Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

Sal omnis aut fit aut gignitur, utrumque pluribus modis, sed causa gemina, coacto[*](coacta V.) umore vel[*](uel ll.Tv(S). aut G.) siccato [*](siccam VR1.). siccatur in lacu Tarentino aestivis solibus, totumque stagnum in salem abit[*](salem abit dv. sale habet VR. sale id Er.), modicum alioqui, altitudine genua non excedens, item[*](post item iterant non excedens VR.) in Sicilia[*](siciliam V.) in lacu, qui Cocanicus vocatur, et alio iuxta Gelam. horum extremitates tantum inarescunt, sicut in Phrygia, Cappadocia, Aspendi, ubi largius[*](largio V. -ior R1.) coquitur[*](quoquitur V.) et usque ad medium[*](medium lacum d(?)rv.a.J.). aliud etiam in eo[*](eo dErv. quo r.) mirabile, quod[*](quod om.VR1.) tantundem nocte[*](noctu v. a. H(J). cfr. § 18.) subvenit, quantum die auferas. omnis e stagnis[*](e stagnis S. est alnis VRd. est om???is r. est E. est talis G. est alius v.) sal minutus atque non glaeba est.[*](Isid. XVI 2, 3, cfr. Diosc. V 126.) aliud genus ex aquis maris sponte gignitur spuma in extremis litoribus ac scopulis relicta. hic omnis[*](hic omnis VRdG. homnis E. haec enim omnis v.) rore[*](rore ll.v(D). sole S cum Pontedera ex Isid. solis calore J ex Vinc. Bellov. spec. nat. 6, 83. (an haec enim sole? cfr. XXV 149. 152). locus adhuc corruptus.) densatur, et est acrior qui in scopulis[*](copolis V.) invenitur. sunt etiamnum[*](etiam non V.) naturales[*](an naturalis? cfr. XXXIV 4.) differentiae tres. namque in Bactris duo[*](bactris duo om.VR1.) lacus vasti, alter[*](alter dErv. om. r(?).) ad Scythas versus, alter[*](ad—alter Erv. om. r.) ad Arios[*](arios VdB. alios R. darios Erv.), sale exaestuant[*](aestuat E. -ant v. a. H.), sicut[*](an sic et?) ad Citium in Cypro et circa Memphin extrahunt e[*](e VdTfH. a R.om.Ev.) lacu, dein sole[*](deinde sale d.) siccant[*](sic et E.).[*](Isid. XVI 2, 3.) sed et summa fluminum densantur in salem[*](sale Vdv. a. C.), amne[*](amnem V. ane E.) reliquo veluti sub gelu fluente[*](gelus fluentem V.), ut apud Caspias portas quae salis flumina appellantur, item circa Mardos et Armenios[*](amnenios V.). praeterea et[*](praeterea et VR1dD.) apud Bactros[*](bae- tros V. b&- R.) amnes[*](amnes VRd(?)H. -nis Ev(D).) Ochus et Oxus[*](et oxus d(?)B coll. § 86. et ixiss E et yssis r.om. r. et xerxes v.) ex[*](ex v(D). es Er. ex his rTfS.) adpositis montibus

deferunt salis ramenta. sunt et in Africa lacus, et quidem turbidi, salem ferentes. ferunt quidem[*](turbidi—quidem om.V.) et calidi fontes, sicut Pagasaei. et hactenus habent se[*](habentes se V.) genera ex aquis sponte[*](ponte V.) provenientia.[*](Isid. XVI 2, 3. cfr. Solin. 5, 19.) sunt et montes[*](montibus E.) nativi salis, ut in[*](in v. om. ll. D. cfr. § 17.) Indis Oromenus[*](ornemus VR1d. Ormenus J.), in quo lapicidinarum[*](lapifidinearum VR1. -pidicinarum rv.a.Lugd.) modo caeditur renascens , maiusque regum[*](regium ED.) vectigal[*](uectigale d.) ex eo est[*](est del. H cum Gron.) quam ex auro[*](auro dEv. -ro est rH.) atque margaritis[*](margaretis VR.). effoditur et[*](effoditur et (om.ED) e terra Erv. -ditura r. (an et foditur e terra? cfr. XXXVI 182. XXVIII 1).) e terra, ut palam est umore densato[*](densato Ev(D). -tur r. -to ut J.), in Cappadocia. ibi quidem caeditur[*](caeditur Ev(D). ced- r. & ed- rJ. (malim finditur: cfr. XXXVI 160).) specularium lapidum modo; pondus magnum glaebis[*](glebris V.), quas micas vulgus appellat.[*](cfr. Plin. VI 147. Isid. XVI 2, 3. Strabo XVI 3, 3 p. 766.) Gerris[*](ger- rhis H coll. VI 147 et Strab. XVI 3, 3 p. 766. garris E. carris r. carrhis v.) Arabiae oppido muros domosque massis[*](e massis D cum U 697. sed cfr. CFW Müller p. 8 n. 1.) salis faciunt aqua feruminantes[*](aque feruminantis VR1.). invenit et iuxta Pelusium Ptolemaeus[*](ptholomeus V. ptolo- maeus D.) rex, cum castra faceret. quo exemplo postea inter Aegyptum et Arabiam etiam squalentibus locis coeptus[*](faeptus V.) est inveniri[*](inuenire R.) detractis harenis, qualiter et per Africae sitientia usque[*](sit dentia usque E. sitientibusque V. -ti//usque R1.) ad Hammonis oraculum, is quidem crescens cum luna noctibus[*](lunae moti- bus coni. J.).[*](cfr. Plin. V 34. Isid. XVI 2, 3. Diosc. V 125.) nam et[*](et ED. om. rv.) Cyrenaici[*](quiremaici V.) tractus nobilitantur Hammoniaco et ipso, quia sub harenis inveniatur, appellato. similis est colore[*](colore Erv. corpore rT.) alumini, quod schiston[*](schiston v. sci- (scy- d) ll.) vocant, longis glaebis neque perlucidis, ingratus[*](ingratus dErv. cfr. XXV 157. XVI 229. -to VRD.) sapore, sed medicinae utilis. probatur quam maxime perspicuus

, rectis scissuris. insigne[*](in signo V.) de eo proditur, quod levissimus intra specus suos in lucem universam prolatus vix credibili[*](credibile VE.) pondere ingravescat. causa evidens, cuniculorum spiritu madido[*](madid E. madi V.) sic[*](sicut VR1d.) adiuvante[*](adiuuante Rdv. -tem E. -tes V.) molientes[*](molientes d(?)Erv. om.VR.), ut[*](ut om.E.) adiuvant [*](adiuuent Ev. a. B.) aquae. adulteratur Siculo, quem Cocanicum appellavimus,[*](73) nec non et Cyprio[*](cypriū d. cip- VE.) mire simili.[*](cfr. Solin. 23, 4. Cato ap. Gellium II 22, 29.) in Hispania quoque citeriore Egelestae[*](egelestae Vd(C)Brot. cfr. III 25. -te R. -laeste E. -lastae rB(J).) caeditur glaebis paene translucentibus [*](tralucentibus VS.), cui[*](cum E.) iam pridem palma[*](palāa VR. -Imam E.) a plerisque medicis inter omnia salis genera perhibetur. omnis locus, in quo reperitur sal, sterilis[*](sterelis V. exter- R1.) est nihilque gignit. et in totum sponte nascens intra[*](inter Ev. a. H.) haec est[*](est dErG. om. r. sunt v.).

