Naturalis Historia

[*](Diosc. II 84. eupor. II 78.—Diosc. II 63.) Mulierum purgationes adiuvat[*](adiuuat VdEC(J). -uuant R(?)v(Brot.).) fel tauri in lana[*](taurinum lana v. a. H.) sucida adpositum—Olympias Thebana addit[*](addit VRdfH. -idit Ev(D). cfr. § 253.) oesypum [*](oesypum vet. Dal. e Diosc. hysopum ll. v. de mendo cfr. § 74. XXIX 35. 125. XXX 28. 76. 105. 106. 107. 113.) et nitrum[*](nintrum r. min- VR.) —, cornus cervini cinis potus, item vulva[*](uulua VdTfD. -as R(?) G. -ae Ev.) laborantes[*](laboranti v. a. G.) inlitus[*](illitus (inl- S) VdTfS. -tu G. inlitum Erv. -lit R.) quoque et fel taurinum cum opio[*](apio VR1dTf.) adpositum [*](adpositum v. -tum (-tus d) cum Vd. -tus E. appositus r. -tus cum R.) obolis binis. vulvas et[*](et Ev(D). om. rS.) pilo[*](pilos E.) cervino suffire prodest . tradunt cervas, cum senserint se gravidas, lapillun devorare, quem[*](quae V.) in excrementis repertum aut in vulva— nam et ibi invenitur—custodire partus adalligatum. inveniuntur[*](inueni- tur VR1.) et ossicula in corde et in vulva perquam utilia gravidis parturientibusque. nam de pumice[*](pumice dB. punice Vv. -cea r. pumnicae E. pula R.de mendo cfr. § 233.), qui[*](qui v. que Rd. quae VfED. cfr. XXXIII 85. XXXVI 154. 155. 156. XII 9.) in[*](in VRdfv. om.Er.) vaccarum utero simili modo invenitur, diximus in natura[*](11,203) boum. lupi adips inlitus vulvas mollit, dolores earum iocur , carnes vero[*](uero ego. eorū VR.om.d(?)ErG. que v. cfr. XXXVI 198.) lupi edisse parituris prodest aut si incipientibus parturire sit iuxta qui ederit[*](qui edent R1. quia aderit E.), adeo ut etiam contra inlatas noxias valeat. eundem supervenire[*](super uentre VR1.) perniciosum est.[*](Seren. 609.) magnus et leporis usus mulieribus. vulvas

adiuvat pulmo aridus potus, profluvia iocur cum Samia terra ex aqua potum, secundas coagulum—caventur pridiana balnea—, inlitum quoque cum croco et porri suco; in[*](in ego. cfr. § 250. 254. XXVII 50. (XXX 28.) XXXIV 118. (153. XXXVI 140. XX 161) et nota ad § 73. aliter § 252. 110. XXIX 38. et VRdT.om.Erv.) vellere[*](uellerei R1.) adpositum abortus mortuos expellit. si vulva[*](uuluae Erv. a. S.) leporum in cibis sumatur[*](sumat R1. -antur v. a. S.), mares concipi putant; hoc et testiculis eorum et coagulo[*](coagulū E.) profici; conceptum leporis utero exemptum iis[*](iis v. his ll.C.), quae parere desierint, restibilem fecunditatem adferre. sic[*](sic ego. sed ll.G. sed et v.) conceptus[*](con- ceptus VdS. pro conceptu Ere corr. v(D).) leporis saniem[*](saniem dEv. -ntem V. sagniem r. -guinem R.) et viro Magi[*](magio V. maio R.) propinant, item[*](item—10 mammae om.VR1.) virgini VIIII grana fimi, ut stent perpetuo mammae. coagulum[*](coagulu C. -lo ll. v(J).) quoque ob id cum melle inlinunt [*](inlinit VR1.), sanguinem[*](sanguine dJ.) ubi evolsos pilos renasci[*](et nasci E.) nolunt[*](uo- lunt dLugd.Dal.). inflationi [*](inflationi Rv. -ne Vd. -nē E.) vulvae fimum aprunum[*](aprunum VRES. -ugnum G. -rinum dv.) suillumve cum oleo inlini prodest. efficacius sistit[*](sistit Ev. -ti VR. si sit dT.) farina aridi, ut aspergatur[*](adspargatur V(?)S.) potioni [*](potione VR.), vel si[*](si Erv. si sit V. sistit r. de mendo cfr. § 114.) gravidae aut puerperae torqueantur[*](tor- queatur V.). lacte suis poto[*](pute VR.) cum mulso, adiuvantur partus mulierum[*](inuerum V.) ; per se vero potum deficientia ubera puerperarum replet. eadem circumlita sanguine feminae suis minus crescunt[*](crescunt VRdTfv(S). -cent ErG(D).). si dole ant[*](doleant ego. -lent ll.v.), lactis asinini potu[*](potu dv. -tum E. -tus r.) mulcentur, quod addito melle sumptum[*](sumptus Vd. -tis R1.) et purgationes earum adiuvat. sanat et vulvarum exulcerationes eiusdem animalis sebum inveteratum et in vellere adpositum duritias[*](duritias dTS. -tia r. -tiem C. -tiam v. cfr. § 253.) vulvarum emollit. per se vero recens[*](re- cens ueluti E.) vel inveteratum ex aqua inlitum psilotri[*](psilotrium V.) vim optinet. [*](Diosc. eupor. I 139.) eiusdem animalis lien[*](lieni VR.) inveteratus ex aqua inlitus[*](inlitu V. -tū R.) mammis abundantiam facit, vulvas suffitu corrigit. ungulae asininae [*](asinae R1.) suffitio[*](suf- fitio VTfS. -tae rv.) partum maturat[*](maturant v. a. S.), ut vel abortus evocetur, nec aliter[*](alter E.) adhibetur[*](adhibetur dTEv(J). -entur r (Verc. G D). -eatur fS.), quoniam viventem partum necat[*](necat dTS. -ant rv(D).). eiusdem animalis fimum si recens inponatur, profluvia sanguinis mire sedare dicitur, nec non et cinis eiusdem fimi, qui et vulvae[*](uulua V.) prodest inpositus[*](inpositū Ere corr.). equi spuma inlita per dies XL, priusquam primum nascantur[*](nascuntur d.), pili restinguntur[*](re- stringuntur rfv. a. G. -gunt V. -gtur R.), item cornus cervini decocto[*](decocti E.) ; melius, si recentia sint cornua. lacte equino iuvantur vulvae collutae. quod si mortuus partus sentiatur, lichen[*](lichen fG. -caen E. -cen r. lien v.) equae e[*](equae e J e coni. S. equae E. eque r. aqua f. ex aqua v. cfr. § 226.) dulci[*](duci E.) potus[*](epotus VR1fS.) eicit[*](eiiciet d. efficit E.), item ungula[*](ungula S cum Ges- nero. -las ll. lae v.) suffitu[*](suffitu E. -ta Gesner.) aut fimum aridum. vulvas procidentes butyrum infusum sistit. induratam vulvam aperit fel bulbulum rosaceo admixto, foris[*](furis V.) vellere cum[*](cum—16 uuluas re om.V1R1d.) resina terebinthina inposito.[*](Diosc. II 98. eupor. II 69.) aiunt et suffitu fimi e mare[*](mari (V2?)ED. sed cfr. § 225. VIII 105. 218. IX 84.) bove procidentes[*](procedentes VE.) vulvas reprimi, partus adiuvari, conceptus vero vaccini lactis potu[*](potus V. -tū E.). sterilitatem a[*](ob v. a. S.) partus vexatione[*](uexatione dTfS. -nes VR. -nem Ev.) fieri certum est. hanc emendari Olympias Thebana adfirmat felle tauri[*](tauri VRd.cfr. § 246. -rino Erv.) et adipe serpentium et aerugine ac[*](ac VRdTH. a f. ad E. addito v.) melle medicatis [*](medicantis V.de hoc verbo cfr. XI 184. XIV 135. XVIII 159.) locis ante coitus. vitulinum quoque fel in purgationibus sub coitu adspersum vulvae etiam duritias[*](duritias VRd.cfr. § 250. -tiam Ev.) veteres[*](ueteres ego. cfr. XXXI 97. uentris ll.v.) emollit et profluvium minuit umbilico peruncto atque in totum vulvae prodest. modum[*](modum om.VR1.) statuunt fellis pondere $X$[*]($X$ (i. e. denarium) ego. x f. decim R1. denarii rv.), opii[*](opio R. op E. ad apii v. a. H.) tertiam[*](tertiam ll.v(S). -tia fH.), admixto amygdalino[*](amygdaleo E.) oleo, quantum satis esse appareat; haec in vellere inponunt[*](inponunt dErv(D). -tur rTfS.). masculi[*](masculi v. -linum ll. an masculi autem? cfr. § 243.) fel vituli cum mellis dimidio tritum servatur ad vulvas. carnem[*](carneum V.) vituli si cum aristolochia inassatam[*](inassam R1df.) edant circa conceptum, marem[*](marē VRdS. -res E v(D).) parituras promittunt. medulla vituli in vino et[*](et VdTfS. ex R(?)EG. et ex v.) aqua decocta cum sebo exulcerationibus[*](ulcerationibus d. ex- ulceratio VR1.) vulvarum inposita prodest, item[*](idem VR1.) adips[*](adeps r (ut saepe).) vulpium excrementumque felium, hoc cum resina et rosaceo[*](rosa- ceu E.) inpositum[*](inposita VR1.).[*](Diosc. eupor. II 88.—extr.: Diosc. II 98. eupor. II 83.) caprino[*](caprini E.) cornu suffiri vulvam utilissimum putant. silvestrium caprarum sanguis cum palma marina pilos detrahit[*](detrahi E.) ; ceterarum vero fel callum vulvarum emollit inspersum[*](in- spersit R1.) et a purgatione[*](ad purgationem Vd.) conceptus facit. sic quoque psilotri vis efficitur; evulsis[*](euulsis VEv(S). si euu- C. ulsis r. prepulsis R. prop- d.an prius euulsis (vel praeuulsis)?) pilis triduo servatur[*](seruetur G.) inlitum. profluvium quamvis inmensum urinae[*](urinae dTfS. -na rv(D).) caprae potu[*](potu dTfS. -tus r. -ta v(D). cfr. § 256.) sisti obstetrices promittunt et si fimum inlinatur . membrana caprarum, in qua[*](qua G. aqua ll.v.) partus[*](partu v. a. G.) editur[*](editur VRdTfH. -tus EG. -to v.), inveterata [*](inueterat R1. -atatur V.) potuque sumpta in vino secundas[*](secundis R1.) pellit. haedorum pilis suffiri vulvas[*](uuluis V.) utile putant et in profluvio[*](profluo V. -uuia E. coa.... (reliquis margine ab- scisis) r. profluuiū R.) sanguinis coagulum bibi aut cum[*](cum ego. om. ll.v. an potius addito?) hyoscyami semine[*](semine ll. v. -men C.) inponi[*](poni R1.). e bove silvestri nigro si sanguine ricini lumbi perungantur mulieri, taedium veneris fieri[*](feri VR1. cfr. XXXII 49.) dicit Osthanes[*](ostanes T. -anter V.), idem amoris[*](an amores? cfr. XXIV 167.) potu[*](potu dES. -to V. -ta R(?)v.) hirci urinae[*](urina v. a. S.) admixto[*](admixto dEv(H). -tu V. -ti R. -ta G.) propter fastidium nardo.

