Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

Dictae[*](dictae dv. -ta rS.) erant[*](erat V2S.) naturae[*](naturae dv. -ra rS.) omnium rerum inter[*](inter dErv. -rre R. -rrae V.) caelum ac terram[*](terram Erv(D). -rras rTfS.) nascentium, restabantque quae[*](quae Rdv. que V. quaeque E. quaequae D.) ex ipsa[*](ipfa Erv. illa r. ima J coll. XII 2.) tellure fodiuntur, si non herbarum ac fruticum tractata[*](tractata dv. -cta Er. -etarent V. -ctarunt R.) remedia auferrent[*](auferent V.) traversos[*](trauersos TES. -sus (ira- V1) V. transuersos (-sis R1) Rdv.) ex ipsis animalibus, quae sanantur ,[*](dist. J.) reperta maiore medicina. quid[*](quid VREJ. qui d(?)rv. cfr. XXIX 15. (XVII 217. XXXVII 141).) ergo? dixerimus[*](diximus Tv. a. G.) herbas et florum imagines ac pleraque inventu[*](inuenta E.) rara ac difficilia[*](an difficilia &?), iidem[*](idem VED.) tacebimus, quid in ipso homine prosit homini [*](homini- que E.), ceteraque genera[*](que genera om.E.) remediorum inter nos viventia, cum praesertim nisi carenti[*](carent V.) doloribus morbisque vita ipsa poena fiat? minime vero, omnemque insumemus operam, licet fastidii periculum urgeat[*](iurgeat R.), quando ita decretum est, minorem gratiae[*](gratia VR.) quam utilitatium[*](utilitatum dv. a. D. cfr. § 59.) vitae respectum habere. quin immo externa quoque et barbaros[*](barbaras R1.) etiam[*](etiam Erv (D). om. rS.) ritus indagabimus . fides tantum[*](an tamen?) auctores appellet, quamquam et ipsi consensu prope[*](proprii v. a. G.) iudicii ista[*](iudicii ista D. cfr. § 6. 8. XXII 15. praef. 6. 8. -cii (-ci E) ita ll.v. -cata G.) eligere laboravimus potiusque curae rerum quam copiae institimus[*](institumus R. -uimus Er.). illud admonuisse perquam necessarium est dictas iam a nobis naturas [*](8,97 sqq.) animalium et quae cuiusque essent inventa—neque [*](25,89 sqq. )

enim minus profuere medicinas reperiendo quam[*](cum (pro quam) V.) prosunt[*](prosint R1. possunt Dal.) praebendo—, nune quae in ipsis auxilientur indicari, neque illic in totum omissa[*](emissa Vd.) ; itaque[*](haec itaque VR1dSJ.) haec esse quidem alia, illis tamen conexa.

[*](Celsus III 23 (p. 114). Pl. iun. 94, 1. cfr. Scribon. 17.) Incipiemus autem ab homine ipsum sibi exquirente[*](exquirente U 593. -tes RdEv. -tis V.), inmensa statim difficultate obvia. sanguinem quoque[*](quoque VdErG. om.R. quidem C. namque v. an quippe? cfr. XXV 59.) gladiatorum [*](uncos posui e coni. S.) bibunt, ut viventibus[*](ut bibentibus V1RdTfv. a. G.) poculis[*](poculis G. populis ll. (v add. procul sint).), comitiales [morbi], quod spectare facientes in eadem harena feras quoque horror est. at[*](ad V.), Hercule, illi ex homine ipso sorbere[*](sorbore E. sobere V.) efficacissimum putant calidum spirantemque[*](sperantemque E.) et vivam[*](uiuam D. unam ll. una v.) ipsam anrimam ex osculo vulnerum, cum[*](cum —11. 12 ferarum om.V1R1d.) plagis omnino ne[*](omnino ne ego. omne V2Er. ne G. hunc (vel hoc) ne B. hoc omnium v.) ferarum quidem[*](quidam V2v. a. B.) admoveri ora[*](ore E. ori B.) mos[*](mos TfJ. mus V1R. mus fas V2. fas d(?)Erv.) sit humanus[*](humanus ll.Tf. -na G. -no B. -nas D (ad me- dullas referens).). alii medullas crurum quaerunt et cerebrum infantium. nec pauci apud Graecos singulorum viscerum membrorumque etiam sapores[*](sapore V.) dixere, omnia persecuti ad resigmina[*](resegmina dv. a. J. cfr. XIII 77 (M). XXVIII 86.) unguium, quasi vero sanitas videri possit feram ex homine[*](feram ex homine om.R. .... mine rin marg.) fieri morboque dignum in ipsa medicina, egregia[*](medicinę gratia (-tia egregia v) dv. a. G.), Hercules, frustratione, si non prosit. aspici humana exta[*](exista V.) nefas habetur: quid mandi? quis ista invenit, Osthane[*](osthane (P)S. cfr. XXX 8. ost r. -tane V1RT. -tenta rv.) ? tecum[*](cum V2E.) enim res erit[*](restrit E. res rit V2.), eversor iuris[*](euersosturis V1. -orisurī V2.) humani monstrorumque[*](nostrorumque E.) artifex, qui primus ea condidisti , credo, ne tui vita[*](tui uita ego. uita ll. uita tui v.) oblivisceretur. quis invenit singula