[*](cfr. Plin. II 233. XXXIV 125.)Facticii[*](facti VR1d.) varia genera. volgaris plurimusque[*](pluribusque VR1dVen.) in salinis mari adfuso non sine aquis[*](aquis VRE.cfr. II 233 cum XIII 107. aquae d(?)v (e XIX 182).) dulcibus[*](dulcibus ego. -cis ll.v. cfr. § 64.) riguis[*](rugis V.), sed imbre maxime iuvante ac super omnia sole multo .... que[*](multoque VRJ. -to E[dT]v(D). -to atque S. lac. ego indicavi; excidit fere adsiduo: cfr. XXVIII 143. an luna?), aliter[*](aliterque dT.) non inarescens[*](inarescens Erv(D). ar- rTJ (ut XIII 140. XVII 57).). Africa[*](africam V.) circa Uticam construit[*](constitut d.) acervos salis ad collium speciem, qui ubi sole[*](solis V.) lunaque induruere, nullo umore liquescunt vixque etiam ferro caeduntur. fit tamen et in Creta sine[*](sine Erv. sunt ine r.) riguis mare in salinas iufundentibus et circa Aegyptum ipso mari[*](mari dv. -re r.) influente[*](influentem E.) in solum, ut credo, Nilo sucosum[*](insucosum VR1.).[*](Isid. XVI 2, 3. Aristot. meteor. II 3, 42.) fit et[*](et e v. a. S.) puteis[*](puteus E.) in salinas ingestis. prima densatio Babylone[*](babylonae E2. -niae E1v. a. G. babilonę r. -nię VR.) in bitumen liquidum cogitur oleo simile,

quo[*](quod E.) et in lucernis utuntur. hoc[*](hoc om.E.) detracto subest sal. et in Cappadocia e puteis ac fonte aquam[*](aquam RdG. quam r. quem v.) in salinas ingerunt. in Chaonia[*](caonia V. gao- E.) excocunt aquam e[*](e ego. et Er.om. r. ex v.) fonte refrigerandoque salem faciunt[*](faciant V. fati- R1.) inertem nec candidum[*](negandidum V.).[*](cfr. Varro r. r. I 7, 8.—Aristot. meteor. II 3, 42.) Galliae Germaniaeque ardentibus lignis aquam salsam infundunt; Hispaniae[*](hispania VR1.) quadam[*](quidam V.) sui parte e puteis hauriunt[*](haurium V. aur- R.) muriam[*](murium VR1T.) appellantes[*](appel- lantes (ape- V) VRTH. -ant d. -ant et EG. -antes et rv.). illi[*](an illae (olim scriptum ille)?) quidem et lignum referre arbitrantur. quercus optima, ut quae[*](qui V.) per se cinere[*](cinerem E.) sincero[*](sin- cere d.) vim salis reddat, alibi corylus [*](corylus dv. -rilus E. -rulus r.) laudatur. ita infuso liquore salso arbor[*](arbor ED. carbo rv.) etiam in salem vertitur. quicumque[*](quicum E.) ligno confit[*](conficitur dTv. a. G.) sal niger est. Apud Theophrastum invenio Umbros harundinis et iunci[*](iuncis V.) cinerem decoquere aqua solitos, done exiguum superesset umoris[*](umores V. moris E.). quin et e muria salsamentorum recoquitur iterumque consumpto liquore ad naturam suam redit, vulgo e menis[*](e menis B(S). e maenis Rd(?)Lugd. e minis Va. hem- v. de mendo cfr. XXVII 127.) iucundissimus.

[*](Diosc. V 125. (cfr. Strabo XII 5, 4 p. 568).) Marinorum maxume laudatur Cyprius a Salamine, at e[*](at e v. ad e r. de rH. cfr. § 73.) stagnis[*](stagestnis R1.) Tarentinus ac Phrygius, qui Tattaeus[*](tattaeus dB. tacteus Vf. tat- Rav.) vocatur. hi duo oculis utiles[*](humiles VR1.). e[*](e VdfS. & R. ac ar. a v.) Cappadocia qui in laterculis adfertur , cutis[*](scutis VR1d.) nitorem[*](niforem VR1.) dicitur facere. magis tamen extendit is, quem Citium[*](cicium R.) appellavimus, itaque a partu[*](parte V. -tum E.) ventrem[*](74) eo cum melanthio inlinunt.[*](Isid. XVI 2, 4. (cfr. Strabo XIII 1, 48 p. 605).—Solin. 5, 18.) salsissimus sal qui siccissimus , suavissimus omnium Tarentinus atque candidissimus,

set[*](set ego. et ll. v. est D cum U 698.) de[*](de om.R1.) cetero fragilis qui maxime candidus. pluvia dulcescit omnis, suaviorem tamen rores[*](rore VR1d.) faciunt, sed copiosum aquilonis flatus[*](flatis V.). austro non nascitur. flos salis non fit nisi aquilonibus. in igni[*](igni Ev(D). -ne rC.) nec[*](nec dErv. om. r.) crepitat nec exilit Tragasaeus [*](tragesaeus d.) neque Acanthius[*](acanthius v. -thus d. achantius E. -tus r. cantus R. -tis Vf.), ab oppido appellatus, nec[*](ne VR1.) ullius[*](ullus VR1TJ. sed cfr. § 90. 105.) spuma[*](e (ex T) spuma dT.) aut[*](aut at Er. aut ab D.) ramentum tenuius[*](ramentum tenuius ego. cfr. XXXIV 175. ramento (JD. -tum v) aut (del. D) tenuis ll.Tv.). Agrigentinus ignium patiens ex aqua exilit[*](exiliit V.).[*](Solin. 5, 18. Isid. XVI 2, 5.) sunt et colorum differentiae[*](differentia R. -iam V.). rubet[*](rubet ll.B(S). -ber G.) Memphi, rufus est circa Oxum, Centuripis[*](centū ripis VRdf.) purpureus, circa Gelam in eadem[*](ea E.) Sicilia tanti splendoris, ut imaginem[*](uti magnitudinem E.) recipiat. in Cappadocia crocinus[*](crocineus d2T. -ceus v. a. S. cfr. § 90.) effoditur, tralucidus et odoratissimus . ad medicinae usus antiqui Tarentinum maxime laudabant, ab hoc[*](ad hoc R.) quemcumque e marinis, ex eo genere spumeum praecipue, iumentorum vero et boum oculis Tragasaeum et Baeticum[*](baeticum v. peti- VdEr. piti- R.).[*](Isid. XVI 2, 6.) ad opsonium et cibum utilior quisquis facile liquescit, item umidior, minorem enim amaritudinem habent, ut Atticus et Euboicus. servandis carnibus aptior acer et siccus, ut[*](ut Rdv. tu V.om.E.) Megaricus. conditur etiam odoribus additis[*](addi- tus V (?)Lugd. Dal.) et pulmentarii vicem implet, excitans [*](excitans d(?)arv. ex .... E.om. rJ.) aviditatem invitansque[*](inuitans excitansque J.) in omnibus cibis ita, ut sit peculiaris ex eo intellectus inter innumera condimenta, item[*](item E2a. iterū rTfS ita E1. ita est v. interim J. ciborum D. del. U 700.) in mandendo[*](madendo VR1. an madido? locus adhuc corrueptus.) quaesitus garo.[*](Isid. XVI 2, 6. Verg. georg. III 394–397. (Aristot. h. a. VIII 10 p. 596a)) quin et pecudes