[*](Diosc. II 81. eupor. I 74.) Infantibus nihil butyro utilius per se et cum melle, privatim et in dentitione[*](dentitione dv. dentione rD. cfr. § 258. XXX 22. 135. 137.) et ad gingivas et ad oris ulcera. dens[*](dentes V1. -te V2.) lupi adalligatus[*](adalligatur V.) infantium pavores prohibet dentiendique[*](dentiendique J -ientique ll. v.) morbos[*](morbus V.), quod et pellis lupina praestat. dentes quidem eorum maximi[*](maxime V.) equis quoque adalligati infatigabilem cursum[*](curcum V. circum f.) praestare dicuntur.[*](Diosc. II 42.—Seren. 1031. Pl. iun. 28, 16–18.) leporum coagulo ubere inlito sistitur infantium alvus. iocur asini admixta modice panace instillatum[*](instillatur R1d.) in os a[*](a om.E.) comitialibus morbis et aliis infantes tuetur; hoc XL diebus fieri praecipiunt. et pellis[*](pelles V.) asini iniecta inpavidos infantes facit. dentes, qui equis primum cadunt, facilem dentitionem[*](dentionem Pl. iun.) praestant adalligati[*](adalligatus R1.) infantibus; efficacius, si terram non attigere[*](attingere VE. -igerint d.).[*](Diosc. eupor. I 74. Seren. 1034. Pl. iun. 28, 18.) lien bubulus in melle et datur[*](et datur VRS. datur Tf. edetur Er. editur d(?)v.) et inlinitur ad lienis dolores; sedat[*](sedat ego. cfr. XX 211. ad ll.v.) ulcera [*](dist. ego (lac. ante lien statuit S).) manantia cum melle lien vituli, in vino decoctus tritusque et inlitus ulcuscula oris. cerebrum caprae Magi per anulum aureum traiectum[*](tractum fS. tracham V. tracam d.), priusquam lac detur, infantibus instillant contra comitiales ceterosque infantium morbos. caprinum fimum inquietos infantes adalligatum panno cohibet, maxime puellas. lacte caprino aut cerebro leporum perunctae gingivae faciles dentitiones faciunt.

[*](Cato ap. Diomedem I p. 358.—cfr. Martial. V 29. scriptt. hist. Aug. XVIII 38, 1.—Pl. iun. 93, 1. 2.) Somnos fieri lepore sumpto in cibis Cato arbitrabatur

[*](et p. 365, 1 arbitratur v. a. S.), vulgus et gratiam corpori in VIIII[*](VII C e coni. B coll. Martiale et scriptt. hist. Aug.) dies, frivolo[*](fri- uolo om.E.) quidem ioco[*](loco V2Ev. a. B. laco V1.), cui tamen aliqua debeat subesse causa in tanta persuasione. Magi[*](magis E.) felle[*](fel V1R1d.) caprae[*](caprae om.VR1.), sacrificatae dumtaxat , inlito oculis vel sub pulvino posito somnum allici dicunt.—Sudores inhibet cornus caprini cinis e[*](e Ev. & VR. ex dS.) myrteo oleo perunctis.

[*](Vergil. georg. III 280.) Coitus stimulat fel aprunum[*](aprugnum G. -rinum dv.) inlitum, item medullae suum[*](siuim V.) haustae, sebum asininum anseris masculi adipe admixto[*](permixto Ev. a. H.) inlitum; item a coitu[*](ad coitū VRf.de mendo cfr. §255.) equi[*](equi a RfS. quia V.) Vergilio[*](uirgilio d(?)fv. a. S. ulgi R1.) quoque descriptum virus et testiculi equini aridi, ut potioni interi possint, dexterve asini testis in vino potus[*](potus pro Erv. a. S.) portioneve[*](portioneue (-niue T) dT. -ne uel VRfv. potione uel Er.) adalligatus [*](adalligatos V.) bracchiali; eiusdem a coitu spuma conlecta[*](conlecta ego. conie- V. colle- rv.) russeo[*](risseo R1. roseo Ev. a. S. cfr. VII 186.) panno et inclusa argento, ut Osthanes[*](ostanes T. -naes V.) tradit.[*](cfr. Plin. XXX 145.) Salpe genitale id in[*](id in VRdT. in Erv.) oleum fervens mergi iubet septies eoque perungui pertinentes partes, Dalion[*](dalion con.H. diacon dT. bialcon VRv. uia- E.cfr. >Brunn. de indd. p. 37.) cinerem ex eodem bibi[*](ibi E.) vel tauri a coitu urinam[*](urina VR.), luto ipso inlini pubem. at e[*](ad e V. de E.) diverso[*](diuersu V. -sus R.)tauri[*](tauri ego. muri ll. -ris v.) fimo inlito[*](inlato VR.) cohibetur virorum venus.— Ebrietatem[*](ebrietate R.) arcet pulmo apri aut suis assus, ieiunis in[*](ieiunis in CFW Müller p. 25. -uni ll. G. a ieiuno v.) cibo sumptus eo die, item haedinus[*](edi- tus E.).

[*](Aelian. n. a. I 36. Pamphilus ap. Geop. XV 1, 6.) Mira praeterea traduntur in iisdem animalibus : vestigium equi excussum ungula[*](unguli R1.), ut solet plerumque,

si quis collectum reponat, singultus remedium esse recordantibus , quonam loco id reposuerint; iocur luporum[*](leporum Lugd. Dal.) equinae ungulae simile esse[*](est se Vd.) ; rumpi[*](rumpi ego. eru- Vd. et ru- R(?)Ev.) equos, qui vestigia luporum sub equite sequantur; talis suum discordiae[*](discordiae ErB (-dia v). adipisco- R. adips (adeps V2d) co- (-di d) r.) vim quandam inesse; in incendiis, si fimi aliquid egeratur[*](egeneratur Vd.) e stabulis, facilius extrahi nec recurrere oves bovesque; hircorum carnes virus non resipere[*](re- fipere ErC. reci- rTv. de mendo cfr. § 39.), si panem hordeacium eo die, quo interficiantur, ederint laserve dilutum[*](delutum R.) biberint, nullas vero teredinem sentire[*](sentias V1. -ties V2.) luna decrescente[*](decrescenti d.) induratas sale[*](sale om.E.). adeoque nihil omissum est, ut leporem surdum[*](furdum VRdv. tardium E.) celerius pinguescere reperiamus, animalium vero medicinas[*](medicinas d(?)ErG. -cina Rv. -cin// V.) : [*](Cato 71. Colum. VI 4, 2.) si sanguis profluat iumentis, suillum fimum ex vino infundendum , boum autem morbis sebum, sulpur vivum, alium silvestre[*](siluestrem Vd. -rum R1.), ovum[*](ouum v. oum E. eum R. cum V.om.dS. de mendo cfr. XXIX 43.) crudum[*](crudum ego e Cat. et Colum. coctum ll. v. concoctum TS. an non coctum?) trita[*](omnia haec trita v. a. J.) in vino danda aut vulpis adipem; carnem caballinam discoctam[*](discoctum V. de- coctam RTf.) potu[*](potu R.) suum morbis mederi, omnium vero quadripedum morbis capram solidam cum corio et ranam rubetam[*](ranā rubetā v. -na rubeta ll. D.) discoctas[*](decoctas f. discoctam dTD.) ; gallinaceos non attingi a vulpibus, qui iocur animalis eius aridum ederint, vel si pellicula ex eo collo induta[*](induta VdTfEv(D). -ti R. inducta C e coni. B.) galli inierint[*](interint V. -rerit v. a. B.) ; similiter[*](similia d(?)Ev. a. S.) in felle mustelae;[*](Suidas et Hesychius s. v. βοῦς κύπριος.—Cato 72. Colum. VI 15, 2.) boves in Cypro[*](cipro r. cipino R. cyprino (cip-V) Vd.) contra tormina hominum excrementis sibi mederi; non supteri[*](non subteri G. cfr. Cato. non super ll. insuper v.) pedes bourn, si prius cornua ima[*](ima J. cfr. Cato et § 202. iam VdE. in R.del. v.) pice liquida perunguantur; lupos in agrum[*](agro E.) non accedere, si capti unius pedibus infractis cultroque adacto paulatim sanguis[*](sanguinis Vf.) circa fines agri spargatur atque ipse[*](ipsi V.) defodiatur in eo loco, ex quo[*](quo om.R1.) coeperit trahi; aut si vomerem, quo primus sulcus eo anno in agro ductus sit, excussum aratro[*](aratrū R.) focus[*](locus VR1.) Larum[*](lanum V. larium dR1v. a. S(J). cfr. II 16. III 66.), quo familia conveniet[*](conueniet (-niēt d) ll. -nit v.), urat[*](urat ego. ur at V. ur ad (ab E1) r. exurat D e coni. S. absumat v.), lupum nulli animalium[*](animalium V2Ev(D). -ali rTfH. cfr. XIX 180. XVII 215. XII 40. XVI 107. III 31. XXIX 9.) nociturum in eo agro, quam diu id fiat.

