. Paul. Diac. p. 172, 8. cfr. Vitruv. III 1, 8.)nota aeris eius[*](eiuf BS. om. rv.) fuit ex altera parte[*](parte—9 altera om.B.) lanus geminus, ex altera rostrum navis[*](naui R.), in triente vero et quadrante[*](quadranta R.) rates[*](rates B. -tenf B. -taes V. crates RT. erat aes d. aes hv.). quadrans antea teruncius[*](teruncius h (B)H. -cis VdT. terrunciuf B. terunis R. triuncis v.) vocatus a tribus unciis. postea Hannibale urguente[*](urguente Bhv(S). -te marcum r. -te Marcum Minucium Brot.) Q[*](q. RdThv. quem B1. que B2V.). Fabio Maximo dictatore asses unciales [*](assis uncialis VR.)[*](sedecim ll. v.) facti, placuitque denarium XVI assibus permutari, quinarium octonis, sestertium quaternis. ita res p. dimidium lucrata[*](demedium lucratum VR.) est, in militari tamen stipendio semper denarius [*](decem ll. v. ) pro x assibus datus[*](datuf eft BS. -tus dhv. -ta r.) est.[*](Liv. XXIII 15, 15. XXII 54, 2. (Festus p. 173b, 30).—Volus. Maec. § 45. (cfr. Liv. XLV 43, 6).) notae[*](note T. -ti VR. -ta v. a. H.) argenti fuere bigae atque quadrigae; inde[*](inde BS. et inde rv (D).) bigati quadrigatique dicti. mox lege Papiria semunciarii[*](femunciarii BTS. -ri d. -res V2. -ales hv. -uciari V1. -utiari R.) asses[*](assis VRd.) facti. Livius Drusus in tribunatu plebei[*](plebi VR. -bis dhv. a. S.) octavam partem aeris argento[*](argentum VRd.) miscuit. is[*](if BS. om. rv.), qui nune victoriatus appellatur, lege Clodia[*](claudia dT.) percussus est; antea enim[*](enim om.V.) hic nummus ex Illyrico advectus[*](abectus V.) mercis loco habebatur. est autem signatus Victoria[*](uictoriae VR.), et inde nomen.—Aureus[*](aureus VRdhv. aenariuf B1. den- B2.) nummus[*](annum hv. a. S.) post annos LI[*](LI BU. LXII rv.) percussus est quam argenteus ita, ut scripulum valeret sestertios[*](sestertios Brot.(D). -tio B. -tius Vcod. Poll. -tiis Rdv. -nis h.) vicen os[*](uicenosBrot.(D). -nus VR. -nis dhv. uicienf B1. uincenf B2.), quod efficit[*](efficit Bhv (U). effecit rH(D).) in libram[*](libram ego. cfr. § 109. -ali BU. -as rv.) ratione sestertii[*](sestertii (ferft- B1. sexterti V) ll. v(S). lac. Ante indicate J. -ium U. -iorum C(D).), qui tune erat[*](erat v??? (corruptum in ERAN) ego. cfr. Mlommsen röm. Münzwesen p. 404 not. 123. erant ll. v(J). erant Do U. erant v??? D. erat hS.), V???DCCLX[*](DCCLX U(D coll. Mommseno). D nongenti (nun- VR1) VRd. cccc BJ. se- stertios DCCCC (nongentos v) hC.). postea placuit $X$[*]($X$ VTH. om. rv(J).); XXXX[*](XXXX BD. XL rH. XL milia hv.) signari ex auri[*](& BJ. om. rv.) libris, paulatimque principes inminuere pondus, et novisissime [*](nouif- fime BV2S. in miuissime V1. inmurss- R minutissime He cod. Colb.(U). -mus hv.) Nero[*](uero RThv. a. H.) ad xxxxv[*](XXXXV BD. XLV H. XL quinque milia rv.).