membra humana mandere? qua coniectura inductus? quam potest[*](potest Erv. post VR. pro d.) medicina[*](medicinā V.) ista originem habuisse? quis veneficia innocentiora fecit quam remedia? esto, barbari externique ritus invenerant[*](inuenerant VRTED. -rint d(?)v.) : etiamne Graeci[*](suas graeci Rd.) suas fecere has artes[*](artes v. -tis VRdS. -tice E. (an suae fecere hos artis?)) ?[*](Scribon. 16 extr. Seren. 1019.) extant commentationes Democriti ad aliud[*](aliut R. -ia v. a. D.) noxii 5 hominis[*](homines VR.) ex[*](ex dS. e V2G. et r. et ex v.) capite ossa plus prodesse, ad alia amici et[*](et om.R1.) hospitis[*](hospites VR.). iam vero vi[*](ui Ervv.ubi r.) interempti dente gingivas[*](gingiua Vd. -uā J coll. XXX 26. sed cfr. XXXII 79.) in dolore scariphari[*](scariphari dS. -ifari rT. -ificari v.) Apollonius[*](apollimius E.) efficacissimum scripsit, Meletos [*](meletos V1RfS. -tes dT. miletos V2Er. -tus v.) oculorum suffusiones[*](suffusione V. -nē d.) felle hominis[*](homines V.) sanari, Artemon calvaria[*](in caluaria T. calua B.) interfecti neque cremati propinavit aquam e fonte noctu comitialibus morbis. ex eadem suspendio interempti catapotia fecit contra canis rabiosi morsus[*](morsum d.) Antaeus. atque etiam quadrupedes homine[*](homine P. -nes ll.v.) sanavere, contra inflationes[*](inflammationes R1Tf.) bou perforatis cornibus inserentes ossa humana, ubi homo occisus esset aut crematus, siliginem[*](fuli- ginem P.), quae pernoctasset, suum morbis dando. procul a nobis nostrisque litteris absint ista. nos auxilia dicemus[*](dicimus f.), non piacula, sicubi lactis puerperarum usus mederi poterit[*](poterit VdTErv(H). poffit R. potuit G.), sicubi saliva tactusve corporis, ceteraque similia. vitamin quidem non adeo expetendam [*](extendam E. -dendam v. a. G.) censemus, ut quoquo[*](quo VR1.) modo trahenda sit. quisquis [*](dist. ego.) es[*](es d(?)B. est r.), talis[*](an talibus (sc. remediis)?) aeque moriere, tamquam[*](tamquam ego. etiam quam VT. etiam cum -rv.) obscaenus[*](obscenę R1.) vixeris aut nefandus. quapropter hoc primum quisque in remediis animi[*](animis ut VR1. -mi ut dT.) sui habeat, ex omnibus bonis, quae homini tribuit

natura, nullum melius esse tempestiva morte, idque[*](idque om.E.) in ea optimum, quod illam sibi quisque praestare possit[*](poffit VRdTf. poterit Erv.).

