Naturalis Historia

[*](cfr. Plin. XI 236. (Diosc. II 75).) Nunc praevertemur[*](praeuertemur S cum Gron. reue- rv. praeuertens (reue- dx) rx.cfr. § 162. 267. XXX 82. XVI 1. XXXIV 94.) ad nostrum orbem, primumque communia animalium remedia atque eximia dicemus, sicuti e[*](e Rdxv(S). ae V. de rG.) lactis usu. utilissimum cuique maternum. concipere [*](concipere V2xrVen.(G). confpicere V1R.del. v.) nutrices[*](nu- tricis v.a. G.) exitiosum est; hi[*](hi (hii V) funt ll. v. an hifcunt (vel aliud verbum simile)?) sunt enim infantes, qui colostrati appellantur, densato lacte in casei speciem. est autem colostra prima a partu spongea[*](spongiosa v.a.J. (cfr. XI 188. XVIII 105. XXXI 114. XXXIV 120. XXXVI 155).) densitas lactis. maxime autem alit quodcumque humanum, mox caprinum, unde fortassis fabulae Iovem ita nutritum dixere. dulcissimum ab hominis camelinum[*](camellinum V.), efficacissimum ex asinis. magnorum animalium et corporum facilius redditur.[*](Diosc. II 75.) stomacho adcommodatissimum caprinum, quoniam fronde magis quam herba vescuntur, bubulum medicatius, ovillum dulcius et magis alit[*](alit Rxv. alii V. ait d.), stomacho minus utile, quoniam est pinguius. omne autem vernum aquatius[*](uernum aquatius d(?)v. aquatius (-acius V) uernum rx.) aestivo et de novellis . probatissimum vero quod in ungue[*](ung&te R. -guente (ad marg. -ge) r.) haeret nec defluit ; innocentius decoctum, praecipue cum calculis marinis. alvus maxime solvitur bubulo, minus autem[*](autem om. x cod. Murbac. v. a. H.) inflat quodcumque decoctum.[*](cfr. Plin. XXV 94. XXIV 28. Cels. III 22 p. 112. IV 31 p. 157.) usus lactis ad omnia intus[*](in- tus xcod. Murbac. G. ictus dr. tetus V1R. ictu tetus V2. utile contusa v.) exulcerata[*](exulcerata dxrcod. Murbac. G. eaulocrata (aul- R) V1R.del.V2. aut luxata v.), maxime renes, vesicam, interanea, fauces, pulmones, foris pruritum cutis, eruptiones pituitae poti ab[*](poti ab fS. -ti at F. -ti// V. -tior dx. pofcit R. poft rG. cibi aut potus v.) abstinentia[*](ab- stinentia Vdxv(S). -tiam RG. (locus nondum sanatus; an posci abstinentia medicaminum ut in sqq.? cfr. XXV 94).)