armentaque[*](armentaque v. -toque Er. -tatio r. de mendo cfr. § 5.) et iumenta[*](iumento E.) sale maxime sollicitantur ad pastus[*](partis V. pastum v. a. S.), multo[*](multo tum ego. multum ll.S. -to v.) tum largiore[*](largiore RC(J). -ores rv(S). an largiore eis?) lacte multoque[*](lacte multoque dErv. lactoque V. -teque R.) gratiore[*](gratio- rem E.) etiam in caseo dote[*](an etiam casei dote? cfr. XI 239.). ergo, Hercules, vita humanior sine sale non quit[*](non quid V. nequit v. a. H.) degere[*](an degi? cfr. XIV 125. XII 5. VI 66. III 124.), adeoque[*](adeo ergo Vd.) necessarium elementum est, uti[*](ut Rv. a. D.) transient intellectus ad voluptates[*](uolup- tates VRv(S). -atem d(?)ErH.) animi quoque eximias[*](eximias ego et dist. nimia ll. del. D. nimirum a J. scommata S cum P. nam ita B. sam- mia v. ioci enim a U 701. mica Müller emend. V 9.). sales[*](sales Erv(D). sale rJU. salis Müller l. l.) appellantur, omnisque vitae lepos et summa hilaritas laborumque requies non alio magis vocabulo[*](alia magis uoca- bula E.) constat. [*](Verrius Flaccus ap. Festum s. v. salaria.—cfr. Horat. sat. II 2, 17.)honoribus etiam militiaeque interponitur salariis inde dictis, magna apud antiquos et[*](et Vd.om. rv.) auctoritate, sicut apparet ex nomine Salariae viae, quoniam illa salem in Sabinos portari convenerat. Ancus Marcius rex[*](sex V.) salis modios[*](modia Ev. a. H.)VI[*](VIES. ut VTf. sex re corr. sex mille d(?)H. sex milia v.) in congiario dedit populis[*](populis VRdTfEv(S). -lo d(?)C.) et salinas primus instituit. Varro etiam pulmentarii vice[*](uite V.) usos veteres auctor est, et[*](et VRdTfH. om.E. esitasse enim v.) salem[*](sale VTf.) cum pane[*](pane et casaeos (-seo v) Ev. a. H.) esitasse eos proverbio apparet. maxime tamen in sacris intellegitur auctoritas, quando nulla conficiuntur sine mola salsa.

[*](Diosc. V 128.—cfr. Diosc. V 127.) Salinarum[*](sabinarum Vd.) sinceritas summam fecit[*](an facit?) suam differentiam quadam[*](quadam EG. quandam rTH. quaedam enim v.) favilla[*](fauilla v. -llam ll.H.) salis, quae levissima ex eo est et candidissima. appellatur et flos salis, in totum diversa res umidiorisque naturae et crocei coloris aut rufi, veluti[*](ueliti V.)

rubigo salis, odore quoque ingrato ceu gari[*](gari dv. cfr. Diosc. cari r.) dissentiens a sale, non modo a spuma. Aegyptus invenit[*](inuenitur Ev. a. G.), videturque Nilo[*](nudo VR1d.) deferri[*](deferri v. differri Er. -eri r.). et fontibus tamen quibusdam innatat[*](innatant V.). optimum ex eo quod olei[*](olet V.) quandam pinguitudinem reddit; est enim etiam in sale[*](salo V.) pinguitudo, quod miremur. adulteratur autem tinguiturque rubrica aut plerumque testa trita[*](testa tia E.), qui fucus aqua[*](aquam VR.) deprehenditur diluente[*](deluente VR.) facticium colorem[*](colorein Erv. coherent r.), cum verus ille non nisi oleo resolvatur et unguentarii propter colorem eo maxime utantur. canitia in vasis[*](in uasis in VR1T.) summa est,[*](90) media vero[*](medio uera V.) pars umidior, ut diximus. floris natura aspera, excalfactoria, stomacho inutilis, sudorem ciet, alvum[*](alum V.) solvit in vino et aqua, acopis et zmecticis[*](zmecticis J. -edicis R1. -eticis r. smegmatis H. -aticis v.) utilis. detrahit et ex palpebris pilos[*](pilos dEv. philos VR.). ima faecis[*](ima faecis (fecis Er) ErD. imae ficis V. ime effecis R. efficacissime faeces d(?)S. -issime faeces imae v.) concutiuntur, ut[*](ui V.) croci color redeat.

Praeter haec[*](praeterea haec dT.) etiamnum appellatur in salinis salsugo, ab aliis salsilago, tota liquida[*](liquida a D. a liquida E. li- quida dr.om.VR. (an liquida, at a? ut post tota omittendi causa appareat).), a marina aqua salsiore[*](salsiore VdTD. -or c Er. -or Rv.) vi distans[*](ui distans VREv. distans uidi dT.).[*](Diosc. II 34. Geop. XX 46, 1. 2. Isid. XX 3, 19.)— Aliud[*](aliud RdTv. alii ut E. aliut V2D. -int V1. an aliud est?) etiamnum liquoris exquisiti genus, quod garum vocavere[*](uocare R.), intestinis piscium ceterisque, quae abicienda essent, sale maceratis, ut sit illa putrescentium sanies. hoc olim conficiebatur ex pisce, quem Graeci garon vocabant, capite eius usto suffitu[*](suffitu VRdv. cfr. XXXII 124. 131. -to ED.) extrahi secundas monstrantes[*](mon- strantes VRdTfH. morantes Ev.),

[*](cfr. Plin. IX 66. Seneca epist. XV 3, 25. Martial. epigr. XIII 102. Apicius VII 7, 13. Horat. sat. II 8, 46. (Strabo III 4, 6 p. 159).—cfr. Plin. IX 92.—Martial. epigr. XIII 103. IV 88, 5.) nunc e scombro[*](nunc e sconbro V. non- cessū pro R.) pisce laudatissimum[*](lautissimum R. lat- V.) in

Carthaginis spartariae[*](sparfariae VR1. scombrariae. coni. Marquardt e Stra- bone, sed cfr. Isid. XV 1, 66.) cetariis[*](cetariis v. -ris rD. ce- teris r.)—sociorum id appellatur—, singulis milibus nummum permutantibus congios fere binos[*](paene binos Ev. a. H.). nee liquor ullus[*](nullus E.) paene praeter unguenta maiore in[*](in om.E.) pretio esse coepit, nobilitatis etiam gentibus. scombros[*](scombro Vd. -bros quidem R(?)v. cfr. § 102.) et Mauretania [*](mauretani R1. -ritania d.) Baeticaeque[*](baeticaque v. a. H.) etiam[*](etiam ego. et VdEv. om.R(?)H.) Carteia ex oceano intrantes[*](intrantes v. -tis ll.S.) capiunt , ad[*](& (pro ad) R1.) nihil aliud[*](alium VR1.) utiles[*](utiles v. -le est VdEr. ut ille est E.). laudantur et Clazomenae[*](glauzomenae Vd.) garo Pompeique et[*](pompeique et Ev(J). -peiique et drC. -pei V. -peii R.) Leptis, sicut muria Antipolis ac Thurii[*](thuri VD. -ria v. a. G.), iam vero et Delmatia[*](del- matha Vd. dalmatia R(?)v. a. S.).[*](Geop. XX 46, 2.—Aristot. h. a VI 15 p. 569b. Oppian. hal. I 766.)— Vitium huius est[*](est et E.om.d.) allex[*](alex Rv. a. J. alex est d.) atque[*](atque VED. om. rv.) inperfecta[*](inperfectae D.) nec[*](ne R1.) colata[*](colatae VRD.) faex[*](faex dv. fex r.). coepit tamen et privatim[*](et priuatim Erv. et R.om. r.) ex inutili[*](ex inutili om.R1.) pisciculo minimoque confici[*](conci/// R1.). apuam nostri[*](nostris R1.), aphyen Graeci vocant, quoniam is[*](is om.Vd.) pisciculus e pluvia nascatur[*](nascatur VRdJ. -citur Erv(D). cfr. C F W Müller p. 6.). Foroiulienses piscem, ex quo faciunt, lupum appellant. transiit[*](transit Ev. a. C(D). cfr. nota ad XXXIII 131.) deinde in luxuriam[*](luxoria V. -io R.), creveruntque[*](creuerunt E.) genera ad infinitum [*](in infinitum E.), sicuti garun ad colorem mulsi veteris adeoque suavitatem dilutum[*](suauitatem dilutum ego. dilutam suaui- tatem ll.v.), ut bibi possit. aliud vero est[*](est ego. ad VdTEv(D). om.Rf(?)H. (lac. post ad indicavit D).) castimoniarum [*](catimoniarum V.) superstitioni etiam sacrisque[*](superstitio- nem etiam sacris v. a. H.) ludaeis dicatum, quod fit e piscibus squama carentibus[*](squama maceretnentibus V.). sic allex pervenit

ad ostreas, echinos[*](echinas E. ecinus V.), urticas[*](urticas om.VR1.) maris[*](maris ll.TJ. cammaros v.), mullorum[*](multorum VRd.) iocinera [*](iocinere E.), innumerisque generibus ad sapores[*](sapores dS. -ris rD. -rem v.) gulae[*](gile V. cyle d.) coepit sal tabescere.