Hinc deinde praevertemur[*](reuertemur Rdv. a. S. cfr. nota ad § 123.) ad animalia sui generis, quae aut placida non sunt aut fera.

Naturae[*](naturae VdTfrS. -ra Ev(D). TOTUM NATURE R.) remediorum atque multitudo instantium ac praeteritorum[*](PRECEP R1. praeceptorum V1fHSJ(= prae- dictorum).) plura de ipsa medendi arte cogunt dicere, quamquam non ignaros[*](ignaros VS. -noros R. -narus dT. -narus sim ErG(D). -rus sum C. -rus si in v.), nulli[*](nulli VTfS. -llis rv(Brot.). -llius Dal. cfr. praef. § 14.) ante haec Latino sermone[*](sermone dEv. -mo nec Vr. ser nec R.) condita ancepsque, lubricum[*](ac lubricum dTv. a. G. iudicium D.) esse rerum omnium novarum exordium[*](exordium ego. et italium V. & tal- RdTfS. & al- r. tal- EG(D). principium nec aliud v. (initium vet. Dal.).), utique tam[*](tam VRTfH. iam d. quem E. quam v.) sterilis[*](steriles G.) gratiae[*](gratiae post utique habent v. a. G.) tantaeque[*](tantaque V1R1. om.Ev. a. H.)

difficultatis[*](difficultates G.) in promendo. sed quaestionem[*](quaestionem (scriptum olim quōnem vel qn???m) ego. cfr. II 3. quoniam ll. v.) occurrere verisimile est omnium, qui haec noscant[*](noscant dTEv(Brot.)D. -cunt VRfS. cognoscant G.), cogitationi, quonam modo exoleverint[*](exsoluerint (exo- v) Ev. a. C.) in medicinae usu[*](usu om.VR1f.) quae iam parata[*](iam parata VdfS. tam par- R(?)B. temper- Ev.) atque pertinentia erant, mirumque et indignum protinus subit, nullam artium[*](nullum martium V.) inconstantiorem fuisse aut[*](aut VRdTfS. ut Er. et v.) etiamnunc[*](etiamnum dfv. a. S.) saepius mutari[*](militari VR1 immut- v. a. G.), cum sit fructuosior nulla. dis[*](diis Vv. a. S. ad his E.) primum inventores suos adsignavit et caelo dicavit[*](dictauit Rdf. dit- T.),[*](Apollodor. III 10, 3. Hygin. fab. 49. Isidor. IV, 3, 2. Cels. I prooem. init.) nec non et[*](non et Erv. non nec VRd1. non d2.) hodie multifariam [*](multifaria VdTf.) ab oraculis medicina petitur[*](petita E.). auxit deinde famam[*](fama E.) etiam crimine, ictum fulmine Aesculapium fabulata, quoniam Tyndareum[*](tyndareum VRdT(P)H. -ridem cum E. -den Dal. -dem G. -dam v.) revocavisset ad vitam—nec tamen cessavit[*](dist. ego.) narrare alios revixisse opera[*](& opera d.) sua—, clara Troianis temporibus, a[*](a VRdTv(S). om.EG(D).) quibus fama certior, vulnerum tamen dumtaxat remediis.

[*](cfr. Strabo XIV 2, 19 p. 657 extr.) Sequentia eius, mirum dictu, in nocte densissima latuere usque ad Peloponnesiacum bellum. tune eaM revocavit in lucem Hippocrates, genitus in insula Coo in primis clara ac valida et Aesculapio dicata. is, cum fuisset mos[*](mos Erv. om. r.), liberatos morbis scribere in templo eius dei quid auxiliatum [*](qui auxiliatus dTv. a. G.) esset[*](esse V.), ut[*](ut om.E.) postea similitudo proficeret, exscripsisse ea traditur atque, ut Varro apud nos credit, templo[*](in (iam v) templo Ev. a. H.) cremato iis[*](iis ego. his E. is v. om. rC. an sic?) instituisse medicinam hanc, quae clinice vocatur. nec fruit postea quaestus modus, quoniam Prodicus[*](prodicus dv. -igus V. -itus r. Hero- dicus coni. Dal.), Selymbriae

natus, e discipulis[*](natus discipulus Ev. a. H.) eius instituit[*](instituit VRdfBrot.(D). -uisse E. -uisset v. -uens C(S).) quam vocant iatralipticen[*](iatralipticen (-lept- Rv) RdS. -ce r. latr- (-ce V2E) r.) et unctoribus[*](et unctoribus Brot.(D). et ult- d. e (et f) cult- V1f. et ultoris R. reunctoribus V2Erv(S).) quoque medicorum ac mediastinis[*](me- diastinis C. media est (-ia ē R. -ias r. -icis v) in eis ll.v.) vectigal invenit.

[*](cfr. Plin. XXVI 11. Cels. I prooem. p. 2.—cfr. Plin. VII 123. Val. Max. V 7 ext. 1.—Cels. I prooem. p. 2. 5. Diog. Laert. VIII 2, 9 (65).) Horum placita Chrysippus ingenti garrulitate mutavit , plurimumque et ex Chrysippo[*](an plurimaque et ex Chrysippi (sc. placitis)? de structura cfr. nota ad XXV 121.) discipulus eius Erasistratus , Aristotelis filia genitus. hic Antiocho[*](anthoco V. a nistoco d.) rege sanato centum talentis donatus est a rege Ptolemaeo[*](ptolo- meo V. -maeo D.) filio eius, ut incipiamus et praemia[*](praemio VRd.) artis ostendere[*](aris tendere VR1d.).

Alia factio ab experimentis se[*](se om.V1RdTH.) cognominans[*](cognominant dTr(P)H.) empiricen coepit in Sicilia, Acrone[*](acronce E. a Creonte v. a. G.) Agragantino[*](acragantino r. agrig- v. a. S.) Empedoclis[*](empedocles V.) physici[*](physici dv. pysci V1. chysippi E. chrys- r in ras. cris- V2.) auctoritate[*](auctoritatē R.) commendato,[*](cf. Plin. XI 219.—Cels. I prooem. p. 2. 3.—Sueton. Aug. 81, Dio Cass. LIII 30. cfr. Plin. XIX 128. XXV 77. Horat. ep. I 15, 3.) dissederuntque hae scholae[*](hae (eae v) scholae D. hae discolae (-le d) Vd. //e///scole R. ex scola Er. hae diu scho- lae H cumr Gron.), et[*](an at vel donec?) omnes eas damnavit Herophilus[*](heropylus V2. hepylus d. -lis V1.) in musicos pedes venarum pulsu discripto[*](discripto VD. desc- RdG. discerpto E. -creto v.) per aetatum[*](actum V. unctum R1.) gradus[*](gradis V.). deserta deinde. et haec secta est, quoniam necesse erat in ea[*](eas VRd.) litteras scire; mutata et quam postea Asclepiades, ut rettulimus, invenerat. auditor eius[*](inuenerat additos eius V2in ras. in uenatore ius R1.) Themison[*](themiston Er. temison VR.) fuit seque[*](fuit seque VRdTfv(S). fuisseque Er. fuit sed quae B. fruit qui quae C.)[*](26,12)