nam ut[*](ut om.R1.) in Arcadia[*](arcadia G e coni. B. achaia ll.x. -ia v.) bubulum biberent phthisici, syntectici, cachectae[*](ca- chectae B. -choetae (-te d) dx. -cohetae VR. -coethe f.), diximus in ratione herbarum. sunt inter exempla[*](25,94) qui[*](quia si uinum dx.) asininum bibendo liberati[*](liberatis in V.) sint podagra chiragraque [*](chiragraque ego (-aue v). theragraque V2. -gratiue (-uae V1) V1dx. chera- graue R.).[*](Diosc. II 77.) medici speciem unam addidere lactis generibus, quod schiston appellavere. id fit hoc modo: fictili[*](fictili dxv. -le r.) novo fervet[*](feruet Rv. -ro et rx.), 5 caprinum maxime, ramisque ficulneis recentibus miscetur additis totidem cyathis mulsi[*](cyathis aceti mulsi B e Diosc.), quot sint heminae lactis. cum fervet, ne[*](ne B. ni ll.xS. et v.) circumfundatur, praestat cyathus argenteus cum[*](cum v. cum & ll.x.an et cum?) frigida aqua demissus[*](dimissus V.) ita, ne quid infundat. ablatum deinde igni refrigeratione dividitur et discedit serum a lacte.[*](Diosc. II 77. 76. Seren. 133.) quidam et ipsum serum iam multo[*](multo ll.Txv(S). mulfo fH. mufto Dal.) potentissimum decocunt ad tertias partes et sub diu refrigerant. bibitur autem efficacissime heminis per intervalla, satis[*](satis J. salis ll.xf. singulis C cum B(G). sanis v.) diebus[*](in diebus r.cfr. XX 188. del. B.) quinae[*](quinae VJ. quine Rd. quinque xv.a.C. quinis G. usque ad quinas C cum B. an in die non plus quinae? cfr. Diosc.) ; melius[*](melius RdxG. illius V. (a potu illius solitis man. Dal. v).) a potu gestari. datur comitialibus, melancholicis , paralyticis, in lepris, elephantiasi, articulariis morbis .[*](Diosc. II 77. eupor. I 205. II 53.—Diosc. II 77. Cels. V 27, 12.) infunditur quoque lac contra rosiones a mledicamentis factas et, si urat dysinteria, decoctum cum marinis lapillis aut cum tisana hordeacia. item ad intestinorum rosiones bubulum aut ovillum utilius. recens quoque dysintericis infunditur, ad colum autem crudum, item vulvae et propter serpentium ictus potisve[*](potisue ll.xH. phthisicis v.) pityocampis[*](pityocampis J. cfr. XXIX 95. -pes Tf(?)B (phyto- v). pytoscampis (ytos rin ras.) R. potioc- (-pes d) Vdx.), bupresti[*](buprestis T(?)v.a.J.), cantharidum aut salamandrae venenis,[*](Diosc. IV 84. eupor. II 148. Scribon. 179. Seren. 1071. 526.—Diosc. eup. II 161. 163. 164. Diosc. II 77. Marc. 14, 56. (cfr. Cels. III 22 p. 112).) privatim bubulum iis[*](iis v. his ll. C.), qui Colchicum [*](colchicum J. -con B. cholicum ll. colostrum v.a.B.) biberint ant cicutam aut dorycnium aut leporem marinum, sicut asininum contra gypsum et cerussam et sulpur et argentum vivum, item durae alvo in febri. gargarizatur [*](gargariziatur V.)[*](dist. ego.) quoque faucibus exulceratis. utilissime et bibitur ab imbecillitate vires recolligentibus, quos atrophos[*](atrophitos R. -pos r.) vocant, in febri etiam, quae careat dolore capitis. pueris[*](pueris om.R1.) ante cibum lactis asinini[*](asinino R.) heminam dari aut si exitus cibi rosiones sentirent[*](sentiret V. -iant dxv.a.G.), antiqui in arcanis habuerunt, si hoc non esset[*](esset RTv. esse V. est e d. est x.), caprini[*](caprini RdH. e caprino VTx (v praem. habuerunt).).[*](Scribon. 132. Diosc. II 78. Cels. III 22 p. 112. IV 16.—Diosc. II 77. eupor. II 38.—Diosc. II 78.) bubuli serum orthopnoicis prodest ante cetera addito nasturtio. inunguntur etiam oculi[*](cauli V.) in lactis[*](in latis V1. illatis V2.) heminas[*](hemina (em- x) dx. -nis v.a.S.)[*](quattuor ll.v.) additis[*](additis Tv. -ti V1dx. -t,// R. -ta V2r.) sesamae[*](sesamae TC. -mi v. samiid Rdx. sami// V1. semi V2r.) drachmis IIII tritis in lippitudine [*](in id iam V.). caprino lienes sanantur, post bidui inediam tertio[*](tercio x. tertia Rd(?)v.a.S.) die hedera pastis capris, per triduum poto sine alio cibo. lactis usus[*](lacti su- cus Vd. -tis succus x.) alias contrarius capitis doloribus, hepaticis, splenicis[*](splenicis VdTxrv(H). -neticis C. om.RDal.), nervorum vitio, febres habentibus, vertigini praeterquam purgationis gratia, gravedini[*](grauedini Rv. om. rx. (gratia om. v.a.B).), tussientibus, lippis. ovillum[*](ouillum coni. H e Diosc. sui- ll.xv.) utilissimum tenesmo, dysinteriae; nec non phthisicis[*](dist. ego.) hoc et mulieris[*](mulieris ego. cfr. Diosc. II 78 et § 75. 243. XXIX 42 al., de mendo XXVII 63. -res VRf. -ri G. -ribus dTxv(H). an vero muliebre, ut XXX 118?) saluberrimum qui dicerent fuerunt.

[*](Diosc. II 80. cfr. Hippocr. de morb. IV 20. Diosc. II 79. (Herodot. IV 2).) De generibus caseorum diximus, cum de uberibus singulisque membris animalium diceremus. Sextius eosdem[*](11,240 sqq.) effectus equino quos bubulo tradit; hunc[*](hunc RdG. hoc V. hos xv.) vocant[*](uocant drG. -at rxv.) hippacen [*](hyppacen Vx.). stomacho utiles qui non sunt[*](sint G.) salsi, id est recentes. veteres alvum sistunt corpusque minuunt, stomacho in- utiliores[*](inutiliores D cum U 614. uti- ll.v.) ; et in totum salsa minuunt corpus, alunt mollia. [*](Pl. iun. 29, 15. Marc. 19, 56.—cfr. Diosc. eupor. II 49.) caseus recens cum melle suggillata emendat, mollis[*](mollit fS.) alvum sistit, sedat[*](sedatque fS.) tormina pastillis in vino austero decoctis rursusque in patina tostis cum melle. saprum vocant qui cum sale et sorbis siccis e vino tritus[*](tritis V.) potusque medetur coeliacis[*](dist. ego.). genitalium[*](genitalium rv. -libus (ortum ex -liuuf) rx.) carbunculis caprinus tritus inpositus, item[*](idem Vx.) acidus cum oxymelite maculis in balineo[*](balneo dx.) inlitus oleo interlinitur.