Ex homine remediorum primum maximae quaestionis [*](quaestiones R.) et semper incertae est, polleantne[*](polleantne (-tue f) VRdTfS. uale- Erv (D). cfr. XXIX 11.) aliquid verba et incantamenta carminum. quod si verum[*](uerum hominis E.) est, homini acceptum fieri[*](fieri VRTEv (Gron. S). ferri d(?)C. cfr. VIII 61. XXXIV 138. 142. (aliter II 22. XII 82. XIX 37. XIV 60).) oportere conveniat, sed viritim sapientissimi cuiusque respuit fides, in universum vero omnibus[*](in omnibus R1.) horis[*](oris V. ho- minis E. horis hominis v. a. G.) credit vita nec sentit. quippe victimas[*](uictimas Ev(D). -ma r. mā S.) caedi sine precatione non videtur referre[*](referri E.) aut deos[*](aut deos VRdTH. adeo E. nec deos v.) rite consuli.[*](cfr. Valer. Max. I 1.) praeterea alia sunt verba inpetritis[*](inperitis R1. -etruis T. -etrantis v. a. H.), alia depulsoriis[*](depulsoriis RdTfH. -ris V (?)Ev(D).), alia commendationis [*](commendationis B (-toriis J). -nta- tionis VRdv. -nes E.), videmusque[*](uidemusque VRdTS. -dimus quae (quev))Ev(H). -mus C.) certis precationibus obsecrasse[*](an obsecrare?) summos magistratus et, ne quod[*](ne quid Rd(?)v. a. S.) verborum praetereatur aut praeposterum dicatur, de scripto praeire aliquem rursusque alium custodem dari qui adtendat, alium vero[*](alium uero Ev. aliquē uero dTS. aquam (-ua R) uero VR.) praeponi qui favere[*](fauere VRdTS. -ri Ev.) linguis iubeat, tibicinem canere, ne quid aliud exaudiatur , utraque memoria insigni, quotiens ipsae[*](ipsae—17 quotiens om.VR1.) dirae obstrepentes nocuerint quotiensve precatio erraverit; sic repente extis[*](extitis R1. -tetis V.) adimi capita vel corda aut geminari victima[*](uictum V. -tua R1.) stante.[*](Livius VIII 9, 6–8. X 28, 15.—Dion. Halic. II 69. Valer. Max. VIII 1, 5. cfr. Liv. epit. XX.—Plutarchus quaest. Room. 283.) durat inmenso exemplo Deciorum patris filiique, quo se devovere[*](deuoluere E. -orauere V1. -orare V2.), carmen; extat Tucciae[*](tuctiae d.) Vestalis incesti deprecatio

[*](et p. 280, 1 incesti deprecatio G. -stae (-ste E) precatio (praec- VE) ll.v.), qua usa[*](qua usa Rdv. causa V. qua causa E.) aquam[*](quam V.) in cribro[*](cibro V.) tulit anno urbis DXVIIII[*](DXVIIII V(?) EJ. DCVIIII Rv. -VIII dT.). boario vero in foro Graecum Graecamque[*](graecam- que Erv. -camue (-uel R) r.) defossos[*](defossa VdT. -ss/// R1.) aut[*](ut V.) aliarum gentium, cum quibus tum res esset, etiam nostra aetas vidit. cuius sacri precationem, qua[*](quia VR1.) solet praeire XVvirum collegii magister, si quis legat, profecto vim carminum fateatur, omnia ea[*](omnia ea VRdS. ea (et v) omnia EG(D).) adprobantibus DCCCXXX annorum eventibus. Vestales nostras hodie credimus nondum egressa urbe mancipia[*](manupia R1.) fugitiva retinere in loco precatione[*](precatione G. -nes R. -ni (praec- E) Er. -nis (praec- V) rfv. -nibus J.), cum[*](cum ll. G. quod v.), si semel recipiatur ea ratio, et deos preces aliquas exaudire aut ullis[*](ullis Ev(S). illis rH.) moveri[*](mouere E.) verbis, confitendum[*](confiteri.dum V.) sit[*](sit Erv. sed rT.) de[*](dist. S cure Gesnero.) tota coniectatione [*](coniectione VfS.).

Prisci quidem nostri perpetuo talia[*](alia d2. om.d1.) credidere[*](credidere VdTfS. prodi- R(?)Ev(D). cfr. § 27.), difficillimumque [*](diffi- cillimaque V. -mamque d.) ex his, etiam fulmina elici[*](fulmine lici V.), ut suo loco docuimus .[*](Livius I 31, 8. (Peter hist. Rom. fragm. p. 80 nr. 13).) L. Piso primo annalium auctor est, Tullum[*](tul- lium V2.) Hostilium regem ex Numae libris eodem, quo illum, sacrificio Iovem caelo devocare[*](deuocauere VR1.) conatum, quoniam parum[*](parum om.VE1.) rite quaedam fecisset, fulmine ictum, multi vero magnarum rerum fata[*](facta d.) et ostenta verbis permutari.[*](Dion. Halic. IV 59–61. Varro 1. L. IV 3. Plutarchus Val. Popl. c. 13 (p. 103). Festus s. v. Ratumena.) cum in Tarpeio fodientes delubro fundamenta caput humanum invenissent, missis ob id ad se[*](ad se RdTH cum Gron. ade Vf. a se Ev. a senatu B (D).) legatis Etruriae celeberrimus vates Olenus[*](olemus R. solenus d.) Calenus, praeclarum id fortunatumque cernens, interrogatione in suam gentem transferre temptavit, scipione determinata prius[*](determinata prius VR1dS. prius det- Erv (D). cfr. § 32. 97. 144.) templi imagine[*](imagini V. -gni r. magni R.) in solo ante se:

Hoc ergo dicitis, Romani[*](dictis romanus E.) ? hie templum lovis optimi maximi futurum est, hic caput invenimus? constantissima annalium adfirmatione[*](adfirmationem R.), transiturum fuisse fatum in Etruriam, ni praemoniti[*](prae- menti VR1d.) a filio[*](folio V.) vatis legati[*](legati romani Erv. a. S(D).) respondissent : Non plane hic, sed Romae inventum caput dicimus. iterum id[*](id REv. in V. hinc d.) accidisse tradunt, cum in fastigium [*](fastidium V.) eiusdem delubri praeparatae quadrigae fictiles in fornace crevissent, iterum[*](et iterum Erv. a. S(D).) simili modo[*](mo R1d. more T.) retentum augurium.

Haec satis sint, exemplis ut appareat, ostentorum vires et in nostra potestate esse ac, prout quaeque accepta sint, ita valere. in augurum certe disciplina constat neque diras neque[*](diras neque om.Vd.) ulla auspicia pertinere ad eos, qui quamque[*](qui quamque RdEv. quicquam quae V. quicumque D. an qui quamcumque?) rem ingredientes observare se[*](obseruare se Erv(D). -asse rTfS.) ea negaverint[*](nega- uerim Vd.), quo munere divinae indulgentiae maius nullum est. quid? non et legum ipsaruin in duodecim tabulis verba sunt:[*](Seneca quaest. nat. IV 7, 3. cfr. R. Schöll Legum XII tab. fragm. VIII 7. 26. Macrob. III 9. Plutarch. quaest. Rom. 61 p. 278. Plin. III 65.) qui fruges excantass it[*](excantassit P. -sset ll.v. a. S.), et alibi: qui[*](qui om.E.) malum carmen incantassit[*](incantassit V1RS. -sset V2dErv. (et alibi qui malum prave iteraveruntVR).) ? Verrius Flaccus auctores ponit, quibus credat in obpugnationibus ante omnia solitum a Romanis sacerdotibus evocari deum, cuius in tutela id oppidum[*](ad eum VR1.) esset, promittique[*](promittitque VR.) illi eundem aut ampliorem[*](ampliorem locum Ervv. a. H.) apud Romanos cultum[*](cultumue v. a. H.). et durat in pontificum[*](ponti- ficium V2.) disciplina id sacrum, constatque ideo occultatum , in cuius dei[*](demum (pro dei) Ve corr.) tutela Roma esset, ne qui hostium simili modo agerent.[*](Theocrit. 2. Vergil. buc. 8, 64 sqq. 71. cfr. Plin. VIII 48.) defigi quidem diris[*](miris V2Ev. a. B.) precationibus[*](precationibus VRdTfS. depr- Erv(D).) nemo[*](nemo num (pro non) R1.)