[*](Cic. de or. II 67, 269. Val. Max. IX 4, 3. Plutarch. C. Gracch. 17 p. 842.—Appian. Mithr. 21. (Val. Max. IX 13, 1).) Sed a nummo prima origo[*](origo VRdThv(D). -gine BS.) avaritiae[*](auaricia R.) faenore ex- [*](dist. ego.)cogitato[*](excogitato B1(Gesner)D. -tate B2. -tata rv.) quaestuosaque[*](quaestuosa v. a. H.) segnitia, nec[*](haec v. a. Brot.) paulatim: exarsit rabie quadam[*](quaedam B1) non iam avaritia, sed fames[*](famis V.) auri[*](auari B.), utpote cum Septumuleius[*](feptumulliufB. -timuleius Rd(B)v. a. J.), C[*](C. om.B.). Gracchi familiaris, auro rependendum[*](rependum V. -nfum hv.a.H.) caput eius abscisum[*](abfcifum BS. exc- rv.) ad Opimium tulerit plumboque in os addito parricidio suo rem p. etiam circumscripserit; nec iam Quiritium aliquis[*](aliquif BS. -uid r.uo hv.), sed universo nomine Romano infami rex Mithridates Aquilio duci capto aurum in os infudit[*](infudit dhv. -undit B. fudit r.).[*](cfr. Martial. ep. II 43, 11. VI 94, 1. XIV 97. Isid. XX 4, 8.—Appian. b. civ. p. 424.) haec parit[*](paret Vd.) habendi cupido! pudet intuentem nomina

ista, quae subinde nova Graeco sermone excogitantur [*](& BS. aut rv(D).) insperso[*](infperfo BS. exp- V. expresso Rv.) argenteis vasis auro et incluso, quibus deliciis pluris[*](plurif BS. om. rv.) veneunt[*](ueniunt VRd. ueneunt tam hv. a. S.misciamus V.) inaurata quam aurea, cum sciamus interdixisse castris suis Spartacum, ne quis aurum haberet aut argentum. tanto plus fuit animi fugitivis nostris! [*](med.: Plutarch. Alex. 40 p. 688.)Messalla[*](meffalla B1. -ala rv. cfr. XXXIV 22.) orator prodidit Antonium triumvirum aureis usum vasis in omnibus obscenis desideriis, pudendo crimine etiam Cleopatrae. summa[*](fumma BS. -am V. -ae Rdhv(U). cfr. § 89.) apud exteros licentiae[*](licentia B2.) fuerat Philippum regem poculo aureo pulvinis subdito dormire solitum, Hagnonem[*](hagnonem BS. hacn- d agn- R(?)G. hac nomen V.agonem B.) Teium[*](teium R(?)B. telum r. celum hv.), Alexandri Magni praefectum , aureis clavis suffigere crepidas: Antonius solus[*](folufBS. sopus dv. a. G. opus r. del. G. apud nos H cum Gron.) contumelia[*](contumeliae B1. in contumeliam hv. a. S. cfr. § 34.) naturae vilitatem[*](utilitatem BS.) auro[*](auro icit V1. aurifici V2.) fecit. o[*](o BVS. om.RdTH(U). opus hv.) dignum proscriptione [*](profcriptionem B1.), sed Spartaci[*](sed partaci V. sed praeter alia hv. a. B(C).)!

[*](Liv. XXX 37, 5. XXXVIII 38, 13. Appian. Pun. VIII 54.—Athen. XII 9 p. 514 f. (cfr. Plin. infra § 137). Ctesias ap. Diodor. II 9, 8.)Equidem miror populum Romanum victis gentibus in tributo semper argentum imperasse[*](imperitasse Rv. a. S.), non aurum, sicut Carthagini cum Hannibale[*](cum in annibale B.) victae octingenta[*](octingenta (-ena BS) milia BJ.om. rv.) milia, xvi[*](xviJ cum Budaeo coll. Liv. et Appiano. aut (AVT) VRdT (de mendo cfr. XXXV 38). om.BS. XII M. Brot.cum Gron. argenti hv.) pondo annua in quinquaginta annos, nihil auri. nec potest videri paenuria mundi id evenisse. iam[*](nam hv. a. Brot.) Midas[*](mida sed V. -da sed et hv. a. C.) et Croesus inrinitum possederant, iam Cyrus devicta Asia pondo XXIIII[*](XXIIIIVS. IXXIIII B1. |XXIIII| B2dT. XXXIV Rh (add. milia v).) invenerat praeter vasa[*](uasa aurea hv. a. S.) aurumque factum et