inter initia adscripsit illi[*](adscripsit illi VRTd(B2)S. scripsit illo Ev.), mox procedente[*](procedente (praec- df) VRdTfS. -tia E. recedente a v.) vita[*](uita v(J). uitia ll.Tf. aeui nequitia S. (cfr. quaedam in senectute deflexit ap. Cels.).) sua[*](sua & VRTfS. ad sua EB(D). sua d(?)v. an et sua?) et placita mutavit, sed et illa Antonius Musa eiusdem auctoritate [*](an eiusdem auditor clarissimus auctoritate? (cfr. § 5 commendatus et § 8 nobilitatus; XIX 38).)[*](auctori- tatem VE.) divi Augusti, quem contraria medicina gravi periculo [*](periculae V.) exemerat[*](eximerat R1. exinierat V.).[*](Cels. I prooem. p. 11 extr. Scribon. 120. 176.) multos praetereo[*](praeterea Ev. a. B.) medicos celeberrimosque ex iis[*](iis dv. his rS.) Cassios, Carpetanos[*](carpetanos (-pit- v. -nes R) V1RdTfv. calpet- V2H. calpit- (-nes r) ErG.), Arruntios[*](arbun- tios VR1. arruntios arbutios (alb- v) dT(?)v. a. S.), Rubrios. CCL[*](CCLego. al. E. CCL v. ducena quinquagena rH.) HS[*](his Vf.ssE.) annuae iis[*](annuae iis ego. -ua his (iis S) ED. -ualis V. -uales dTf. anulis R. annua rv.) mercedes[*](mercedes VRdTfJ. -de his (iis v. del. S) Erv.) fuere apud principes. Q.[*](Q. RS. Q. uero B. quae rv.) Stertinius inputavit[*](ita ut R1.) principibus, quod sestertiis quingenis annuis contentus esset, sescena enim sibi quaestu urbis fuisse enumeratis[*](nume- ratis Ev. a. S.) domibus ostendebat.[*](cfr. Tacit. ann. XI 35. Scribon. 94.) par et fratri[*](et facti E.) eius merces a Claudio Caesare infusa est, censusque, quamquam exhausti [*](ex austi V. exhaustis fEv. a. G.) operibus[*](operibus ErG. -ris r. opibus v.) Neapoli exornata, heredi[*](heredis E. -red??? re corr.) HS ccc[*](HS. cccH. HS. ccc Ere corr. v(S). hs. u. CCCI d. sti. ceci V.) reliquere, quantum aetateeadem[*](aetate eadem J. athenaidem (ate- V2) V2r. -di D. -na id est Ev. -nade R. -na dens d. at//nadens V1. ad eam aetatem G. quadragena B. -gena dena T.) Arruntius solus. exortus deinde est Vettius[*](uetius Vd. uectius v. a. S.) Valens, adulterio Messalinae Claudii Caesaris nobilitatus,[*](dist. ego.) pariterque eloquentiae[*](eloquentia VRD.) adsectatores[*](adsectator. is v. a. D.) et[*](ex d. eam v. a. S.) potentiae [*](potentie R. -ia d. -iam v.) nanctus novam instituit sectam.[*](Galen. meth. med. I p. 35.) eadem aetas Neronis[*](neronis principis d.) principatu[*](principatum V.) ad Thessalum transilivit, delentem cuncta placita [*](placida V.) et rabie quadam in omnis[*](omni saeuit Vd.) aevi medicos[*](mendicos V.) perorantem, quali prudentia ingenioque, aestimari vel uno argumento abunde[*](abunde—monumento om.V1R1d.) potest[*](potest v. porta est (ē r) Er. reperta est V2.), cum monumento suo[*](suo om.V1.), quod est Appia[*](apia V. in appia vet. Dal.) via, iatronicen[*](latronicen V.) se inscripserit. nullius histrionum[*](historionum V.) equorumque[*](equarum- que rG.) trigarii comitatior[*](comitatiore VdT.) egressus in publico erat, cum Crinas[*](critias C.) Massiliensis arte geminata, ut[*](uc V1. ita ut V2E.0) cautior religiosiorque, ad siderum motus ex ephemeride mathematica cibos dando horasque observando auctoritate eum praecessit, nuperque HS[*](Hs c??? D. hs. c VREv(S). centies HS d(?)C.) C??? reliquit, muris patriae moenibusque[*](moenibus R.) aliis paene non minore summa extructis.[*](Seneca ep. VI 1, 3. XII 1, 5.) hi regebant fata, cum repente civitatem Charmis[*](charm' r. carm' R. -mis v.a.C.) ex eadem Massilia invasit damnatis non solum prioribus medicis, verum et[*](et a balneis E.) balineis, frigidaque etiam hibernis algoribus lavari persuasit[*](persuasit ll.v. (aliter § 26). an praecepit?). mersit[*](mersit om.V1R1.) aegros in lacus[*](latus RE.). videbamus senes consulares usque in ostentationem [*](ostentionem E. ostant- V1.) rigentes, qua de re exstat etiam Annaei[*](annali V.) Senecae adstipulatio.[*](Meineke Com. Graec. IV p. 360 (Monosticha Menandri p. 699).—cfr. Plin. XX 78.) nec dubium est omnes istos famam[*](fama E.) novitate aliqua aucupantes anima statim[*](animas statim nostras v.a.H. -mae statum nostrae Gron.) nostra negotiari. hinc illae circa aegros miserae sententiarum concertationes, nullo idem censente, ne videatur accessio alterius. hinc illa infelicis[*](infelicis dErv. -lix VRfS.) monumenti[*](monumenti VRdv. -tis ED (an -ti sui?).) inscriptio[*](scriptio VR1.) : turba se[*](turbare V1. -bas re V2. tuba re R1.) medicorum[*](medi//o- rum V.) perisse. mutatur ars cottidie[*](cotiens E.) totiens interpolis[*](interpellis VR1. -pollis v.a.H.), et ingeniorum Graeciae flatu inpellimur[*](impellitur R1.), palamque[*](palam quoque V.) est, ut quisque [*](est ut quis om.R1.) inter istos loquendo polleat[*](ualeat VR1fS. cfr. XXVIII 10.), imperatorem ilico[*](ilico J. illico ll. v(D). cfr. nota ad XXVII 12.) vitae nostrae necisque fieri, ceu[*](feu R1d.) vero non milia gentium sine medicis degant[*](negant Vd.) nec tamen sine medicina[*](medicine R.), sicuti populus Romanus[*](p. R. VD.) ultra sexcentesimum annum, neque ipse[*](ipsi R. ) in accipiendis [*](accipiendi d.) artibus lentus[*](lentus dv. ten- V1R. lentis V2Er.), medicinae vero etiam avidus, done expertam damnavit.

[*](Cassius Hemina annal. III (cfr. hist. Rom. fragm. ed. Peter p. 72).) Etenim percensere[*](recensere V1R1dT.sed cfr. VII 99. 114. XXXIV 86. XXXVI 8.) insignia priscorum in his moribus convenit. Cassius Hemina[*](heminae V.) ex antiquissimis[*](antiquis Ev.a.H. sed cfr. XIII 84.) auctor est primum e medicis venisse Romam Peloponneso[*](peloponneson Vd. -ensem v.a. G.) Archagathum Lysaniae[*](lisaniae V.) filium L. Aemilio M. Livio cos. anno urbis DXXXV, eique ius Quiritium datum et tabernam in compito Acilio emptam ob id publice[*](puplicae V.). vulnerarium eum fuisse egregium[*](egregium (corruptum in ecrecium) ego. ////credunt d. cre- rTf. e re dictum H cum Gron. tradunt v(D).), mireque[*](mirique V.) gratum[*](gradu aduentu E.) adventum eius initio[*](initio om.E.), mox a saevitia secandi urendique[*](urendi om.V1.) transisse nomen in carnificem et[*](carnificem et Erv. -ce sed V. -ce sed d. -ces et Rf.an carnificis et?) in taedium artem omnesque[*](artemonesque V. -oresque R1.) medicos, quod clarissime[*](e SJ.) intellegi potest ex M. Catone, cuius auctoritati [*](auctoritate VR. -itas Ev.a.B.) triumphus atque censura[*](censure in unum d.) minimum conferunt; tanto plus in ipso[*](ipsa om.V1R1.) est. quam ob rem verba eius ipsa ponemus:

Dicam de istis Graecis suo loco, M. fili[*](filio VR1d.), quid Athenis exquisitum habeam[*](habeant d.) et quod bonum sit[*](et p. 373, 1 dist. v.a.H.) illorum litteras inspicere, non perdiscere.

vincam nequissimum[*](an euincam?) et indocile genus illorum, et hoc puta vatem[*](putabam item E.) dixisse: quandoque[*](quandocumque V(?)v.a.S.) ista gens suas litteras dabit, omnia conrumpet[*](corrumpit VRd.), tum etiam magis, si[*](si om.V1R1.) medicos suos hoc[*](hue d(?) v.a.D.) mittet. iurarunt inter se barbaros necare omnes medicina, sed[*](set E. et H.) hoc ipsum mercede faciunt[*](facient dTf.), ut fides iis[*](fides iis (is ED. his Vr) VdErv. fid&is R.) sit et facile disperdant[*](dictitabant VR1dT.). nos quoque dictitant barbaros et spurcius[*](spur- cius EB. (-rios v). sup eius rT. -rbius U.) nos quam alios ʼὀπικῶν[*](ʼὀπικῶνU cum O Jahnio. opicos B. hoppicos (hipp- v) R. -ificos (opi- E) Er. hoppocos Vd.) appellatione foedant[*](foedantque V.). interdixi tibi[*](interdixi tibi (-dieit ibi v.a.G) de medicis V2Erv. om. rT.) de medicis.

Atqui[*](atqui ego. atque V(?)Er.om. rT.) hic Cato[*](hic cato om.R1.) sescentesimo quinto anno urbis nostrae obiit[*](obid V.), octogensimo quinto suo, ne quis illi defuisse publice[*](puplice V.)[*](aut (pro ad) VR.) tempora aut[*](ut VR1.) privatim vitae spatia ad experiendum [*](experiendum d(?)B. expedi- rv.a.C.) arbitretur. quid ergo? damnatam ab[*](ab eorum E. haberem R1.) eo rem utilissimam[*](utilissimum E.) credimus? minime, Hercules. subicit[*](subiecit dT.) enim qua[*](quam E.) medicina se et[*](se et VRdS. est et E. et se et v.) coniugem usque ad longam senectam perduxerit, his ipsis scilicet, quae nunc nos tractamus[*](nos tractamus G(H). -temus Lugd. nos tredamus E. -rademus v(D). nostra fcitamus (ci- U) rTfU.), profiteturque[*](profitemurque E.) esse commentarium[*](comedeatur V.) sibi, quo medeatur filio, servis, familiaribus, quem nos per genera usus sui[*](usus sui ll. v. an ususue?) digerimus [*](digerimus VRdTf (P)H. -remus U. differimus EG. differimus v. -remus C.). non rem antiqui damnabant, sed artem, maxime vero quaestum esse[*](esse ll.v. esse in P. an esse e?) mranipretio[*](manipretio VdfEU cum PH. inani pr- T. magni pr- R. immani pr- v.) vitae recusabant. ideo templum Aesculapii[*](aesculapis VR.), etiam cum reciperetur is deus, extra