[*](cfr. Plin. XI 239. Hippocr. de morb. IV 20. Diosc. II 81.) E lacte fit et butyrum, barbararum gentium lautissimus cibus et qui divites a plebe discernat. plurimum e bubulo—et inde nomen—, pinguissimum ex ovibus[*](an ouillo?)[*](dist. ego.) fit et[*](fit et ll. et x. fit et ex v.) caprino, sed[*](fed ll.v. an et?) hieme[*](hieme R(?)v. hi Faxe V. in faxe dTx.) calefacto lacte, aestate expresso tantum, crebro iactatu[*](iactato V.) in longis vasis angusto foramine[*](an sub delendum (vel sed)? cfr. § 146.) spiritum[*](spiritu V.) accipientibus sub ipso ore alias praeligato . additur paulum[*](paulum Vfv(S). -lulum rG(D). (paululum non legitur nisi IV 1. VII 48, de tempore dictum).) aquae, ut acescat[*](accescat V.). quod est maxime coactum, in summo fluitat;[*](Diosc. II 81.) id exemptum[*](exemplum R.) addito[*](quoacto R. -agulum r.)[*](locum transponendo emendare conati sunt Dal., Beckmannus, alii. addito—relicum parenthesi complexus est Müller emend. IV 30.) sale oxygala[*](oxygalla (oxig- x) Vdx (item infra).)[*](uocatur dTxH.) appellant. relicum[*](reliqua v.a.H.) decocunt in ollis; ibi quod

supernatat[*](an supernatet? cfr. XXIX 35. supernatat tollunt Müller 1. 1.), butyrum est, oleosum natura. quo[*](qua R. quod rv.a.G.) magis virus resipit[*](respuit (Vinc. Bellov.) v.a.G.), hoc praestantius iudicatur. pluribus conpositionibus miscetur inveteratum. natura eius adstringere, mollire , replere, purgare.

[*](cfr. Colum. XII 8.—Donat. ad Terent. Hecyr. I 2, 60 Serv. ad Verg. Aen. IV 458. (Isid. IX 7, 12).) Oxygala fit et alio modo, acido lacte addito in recens, quod velint[*](uelint ego. ue... (reliquis margine abscisis) r. inm VR. in dx. uelis G. dum v. (fortasse nonnulla ex- cidernt, ut quodue aliud cogat: cfr. Colum.).) acescere[*](acescere RdxG (-scit v). arcesc- V. inacescere H (a Plinio nusquam alibi usurpatum, sed cfr. potius § 133. XX 147. VII 64. XVIII 77 al.).), utilissimum stomacho. effectus dicemus suis locis.

Proxima in communibus adipi[*](adipis et (9) suilli G.) laus est, sed maxime suillo, apud antiquos etiam religiosius[*](religiosius ll.H(J). -si G. -sus erat f(?)v(S).). certe novae nuptae intrantes etiam nunc[*](etiam nunc ego. -um ll.v.) sollemne habent postes eo attingere[*](at- tinguere coni. J coll. § 142.). inveteratur duobus modis, cum[*](cum ll.xJ. aut cum d(?)v. (an aut? cfr. § 229. XXIX 60).) sale aut sincerus ; tanto[*](tanto ll. tanto utilior quanto v. sed cfr. § 78. XXIX 13. 107. XXXI 46. XXIII 157. XVII 250 al.) fit[*](fit dx. fit VRv.) utilior[*](utilior r. uectior R. uetuftior rv.). axungiam Graeci etiam appellavere iam[*](iam (= nunc) V1RdTH(J). tam x. eam V2D. eum G. del. v(S).) in voluminibus suis. neque est occulta virium causa, quoniam id animal herbarum[*](herbarum drv. -rum causa V R x f (falso iterantes).) radicibus vescitur; itaque etiam fimo innumeri usus. quam ob rem non de alia loquemur[*](loquemur ll.Txv(S). -uimur rG.) [sue][*](uncos ego posui (sue glossema est ad femina). quam e sue anonymi ap. B. D cum U 615.). multo efficacior[*](efficacior e J. -ore VRv(S). -or est dTxH.) e femina et[*](est (pro et) D cum U.) quae non pepererit[*](pepe- rerit ego. -perit ll.v. cfr. § 75.), multo vero praestantior[*](praestantior xv. -ore ll.) in apris essedicitur[*](esse dicitur ego (et dist.). est igitur ll.S. est v. (an intelle- gitur, ut § 55. 146. 159. XXV 93. XXIII 106. 120 al.?).)