non metuit. huc[*](hoc VD.) pertinet ovorum[*](ut ouorum rv. a. B.), quae[*](quę dS. Que VRT. ut B.om.Ev.) exorbuerit quisque , calices coclearumque[*](coclearumque exorbuerit quisque VR.) protinus frangi aut isdem[*](isdem VRED. eosd- d(?)B. easd- v.) coclearibus perforari. hinc Theocriti apud Graecos, Catulli[*](catuli V. Calui Unger de Valgi Bufi poem. p. 287.) apud nos. proximeque Vergilii incantamentorum amatoria imitatio. multi figlinarum opera rumpi credunt tali modo, [*](dist. ego.) non[*](modo non dErv. non (nom V1) modo V1R. modo V2.) pauci etiam serpentes, ipsas[*](ipsos Tv. a. G.) recanere[*](recanere ll.TfH. -ntari (inc- G) v. cfr. X 102.) et hunc unum illis esse intellectum, contrahique Marsorum cantu etiam in nocturna quiete[*](quiete iam d. qui etiam V. quiete etiam R (?)Ev.). iam parietes incendiorum deprecationibus conscribuntur. neque est facile dictu, externa verba atque ineffabilia abrogent[*](rogent E. dero- v. a. H.) fidem validius an[*](an B. in ll. etiam v.) Latina et[*](latina et ego. -nae E. -ne/// d. -ne V. -na R (?)v.) inopinata , quae[*](quae ego. et quae ll. v.) inridicula[*](ridicula v. a. H.) videri cogit animus semper aliquid inmensum exspectans ac[*](ad (pro ac) V.) dignum deo movendo, immo vero quod numini[*](nomini V.) imperet.[*](Homerus τ 455. Theophr. ap. Athen. XIV 18 p. 624a. Apollon. hist. mir. 49. Gellius IV 13. Martian. Cap. IX 926 (p. 314). Cato 160 (cfr. Plin. XVII 267). Varro I 2, 27.) dixit Homerus[*](homeros V.) profluvium sanguinis vulnerato femine Ulixen[*](ulixen ErS. -em G. -xe R. ulyxe V. -em v. -yssem d(?)C(H).) inhibuisse carmine, Theophrastus ischiadicos sanari, Cato prodidit luxatis membris carmen auxiliare, M. Varro podagris. Caesarem dictatorem post unum ancipitem vehiculi casum ferunt semper, ut primum consedisset, id quod plerosque[*](plerusque V.) nunc facere scimus, carmine ter repetito[*](crete petito R1. -itos d.) securitatem itinerum[*](iterum VR1f.) aucupari solitum.

[*](Ovid. fast. I 175. Cic. de divin. I 45, 102.—cfr. Plin. XI 251.) Libet[*](licet Ev. a. H.) hanc[*](hanc in v. a. H.) partem singulorum quoque conscientia[*](conscientie d. -tiam Ev. a. H.) coarguere. cur enim primum anni incipientis[*](incipientes V(?)ED) diem laetis

precationibus invicem faustum ominalmur? cur[*](cur Erv. cum d. eum V. reum R.) publicis lustris etiam nomina[*](numina d.) victimas ducentium prospera[*](prospera RdB. -re Vv. pspere E.) legimus[*](legimus RdEv(G). lig- V. elig- C(S) cum B.) ? cur effascinationibus adoratione[*](adhoratione V.) peculiari[*](peculiare VRE.) occurrimus, alii[*](an aliqui?) Graecam Nemesin[*](nemesim RS.) invocantes, cuius ob id Romae simulacrum in Capitolio est, quamvis Latinum nomen non sit? [*](Verg. buc. 8, 75. Gels. III 4.) cur ad mentionem[*](mentioned dEv. dement- V. orat- R.) defunctorum testamur, memoriam[*](memoria VRd.) eorum a nobis non sollicitari? cur inpares numeros ad omnia vehementiores credimus, idque in febribus dierumn observatione intellegitur? cur ad primitias pomorum haec vetera esse dicimus, alia nova optamus? cur[*](cur V2Erv. alia rTf.) sternuentes[*](ster- nuentes dTH cum Gron. -tis V1R. -umentis V2Er. -utamen- tis fv.) salutamus ? quod etiam Tiberium Caesarem, tristissimum, ut constat, hominum[*](hominem R1dTfS.), in vehiculo exegisse tradunt, et aliqui nominec quoque consalutare religiosius putant? quin et absentes tinnitu aurium praesentire[*](praesentium Vd.) sermones de se[*](de se re V. de sese dS.) receptum est. Attalus adfirmat, scorpione[*](scorpionem (-phi- R) VR1.) viso[*](uisori V.) si quis dicat duo, cohiberi nec vibrare ictus. et quoniam scorpio admonuit , in Africa nemo destinat aliquid nisi[*](nisi aliquid VR1.) praefatus Africam, in ceteris vero gentibus deos ante obtestatus[*](obtestatur v. a. S.), ut velint. nam[*](an iam?)[*](nam—20 uidemus in § 26 post iudicatur transponenda esse coni. S.) si mensa[*](mensa VRdG. mens Ev(D).) adsit[*](assit v. a. C. adflicta sit D.), anulum[*](nullum Ev. a. H.) ponere translatitium [*](translatitium Ev(D). -la- tium dVen. tralatium VR. -titium H.) videmus, quoniam etiam[*](quoniam etiam VRdTJ. quin etiam fH. etiam quoniam E. quoniam v.) mutas[*](mutas S cum Ferrario elect. 2, 17. multas ll. G. -tas etiam v.) religiones[*](relegiones V. -ligionesque E.) pollere manifestum est.[*](Plutarch. Numa 14 p. 69. Plaut. Curc. I 1, 69. Posidon. ap.Athen.IV 36 p. 152d.—schol. Aristoph. Vesp. 626.) alius[*](aliis U. an aliquis? (post alius intercidisse aliqua altero alius terminata coni. S).) saliva[*](sali- uamus VR1.) post aurem[*](paurem dicito V.) digito relata sollicitudinem