urbem fecisse iterumque[*](iterumque ll. v. Tiberinaque coni. S.) in insula traduntur et[*](nec (pro et) coni. S.), cum Graecos Italia pellerent, diu etiam[*](etiam del. H.) post Catonem, excepisse [*](excoepisse V.) medicos. augebo providentiam illorum. solam hanc artium Graecarum nondum exercet Romana gravitas, in tanto[*](tantū R1.) fructu[*](fructū VR1.) paucissimi Quiritium attigere, et ipsi statim ad Graecos[*](greci R.) transfugae, immo vero auctoritas aliter quam Graece eam tractantibus etiam apud inperitos expertesque linguae non est, ac[*](at (pro ac) d.) minus credunt quae ad salutem suam pertinent, si intellegant[*](in- tellegant RU. -gunt rv(J).). itaque, Hercules, in[*](in om.E.) hac artium sola[*](sol V1E.) evenit, ut cuicumque medicum[*](medicum se d(?)v(J). medum se E. modo se R. al. ... r (reliquis margine abscisis). modo re (rem U) VU.) se professo [*](professo d(?)G. -ssae E. -erro V. -erra R. -fitenti v. (an proferat? cfr. XVIII 218).) statim credatur, cum sit periculum in nullo mendacio maius. non tamen illud intuemur[*](intueretur R1.) ; adeo[*](ab eo V.) blanda est sperandi pro se cuique dulcedo. nulla praeterea lex, quae puniat inscitiam[*](in- scientiam R1U. cfr. nota ad XXVI 5.) capitalem[*](capitalem Ev. -le dTH. ea cap-V. eam cap- fS.), nullum exemplum vindictae. discunt periculis nostris et experimenta per mortes agunt, medicoque tantum hominem occidisse inpunitas summa est. quin immo transit[*](transit in Vv.a.G.) convitium et intemperantia culpatur , ultroque qui periere[*](perire V.) arguuntur. sed decuriae pro more[*](pomere E.) censuris principum examinantur[*](exanimantur V. -atur E.), inquisitio per parietes[*](parentes P. patrias Gron.) agitur[*](a om.E.), et qui de nummo iudicet a Gadibus columnisque Herculis arcessitur, de exilio vero non nisi[*](nisi de E. nisi die v.a. H.) XLV electis viris datur tabella: at de iudice ipso quales in consilium[*](consiliū C. -lio ll. v. (an in consilio funt?).) eunt statim occisuri! merito, dum nemini nostrum libet scire, quid[*](quod R1v.a.G.) saluti suae opus sit. alienis pedibus ambulamus [*](ambule- mus E.), alienis oculis agnoscimus, aliena memoria salutamus, aliena[*](aliene (om. et) E. -na v.a.S.) et vivimus opera, perieruntque rerum naturae pretia et vitae argumenta. nihil aliud pro nostro habemus quam[*](iam VdTf. ambitiofe TE. -one V.) delicias. non deseram Catonem tam ambitiosae artis invidiae a me obiectum aut[*](ut a (pro aut) E. et a v.a. G.) senatum illum, qui ita censebat, idque[*](itaque (pro idque) Ev.a.G.) non criminibus artis arreptis, ut aliquis exspectaverit. quid enim[*](quidem in V. quid R1.) venenorum fertilius[*](feralius R.-acius KS.) aut unde[*](unde dEv. unius VR.) plures[*](res R.) testamentorum insidiae? iam vero et adulteria etiam in[*](in om.VR1.) principum domibus, ut Eudemi[*](eudemi B. eundē ll. euidens v.) in Livia Drusi Caesaris, item Valentis in qua dictum est regina. non sint[*](sunt VR1v.a.G.) artis[*](artes istae E.) ista, sed hominum: non magis haec urbi timuit[*](8) Cato, ut equidem credo, quam reginas. ne avaritiam quidem arguam rapacesque nundinas pendentibus fatis et dolorum indicaturam ac mortis[*](aut mortis VR1.) arram[*](arram VdB. arma Ev. aty- con R. al.... . r (reliquis margine abscisis).) aut arcana[*](arcanam V.) praecepti [*](praecepti VR1. -ta rv.), squamam[*](squam V. ///qua d1. -amā d2.) in oculis emovendam[*](et mouendam VR1d.) potius quam extrahendam . per quae effectum est, ut[*](ma (pro magis) V1R1.) nihil magis pro re[*](prodesse d2v.a.S.) videretur quam multitudo grassantium; neque enim pudor[*](pudoris (om. sed) Ev.a.C. aemuli v. -lis ll.), sed aemuli pretia summittunt.[*](cfr. Martial. XI 84, 5. 6.) notum[*](notum dv. non V2Er.om. r.) est ab eodem Charmide[*](dist. v.a.D.) unum aegrum e[*](e V1R. ex dv. et V2Er.) provincialibus Hs[*](his V.)CC[*](cc ego.. c. E. cc D. ducenta Vd. -tis R(?)v.) reconductum[*](conductum v.a. H. an ee (= esse) con- ductum?),[*](10) Alconti vulnerum medico[*](medicorum E.) HS |C???[*](|c| ego. c??? ll. H(D). c v. centiens cent. mil. S (incertum unde suimptum).) | damnato ademisse [*](ad- emissos R1.) Claudium principem, eidemque in Gallia exulanti et deinde restituto adquisitum non minus intra[*](intra—22 personis om.E.) paucos annos. et haec personis inputentur. ne faecem[*](faecem hoc quidem E.) quidem aut[*](dist. ego.) inscitiam[*](inscitam TP.) eius turpem[*](turpem ego. turbam VRTEP. -bae d(?)v.) arguamus[*](arguemus VR1dT.) : ipsorum[*](ipsorum procerum ego. cfr. § 26. -sorum ll.H. -sorumque v.)procerum intemperantiam[*](intemperantia V. imperan- tiam E. intemperantia V. imperan- tiam E.) inmodicis[*](inmodicis ego. in morbis (ortum ex inmoduis) ll.v.) aquarum calidarum[*](gallidarum V.) deverticulis, imperiosa inedia[*](in media E. (imperiosam inediam v.a. S.). hisdem V.) et ab isdem deficientibus cibo[*](cibo VREv(S). -bos d(?)G.) saepius die[*](de V1Rd.) ingesto[*](in- gestos G.), mille praeterea paenitentiae[*](petentiae R1. appete- dT.) modis, culinarum etiam praeceptis et unguentorum mixturis, quando nullas omisere vitae inlecebras.[*](cfr. Plin. XX 264. XXV 6 (XXIII 149). Cels. V 23, 3. (Scribon. 194. Pl. iun. 106, 10 sqq.).) invehi peregrinas merces conciliarique externa pretia displicuisse maioribus crediderim equidem[*](et quidem V. quid- Ev.a. G.), non tamen hoc Catonem providisse, cum damnaret artem. theriace[*](theirę VR. -ie d.) vocatur excogitata composition luxuria[*](luxuria ego (et dist.). -riae V2Erv. om. rT.) finxit[*](finxit ego. fixit VRE. -xis d. fit ex v.) rebus sexcentis[*](sexcentis S cum Fabricio. externis ll. v(D).), cum tot remedia dederit natura, quae singula sufficerent. Mithridatium[*](mithridatium (-trad- R1S) VTfErD. -ticum d(?)v.) antidotum ex rebus LIIII componitur, inter[*](inter VT. interim Rd(?)Ev. cfr. VI 211. (an interque? cfr. II 119. 207).) nullas [*](nullasego. -llos VRTE. -ilius D. -llo d(?)v.) pondere aequali, et[*](et quali E. aequa VR1. equa d.) quarundam rerum sexagesima denarii unius imperatur[*](imperatur ego. -tor ll. -ta v.), quo deorum, per Fidem[*](per fidem (-dam d) ll.Tf(P)J. -diam v.), ista monstrante hominum enim[*](istam REv.a.J.) subtilitas tanta esse non potuit; ostentatio artis et portentosa scientiae venditatio manifesta est. ac ne ipsi quidem illa[*](illam v.a.S.) novere[*](moueri conplerique E.), conperique volgo pro cinnabari Indica in medicamenta minium addi[*](ac de inscitium VR1d.) inscitia nominis, quod esse[*](33,124) venenum docebimus inter pigmenta.[*](extr.: cfr. Seneca ep. XII 5, 6.—Iuvenal. 8, 114. 6, 370. Martial. XII 32, 21.) verum haec ad singulorum salutem pertinent; illa autem, quae timuit Cato atque providit, innocentiora multo[*](multa R.) et parva opinatu[*](opinato VR1f.), quae[*](an quaeque?) proceres artis eius[*](eius de semet (remet V1) V1RdTH cum P. -dem (-dem in v) semet V2Ev.) de semet ipsi[*](ipsis Erv.a.H. -so R.) fateantur, illa perdidere imperii[*](imperio (ipe- V1) V1R1d.) mores, illa, quae sani patimur, luctatus, ceromata[*](cremata E.) ceu valitudinis causa instituta, balineae ardentes, quibus persuasere in corporibus cibos[*](cibo E.) coqui[*](coqui REv. qui d. qui- bus V.an cocoqui? cfr. Horat. ep. I 6, 61. luvenal. 1, 143.), ut nemo non minus validus exiret, oboedientissimi vero efferrentur, potus deinde ieiunorum ac vomitiones et rursus perpotationes ac pilorum eviratio[*](euirati d.) instituta resinis eorum, itemque pectines in[*](in dErv. ne r.) feminis quidem publicati. ita est profecto: lues morum[*](moraum V1. -ralium V2.), nec[*](nec dv. ne VEr.om.R.) aliunde maior quam e[*](e Erv(J). a rTS.) medicina, vatem prorsus cottidie facit Catonem et oraculum[*](oratium R.) : satis esse ingenia Graecorum inspicere, non perdiscere.

[*](Vergil. georg. I 186. IV 243. Homerus ρ 570.) Haec fuerint dicenda pro senatu illo sescentisque p. R. annis adversus artem, in qua condicione[*](conditione ll.v.) insidiosissima auctoritatem[*](ationitas V. acco- E.) pessimis[*](praecio sano V.) boni faciunt, simul contra attonitas quorundam persuasiones[*](persuasione E.), qui prodesse nisi[*](nb (pro nisi) E.) pretiosa non putant. neque enim dubitaverim aliquis fastidio futura quae dicentur[*](discentur VRE.) animalia, at non[*](ad non V. anne E.) Vergilio[*](uirgilio ll.v.a.S(D).) fuit nominare formicas[*](formicam d.) nulla necessitate et curculiones ac lucifugis congesta cubilia blattis, non Homero inter proelia deorum inprobitatem muscae describere[*](descripsere VR1.), non naturae gignere ista, cum gignat[*](gignant E.an gigneret?) hominem. proinde causas quisque et effectus, non res aestimet.