in[*](foliū ego. -ia ac P. cfr. Athenaeus. folia B. -ia ac rdhv -iatam J.) eo solium, platanum, vitem[*](uitam R. -temque hv.). qua victoria argenti D??? talentorum reportavit et craterem[*](graterem B.) Semiramidis, cuius pondus [*](MM U.) xv talentorum[*](talentorum ll. v(S). -ta C.) colligebat.[*](cfr. Herodot. II 103. Val. Flacc. V 418 sqq. Diodor. I 55, 4. 58, 2.) talentum[*](talentum autem d(?)hv. a. S.) Aegyptium pondo LXXX patere[*](patere M.D. -rem V. -re rv (H). capere G cum Budaeo. (an pendere, ut XXI 185, vel habere, ut § 54?).) M. Varro tradit. iam regnaverat in Colchis Saulaces[*](faulacef BS. salauces rv. Aeetae subolis S (-les U cum Vossio). a&ae- fubolif B1. &aefob- B2. et esubopes (aetaes- V) r v. a. S.) Aeetae subolis, qui terram virginem nactus plurimum auri argentique eruisse dicitur in Suanorum[*](fuaanorum B. Sann- G.) gente[*](& BS. sed r. sed et hv.), et alioqui velleribus aureis incluto[*](inculto B2. ingu- B1.) regno. et illius[*](ulliuf B1.) aureae camarae[*](camerae et hv. a. S. om.VR.), argenteae trabes[*](trabe R. -bae V.) et columnae atque parastaticae narrantur victae[*](uictae h. -to rv. (parantur) uictori Gutschmid opusc. III 454.) Sesostri, Aegypti regi[*](regi ego. rege ll. v.) tam superbo , ut prodatur annis quibusque sorte reges singulos e subiectis[*](subtectif B1.) iungere ad currum solitus atque[*](adque B1. idque R.) ita triumphare[*](triumphare Bhv. -auit r.)!

[*](extr.: Cic. pro Mur. 19, 40.—§ 54 extr.: cfr. Plin. XXXVI 111.) Et nos fecimus quae posteri fabulosa arbitrentur[*](arbitrentur hv. -rarent R. -rarentur rS.). Caesar, qui postea dictator fuit, primus in aedilitate munere [*](muneriVd.) patris funebri omni apparatu harenae argenteo usus est, ferasque etiam argenteis vasis[*](hastis Brot. Cum vet. Dal.) incessivere tum primum noxii[*](noxiis dT. mox hv.a.(P)H.), quod iam[*](iam etiam BS. etiam rv. (an iam et?).) etiam in municipiis aemulantur. C. Antonius ludos scaena argentea fecit, item L. Murena[*](munera (om.L.) R.); Gaius[*](gaiuf BS. et c. V. et caius Rv.) princeps in circo pegma duxit, in quo fuere argenti pondo CXXIIII.[*](CXXIIII Vdhv. a. Brot. CXXXIIII R.) Claudius successor eius, cum de Brittannia triumpharet, inter coronas aureas VII[*](VII VRhv. a. Brot.) pondo

habere quam contulisset Hispania citerior, VIIII[*](VIIIIBS. VIIII rv. IX C. Brot. ) quam Gallia[*](galla V. -llo R.) comata, titulis indicavit. huius deinde successor Nero Pompei theatrum operuit auro in unum diem, quo[*](quod R(?)C.) Tiridati Armeniae regi ostenderet[*](ostenderat hv. a. Lugd.). et quota pars[*](quod apars V.) ea fuit aureae domus ambientis urbem!