usus[*](usus igitur v.a.S.) axungiae ad[*](est ad v.a.D.) emollienda, excalfacienda, discutienda purgandaque.[*]((Diosc. II 94). Pl. iun. 87, 13. 14.) medicorum aliqui admixto anseris adipe taurorumque sebo et oesypo ad podagras uti iubent; si vero permaneat[*](permaneat G. -net ll.Txfv(H).) dolor, cum cera, myrto, resina, pice. sincera [*](an uel delendum (aut uel igni uel)?) axungia medetur ambustis vel nive, pernionibus[*](pernicionibus V2) autem cum[*](cum rv. om. rx.) hordei cinere et galla pari modo. prodest et confricatis membris, itinerumque lassitudines et fatigationes levat. ad tussim veterem recens decoquitur quadrantis pondere[*](tribus ll.v.) in vini cyathis III addito melle.[*](Marc. 16, 71.) vetus etiam phthisis[*](phthisis RS. -sin in v. ptisis x. ptysis d. pthisicis V.) pilulis sumpta sanat, quae sine sale inveterata est. omnino enim non nisi ad ea, quae purganda sint aut quae non[*](non om.dx.) sint exulcerata, salsa[*](falfa man. Dal. G. falf...(reliquis margine abscisis) r. callica Rdx. gall- VTf. et calida v.) recipitur[*](recipitur VdTxfv(S). cap- R. petitur G.). quidam quadrantes axungiae et mulsi[*](mulfi v. multis.ll) in vini cyathis ternis[*](ternis VRfS(D)....us r. tribus dxv(J).) decocunt contra phthisis[*](ptisis x. ptysin d.), quarto[*](quanto V. quintoque v. a. H.)[*](quarto—) quoque[*](queque x.om. v.a.H.) die picem liquidam in ovo sumi iubent[*](iubent pro glossemate habit S coll. XXIV 40. sed cfr. Marc. 16, 67. an die et picem?). circumligatur[*](circumligatur VTxfS. -tis r(?)v.) et[*](et om.df(?)v.a.S.) lateribus, pectori[*](pectori ego. -ris VdTxfS. -ribus R(?)v (praem. et) D.), scapulis[*](et scapulis v.a.D.) eorum, qui phthisim[*](phthisin rv.a.S. -sem R. ptisim x. pthysim d.) sentiunt, tantaque est vis, ut genibus etiam adalligata redeat in os sapor eamque expuere videantur. [*](cfr. Marc. 19, 40.) e sue, quae non pepererit[*](pepererit xG. -perit ll.fv(H). cfr. § 136.), aptissime utuntur, ad cutem mulieres, contra scabiem vero quivis[*](quiuis RG. qui uix Vd. quouis xv.) admixto iumentorum sebo pro parte tertia et pice pariterque[*](pariterue Vf.) subfervefactis. sincera partus in abortun vergentes nutrit[*](nutrit dxv. -trū V1R. -triunt D. nytru V2. an munit? cfr. XV 86.) collyrii modo subdita. cicatrices concolores facit cerussa admixta vel argenti spuma, at[*](ad V.) cum sulpure unguium[*](adunguium VR. (an & ung-?).) scrabritias emendat . medetur et capillo[*](capillo dxv. -llos V1R. -ilis V2D.) fluenti[*](fluentibus V2D.) et ulceribus in capite mulierum cum gallae parte quarta et infumata pilis[*](fills V. -liis f.) oculorum . datur et phthisicis unciatim cum vini veteris hemina [*](tres ll.v.) decocta, donec III unciae e[*](ex dTx.) toto[*](cocto R1.) restent; aliqui et mellis exiguum adiciunt.[*](Pl. iun. 81, 19. (Diosc. II 94).) panis[*](panos sanat man. Dal.v.a.G.) inlinitur[*](illinitur rG. inlito V. illi- rTx. -ta v. an inlita sc. medetur (suppl. e v. 3)?) cum calce, item furunculis duritiaeque mammarum. rupta et convulsa[*](et conuulsa et spasmata rv. om.rx.) et spasmata et luxata sanat, clavos et rimas callique vitia cum helleboro albo, parotidas admixta farina salsamentariae[*](salsamentariae RG. -ria rxfv (praem. e).) testae[*](testa v.a.G.), quo genere proficit et ad strumas. pruritus et papulas in balineo[*](balneo dxv.a. G.) perunctis[*](perunctos V.) tollit, alioque etiamnum modo podagricis prodest mixto oleo vetere, contrito una sarcophago lapide et quinquefolio tuso[*](tusa Vdxv.a.G.) in vino vel cum calce aut[*](calce aut VRdTx. calce uel rv.) cum cinere. fit[*](fit ego. facit ll.xv.) et peculiare emplastrum LXXV $X$[*]($X$ om.dTxv.a.Gron. inRras.) ponderi [*](ponderi ll.TH. -re xv. pondo C.) c[*](c xv. centum ll. (?)C.) spumae argenteae mixtis, utilissime[*](utilis- sime Vx. -ma Tf. -mum r(?)v.) contra ulcerum inflammationes[*](dist. ego.) adipe verrino. et[*](et om.dTxH.) inungui putant utile, quaeque serpant inlinere[*](inlinere VS. -nire Rdxv. an inlini?) cum resina.[*](Diosc. II 94.) antiqui axibus vehiculorum perunguendis maxime ad faciliorem circumactum rotarum utebantur, unde nomen, sic quoque utili[*](utile R.) medicina cum[*](dist. ego.) illa ferrugine[*](ferugine VVen.) rotarum ad sedis vitia virilitatisque et per se axungia[*](axungia ego. -ncia V. -ngia et Rdx. -ngiae D. -ngiam v. fortasse ut per se. an vero et per se axungia est (pro et) ut glossema delenda sunt?).[*](Diosc. II 87. 94.) medici antiqui maxime probabant renibus detractam exemptisque venis aqua caelesti fricabant crebro decoquebantque fictili novo saepius[*](saepius Rv. saeius V. seuius dT. semius x.), tum demum adservantes . convenit salsam magis mollire, excalfacere, discutere , utilioremque esse vino lotam. Masurius palmam lupino adipi dedisse[*](ad- dedisse V.) antiquos tradidit. ideo novas nuptas illo perunguere postes[*](potest V.) solitas, ne quid mali medicamenti inferretur.