Haec obiter indicata sint desideriis vitae.[*](Pl. iun. 86, 4. 5.) et ipsa tamen non nullius[*](nulli VdEv. a. H.) usus in medendo. namque et allece scabies pecoris sanlatur[*](sanantur d.) infusa per cutem incisam, et contra canis morsus draconisve[*](draconiuae V.) marini prodest, in linteolis autem concerptis inponitur,[*](Pl. iun. 83, 16. Diosc. II 34. (cfr. Colum. VI 13, 1). Marc. 9, 14 (36). Diosc. V 127. eupor. I 238. Celsus IV 22.) et garo ambusta recentia sanantur, si quis infundat ac non nominet garum. contra canum quoque morsus[*](morsus dEv(S). -sum rfH.) prodest maximeque crocodili [*](morsus dEv(S). -sum rfH.) et ulceribus, quae serpunt, aut sordidis[*](sordidi E.). oris quoque et aurium ulceribus aut doloribus mirifice prodest. muria quoque sive illa salsugo spissat, mordet, extenuat, siccat,[*](92) dysintericis utilis, etiam si nome[*](nomen V.) intestina corripiat[*](corripiat ego. -pit ll.v.), ischiadicis [*](an coeliacis, ischiadicis? cfr. Diosc.), coeliacis veteribus infunditur. fotu[*](fotu dv. -tū Er. -to r.) quoque apud mediterraneos aquae marinae vicem pensat[*](prestat dT.).

[*](Diosc. V 125. Isid. XVI 2, 6.—Pl. iun. 111, 9. 10.) Salis natura per se ignea est et inimica ignibus, fugiens eos, omnia erodens, corpora vero adstringens , siccans, adligans, defuncta etiam a[*](ac av. a. G.) putrescendi[*](putrescendi VRES. -do d(?)G. -ntia v.) tabe[*](tabe J cfr. XV 80. VII 70. (labe Isid.). ta V.- to R. ita Ev. ito r.om.d(?)G. tabo S(D) cum cod. Murb. (?). cfr. sanie § 93. an uitio?) vindicans[*](uendicans R1v. a. H.), ut durent ea[*](durent ea v. -retita VE. -rent ita r(?)G.) per saecula, in medendo vero mordens, adurens, repurgans[*](repugnans VEv. a. C.), extenuans, dissolvens, sto- -macho[*](stomachū VR.) tantum inutilis, praeterquam ad excitandam aviditatem .[*](dist. ego.) adversus serpentium morsus cum origano, melle,

hysopo, contra cerasten[*](cerenten R1.) cum origano et[*](et ll.v. aut B.) cedria[*](cedria B e Diosc. -dro (corruptum ex cedri) ll.D. cera v.) aut pice aut melle[*](ac melle VR.) auxiliatur,[*](Diosc.V 125.)[*](Diosc. eupor. I 45.) contra scolopendras ex aceto[*](acetū R.) pots, adversus scorpionum ictus cum quarta[*](qua V. aequa TS.) parte lini seminis[*](semine VR1d.) et[*](et ll. ex v.) oleo vel aceto inlitus[*](inlitur V.), adversus crabrones vero et vespas[*](uel uespas dv. a. S.) similiaque[*](similiaque Rv. -lique VE. -liter dT.) ex aceto, ad heterocranias[*](heterocranias ErS. -neas dC. -nas B. -ogranias R. hec ergo granias V.) capitisque ulcera et pusulas papulasve et incipientes[*](incipiente R.) verrucas cum sebo vitulino , item[*](an item in?) oculorum remediis et ad excrescentes[*](de- arescentes VR1. excrentes E.) ibi carnes totiusque corporis pterygia, sed in oculis peculiariter, ob id collyriis emplastrisque[*](que dEv(D). quoque rfS.) additus[*](cdditur d (?)v. a. S.)—ad haec[*](hoc Tv. a. G.) maxime probatur Tattaeus[*](tattaeus G cum B1. cfr. § 84. & teus VRd. et deus E. tragasaeus Ven. cumB2. etateus v.) aut[*](et dT.) Caunites[*](counites r. cogn- R.)—,[*](Pl. iun. 102, 18–20.) ex ictu vero suffusis cruore oculis suggillatisque[*](suggillatisue dTS. -tis suae V (cfr. §96). -tisque rv(D).) cum murra[*](murra VRdG. -rrae Ev(D). cfr. § 118.) pari pondere ac[*](aut (pro ac) V.) melle aut cum hysopo ex aqua calida, utque[*](utque (quae E) Erv. aut quae r.) foveantur salsugine[*](salsugines R.)—ad haec Hispaniensis eligitur—, contraque suffusiones oculorum cum lacte in coticulis teritur, privatim suggillationibus in[*](salsugines R.) linteolo involutus crebroque ex aqua ferventi inpositus, ulceribus oris manantibus in linteolo concerpto[*](concrepto V. corre- R.), gingivarum tumori infricatus[*](infricatus Erv. infractus rT.) et[*](et—18 fractus om.VR1T.) contra scabritiem linguae fractus comminutusque.[*](Diosc. V 125.)[*](Pl. iun. 28, 4–7. Marc. 12, 21.) aiunt dentes non erodi nec putrescere, si quis cotidie mane ieiunus salem contineat sub lingua, donee liquescat. lepras idem et furunculos et lichenas et psoras[*](psaras VR.) emendat cum passa

uva exempto eius ligno et sebo bubulo atque origano ac fermento[*](dist. D.) vel pane; maxime Thebaicus ad haec[*](ad hec (hac R) et VR. hic et ad v. a. D.) et pruritus eligitur.[*](dist. ego.) tonsillis et uvis[*](ouis VR.) cum melle prodest quicumque, ad anginas hoc amplius cum oleo et aceto eodem tempore extra faucibus inlitus cum pice liquida.[*](cfr. Plin. XXXI 40.—Pl. iun. 35, 20.—Isid. XVI 2, 6. (cfr. Catull. 23, 12).) emollit[*](et mollit et VR1.) et alvum vino[*](uino D cum U 701. in uino ll.v.)[*](dist. ego.) mixto[*](mixtus d(?)v. a. J.), innoxie[*](in- noxie dTH. -xio VD. -xia RE. idem noxia v.) et taeniarum[*](taeniarum H. tenearum (tae- D) VRED. tine- dTv.cfr. § 36.) genera pellit in vino potus. aestus balnearum convalescentes ut tolerare[*](tolerari Vv. a. G.) possint[*](possit VR1), linguae subditus[*](positus subditus (supd- R1) VR1.) praestat. nervorum dolores[*](dolores VdS. -rem R(?)Ev(D). cfr. § 62. 120. XXX 110. XXVIII 237. XXIV 15. 40. XXIII 6. 48. XXXVII 145. XXI 141. XXII 107. 130. 141.), maxime[*](maxime VRdTH. maxime usurpanda (-dam E) obseruatione Erv. cfr. infra vv. 12. 13.) circa umeros et renes, in saccis aqua[*](ex aqua Pl.iun. patina f(?)S.) ferventi crebro candefactus [*](candefactus (-dof- V) VTfES. madef- r(?)v.) levat[*](lauat V.), column torminaque et coxarum dolores potus et in isdem saccis inpositus candens, podagras cum farina ex melle et oleo tritus, ibi maxime usurpanda observatione [*](usurpanda (ususpra- VR) obseruatione VRdTfH. obseruanda usurpatione Erv.), quae[*](qua d. qua quidem v. a. H.) totiscorporibus nihil esse utilius sale et sole dixit. utique[*](dixit utique coni. J. dixit itaque dTErH. -xistique V. -xitque R. dicunt itaque v.) cornea videmus corpora piscatorum, sed hoc[*](hoc om.VR1.) praecipuum iudicatur[*](iudicatur ego. cfr. § 43. XXXIV 178, XXXII 123. XXVIII 26. XVII 157. 193. dicatur ll.v.) in podagris.[*](Diosc.V 125.—Diosc. eupor. I 123.) tollit et clavos pedum, item[*](pedum item dErv. ite pedum VR. item pedum Müller emend. V 9.) perniones. ambustis ex oleo inponitur aut commanducatus pusulasque reprimit, ignibus vero sacris, ulceribus[*](ulceribus VE. -busque r(?)v.), quae serpant[*](serpunt Rv. a. S.), ex aceto aut hysopo, carcinomatis cum uva