animi propitiat[*](propitiari d.). pollices, cum faveamus, premere etiam proverbio iubemur. in adorando dextram[*](dextrā dv(S). -tra VE. -teram R(?) Verc.) ad osculum referimus totumque corpus circumagimus, quod in laevum fecisse Galliae religiosius credunt. fulgetras[*](fulget trans E.) poppysmis [*](pompismis d. poppimys E.del. v. a. B.) adorare consensus gentium est.[*](cfr. Petron. c. 74.) incendia inter epulas nominata aquis sub mensam[*](mensam VtfES. -sas Rd(?)G(H). -sis Lugd. -sa v.) profusis[*](per- fusis V.) abominamur. recedente aliquo ab epulis simul verri solum aut bibente[*](bibente v. -tem VRd. uiuente E.) conviva[*](conuiua v. -am ll.) mensam[*](mensa E.) vel repositorium tolli inauspicatissimum iudicatur. Servi Sulpicii principis viri[*](uiri om.VR1.) commentatio est quamobrem mensa[*](mensa uacua Fer- rarius. mensa sola coni. S.) linquenda non sit, nondum enim[*](enim in VR1d.) plures[*](plures (sc. mensae) quam ll.v.(G). plures quam III (aut quattuor uel quin- que) B.) quam convivae numerabantur. nam sternumento revocari ferculum mensamve[*](mensaue Vd.), si non postea[*](postea si non VR1d.) gustetur aliquid ,[*](lac. ego indicavi; exciderunt fere ostenta eius modi ob- seruare quis spernendum arbitretur.) inter diras[*](dira v. a. G.) habetur. ..... aut[*](aut ll. G. del. v.) omnino[*](omnia Ven.) inane[*](inane VRdTVerc. nam E. non G. autem v.) esse[*](est dT.) ? [*](cfr. Diog. Laert. VIII 1, 34.) haec[*](dist. ego.) instituere illi, qui omnibus negotiis horisque interesse credebant deos et ideo placatos etiam vitiis nostris reliquerunt[*](liquerunt d.). quin et repente conticescere[*](conticiscere VRS.) convivium adnotatum , set[*](set ego. est ll.v. cfr. VIII 207. XXIX 77. X 62 et XI 281.) non nisi in pari praesentium numero, isque[*](isque VRdTH(J). iisque fS. squae E. qua in re v.) famae labor est ad quemcumque eorum pertinens. cibus etiam e manu prolapsus reddebatur utique[*](uti- que RG. ubi- Vd. ut quae E. atque v.) per mensas, vetabantque[*](uetebantque R. -tabantur v. a. G.) munditiarum causa deflare[*](defluere E.), et sunt condita auguria, quid[*](qui R1d.) loquenti cogitantive id acciderit, inter execratissima