[*](Diosc. II 89.) Quae ratio adipis, eadem in iis[*](iis v. his ll.C.), quae ruminant, sebi est, aliis modis, non minoris potentiae. perficitur omne exemptis venis aqua marina vel salsa lotum, mox in pila[*](dist. ego cumx.cfr. Diosc. et § 142.) tusum aspersa marina crebro; postea coquitur, donee odor omnis[*](omne om.R(?)H.) aboleatur, mox adsiduo sole ad candorem reducitur .[*](Diosc. II 90.) a renibus autem omne laudatissimum est. si vero vetus revocetur ad curam, liquefieri prius iubent[*](iu- bent prius dx.), mox frigida aqua lavari saepius, dein[*](deinde dx.) liquefacere adfuso vino quam odoratissimo. eodemque modo iterum ac saepius cocunt[*](cogunt xv. a. G.), donec virus evanescat. multi privatim sic taurorum leonumque[*](leonum VR1v. a. G.) ac[*](ac om. v. a. G.) pantherarum et[*](& R(?)G. ac rxv.) camelorum pinguia curari iubent. usus dicetur suis locis.

[*](Diosc. II 95.) Communis et medullarum est. omnes molliunt, explent, siccant, excalfaciunt. laudatissima[*](laudatissima e S. -me Vd. -ma Rxv.) e cervis[*](ceruis rS. -uicis VR. -uina dxv.), mox vitulina,[*](dist. ego.) dein hircina et caprina. curantur ante autumnum. recentes[*](recedentes VR1.) lotae siccataeque in umbra, per cribrum dein liquatae per lintea exprimuntur ac reponuntur in fictili locis frigidis.

[*](Diosc. II 96. (cfr. Plin. XI 195).—Fabius Pictor ap. Gell. X 15, 2. Festus p. 178b, 24.) Inter omnia autem communia animalium vel praestantissimum[*](prae- stantissimum D cum U 617. -ma in r. -mum in S. -tiū in rTxf. -tiffimi G. -tius in v.) effectu[*](effectus fG.) fel est. vis eius excalfacere,

mordere, scindere, extrahere, discutere. minorum animalium subtilius intellegitur et ideo ad oculorum medicamenta utilius existimatur. taurino[*](laurino V.) praecipua potentia, etiam in aere pelvibusque[*](peluibusque S cum cod. Murb. vet. Dal. pelli- ll.xv.) aureo colore obducendis[*](obducendis S. duc- (dic- V1) ll.xv. non minus probabile est inducendis; cfr. XXXVI 176. XXXII 65 (90. 91. XXXV. 36. 45. 102. XXX 132).). omne autem curatur recens[*](an recens uesicae praeligato ore? cfr. Diosc.) praeligato ore lino crasso, demissum in ferventem aquam semihora[*](semihoram V.), mox siccatum sine sole atque in melle conditum. damnatur equinum tantum inter venena. ideo flamini[*](flaminii Vx. -nio v. a. B.) sacrorum equum[*](ecum VS(item infra).) tangere non licet, cum Romae publicis sacris equus etiam[*](etiam equus x.) immoletur.