taminia, phagedaenis ulcerum tostus[*](tostus dTS. -um H. totus r. tritus v.) cum farina hordei, superinposito[*](superinposita Vd.) linteolo madente vino. morbo regio laborantes , donee sudent[*](sudent dEv. -dant rS.) ad ignem, contra puritus, quos[*](quod RE.) sentiunt, ex oleo et aceto infricatus[*](infricatis V. iuuat et dv. a. S.) iuvat, fatigatos[*](fatigatus V. uat- E.) ex oleo.[*](Diosc. V 125. (eupor. II 65). Pl. iun. 90, 21. Diosc. V 125.) multi et hydropicos sale curavere fervoresque febrium cum oleo perunxere et tussim[*](et iunxim V.) veterem linctu[*](lintu V.) eius discussere, clysteribus infudere ischiadicis[*](sciadicis Vr. rad- R.), ulcerum[*](ulceribus v. a. H.) excrescentibus vel putrescentibus inposuere, crocodilorum morsibus ex aceto in linteolis ita, ut battuerentur[*](batuerentur VRdv. a. S. pauer- H.) ante his[*](his (sc. linteolis) ego e Diosc. hic VdEH. inc R1. ictuum R2Brot. hac G. ictu vel (arte) uinctu coni. B. ictum v. uincta S. ninculis J. del. D. (Plinius prave legitτυπτομένων . . . τοῖς ἐνδέσμοις).) ulcera. bibitur et contra opium[*](oppium VVen.) ex aceto mulso, luxatis inponitur cum farina et melle, item extuberationibus[*](exuberationibus VR.). dentium dolori[*](dolore VR1.) cum aceto fotus[*](fotus VRfEVerc.(H). potus dTVen. tostus C. et fotu G.) et inlitus[*](illinitus R1.) cum resina prodest. ad omnia autem spuma salis iucundior utiliorque . sed quicumque sal acopis additur ad excalfactiones, item zmegmatis[*](zmegmatis VS. szme- R. sme dH. -aticis Erv.) ad extendendam[*](extendendam Erv(S). -nuendam VR. -nuandam dTH(J). cfr. § 84. XXVI 163. XXXI 65. XI 238.) cutem levandamque. pecorum quoque scabiem et boum inlitus tollit datusque[*](datusque VEv. -turque r(?)G.) lingendus[*](lingendos VR.) et oculis iumentorum inspuitur. haec[*](haec est (et v) de VR1v. a. S.) de sale dicta sint.

[*](Isid. XVI 2, 7.) Non est differenda et nitri natura, non multum a sale distans et eo diligentius dicenda, quia palam est medicos, qui de eo scripserunt[*](scripser??? V. -ere v. a. S.), ignorasse naturam nec quemquam Theophrasto[*](theophrastus R1. -prastus V.) diligentius tradidisse.

Exiguum fit apud Medos canescentibus siccitate convallibus , quod vocant halmyraga[*](halmyraga S. -rhaga Rd(?) H. -miraga rB. -rhaga C. -gara v.), minus etiam in Thracia iuxta Philippos, sordidum terra, quod[*](quod Erv(D). qua R. aqua r. a qua J.) appellant agrium. [*](cfr. Plin. XVI 31.)nam quercu cremata[*](namque aqua cremata E.) numquam multum factitatum[*](facinatum V. facn- R1.) est et iam pridem in totum omissum[*](emis- sum R.). aquae vero nitrosae plurimis[*](pluribus R(?)v. a. D. cfr. § 4.) locis[*](in locis ED.) reperiuntur, sed sine viribus densandi. optimum copiosumque in Clitis[*](clitis ll.v(J). clytis G. Litis H (Letis B) coll. IV 36. nomen adhuc corruptum.) Macedoniae, quod vocant Chalestricum[*](chalestricum VdEJ cfr. § 115. Herodot. VII 123. cal- Rv. a. C. chalast- C cum B ex IV 36.), candidum purumque, proximum sali[*](sale R.). lacus est nitrosus exiliente e medio dulci fonticulo. ibi fit nitrum circa canis ortum novenis diebus totidemque cessat ac rursus innatat et deinde cessat. quo apparet soli naturam esse, quae gignat, quoniam compertum est nec soles proficere[*](proferrae E.) quicquam, cum cesset[*](esset E.), nec imbres. mirum et[*](et VRS. est E. est et d(?)v.) illud, scatebra fonticuli semper emicante lacum neque augeri[*](augere E.) neque effuere[*](effluere Ev(D). flu- rTfH.). iis[*](iisdv. his rS.) autem diebus, quibus gignitur, si fuere imbres, salsius nitrum faciunt, aquilones deterius quia validius commovent limum.

[*](cfr. Plin. supra § 81.)[*](cfr. Geop. XVI 18, 3.)Et hoc quidem nascitur, in Aegypto autem conficitur, multo abundantius, sed deterius, nam fuscum lapidosumque est. fit paene eodem modo[*](modo REv. malo V. ///a loco d.) quo[*](quo del.d2.) sal, nisi[*](quo sal nisi om.E.) quod salinis mare infundunt[*](infunditur d.), Nilum[*](nihilum Ev. a. B.) autumno[*](autumno ego. autem mo VRd. -tem modo J. -tem Ev(D).) nitrariis[*](nitrariis E2v. -anis E1. nstraris r.). hae[*](hae dH(J). haec rS.del. v.)accedente[*](accedente ego. cedente (-tem E) ll.H. exced- v(D).) Nilo[*](accedente ego. cedente (-tem E) ll.H. exced- v(D).)rigantur[*](rigantur ego. ficcant' Erv.), decedente[*](decedente (-tem E) Erv. a. H. reced- D.) madent[*](madent Erv. -dant R. manant rT.) suco nitri XL[*](XL om.E.) diebus continuis

, non ut in[*](in om.VR1.) Macedonia statis[*](ftatis ll.v. an ceffantis?). si etiam[*](etiam ErG(D). et rS. autem v. cfr. XV 9.) imbres ad fuerunt, minus e[*](e dS. & VR. a r. ad E. de v. ex D.) flumine addunt, statimque ut[*](ut om.E.) densar coeptum est, rapitur, ne resolvatur[*](resoluantur V.) in nitrariis. hic[*](hic vet. Dal. fic ll.v. cfr. § 91.) quoque olei natura intervenit, ad scabiem animalium utilis ipsum autem conditum in acervis durat. mirum in lacu Ascanio[*](asanio Ev. a. B.) et quibusdam circa Chalcida[*](calchida V.) fontibus summas aquas dulces esse potarique[*](putari. quae V.), inferiores[*](interiores VfS.) nitrosas.—In nitro optimum quod tenuissimum, et ideo spuma melior, ad aliqua tamen sordidum, tamquam ad inficiendas purpuras tincturasque omnes[*](omnes v. -nis ll.S.). magnus et vitro[*](nitro v. a. G. in uitro D e coni. S. sed cfr. C F W Müller p. 23.) usus, qui dicetur[*](36,193) suo loco.[*](cfr. Herodotus II 87.)—Nitrariae[*](ni- trariae H. -ias VRdT. (-iae egregiae v). nitri egri ar.) Aegypti circa Naucratim et Memphin tantum solebant esse, circa Memphin deteriores. nam et lapidescit ibi in acervis, multique[*](acerbis multisque V.) sunt cumuli[*](cuniculi dT. tumuli v. a. H. ea om.E.) ea de causa saxei. faciunt ex his[*](eis d. iis v. a. C. et om.Rdv. a. D.) vasa nec non et frequenter[*](frequenter dv. -ti r.) liquatum cum[*](dist. ego. cfr. § 122 extr.) sulpure coquentes. in carnibus[*](carnibus J coll. § 87 et Herodot. carbonibus ll.v. de mendo cfr. XXXIV 120 extr.) quoque[*](ad ea quoque v. a. S.), quas[*](quas ll.J. quos S. quae v.) inveterari volunt, illo nitro utuntur. sunt ibi nitrariae, in quibus et rufum exit a colore terrae[*](et terrae VR1.).