[*](et p. 285, 1 exagrantissima VR1d.), si[*](est si coni. S.) pontifici accidat dicis[*](dicis RdTfEH(J). ditis V(?)v(S).) causa epulanti[*](epu- lati Vd.). in mensa utique id reponi adolerique[*](adolorique V.) ad Larem piatio est. [*](cfr. Plin. XVI 194. XVIII 321.) medicamenta, priusquam adhibeantur, in mensa forte deposita negant prodesse. ungues resecari nundinis Romanis tacenti atque a[*](a REv. om.V(?)dT.) digito indice[*](in- dige VR.) multorum[*](mulierum D.) persuasione[*](perfuafione ego. pecuniae ll.v. cfr. § 260. XIX 187. XXV 10. 94. XXVII 107. XXIX 28. XXXII 21. XXX 115. peculiare D. opinione Hauptius Hermae VI 390 (opusc. III 566).) religiosum est, capillum vero contra[*](contra ErS. -tracti r. -trectari con- tra v.) defluvia ac[*](ad Vd.) dolores[*](colores d.) capitis XVII luna atque XXVIIII. pagana lege in plerisque Italiae praediis cavetur[*](cauentur d.), ne mulieres per itinera[*](perit in ara V.) ambulantes torqueant fusos aut omnino detectos[*](deiectos d.) ferant, quoniam adversetur id[*](id REv. in V.om.d.) omnium spei, praecipue frugum. M. Servilius Nonianus[*](nonnianus Vf.) princeps civitatis non[*](non dEv. num r.) pridem in metu[*](quid enim metum E.) lippitudinis , priusquam ipse eam nominaret aliusve ei praediceret, duabus litteris Graecis PA chartam[*](cartam V.) inscriptam[*](scriptam E.) circumligatam [*](circumligatis E. (an -to?)) lino subnectebat collo, Mucianus ter consul eadem observatione[*](obserua- tionem E.) viventem muscam in linteolo albo[*](albo VErv. ob r.), his[*](iis V1R.) remediis carere ipsos lippitudine praedicantes. carmina quidem[*](quidam E. quaed- v. a. S.) extant contra grandines[*](cardines Vd.) contraque morborum genera contraque ambusta, quaedam etiam experta[*](experta G. ex parte ll. in partus v.), sed prodendo obstat ingens verecundia in tanta animorum varietate. quapropter de iis[*](de iis RS. deus V. de his rv(D).) ut cuique libitum fuerit opinetur.

[*](cfr. Plin. VII 13–15. XXI 78. Strabo XIII 1, 14 p. 588. Cels. V 27, 3.) Hominum monstrificas naturas et veneficos[*](uenificos V2. uerif- V1d. benef- E.) aspectus diximus in portentis gentium et multas animalium[*](7,13 sq. ) proprietates, quae repeti supervacuum est. quorundam

hominum tota corpora prosunt, ut[*](ut Erv. om. r.) ex iis[*](iis v. his ll. C.) familiis, quae sunt terrori serpentibus, tactu ipso levant[*](lauant E.) percussos suctuve[*](su- coue E.) modo[*](modo ego. tumodo R. modico rVerc.(G). med- v. madido ED. tumido rTf. umi- Salm. e tumi- (sc. uulnere) J. cfr. XI 279.), quorum e genere[*](genera (om. e) E.) sunt Psylli Marsique et qui Ophiogenes[*](ophiogenes C. -nis RdD. opioghenes V. oblongenis E. -nes v.) vocantur in insula Cypro[*](cypro Erv. paro rTfJ coll. VII 13 (memoriae lapsum statuens).), ex qua[*](quo Vd.) familia legatus Euagon[*](eua- gon VRdTH. exa- EG. hexa- v.) nomine a consulibus Romae in dolium[*](nidulium V.) serpentium coniectus[*](con- tectus VR1.) experimenti[*](experimentis Er. -to R.) causa circummulcentibus[*](circummultibus VR1. -tis d.) linguis miraculum praebuit.[*](cfr. Plin. VIII 92. 93.) signum eius familiae est, si modo adhuc durat, vernis temporibus odoris virus. atque eorum sudor quoque medebatur, non modo saliva. nam in insula Nili Tentyri[*](tentyri dTB. -rii E. -ra G. -tiri V1R. -rii v. -tylii r. -tiluri V2.) nascentes[*](nascentes Erv. ascentes V3. centes rT. gentes J.) tanto sunt crocodilis terrori , ut vocem quoque eorum fugiant, horum omniumn generum insita[*](insita ego. in sua ll.v.) repugnantia interventum quoque mederi constat, sicuti[*](sicuti drv. -ui E. -um V. sucū R.) adgravari vulnera introitu eorum, qui umquam [*](qui quam VR1.) fuerint[*](fuerit R1.) serpentium canisve dente laesi. iidem[*](idem ED. item V.) gallinarum incubitus, pecorum fetus abortu vitiant[*](uitia E.) ; tantum remanet virus ex accepto[*](ex accepto VRdTfS. exce- Ev.) semel malo, ut[*](ut om.VR1.) venefici[*](uenefici dB. -cii Vr. -cio v. bene- ficii r.) fiant venena passi[*](passim Ev. a. B.). remedio[*](Emedio R1.) est ablui[*](prius ablui d.) prius manus eorum aquaque illa eos, quibus medearis[*](mederis E.), inspergi. rursus a[*](a om.VR1d.) scorpione aliquando percussi numquam postea a crabronibus, vespis apibusve feriuntur[*](bestiis aspidibusue ferian- tur E.).[*](Apuleius ap. Geop. XIII 8, 6.) minus miretur hoc qui[*](quis VR.) sciat, vestem a tineis non attingi, quae fuerit[*](fuerit drv. -rint VR. -rat E.) in funere, serpentes

aegre praeterquam laeva manu extrahi.