Ordiemur[*](ordinemus E.) autem confessis[*](a confessis v. cfr. CFW Müller p. 3 et XXV 99.), hoc est lanis ovisque, ob id ut[*](ob id ut ego. cfr. XXXII 8. 116. obitur E. -ter d. -tur ut V. -ter ut RTS. ut obiter v. ut D cum U 636.) rebus praecipuis honos in primis perhibeatur.

quaedam etiam sic[*](sic VRdTfH. si Ev(D).) alienis locis, tamen obiter, dici[*](deerit VR. esse erit d.) necesse erit. nec deerat materia[*](materia VRdTJ cum P. -rie E. -riae [pompa] v.) pompae, si quicquam aliud intueri liberet[*](libet d.) quam fidem operis, quippe inter prima[*](prima fidem R.) proditis etiam ex cinere phoenicis nidoque medicinis, ceu vero id certum esset atque non fabulosum. inridere est vitam[*](uitam CFW Müller p. 25. -tiam V1R. -tia in d. -tia r. -tae iam J. -tae v.) remedia post millensimum annum reditura [*](redituram Vd. reddi- E.) monstrare.

[*](Plutarch. quaest. Rom. p. 271. Lucan. Phars. II 354.—Diosc. II 82.) Lanis auctoritatem veteres Romani etiam religiosam habuere, postes[*](potest E.) a nubentibus attingi[*](attingi om.R1. ea cingi Lipsius. sed cfr. XXVIII 135.) iubentes[*](tubentes V1. om.R1.) ; praeterque cultum et tutelam contra frigora sucidae plurima praestant remedia ex oleo vinoque aut aceto, prout quaeque mulceri [*](mul- cerique ut V1R1.) morderive[*](morderique V2R1T. -qui V1.) opus sit et adstringi laxarive, luxatis membris dolentibusque[*](uo- lentibusque VR. uolan- d.) nervis inpositae et crebro suffusae. quidam[*](quidam et VRdS. -dam in E. -dam etiam v.) et salem admiscent luxatis; alii cum lana rutam tritam adipemque inponunt, item contusis tumentibusque. [*](cfr. Marc. 13, 11.—Seren. 93. Pl. iun. 92, 3.—Seren. 630. 631. Pl. iun. 23, 11–13. Marc. 10, 28.—Pl. iun. 77, 23. 24. 74, 14–16. Seren. 815.) halitus[*](alitus V.) quoque oris gratiores facere traditur confricatis dentibus atque gingivis admixto melle[*](mellis R1.). prodest et phreneticis suffitu[*](suffi- tus E.). sanguinem in naribus sistit cum oleo rosaceo indita et alio modo[*](indita et alio modo VT.cfr. XXVI 131. XX 137. XXII 32, praeterea datur (coicitur) in nares apud Seren.(631) et Pl. iun. et Marc. et alio (allio v) indita modo (-dico v) Ev.a.G. et alio modo indita r(?)G.) auribus opturatis spissius. quin[*](qui nec E.) et ulceribus vetustis inponitur cum melle. vulnera ex vino vel aceto vel aqua frigida et oleo expressa sanat.

[*](Seren. 640. 639.—Plin. iun. 85, 5–7.—Seren. 451 sqq. Pl. iun. 58, 13–16 (cfr. 36, 6). Marc. 25, 10.—Cels. IV 11 p. 134. 135. cfr. Plin. XXVIII 61.) arietis vellera[*](uellere VTE.) luta[*](uta E. lota v.a.S.) frigida[*](frigidam E. -daque v.a.G. (an frigida et?).) ex oleo madefacta in muliebribus [*](mulieribus R (cfr. XXX 123).) malis inflammationes vulvae sedant et, si procidat[*](procidat ego. -dant ll.v.), suffitu reprimunt. sucida[*](sucide VR.) lana inposita subditaque[*](an subditaue emortuos?) mortuos partus evocat; sistit etiam profluvia earum[*](earum ll, v. uuluarum man. Dal. an femina- rum vel delendum (cfr. XXIV 126. XXX 126. XXXII 130)? nisi vero uiperarum et canis magis probatur.). et canis[*](et VRTE D. at d(?)v.) rabiosi morsibus inculcata post diem septimum solvitur. reduvias[*](redubias V.) sanat ex aqua frigida. eadem nitro, sulpure, oleo, aceto, pice liquida ferventibus[*](feruentibus dErv. -uefcenti- bus rTfS.) tincta quam calidissima inposita bis die[*](his die E.) lumborum dolores sedat. sistit et sanguine ex ariete sucida articulos extremitatium[*](extremitatum v.a.J. cfr. nota ad XXVIII 59.) praeligans .[*](Pl. iun. 9, 3. Diosc. II 82 (cfr. Marc. 1, 88. 27, 29). II 83.) laudatissima omnis e collo, natione vero Galatica, Tarentina[*](terentina V.), Attica, Milesia. sucidam[*](sucida E.) inponunt et desquamatis [*](de- iectis om.V1R1d.), percussis, lividis, incussis, conlisis, contritis, deiectis , capitis et aliis doloribus, stomachi[*](stomaci R.) inflammationi ex aceto et rosaceo. cinis eius inlinitur adtritis, vulneratis, ambustis. et in oculorum medicamenta[*](medicamentis ED. sed cfr. § 25. XXV 155. XXXIII 105. XII 134. XXIV 41. XXVIII 120. XXXII 31. XX 258. XVI 54. XXVI 36. XXIII 45. XXI 18. 30. (an vero etiam oculorum medica- mentis? cfr. XXXV 194. XXXIII 105 init.).) additur, item in fistulas auresque suppuratas.[*](Diosc. II 83.) ad hoc[*](huc VR1d1. haec v.a.S.) detonsam[*](detosam V.) eam, alii evolsam, decisis[*](decissis V.) summis partibus siccant carpuntque et in fictili crudo conponunt ac melle perfundunt uruntque[*](uruntque d(?)H cum vet. Dal. e Diosc. utrumque rv.). alii astulis[*](astulis V2D. -li E. (cfr. XVI 57). assulis rG. hastu- v.) taedae subiectis et subinde interstratis oleo adspersam[*](et (pro in) V.) accendunt[*](accedunt V.) cineremque in labellis aqua addita[*](additas VR1.) confricant[*](adfricant R1.) manu et considere patiuntur, idque saepius mutantes aquam, done linguam adstringat leniter nec mordeat[*](mordeat de sobo potanemedunt R1.) ; tum[*](tum VRdS. tune Ev(D). cfr. § 35 extr. 45.) cinerem reponunt. vis[*](eis V.) eius septica[*](styptica v.a.G. smectica Gesner.) est efficacissimeque genas purgat.

[*](Diosc. II 84 med. et extr.) Quin[*](quin-pecu om.R1.) ipsae sordes pecudum sudorque feminum et alarum adhaerentes lanis—oesypum[*](oesopum E. aes- v.a.B.) vocant—innumeros prope usus habent[*](habent v. -bet ll. Ven.). in Atticis ovibus genito palma[*](palam VR1d.). fit pluribus modis[*](modis om.V1R1.), sed probatissimum lana ab iis[*](iis Vv. his rC.) partibus recenti concerpta aut quibuscumque sordibus sucidis primum collectis lento igni in aēneo subfervefactis et refrigeratis pinguique, quod supernatet[*](supernatet EG. -tat v. -riacet rTf.), collecto in fictile [*](fictili v.a.S.) vas[*](uase Erv.a.S.) iterumque decocta priore[*](priore dv(D). -ori R(?)C. -ora V. propter E.) materia; quae[*](ate- ria E.) pinguitudo [*](ex (pro ac) V.) utraque[*](uitaque E.) frigida aqua lavatur et in[*](in om.V.) linteo saccatur[*](siccatur V2REv.a. H.) ac sole torretur, donec candida fiat ac tralucida; tum in stagnea[*](stagnea VREJ coll. XXX 38. 57. (XXXIII 94. 130. XXXIV 159. 160, ubiBsemper). -gnia v. stannea d(?)C.) pyxide conditur. probatio, ut sordium virus oleat et[*](an et (pro sed)?) manu[*](oleante manu E.) fricante ex aqua non liquetur, sed albescat ut[*](aut E.) cerussa[*](cerosa V. ceterosa R1.). oculis utilissimum contra inflammationes genarumque [*](genarum uel gallum (-Ilium E1) quidem intestator E.) callum. quidam in testa torrent[*](torrendo nec VE. -do (conficiunt add. v) ne dv.a.B.), donec pinguitudinem amittat, utilius tale existimantes erosis et duris[*](auris S e coni. H e Diosc. (sed dicendum erat aurium).) genis, angulis scabiosis et lacrimantibus.[*](cfr. Diosc. eupor. II 71 et I 215, ubi ὕσσωπον falso.—Seren. 250 sqq.) ulcera non oculorum modo sanat, sed oris etiam et genitalium cum anserino

adipe. medetur et vulvae inflammationibus et sedis rhagadiis[*](rhagadis VEv.a.C(D).) et condylomatis cum meliloto ac butyro. reliquos usus eius[*](eius VRED. eius suo loco d(?)v. an eius suis locis, ut § 51? sed cfr. § 72.) digeremus[*](digere V1. -rere d. -rese. De sordibus caudae med. R1.). sordes quoque caudarum concretae in pilulas siccatae per se tusaeque[*](tusaeque (-seque V2) V2dv. -sae aeque E. tureque V1. tucuteq. R.) in farinam[*](farinam EVerc.(G). -na r(om. in)v.) et inlitae dentibus mire prosunt, etiam labantibus[*](labantibus dv. -bus- que VR. -bus quae E. -bus, uuae D. sed cfr. Seren.), gingivisque , si carcinoma serpat; iam vero pura vellera aut per se inposita[*](po- sita VR1d.) caecis doloribus aut accepto[*](accepto ll.v. cfr. § 56. suffita Pl. iun. 36, 7. 8.) sulpure, et cinis eorum genitalium vitiis, tantumque pollent[*](pollet E.), ut[*](ui V.) medicamentis quoque superponantur. medentur ante omnia et pecori ipsi, si fastidio non pascantur[*](pascantur RES. -atur rv(D).). cauda enim quam artissime praeligata[*](praeligat RE. (anpraeligata et uolsa?).), evolsa inde lana, statim vescuntur, traduntque quod extra nodum[*](nondum fit E.) sit e cauda praemori[*](primori E. praemorari R.).