Spumam nitri, quae maxime laudatur, antiqui negabant [*](dist. ego.) fieri, nisi cum ros cecidisset praegnantibus nitrariis[*](nitrari V. -ris D.), sed nondum parientibus; itaque non fieri incitatis, etiamsi caderet.[*](Isid. XVI 2, 8. Diosc. V 130.) alii acervorum[*](acer- norum VRdTfH. operimentorum Ev. -tum Lugd.) fermento gigni[*](cigni V.) existimavere. proxima [*](de afro nitro proxima R.) aetas medicorum aphronitrum tradidit in Asia colligi[*](assia colligit V.)

in speluncis molibus[*](molibus G. moll- VRdTfv(Brot.). mal- E. mobil- Lugd. in collibus coni. J. canalibus D. an nobilibus vel madidis? sed omnia incerta.) destillans—specs eos[*](eos REv. eus V. eius d. eas D.) colligas[*](colligas VRdTE2v(J). -gans E1r. colycas C(S). colicas Brot. e coni. H. Corycias D. an collicias? cfr. XVIII 179. (Colum. II 8, 3).) vocant —, dein siccari[*](siccari ego cum vet. Dal. -ant ll.v) sole. optimum putatur Lydium; probatio , ut sit minime ponderosum et maxime friabile[*](fricabile ED.), colore paene[*](paene dIsid.v(J). pane VR. plene ErS.) purpureo. hoc in pastillis adfertur, Aegyptium in vasis picatis, ne[*](picatis ne dv. spissatis ne RE. -ssa omni V. -ssatum ne D. cfr. § 68. XV 61. 65. XIV 134. XXXVI 166.) liquescat; vasa quoque ea sole inarescentia perficiuntur.

[*](Diosc. V 129.)Nitri probatio, ut sit tenuissimum et quam maxime spongeosum fistulosumque. adulteratur in Aegypto calce, deprehenditur gustu[*](gustus in cerusa V.). sincerum enim statim[*](facile (pro ftatim) R(?)v. a. S. an statim saliua?) resolvitur[*](persoluitur VR1.), adulteratum pungit calce[*](calce pungit D.) et[*](et om.Rd(?)v. a. D.) aspersum[*](aspersum dv. -rsu VRf. -rum aD.) reddit odorem[*](honorem a.) vehementer [*](uehementer VRdfv( D cum uritur iungens). -tem aC.). uritur in testa opertum, ne exultet. alias igni non exilit nitrum niihilque[*](an lacuna ante nihilque?) gignit aut alit[*](aliter V.), cum in salinis herbae gignantur et in mari tot animalia, tantum[*](non tantum vet. Dal.) algae[*](alget d.). [*](cfr. Plin. XIX 84. Theophr. C. VI 10, 8. 9. Plin. XIX 143.)sed maiorem esse acrimoniam nitri apparet non hoc tantum argumento, sed et[*](et VRdv(S). in EG. et in r.) illo, quod nitrariae calciamenta protinus consumunt, alias salubres oculorumque claritati utiles. in nitrariis non lippiunt[*](lipiunt V.); ulcera allata[*](///illita d2.) eo celerrime sanantur, ibi facta tarde. ciet et[*](hec (pro et) V.) sudores cum oleo perunctis corpusque emollit. in pane salis vice utuntur Chalestraeo[*](chalestraeo J. cfr. § 107. calistraeo dr. -raeae R. -reo (seal- E) r. chalastrico (cales- v) B. -raeo S.), ad raphanos Aegyptio; teneriores eos facit,

sed obsonia alba et deteriora, olera viridiora. in medi cina autem calfacit, extenuat, mordet, spissat, siccat, ex ulcerat,[*](Diosc.V 130. Pl. iun. 100, 10–12.) utile iis[*](iis v. his ll. C.), quae evocanda[*](uocanda V.) sint aut discutienda e lenius mordenda atque extenuanda[*](extenuenda V. -uisenda E.), sicut in papulis pusulisque [*](pusulisque dfH. pusill- RE. pusil- V. pustul- v.). quidam in hoc usu accensum vino austero re stingunt atque ita trito in balneis utuntur sine oleo. su dores nimios[*](minus V.) inhibet cum iride[*](iridi E.) arida adiecto oleo viridi[*](arida—uiridi om.E.) extenuat et cicatrices oculorum et scabritias genarum cum fico inlitum aut decoctum in passo ad dimidias partes— item[*](dist. ego.) contra argema[*](argema C. -mas ll.v.)—,[*](Diosc. V 130. Seren. 228. Marc. 13, 18. 9. Pl. iun. 13, 6. 19, 2–5. Diosc. eupor. I 107. Marc. 9, 67. Diosc. eupor. I 63.) oculorum ungues[*](inungues SJ cum Gron., sed ungues = pterygia: cfr. § 99 et Cels. VII 7, 4.) decoctum[*](an decocitur?) in passo cum[*](in passo cum ego. cum (om.dS) passo in ll.v(J). cfr. XXII 90. 103. 143. XXIII 85.) mali Punici calyce[*](calyce RdC. -lice V(?)Ev(D).); adiuvat[*](adiuuat RH(J). -uat ad VdT. -uat et S. -uat nitri (-rum v) Ev.) claritatem visus cum melle inunctum. prodest dentium dolori, ex vine si cum pipere[*](piperi V.) colluantur; item cum porro decoctum nigrescentes dentes, crematum dentifricio[*](dist. ego coll. Marc. de dativo dentifricio cfr. XXXII 65.), ad colorem reducit . capitis animalia et lendes[*](et lendes Erv. edentes Vd. dentes R.) necat cum Samia terra inlitum[*](inlinitum Er.) ex oleo. auribus purulentis vino liquatum infunditur [*](infun- datur E.), sordes eiusdem partis erodit[*](herodit V.) ex aceto, sonitus et tinnitus discutit siccum[*](siccum ll. v. an sic cum ture? cfr. Diosc. eupor.) additum.[*](Diosc. V 130. eupor. I 144. Pl. iun. 82, 10. Diosc. eupor. I 141. II 113. Pl. iun. 86, 3. 4. Diosc. eupor. I 200.—Diosc. V 130. eupor. II 65. (cfr. Plin. XXIII 122).) vitiligines albas cum creta Cimolia[*](cimoliae R.) aequo pondere ex aceto in sole inlitum emendat. furunculos adrmixtum resinae extrahit[*](extrahit ego e Diosc. -ahit aut ll.v. (an vero extrahit aut sebo? cfr. Diosc.).); cum uva alba[*](dist. ego.) passa nucleis eius simul tritis testium inflammationi