[*](Diosc. II 97. cfr. Diosc. eupor. II 158. de venen. 25.—cfr. Plin. IV 12. Pausan. VII 25, 6 extr.) Quin et sanguis eorum septicam vim habet; item equarum, praeterquam virginum, erodit, emarginat[*](emarginat d(?)v. mar- rxv.) ulcera[*](ulcera rG. -rat rxv.). taurinus quidem recens inter venena est excepta Aegira. ibi enim sacerdos Terrae vaticinatura[*](uaticinatarum Vdx.) sanguinem tauri bibit prius quam in specus[*](specus ll.Txfv(S). -cū rG(D).) descendat. tantum potest[*](ualet (pro potest) x.) sympathia illa, de qua loquimur[*](loquemur V2. -uuntur v. a. G.), ut aliquando religione aut loco fiat. [*](cfr. Aurel. Victor 66. (Diosc. II 97).) Drusus tribunus plebei[*](plebe R. -bis rv. a. H.) traditur caprinum bibisse, cum pallore et invidia veneni sibi dati insimulare Q. Caepionem inimicum vellet. hircorum sanguini tanta vis est, ut[*](ac (pro ut) d. af R1.) ferramentorum subtilitas non aliter acrius induretur, scabritia poliatur[*](poliatur ll.Txfv(H). cfr. XXXVI 53. XIII 81. tollatur rG(D).) vehementius quam lima. non igitur et sanguis animalium inter communia dici potest, et ideo suis quisque [*](quisque RdG. suisque V. quique x. quae- que [et dicentur] v.) dicetur effectibus[*](post effectibus interrogationis signum posuit S, ut esset non = nonne. sed negat Plinius posse in commune dici de variorum animalium sanguinis peculiari natura.).

[*](Diosc. II 63. eupor. II 128. Nicand. ther. 36. Pl. iun. 110, 2. 3.) Digeremus enim in mala[*](mala V1RdTxfH coll.indice. animalia V2v(D).) singula usus primumque [*](primumque S cum P. pluri- ll.v.) contra serpentes. exitio his esse cervos nemo ignorat ut, si quae sunt[*](ut fi quae sunt ll. v. utique fpiritu P. an ueftigantef et? cfr. VIII 118.), extractas cavernis mandentes. nec vero ipsi spirantesque[*](ipsis spirantes Tv. a. G.) tantum adversantur, sed membratim quoque . fugari eas nidore cornus[*](cornus Vfv(S). -nu rxH.) eorum, si uratur, dictum[*](8,118) est; at e[*](at e Vv(S). at de RBrot. ac de dTx.) summo gutture ustis[*](gustis VR.) ossibus congregari dicuntur. [*](Seren. 851. - Diosc. II 43. eupor. II 131. 115. Nicand. ther. 586. 579. Seren. 852. Diosc. II 95. 94. eupor. II 132. Nicand. ther. 101. Seren. 838. Solin. 19, 16. cfr. schol. Nicand. ther. 577.) pelles eiusdem animalis substratae securos praestant ab eo[*](eo (pro ictu) rin ras.) metu somnos, coagulum. ex aceto potum ab ictu; et si omnino tractatum[*](tractum dTxVen. tactum P.) sit, eo die non ferit serpens. testes quoque eius inveterati vel genitale vetus[*](uetus Müller emend. IV 31. eius ll.S. del. v(D). ξηροῦDiosc. eupor. (an ficcum?).) maris salutariter dantur in vino; item venter, quem centipellionem[*](centipeleonem (centp- V1) VR. -lionem r.) vocant. fugiunt et omnino dentem cervi habentes ant medulla perunctos[*](perunctas V.) sebove cervi[*](cerui rv. -uitia VR. -ui tacta dx.) aut[*](ac x.) vituli[*](uituli ll.Txv(H). hinuli G.). summis autem remediis praefertur hinnulei[*](innulei V. hinule x. -lei G. -li v.) coagulum[*](cogulum V1. coagulatum V2.) matris utero[*](utero Rv. uero rx.) execti[*](essecti RdxG.), ut indicavimus.[*](8,118)[*](cfr. Plin. XXX 146.) sanguine cervino, si una urantur[*](si maturantur V.) dracontion et cunilago et anchusa lentisci ligno, contrahi serpentes tradunt, dissipari deinde, si sanguine detracto[*](detracta V.) adiciatur pyrethrum[*](pyrhetrum V. perit- x.). invenio apud auctores Graecos, animal cervo minus et pilo demum simile, quod ophion vocaretur[*](uocatur v. a. H. diceretur r.), Sardiniam tantum ferre solitam. hoc interisse[*](interiisse B. -resse ll.xv.) arbitror et