Auri in aerario populi R. fuere Sex. Iulio L. Aurelio cos., septem annis ante bellum Punicum tertium , pondo XVII[*](XVIIBS. XVI rH. om.hv.) CCCCX[*](CCCCX BS. Dcccx rH. DCCXXVII hG (D om. Dal.). -vi v.), argenti XXII LXX, et in numerato [*](nonaginta duo milia et extra numerum hv. a. H.) |LXI|[*](LXII. LXXXV. ccccVRdT(H, sed sine lineolis). ccc et Lxxxv milia item hv.)XXXV CCCC, Sexto lulio L. Marcio cos., hoc est[*](lac. indicavit D cum Mommseno (röm. Münzwesen p. 401 n. 108).) belli socialis initio, auri .... |XVI|[*](XVI (xv R). xx. Dcccxxix (-xxx VR) VRdTH. octingenta XLVI hv.)XX DCCCXXXI. [*](extr.: cfr. Liv. XLV 40, 1. 2. Val. Max. IV 3, 8.)C.[*](C. om.VRh.) Caesar primo introitu urbis civili bello suo ex aerario protulit laterum aureorum XV[*](xv argenteorum BdTH. om. rv.), argenteorum XXX[*](xxxBS. xxxv r (H add. M). xxvi milia hv.), et in numerato[*](numeratodTG cum Budaeo. -ero VRhv. nummo BUJ. (add. HS. VRdTH(D). pondo hv. om.BUJ).) |CCC|[*](|CCC| BJ.CCCS. CCC VRhv. CCCCdT.CCCCH.). nec fuit aliis[*](fuit talis V1R.) temporibus res p. locupletior . intulit et[*](et om.hH.) Aemilius[*](aemuliris V. amulius R.) Paulus Perseo rege[*](rege om.V.) victo[*](uictae V.) e Macedonica[*](macedonico Vhv. a. H.) praeda[*](praeda BU. -da Hs rdTH (D). -da pondo hv.)[*](|???| J. ??? BS. II. III (-M III?) VdT. IIIII R.MM. cccH. trium milium hv.) |MMM|, a quo tempore populus Romanus [*](romanus om.R.) tributum pendere desiit.

Laquearia, quae nunc et in privatis domibus auro teguntur, post Carthaginem eversam primo[*](primum VR.) in Capitolio inaurata sunt censura L. Mummi. inde transiere[*](tranfire B1VR.) in camaras[*](cameras dhv. a. S (ut semper).) quoque et parietes, qui iam et ipsi tamquam

vasa inaurantur, cum varie[*](uarie B2D. -ia rv. cfr. XIV 53. XXXVI 84. CFWMüller p. 2.) sua aetas de Catulo existimaverit , quod tegulas aereas Capitoli inaurasset.

Primos[*](primus hv. a. S (ad superiora relatum).) inventores auri, sicut metallorum fere omnium, septimo volumine diximus. praecipuam gratiam[*](7,197) huic materiae fuisse arbitror non colore, qui clarior in argento[*](argenti VR.) est magisque diei[*](dies VR.) similis, ideo[*](et ideo hv. a. S.) militaribus signis familiarior, quoniam[*](quoniam is R (?)hv. a. S. quo nimis VdT. (quoniam—fulget pro glossemate hiabuit U 727).) longius fulget, manifesto errore eorum, qui colorem siderum placuisse in auro arbitrantur, cum in gemma[*](gemma BS. -mmis rv(D). cfr. II 158.) aliisque rebus non sit praecipuus. nec pondere aut facilitate materiae praelatum est ceteris metallis, cum cedat per utrumque plumbo, sed quia rerum uni nihil igne deperit, tuto[*](tuto RdB(D). toto V. tota hv.om.BS.) etiam in incendiis rogisque[*](rogisque durante materia hv. a. H.). quin immo quo[*](que V. quae R.) saepius arsit, proficit ad bonitatem, aurique experimentum ignis[*](ignes atque V. ignis atque hv. a. H (praem. quo C).) est, ut simili colore rubeat ignescatque [*](dist. U 728.)et[*](et BVdTS.id R(?)H. om.hv.) ipsum; obrussam[*](obryzum B.) vocant.[*](init.: Strabo III 2, 8 p. 146. cfr. Plin. infra § 94. 98.) primum autem bonitatis argumentum quam difficillime accendi. praeterea mirum, prunae [*](pme R1 pime R2.) violentissimi[*](uiolentiffimi BS. -mili dT. -me h. -mae rv.) ligni[*](ligni ll. v(S). igni dTC.) indomitum palea citissime[*](citiffimae B2. cti- B1.) ardescere atque, ut purgetur, cum plumbo coqui. altera causa pretii maior, quod minimum usus deterit, cum argento, aere, plumbo lineae[*](linaeB1.) praeducantur[*](praeducantur BB(S). -dicantur VR. produc- dC. duc- hv. cfr. § 75. 98.) manusque sordescant decidua materia. nec aliud laxius dilatatur aut numerosius dividitur , utpote cuius unciae in septingenas[*](septigenas Vd. feptvag- B2hv. a. G. feptag- B3in marg.) quinquagenas[*](et (aut d) quinquagenas dThv. a. S.) pluresque bratteas[*](bratteas v(S). -ttiaf BV.. -cteas RdC(ut semper).) quaternum utroque digitorum spargantur