occurrit, item eruptionibus pituitae in toto corpore cum axungia, contraque canis morsus addita et resina[*](addita et resina—p. 47, 19 redegere afri inVRiterata leguntur (VaRa); cfr. praefatio.) inlitis[*](inlitis VVaR. initis ErD. -tiis dRav.). cum[*](dist. ego.) aceto inlinitur sic et serpentium morsibus; phagedaenis et ulceribus, quae serpunt aut putrescunt, cum calce ex aceto. hydropicis cum fico tusum datur[*](datur om.VR1.) inliniturque [*](inlini- tur quae R1.).[*](Diosc. V 130. eupor. II 40. (cfr. Marc. 28, 70). eupor. I 228. II 25.—Diosc. V 130.) discutit et tormina, si decoctum bibatur pondere drachmae[*](cūrqueta VaRa.) cum ruta vel aneto vel cumino. reficit lassitudines cum oleo et[*](et (ante aceto) VRdTfH. ex Ev. uel VaRa.) aceto perunctorum, et contra algores horroresque prodest manibus pedibusque confricatis cum oleo. conprimit et pruritus suffusorum felle, maxime cum aceto instillatum[*](instillatum coni. H. insudatum ll.Tf. datum v. in usu datum Brot. in sudore datum S e coni. Dal. insufflatum D.). succurrit et venenis fungorum ex posca potum aut, si buprestis hausta[*](hausta S(D) cum vet. Dal. coll. XXVIII155. pasta Erv. exp- rT. exsputa J. (an pota? cfr. XXVIII 128. XXIX 105.).) sit, ex aqua, vomitionesque[*](uomitioneque S coll. XXIII 80.) evocat. iis[*](iis v. his ll. C.), qui sanguinem tauri biberint, cum lasere datur.[*](Pl. iun. 34, 16. 17. Marc. 19, 19. Seren. 137.—Diosc. V 130.) in facie quoque exulcerationes sanat cum melle et lacte bubulo. ambustis tostum[*](totum E.), donee nigrescat, tritumque [*](totumque E.) inlinitur. infunditur vesicae[*](uesicae ego coll. Marc. 26, 106. urceis ll.Tfv(J). uentris (d?)C.) et renium dolori[*](dolori dTErH. -re r. -ribus v.) aut rigori[*](rigore VaRa.) corporum nervorumve[*](nervorum uel VVaRRa. -rumque v. a. J.) doloribus. paralysi in[*](paralysi in dC(J). -si v(S). -lisin RRaE. per alysin VVa.) lingua[*](linguae S cumvet. Dal.) cum pane inponitur.[*](Diosc. eupor. II 56.) suspiriosis in tisana sumitur. tussim veterem sanat flore mixto galbano, resinae terebinthinae pari pondere omnium ita, ut fabae magnitudo devoretur

. coquitur diluitumque postea cum pice liquida sorbendum in angina datur.

Flos eius[*](eius Erv. et uua (una d) r.) cum oleo cypreo[*](cypreo (cip- E) VaRaErJ. -pereo VR. -prino d(?)Lugd. -prio v. cfr. nota ad XXIX 106.) et articulorum doloribus in sole iucundus est. regium quoque morbum extenuat[*](exterminat Er(exte absciso)v. a. H(D).) in potione vini et inflationes discutit, sanguinis profluvium e naribus sistit ex ferventi aqua vapore naribus rapto porriginem[*](pruriginem dv. a. H.) alumine permixto tollit,[*](Pl. iun. 13, 7. 8. Marc. 4, 7.—Diosc. V 130. eupor. II 24. (cfr. Marc. 19, 38).) alarum virus ex aqum cottidiano fotu[*](fato RE.), ulcera ex pituita nata cera[*](ex—cera om.E.) permixtum, quo genere nervis quoque prodest. coeliacis infunditum perungui ante accessiones[*](accessio VVaRRa.) frigidas[*](frigidas dv. -da r.) nitro et oleo[*](et per oleo V.) multi praecepere, sicut[*](sic et v. a. H.) adversus lepras, lentigines; podagris[*](podagricis d(?)v. -gras D.) in balneis[*](dist. D.) uti[*](ungi C.). solia[*](solia ll.v(D). -io B.) nitri[*](niti R1.) prosunt[*](prodest R(?)v. a. D.) atrophis[*](atrophis dv. -pliis VaRRa. -piliis V. -pis E.), opisthotonis, tetanis.—Sal nitrum[*](sal et nitrum B(S).) sulpuri concoctun in lapiden vertitur.

[*](Diosc.V 137. Isid. XII 6, 61.) Spongearum genera diximus in naturis[*](uenturis E.) aquatilium marinorum. quidam ita distingunt[*](restingunt E.): alias ex[*](9,148) his mares[*](ex his maris (-res dS) VVaRRadS. existimare Er. ex his mares existi- mauere v.) tenui fistula spissioresque, persorbentes, quae[*](persorbentes quae om.E.) et[*](ex E.) tinguntur[*](in- unguntur VR.) in deliciis, aliquando et purpura; alias feminas maioribus[*](maribus ll.v(J). e ma- B. in ma- S.om. Isid.) fistulis ac perpetuis; maribus alias duriores quas appellant tragos, tenuissimis fistulis atque[*](etque d. et quae VVa. aeque v. a. G.) densissimis . candidae cura fiunt: e[*](e dErv. et r. ex D.) mollissimis recentes per aestatem tinctae salis spuma[*](spumam VVa.) ad lunam et pruinas sternuntum[*](feruntur Er.) inversae, hoc est qua parte adhaesere, ut candorem bibant

animal esse docuimus, etiam[*](etiam R(?)Ev. om. r.) cruore inhaerente.[*](Isid. XII 6. 60.) aliqui[*](aliquis VVa.) narrant et auditu[*](audi R1. -dita Ra.) regi eas contrahique ad sonum[*](somnum VaRa.), exprimentes[*](9, 149) abundantiam uimoris, nec avelli petris posse, ideo abscidi[*](abscidi VJ. -indi r Isid.v(D). cfr. nota ad XXIX 99.) ac saniem[*](sanguinem Isid.) remittere[*](emittere Erv. a. J(D). cfr. Isid. et nota ad XXIII 113.), quin et .... eas[*](lac. ego indicavi et dist.; exciderunt fere abscisas aliquamdiu uiuere. cfr. IX 149. 150.), quae ab aquilone sint genitae, praeferunt ceteris, nec usquam diutius durare spiritum mediciadfirmant. sic et prodesse corporibus, quia nostro suum misceant, et ideo magis recentes magisque umidas, sed minus in calida aqua minusque unctas aut unctis corporibus inpositas et spissas minus adhaerescentes[*](adhaerescentes ego. -cente d. -centem (-her-VVa) VVaRRa. -cere Erv.).[*](Diosc. V 137. Isid. XII 6, 62. Pl. iun. 21, 3. 4. Celsus VI 6, 1.—Seren. 19.) mollissimum genus earum penicilli[*](penicilli drC. -ilis VaRa. -illis T. -inis VR. paenicelli Ev.). oculorum tumores sedant[*](fedant dTPl.iun.J. -te VVaRRa. leuant Erv(D). cfr. XXX 114. XXVI 96. XXV 153. XX 169.) ex mulso inpositi, iidem[*](iidem RRadG. idem VVaJ. item v(D). deEnon constat.) abstergendae lippitudini[*](lippitudinis VVaRa.), utilissime[*](utilissime VRRadD. -ma VaEr. -mi v.) ex aqua[*](ex aqua D coll. Celso. e aqua E. e ea Va. ea r. eosque G. eam quae v.)[*](dist. ego. (ex aqua sc. inponuntur).); tenuissimos esse[*](tenuissimos esse D. -mos et VaRadErG. -mos VR. -ma est v.) mollissimosque[*](mollissimosque D. -moque VaRaEr. -mos esse d(?)G. que VR. -mam quoque esse v.) oportet. inponuntur et spongeae ipsae epiphoris ex posca et[*](poscet ex V.an posca, ex?) ex aceto calido ad capitis dolores. de cetero recentes discutiunt, mitigant, molliunt[*](molliunt mitigant VVa(?)v. a. D.), veteres non glutinant[*](conglutinant v. a. H. sed cfr. Diosc.) vulnera. usus earum ad abstergenda, fovenda[*](fouenda om.Ra.), operienda[*](aperienda Vad.om.Ra.) a fotu, dum aliud inponatur[*](imponitur d. adponatur VR1f.).[*](Diosc. V 137.—Pl. iun. 74, 16. 17.) ulcera quoque umida et senilia inpositae siccant. fracturae et