ideo medicinas ex eo omitto.[*](Nicand. ther. 559. Diosc. II 48.) —

Apri quoque cerebrum contra eas[*](eos Vxv. a. C.) laudatur cum sanguine, iocur etiam inveteratum [*](inueteratur Vdx.) cum ruta potum ex vino, item adips cum melle resinaque, simili modo verrinum[*](uerinum V.) iocur et fellis dumtaxat[*](dumxtaxat RdT. dumzazat V1f.) fibra $X$[*]($X$ om.d. or x. obo- lorum v. a. H.) IIII pondere vel cerebrum in vino potum.—Caprarum cornu vel pilis[*](pilus R.) accensis fugari serpentes dicunt, cineremque[*](cineremque dxv. -reque r.) e[*](e (et ll. ex D) cornu ll.xH. eorum v.) cornu potum vel[*](uel Rv(D). et dS. ei V.om.x.) inlitum[*](inlitum om.x.) contra ictus valere, item lactis haustus[*](inaustus V.) cum uva taminia vel urinae cum aceto scillite[*](scillite G. -to Rd. -tico C. scillato V. scyllito x. -tico v. an scillino? cfr. nota ad XXVI 114.), caseum caprinum cum origano inpositum vel sebum cum cera.[*](cfr. Plin. VIII 202.) milia praeterea remediorum ex eo animali demonstrantur , sicut apparebit, quod equidem miror[*](mero R1.), cum febri negetur carere[*](carere negetur dTx.). amplior potentia feris eiusdem generis , quod numerosissimum esse diximus, alia vero et[*](8,214) hircis. Democritus etiamnum[*](etiam hiannum V1. etiam V2.) effectus auget eius, qui singularis natus sit. fimo quoque caprarum in aceto decocto inlini ictus serpentium placet et recentis cinere in vino, atque in totum difficilius sese[*](sese VRfS. esse r. sere dx. se v.) recolligentes a serpentium ictu in caprilibus optime convalescunt.[*](Diosc. II 21. eupor. II 159 (114. 115).) qui efficacius volunt mederi, occisae caprae alvum dissectam cum fimo intus reperto[*](reperio V.) inligant statim. alii carnem recentem haedorum cum[*](cum CFW Müller p. 25. cfr. § 202. 210. om. ll.xv.) pilo suffiunt[*](faf fifiunt V.) eodelmque nidore fugant serpentes . utuntur et pelle eorum recenti[*](recenti ego. -te ll.v (contra Plinii ustum).), ad plagas et came[*](dist. ego.)[*](et came VRTxfS. carne d(?)v.) et fimo equi in agro pasti, coagulo leporis ex aceto contraque[*](contra v.a.G.) scorpionem et murem araneum; aiunt non feriri[*](ferire V.)

leporis coagulo perunctos.[*](Diosc. II 98. eupor. II 117.—Scribon. 190.) a scorpione percussis fimum caprae efficacius aceto[*](aceto dx. -tū V. cum aceto R(?)v.) decoctum auxiliatur, lardum iusque decocti potum et[*](et om. v. a. S. ex T.)iis[*](iis v. his ll.C.), qui buprestim hauserint[*](quibus praestim auserint V.). quin etiam si quis asino in aurem percussum a scorpione se dicat, transire malum protinus tradunt, venenataque omnia accenso [*](ac- censo dxv. -sa rf.) pulmone eius fugere. et fimo vituli suffiri percussos a scorpione prodest.

[*](Diosc. περὶ ἰοβ. 2 med.—Seren. 871–874. Pl. iun. 112, 5–7.) Canis rabiosi morsu facta volnera circumcidunt ad vivas usque partes quidam carnemque[*](carnemque ll.v(G). -nem xman. Dal. C.) vituli admovent[*](admonent V.) et ius ex eodem carnis decoctae dant potui aut axungiam cum calce tusam, hirci iocur[*](iecore (om. quo) dTxH.), quo inposito ne temptari quidem aquae[*](aqua V. aliquo dTx.) metu adfirmant. laudant et caprae fimum ex vino inlitum, melis et cuculi et hirundinis decoctum et potum. ad reliquos bestiarum morsus caprinum caseum siccum cum origano inponunt et bibi iubent, ad hominis morsus carnem bubulam coctam, efficacius vituli, si non ante quintum diem solvant.