[*](Diosc. II 55. Pl. iun. 22, 4–7..—cfr. Marc. 8, 20.) Lanae habent et cum ovis societatem simul fronti inpositae contra epiphoras. non opus est eas in hoc usu radicula esse curatas neque aliud quam candidum ex ovo infundi ac pollinem turis.

Ova per se infuso[*](infusa E.) candido oculis epiphoras cohibent urentesque[*](uren- tesque dv. -tes oue R. -tisque VS. -tis qua Er.) refrigerant—quidam cum croco praeferunt— et pro aqua miscentur[*](miscent v.a. J. (dist. J).) collyriis; infantibus vero contra lippitudines[*](lipitudines V. lipidi- R.), ut vix[*](ut uix ego. cfr. XVI 64. uix ll. v.) aliud, remedio sunt[*](sunt ego. est ll.v.) butyro admixto recenti.[*](Pl. iun. 98, 7. 8. Seren. 761.—Diosc. II 55. Seren. 1043 sqq. Pl. iun. 84, 6–8.—Seren. 1047 sqq. Pl. iun. 84, 4–6.) eadem cum oleo trita ignes sacros leniunt betae foliis superinligatis[*](in- ligatis R.). candido ovorum in oculis et pili reclinantur

Hammoniaco trito admixtoque et vari[*](uarii E. -rices dT. turi V.) in facie[*](fauantiae V.) cum[*](a E.) pineis nucleis ac melle modico[*](modico Erv. mixto r.). ipsa[*](ipse facies illite T.) facies inlita sole non uritur[*](uritur ErS. adu- v. uruntur rT.). ambusta aquis[*](aquis ll. v. an igni? cfr. XXIV 45. (flammis Seren.).) si statim ovo occupentur[*](occipentur V.), pusulas non sentiunt—quidam admiscent farinam hordeaciam et salis[*](falis V.) parum—[*](param V. paruum E. (an recte? sed cfr. § 103. XXIII 41).), ulceribus vero ex ambusto cum candido ovorum tostum hordeum et suillo adipe mire prodest.[*](Pl. iun. 98, 8–10.—§ 42: cfr. Diosc. II 54.—Pl. iun. 22, 7–9.) eadem curatione ad sedis vitia utuntur, infantibus quidem etiam si quid ibi procidat[*](procedat VRf.) ; ad pedum rimas ovorum candido[*](can- dido duorum V.) decocto cum cerussae[*](caerossae V.) denariorum[*](duum ll. G. duorum v.) II pondere, pari spumae argenti, murrae exiguo, dein vino; ad ignem sacrum candido ovorum ternum[*](ternum ego. trinū r. trum E. trium VRS. trito d(?)v. cfr. Pl. iun.) cum amylo[*](amulo VR(E?)D.). aiunt et vulnera candido[*](candida E.) glutinari[*](glutinare VR1.) calculosque pelli.[*](Diosc. II 55. Pl. iun. 38, 2–4.) —Lutea ovorum cocta, ut indurescant, admixto croco modice[*](an modico? cfr. nota ad XXVI 122.), item melle, ex lacte[*](et lacte v.a.S.) mulieris inlita dolores oculorum mitigant[*](mitigatur E.), vel cum rosaceo et mulso lana oculis inposita, vel cum trito[*](con trita E.) apii semine ac polenta in mulso inlita[*](in-lata E.). prodest et tussientibus per se luteum devoratum liquidum ita, ut[*](itaque ut E.) dentibus non attingatur, thoracis destillationibus , faucium scabritiae. privatim contra haemorrhoidas [*](haemorrhoidas d. -dis D. -dum v. emorroidas V2E. haemoro- R. nemo ro- V1.) morsui[*](mor- sui ego. -sum ll.v. cfr. XX 50. an potius morsibus (corruptum in morfuuf)?) inlinitur sorbeturque crudum.[*](Diosc. II 54. cfr. Marc. 27, 51.—Pl. iun. 52, 15–19. Marc. 27, 76.) prodest et[*](et crudum RS. cruenta V.) renibus, vesicae rosionibus[*](uesicae ro- sionibuset p. 383, 2 dist. ego e Pl. iun.om.E.) exulcerationibusque. cruenta excreantibus[*](quinque ll.v.) v ovorum lutea in vini hemina cruda sorbentur , dysintericis cum cinere[*](cum cinere dTfHcum P. ouum (cum r) cineris VR. cum inira E. cum iure v.) putaminis sui et papaveris suco ac vino. dantur coeliacis cum uvae passae pinguis pari[*](pare R.) pondere et malicorii[*](malicorio v.a.H.) per triduum[*](trium ll.v.) aequis portionibus, et alio modo lutea ovorum III, lardi veteris et[*](tribus ll. v.) mellis quadrantibus, vini veteris cyathis III, trita[*](trita om.VR1.) ad crassitudinem mellis et,[*](Pl. iun. 53, 12–14.) cum opus sit, abellanae nucis magnitudine[*](magnitudinis V. fricea E.) ex aqua pota, item ex oleo fricta terna, totis ovis pridie maceratis in aceto; sic et[*](sic et VRdG. sic et in Er. sic et illita v.) lientericis[*](lientericis d(P) H. cfr. Cels. II 1 p. 29. IV 23. lieni. Ericis (-ci E) rT. lienicis v. dysenteri- cis Pl. iun.), sanguinem [*](tribus ll.v.) autem[*](ater (pr autem) E.) reicientibus cum III cyathis musti[*](musti v. mixti ll. Ven.). utuntur isdem ad liventia, si vetustiora sint[*](sunt E.), cum bulbis ac melle. sistunt et menses mulierum cocta et[*](coctae E. -te r.om.R.) e[*](e (ex v) uino dEre corr. D. in uino V2S. in eo ino V1. in eo uino f.) vino pota, inflationes quoque vulvae cruda cum oleo ac[*](ac Ev(D)). aut rTfH.) vino inlita.[*](Pl. iun. 35, 7. 8. 84, 8–11.—§ 46: Pl. iun. 25, 9–11.—Seren. 236.) utilia sunt et cervicis doloribus cum anserino adipe et rosaceo, sedis etiam vitiis indurata igni, ut calore quoque prosint, et condylomatis cum rosaceo; item ambustis durata[*](durata Ev.a.H.) in[*](in ll.Tfv(H). ex G.) aqua, mox in pruna putaminibus exustis, tum[*](cum E.) lutea ex[*](ex Rdv. et r.) rosaceo inlinuntur[*](illinunt d.). fiunt et tota lutea, quae vocant sitista[*](sitista VREv(H). sicista dVen. -ti T. schista (B)C. synchyta P.), cum triduo incubita tolluntur. stomachum dissolutum confirmant [*](duas ll. v.) pulli ovorum cum gallae dimidio ita, ne ante II horas alius cibus sumatur. dant et dysintericis pullos in ipso ovo decoctos admixta vini austeri hemina et pari modo olei polentaeque.—Membrana putamini[*](putaminis R(?)v.a.S. -anei E.) detracta sive crudo sive cocto labrorum[*](labrorum ego. cfr. nota ad XXIV 14. -biorum ll. v (nusquam alibi a Plinio posium).) fissuris medetur, putaminis cinis[*](cibi (pro cinis) E.) in vino potus sanguinis eruptionibus. comburi [*](comburere dT.)[*](id est V.) sine membrana oportet. sic fit et dentifricium. idem cinis et[*](et REv. ciet dT. eum V.) mulierum menses cum murra inlitus[*](halitus VdT. litus R1.) sistit. firmitas putaminum tanta est, ut recta nec vi nec pondere ullo frangantur nec nisi paulum[*](paululum v.a.S. cfr, nota ad XXVIII 133.) inflexa rotunditate.— [*](Seren. 624. Pl. iun. 13, 1. Marc. 4, 5.—Pl. iun. 38, 4–7.—Seren. 297. Pl. iun. 37, 14–16.) Tota[*](tosta T.) ova adiuvant partum cum ruta[*](curata V.) et aneto[*](anetho V,(?)dv.a. S.) et cumino pota e vino. scabiem corporum ac pruritum oleo et cedria[*](cedra VR1d.) mixtis tollunt[*](tolluntur d.), ulcera quoque umida in capite cyclamino admixta. ad[*](ad V1Rdv. ac r.) puris et sanguinis excreationes ovum crudum cum porri sectivi suco parique mensura mellis Graeci calefactum hauritur. dantur et tussientibus cocta et trita cum melle et cruda cum passo oleique pari modo. infunduntur et virilitatis vitiis singula[*](si singula E. singulis V1R1.) cum ternis cyathis passi[*](cyathis passi ego. passi ll. v. passi cyathis C. (an ternis heminis passi?).) amylique[*](amuli- lique V(E?)D.) semuncia a balneis; adversus[*](aduersis V.) ictus serpentium cocta tritaque adiecto nasturtio inlinuntur.— Cibo[*](cibo G. -bos ll.v.) quot[*](quod Vd.) modis iuvent[*](iubent V.), notum est, cum transmeent[*](transmetent E. -mittant v.a. G.) faucium tumorem[*](tu- more E.) calfactuque obiter foveant. nullus est alius cibus, qui in aegritudine[*](aegritudinem E.) alat neque oneret simulque vim[*](uini E. uini usum v.a.G.) potus[*](ac dv.a.S.)[*](cibus VR1.) et cibi habeat.[*](Seren. 488–490. Pl. iun. 53, 14–17.—Seren. 546. Marc. 27, 71.— Marc. 27, 77 (110. 63).) maceratorum in aceto molliri diximus putamen[*](pane Ev.a.H. cfr. ncota ad XXVIII 206. 204.) ; talibus cum farina in panem subactis[*](10,167) coeliaci recreantur. quidam ita resoluta in patinis[*](patenis V.) torrere[*](torreri Rv.a.S. rore E.) utilius putant, quo genere non alvos tantum, sed et menses feminarum sistunt, aut[*](ut V.), si maior sit impetus, cruda cum farina et aqua[*](ex aqua v. a.S. (an recte?).) hauriuntur. et per se Iutea[*](per se luta VR1. psoluta dt.) ex iis[*](ex iis dv. ex (et R) his rS.) decocuntur[*](decocuntur ego.cfr. Marc. -octorum VRTfE. -octa d(?)v.) in aceto, donec indurescant[*](indurescat V1R1d.), iterumque cum trito pipere torrentur[*](torrentur v. -eantur ll.S. (an tofta dantur?).) ad cohibendas alvos.[*](Marc. 27, 39.—27, 53. 107.) fit et dysintericis [*](ut (pro in) V.) remedium singulare[*](singulare ouo om.E.) ovo effuso in fictile[*](fictili nouo re corr.Ev.a.S.) novum eiusdemque ovi mensura, ut paria[*](pariae V.) sint omnia, melle, mox aceto, item oleo confusis crebroque permixtis; quo fuerint ea excellentiora, hoc praesentius remedium erit. alii eadem mensura pro oleo et aceto resinam[*](refinam v. rei unam E. -na Vd. reuin R. -ina r.) adiciunt[*](dicunt Vd.) rubentem vinumque [*](unumque Vd.)[*](dist. sus- tulit S.) ; et alio[*](alio V2Erv. a r.) modo temperant[*](intemperant R.), olei tantum mensura[*](mensuram E.) pari[*](duabus ll.v.) pineique corticis II sexagensimis denarii[*](denarii d. -rie R1. -riae V1. -riorum rv. -ri ac D.), una eius quod[*](quo Ercum ras.)[*](quinque ll.v.) rhum[*](rhum dTfVen.(H). rhuunt V1. rhus v(D). trahi V2Erin ras.) diximus, mellis obolis v simul decoctis[*](decocti E.), ita [*](24,91) ut[*](quattuor ll.v.) cibus alius[*](alius om.VR1S. sed cfr. § 45.) post IIII horas sumatur. torminibus quoque [*](quattuor ll.v.) multi medentur[*](medent V.) ova bina cum alii[*](allii (aliis v) piscis dv.a.H.) spicis IIII una terendo[*](una terrendo VR. uterendo E.) vinique hemina calefaciendo atque ita potui dando[*](potui dando Erv. potando r.). [*](Isid. XII 7, 81.) et, ne quid desit[*](desit ouorum dErv. de estiuorum (aest-V) VR.) ovorum gratiae, candidum ex iis[*](iis v. his ll. C.) admixtum calci vivae[*](uiuae dEv. ut r.) glutinat[*](glutina R. -atur r.) vitri fragmenta; vis vero tanta est, ut lignum perfusum ovo non ardeat ac ne vestis quidem contacta aduratur. de gallinarum autem ovis tantum locuti sumus, cum et reliquarum alitum[*](alitum de ouis anguis restent R.) restent, magnae[*](magne V.) utilitatis[*](utilitatis V.cfr. § 55. -ates rv.), sicut suis locis dicemus.