. crassissimae ex iis[*](iif B1v(S). his rC.) Praenestinae vocantur, etiamnum [*](an etiam nunc?) retinente[*](retinente BS. -tes rv.) nomen Fortunae inaurato fidelissime ibi simulacro. proxima brattea quaestoria[*](quae hiftoria B.) appellatur. Hispania striges[*](ftrigef BS.gile r. -giles dhv(J).) vocat auri parvolas massas. super[*](fuper ll. S. quod super hv. an inter (ut,§ 72)?) omnia solum in massa aut ramento[*](auramento Vdhv. a. G. atra- B2.) capitur. cum cetera in metallis reperta igni perficiantur, hoc static aurum est consummatamque [*](consummatumque V.) materiam suam[*](fuam BS. om. rv.) protinus habet[*](habeat V.), cum ita invenitur . haec enim inventio eius naturalis est; alia, quam[*](aliquam V.) dicemus[*](dicimuf B.), coacta. super cetera non robigo ulla[*](rogo ulla B1. rvgula B2. rubigo ulla Rd(?)v. a. S.), non[*](68 sqq.) aerugo, non aliud ex ipso, quod consumat[*](confummat B.) bonitatem minuatve pondus. iam contra salis et aceti sucos, domitores rerum, constantia[*](conftantiam B.) superat omnia, superque[*](superat omnia superque ego. fuperque fuperat omnia B. super- que omnia rv. cfr. V 64. ) netur[*](netur Bhv. tuetur d. tuaetur r.an et netur?) ac texitur lanae[*](ac texitur lanae Bhv. -itur fine d. -it urinae V. at e$X$macr; urme R.) modo vel sine lana.[*](med.: Dio Cass. LX 33, 3 p. 678.) tunica aurea triumphasse [*](ueriuf BVh.) Tarquinium Priscum Verrius docet; nos vidimus Agrippinam Claudi[*](claudii V2v. a. S. -dio B2.) principis, edente[*](principi fedente B.) eo navalis proelii spectaculum, adsidentem[*](adsidente V.) et[*](& BS. ei rdhv(J).) indutam paludamento aureo[*](auro v. a.S.) textili sine alia materia. Attalicis vero iam pridem intexitur , invento regum Asiae.

[*](med.: Vitruv. VII 8, 4. Isid. XVI 19, 2.) Marmori et iis[*](his B2V.), quae candefieri[*](candide fieri B2.) non possunt, ovi candido inlinitur, ligno glutini ratione conposita[*](an re conposita vel conposito (i. e. mixtura conposita)? cfr. XXV 175.); leucophorum [*](leucoporum R. leudio-V.) vocant. quid[*](quod R.) sit hoc aut quemadmodum fiat, suo loco docebimus. aes inaurari[*](inauri R.) argento vivo aut certe[*](35,36)

hydrargyro legitimum erat, de quis dicemus[*](dicentus R. ut dicemus hv. a. J.) illorum [*](dist. J.)naturam[*](natura VR.)[*](eaf B1.)[*](100,125) reddentes. excogitata fraus est, namque aes[*](aes—) cruciatur in primis accensumque[*](accensumque om.VR.) restinguitur sale, aceto, alumine, postea exharenatur, an satis recoctum sit, splendore deprehendente, iterumque exhalatur[*](exhala- turll. v. exharenatur D. an excitatur? (cfr. XVII 46).) igni, ut possit edomitum mixtis pumice, alumine, argento vivo inductas accipere[*](& B.om. rv.) bratteas. alumen et in purgando vim habet qualem esse diximus plumbo.[*](60)