Veneficiis rostrum lupi resistere inveteratum aiunt ob idque villarum portis praefigunt. hoc idem praestare et pellis e cervice solida manica[*](manica VdTxv(S). manua R.del. C.) existimatur, quippe tanta vis est animalis praeter ea, quae retulimus, ut vestigia[*](8,80) eius calcata equis adferant torporem.[*](Cels. V 27, 12. cfr. Pl. inn. 108, 3. 4. Seren. 1071. Scribon. 181. 179. 186. 191. Diosc. eupor. II 156. 163. Scribon. 184.) — Iis, qui argentum vivum biberint, lardum remedio est.—Asinino lacte poto venena restinguntur, peculiariter si hyoscyamum potum sit[*](sic V.) aut viscum aut cicuta aut lepus marinus aut opocarpatum[*](opocharpatum Vx. -carpathum v.a.Brot.ὀπὸς καρπάσουDiosc. de venen. 13.) aut cerussa[*](cerussa ego. cfr. § 129 et Diosc. Scribon. caryce dv. a. B. -rice Vx. carie f. tarice R. phari- con B (cfr. Diosc. eupor. II 141. Scribon. 195). agaricum D cum U 618.) ant dorycnium[*](dorygneum V. -rignium R. -ricinum x.) et si coagulum

alicui nocuerit, nam id quoque venenum est in[*](in Vxv(S). om. r(?) H.) prima lactis coagulatione. multos et alios usus eius dicemus, sed meminisse oportebit recenti utendum aut non multo postea tepefacto; nullum enim celerius evanescit. ossa quoque asini confracta et decocta contra leporis marini venenum dantur. omnia eadem onagris efficaciora.[*](cfr. Plin. VIII 39.—Scribon. 186. (cfr. Plin. VIII 38).) —De equiferis non[*](non dxrv. nunc r.) scripserunt[*](scal- pserunt r1. cal- r2.) Graeci, quoniam terrae illae non gignebant, verum tamen fortiora omnia eadem quam in equis intellegi debent. lacte equino venena leporis marini et toxica expugnantur. nec uros aut bisontes[*](uisontes V1x. ues- V2.) habuerunt Graeci in experimentis, quamquam bove fero refertis[*](quam- quam—refertis V2rv. om. rx.) Indiae silvis; pro[*](pro ego. cfr. § 139. XX 8. XI 40 al. re V1Rdx.del.V2rv.) portione tamen eadem efficaciora omnia ex his credi par est.[*](Seren. 1071.—cfr. Diosc. II 77. eupor. II 148. Diosc. II 94.—Diosc. eupor. II 134. Marc. 16, 96.—Diosc. II 81. eupor. II 135.) sic quoque lacte bubulo cuncta venena expugnari tradunt, maxime supra dicta et[*](est (pro et) V.) si ephemerum[*](epherum VR1x.) inpactum sit aut si cantharides datae; omnia vomitione egeri, sic et caprino iure cantharidas[*](cantharides Vdxv. a. H.). contra ea vero, quae exulceratione enecant, sebum vitulinum vel bubulum auxiliatur. nam contra sanguisugas[*](sangi- sugas r. sanguis ungias VR.) potas butyrum remedio [*](remediū VR1.) est cum aceto ferro calefacto, quod et per se prodest contra venena, nam[*](nam ll.xv, ortum fortasse ex [na] et, ut fuerit uenena et si oleum sqq.) si oleum non sit, vicem eius[*](uice V.) repraesentat . multipedae morsus cum melle sanat.[*](cfr. Diosc. eupor. II 137. Scribon. 188. Nicand. alex. 62. 63.—Seren. 1076.—Diosc. eupor. II 139. Pl. iun. 108, 4. 5.) omasi[*](omasi VRG. omnia si (sesami v) dTxv.) quoque[*](quoque VRv. coquitur dTx. cocti coni.H.) iure poto venena supra dicta expugnari putant[*](debent (pro putant) R1.), privatim vero aconita et cicutas, itemque vitulino sebo.— Caprinus caseus recens iis[*](iis v. his ll.xC.), qui viscum biberint, lac contra cantharidas remedio est, contra[*](contra ego. eo contra ll.x (ortum ex cocontra). et contra v.) ephemeri potum cum taminia uva. sanguis caprinus decoctus cum medulla contra toxica venena sumitur,[*](Pl. iun. 108, 18–20. Nicand. ther. 577. alex. 325.) haedinus contra reliqua, coagulum haedi[*](haedi—9 coagulum om.R.) contra viscum et chamaeleonem album sanguinemque taurinum, contra quem et leporis coagulum est ex aceto, contra pastinacam vero et omnium marinorum ictus vel morsus coagulum leporis vel haedi vel agni drachmae pondere ex vino[*](ex uino cyathis III Pl. iun.). leporis coagulum et contra venena additur[*](additu VdxS.) antidotis. papilio quoque lucernarum luminibus advolans inter mala medicamenta numeratur; huic contrarium est iocur caprinum, sicut fel[*](fel om.VR1.) veneficiis[*](ueneficis VD.) ex mustella rustica factis. hinc deinde praevertemur[*](reuertemur dxv. a. S. cfr. nota ad § 123.) ad genera morborum.