vulnera spongeis utilissime foventur. sanguis rapitur ia secando, ut curatio perspici possit. et ipsae vulneruma inflammationibus[*](inflammationibus (fla- E) Ev. -ones si nee rJ.) inponuntur[*](inpo nuntur- Ev. inungitur (iniu- V) rJ (lac. indicata).) nune siccae, nunc aceto[*](aceto dfEH ex ac- rTv.) ac - spersae nunc vino[*](nec uino Va. nunc e uino v. a. H. an au uino?), nunc[*](nunc (nec Va) ex VaRRadEv (D). nunc VH.) ex aqua frigida; ex aqua vero caelesti inpositae secta[*](secta EB(D). siccat VVaRRav. -ant dT. siccaeue J.) recentia non patiuntur intumescero. inponuntur et integris partibus, sed fluctione[*](fluctua tiones E. -one v. a. B(G).) occulta laborantibus , quae[*](quae Ev. qua r.) discutienda sit[*](sunt v. a. G. et Ev. ex r.), et iis[*](iis v. his ll.D.), quae apostemata[*](apostema Ra.) vocant, melle decocto perunctis, item articulis[*](articulariis dTv. a. G.) alias aceto. salso madidae, alias e posca; si[*](si om.Va.) ferveat[*](fuerat VR.) impetus[*](impetus VaRadv -peratus VR. -positus a. inp.... E.), ex aqua, eaedem[*](eaedem Murb.B ead- ll.av(D).)[*](dist. J) callo[*](callo ll.S. et ca- B. e ca- v. ad VVa.) e salsa, at contra scorpionum ictus ex aceto. in vulnerum curatione et sucidae lanae vicem implent ea eadem[*](implent nunc ex uino et oleo nunc ex eadem v. a. J.); differentia haec, quod lanae emolliunt[*](emolliunt av. mo- d. et mo- r.), spongeae coercent[*](coher- cent V.) rapiuntque vitia ulcerum.[*](Scribon. 133. Pl. iun. 95, 4.—Pl. iun. 98, 18. 19,) circumligantur et hydropicis siccae vel ex[*](ex om.d.) aqua tepida poscave[*](posca d.), utcumque blandiri opus[*](blandiri opus S cumMurb. -diori opus VVaRRa. -dioribus E. -dioribus opus d(?)v.) est[*](est ll.v. an sit? cfr. Frobeen p. 33.) operireve[*](operireue aJ -riue V. -ririue rv. cfr. nota ad XXVII 56.) aut siccare[*](siccare VaRRa. TEv(J). -ri Vd(?)G.) cutem. inponun. tur et iis[*](iis v. his ll. C.) morbis, quos vaporari oporteat[*](oportet VaRa), ferventi aqua perfusae[*](perfusa dED.) expressaeque[*](expressaeque Rav. -ssaque ED. -praes- saque r.) inter duas tabulas. sic et[*](sic et Ra. sic et in VVaRdTfS. sic et inpositae (-at E) Ev(D).) stomacho prosunt et in febri contra nimios ardores, sed[*](sed Ev(D). et rS.) splenicie e posca, ignibus sacris ex aceto efficaciores quam aliud;

inponi oportet sic, ut sanas quoque partes spatiose operiant .[*](Marc. 10, 1. 5.—Pl. iun. 102, 21. 22. Marc. 19, 47. —Pl. iun. 64, 14. Marc. 33, 17.—Pl. iun. 86, 14–16. 38, 13. 14. Marc. 16, 77. Pl. iun. 89, 20. 21.) sanguinis profluvium[*](fluuium V.) sistunt ex aceto aut frigida[*](aut aqua frigida dT.), livorem ab ictu recentem ex aqua salsa calida saepius[*](abiectus R.) mutata tollunt, testium tumorem doloremque ex posca. ad canum morsus utiliter concisae inponuntur[*](exponuntur V.) ex aceto aut frigida aut melle, abunde[*](abunde v(D). hab- E.om. rTfMurb. H.) subinde umectandae. Africanae cinis cum porri sectivi suco sanguinem reicientibus haustus aliis[*](haustus aliis ego (et dist.). haustu salis ll.v. cfr. Plin. iun. p. 38 13 et Marc. 16, 77 (haustus).) ex frigida, prodest. idem[*](item d.) cinis vel cum oleo vel cum aceto[*](uel aceto d(?) v. a. S.) fronti inlitus tertianas tollit.[*](Diosc. V 137.) privatim Africanae ex posca tumorem discutit[*](discutit (sc. cinis) ego. -tiunt ll. v.), omnium autem cinis cum pice crematarum sanguinem sistit[*](se sistit Va. se sista Ra. sistunt E.) vulnerum; aliqui raras tantum ad hoc cum pice urunt. et oculorum causa comburuntur in cruda olla figulini operis, plurimum proficiente eo cinere contra scabritias genarum excrescentesque carnes et quicquiid opus sit ibi destringere[*](destringere re VRf. -ing Ra.), spissare, explere.[*](cfr. Scribon. 158. Marc. 36, 39) utilius in eo usu lavare cinerem. praestant et[*](et om.RRa.) strigilium[*](striglium (tri- Va) VVaRRa. -gilum v. a. S.) vice linteorumque[*](linteolumque T. -olorumque C.) adfectis corporibus. et contra solem apte protegunt capita. medici inscitia ad[*](ad Rdv.om.E. in rD.) duo nomina[*](nominatas VVad.) eas redegere, Africanas[*](afri VaRa (hic de-sinentes). indinter afri et canas interiecta sunt inserendis praebent—saepius uero quantum (XXXII 17–43): cfr. prae- fat.), quarum firmius[*](firmior Rd. for- V.) sit robur, Rhodiacasque[*](rhodiacas R.) ad fovendum[*](ad fouendum Murb.v. adeo uendum (-unt d. nondum R) VRdE2. adeo fouendum E1.) molliores. nunc autem mollissimae circa muros Antiphelli[*](//rahippeli E. aranthippeli a.) urbis reperiuntur.

Trogus auctor est[*](est caliciam V.) circa Lyciam penicillos mollissimos nasci in alto, unde ablatae[*](ablati V.) sint spongeae, Polybius super aegrum suspensos quietiores facere noctes.

Nunc praevertemur[*](praeuertemur (preu- d) dEv(S). reu- rC.) ad marina animalia[*](animalia et aquatilia R2d2v. a. J.).

Ventum est ad summa naturae[*](na- tura et V.) exemplorumque per rerum ordinen, et ipsum sua sponte occurrit inmensum potentiae[*](potentia et VRd.) occultae documentum, ut prorsus neque aliud ultra quaeri debeat nec par[*](par aut v. a. S. pars E.) ac simile possit[*](posset E.) invenir, ipsa[*](ipfa Bv. -am r.) se vincente[*](utcente V. inueniri E.) natura, et quidem numerosis modis. quid enim[*](enim om.V.) violentius[*](uiolentif B1.) mari ventisve[*](uentifue BEv. befteifue rf.) et turbinibus[*](tur minibuf B1.) ac procellis? quo maiore hominum ingenio[*](ingenio ll.v. an inuento? cfr. XVII 98. XXXVII 60.) in ulla[*](ulla B1EG. nulla rv.) sui[*](fua BS, ut VI 24, sed cfr. XXXI 83. XXXVII 136. 159. XXI 103. XVII 153. IX 103. IV 23.) parte adiuta[*](adiu////ta B.) est quam velis remisque? addatur his[*](bis V.) et reciproci[*](reciproti V.) aestus inenarrabilis vis versumque totum mare in flumen.[*]((cfr. Plin. IX 79. 80). Aristot. h. a. II 14 extr. Ovio. hal. 99. Oppian. I 213. Aelian. II 17. Isid. XII 6, 34.)