Praeterea est ovorum genus in magna fama Galliarum , omissum Graecis. angues[*](anguis V1R1.) enim[*](enim ego. ea VREv (D). eo d.del.B.) numerose[*](numerose ego. cfr. XXV 167. -ro est VRd. -ro (-rus v) est ouorum Ev. -ro sex D. innumeri aestate C cunm B. an vero inter sese? cfr. X 169.) convoluti [*](conuolutis Vd. con- luti E.) salivis[*](saliuis Rdv. saluis E. ad huius V.) faucium corporumque spumis artifici[*](artifi V1. -ficii (artef- E) V2E.) conplexu glomerant[*](glomerant. urinum ego. cfr. X 166. 158. -rant. uranium D. -rantur in unum d. -rantur (-rant J) annum (/nnum V1. annunt V2. anguinum v) rv.) ; urinum appellatur[*](appellatum R1d. apellantum V1. -tur V2.). Druidae sibilis id dicunt in sublime[*](sublimen V.) iactari sagoque oportere intercipi, ne tellurem attingat; profugere raptorem equo, serpentes enim insequi, donec arceantur[*](arceatur V.) amnis alicuius interventu; experimentum eius esse, si contra aquas fluitet[*](fluuitet V.) vel auro vinctum[*](cinctum v.a. G.) ; atque, ut est Magorum sollertia occultandis fraudibus sagax, certa luna capiendum censent[*](censet E.), tamquam congruere operationem[*](operatione (-tone V) ea VR1.) eam serpentium humani sit arbitrii[*](arbitri RES.). vidi[*](uidi id V2E.) equidem id ovum[*](idoum V.) mali orbiculati[*](orbiculatim Vdv.a.C.) modici[*](modice V.) magnitudine, crusta cartilagineis[*](cartilagineis D. -nis drv. -lagis VR. -iculaginis E.) velut[*](uel V.) acetabulis[*](e tabulis d.) bracchiorum polypi crebris [*](dist. D.) insigne[*](insigni D.). Druidis ad victorias litium ac regum aditus mire laudatur[*](laudantur V2E.), tantae vanitatis, ut habentem id in lite in sinu equitem[*](aequitem E1. -ietem E2. ue quiritem d.) R. e Vocontiis[*](e uo- contiis G. euocantiis E. -tis dr. -tem rf. -catum v.) a[*](a om.VR1d.) divo Claudio principe interemptum non ob[*](ob v. ad Er.om. r.) aliud sciam[*](sciam' dT.). hic tamen conplexus anguium et frugifera[*](frugifera torum E. efferatorum R(?)v.a.S.) eorum concordia[*](concordiae E.) in[*](in om.VRv.a.S(J).) causa videtur esse, quare exterae gentes caduceum in pacis argumentis circumdata effigie anguium[*](anguim V.) fecerint; neque enim cristatos esse in caduceo mos est.

[*](cfr. Plin. X 55. XXXVII 204.) De anserum ovis magnae utilitatis ipsoque ansere dicturi hoc in volumine debemus honorem et Commageno[*](commageno TS. cum magnae V. commagenorum d(?)Ere corr. v.), clarissimae rei. fit ex adipe anserum—alioqui[*](aliqui VRd.) celeberrimi [*](dist. J.) usus, set[*](set ad ego. est ad EG(D). est, at v. est sed in r. sed in rTS.) ad hoc in[*](in om.RT.) Commagene[*](commagine V.) Syriae[*](suriae Vr. susuriae Rd.) parte[*](est ad—parte uncis inclusit D.) —cum cinnamo[*](cinnamomo VRTS. cfr. X 55.), casia, pipere[*](pipere Ev. picere r. uicere R. cicere r.) albo, herba quae Commagene vocatur , obrutis[*](obruis d.) nive vasis, odore iucundo[*](iucunde V. -di E.), utilissimum ad perfrictiones[*](praefictiones E.), convulsiones, caecos aut subitos dolores omniaque[*](omnia (sumpta d) quaeque Vd.), quae acopis[*](acopis dv. -piis VES. -pus R.cfr. § 115. XXIII 89. 157. XXXI 92. 105. XXXII 140. XXXVI 152. Cels. V 24. Scribon. 156. 161. 206 extr. 268 al.) curantur, unguentumque pariter et[*](& Vdv(S). ac R(?) G. om.E.) medicamentum est.[*](cfr. Diosc. II 91 extr.—Plin. XXVIII 153. X 32.) fit et in Syria alio modo, avium adipe[*](adipe auium R(?)v.a.D. auium aut cum d.) curato ut dicemus[*](dicemus ll.v(J). diximus B coll. XXVIII 143.), additis erysisceptro[*](erysi- streptro d. erisceptro V2v.a.B. aerisc- E. ceitro V1. om.R1.), xylobalsamo[*](lyxobalsamo V. lixo- d. lyso- R1.), phoenice[*](foenice V.),[*](134) item tuso[*](item tuso ego e Diosc. tuso item ll.v(D). elate item B e Diosc.) calamo singulorum pondere quod[*](quod S. quid R1. qui rv. an quo sit adips? ) sit adipis[*](adipis in S. -pisci E. -pis cum B. -pis rJ.), in vino bis aut ter subfervefacto[*](sub- feruefacto ego.-tū (ferref- R1) VRdTfH. -tus E. -tis v. cfr. XII 129. XIV 85. 114. XXII 137.). fit[*](fiat V1Rd.) autem hieme, quoniam aestate non glaciat[*](gla- tiat V.) nisi accepta cera. multa praeterea remedia[*](remedia om.R1d.) sunt ex ansere[*](ex misere d. ex imis aere V.de mendo cfr. XXXIV 84 (eximie).), quod miror aeque quam in capris[*](in capris V2ErG(D). pancharis rT. Panchaica (vel in Panchaeis) J coll. § 29 et X 4. in coruis v.), namque anser[*](ansere E. (cum ansere v.a.G).) corvusque ab aestate in autumnum morbo conflictari dicuntur.