e[*](e om.Ev. a. H. (cum praecedd. iunxit Gron.).) Pythagorae inventis non temere fallere[*](an fal- lare (ut arbitrere XI 82)?), inpositivorum nominum [*](hominum Vd.) inparem vocalium[*](ocu- lorum E. -rumue v. a. H.) numerum clauditates oculive orbitatem ac similes casus dextris adsignare partibus, parem laevis. ferunt difficiles partus statim solvi, cum quis tectum, in quo sit gravida, transmiserit lapide vel missili[*](lapidem uel missile E.) ex iis[*](iis v. his ll. C.), qui[*](qui ll. Dal. quae v (an recte?).) III animalia[*](tria ll .v.) singulis ictibus interfecerint[*](inter- ficerint E. -fecerunt VfS.), hominem, aprum, ursum.[*](Plin. iun. 93, 8. 9. Scribon. 13 extr.—Pausan. V 13, 4. Serv. ad Verg. Georg. III 7. Ovid. met. VI 404 sqq.) probabilius id facit hasta velitaris evulsa[*](euulsa dErS. -sa e H. sa a v. euuisa V. eius a R.) corpori[*](corpori S. -ris ll. -re v.) hominis, si terrain non attigerit; eosdem enim inlata effectus habet[*](habet VRdv. agit E.). sic et sagittas corpori[*](corpora r. -re Ev. a. S.) eductas[*](ductas E.), si terrain non attigerint, subiectas cubantibus amatorium[*](amatorum V.) esse Orpheus et Archelaus scribunt, quin et comitialem[*](comitialem Rv. -le E. -les (commi- V) rTS.) morbum[*](morbū v. -bo Er. -bus R. -bos rTS.) sanari cibo[*](cibos R1.) e care ferae occisae eodem ferro, quo homo interfectus sit. quorundam partes[*](7,20) medicae[*](medicae Erv. -cinae rTf.) sunt, sicuti diximus de Pyrrhi[*](phyri V.) regis pollice, et Elide solebat ostendi[*](ostendit RE.) Pelopis os ulnamque[*](os ulnam ego. ostilnam E. -liam Tr. -liani VEd. os ul- nae eius J. costa C. -tilla B. hasta v. scapula D cum Gron.)eam[*](que eam ego. quam ll. v.) eburneam adfirmabant.—(Naevos[*](neios V. naeuos—18 multi videntur ad § 28. pertinere ante pagana lege.) in facie tondere religiosum habent etiam nunc multi).—

[*](Plaut. Capt. III 4, 21. Theophr. char. 16 extr. Tibull. I 2, 54. 96. Theocrit. 6, 39.) Omninum[*](omnium ll.v(S). hominum C.) vero in primis ieiunam salivam contra serpentes praesidio esse docuimus, sed et alios efficaces [*](7,15)

eius usus recognoscat[*](usus recognoscat om.E.) vita. despuimus[*](despimus V.) comitiales morbos, hoc est contagia[*](contraria d. -iae V.) regerimus[*](fegerimus V.). simili modo et fascinationes repercutimus dextraeque[*](dextraque d. de atr- V.) clauditatis occursum. veniam quoque a deis spei alicuius audacioris[*](auda- cioris VR1v(S). -res (-tio- E) rTH.) petimus in sinum spuendo[*](spuendū V.), et iam[*](et iam D. etiam Erv. om. r S. an etenim (vel multis etiam?).) eadem ratione terna despuere precatione[*](preca- tione U 595. praedic- ll.S. deprec- v(D).) in omni medicina mos[*](mos om.R1.) est atque[*](e statuque V. se a atque R1.) ita effectus adiuvare[*](adiuuaret Vd.), incipientes furunculos ter praesignare ieiuna saliva. mirum[*](mirum VEdv. rum E.) dicimus[*](dicemus Erv. a. S.), sed experimento facile: si quem paeniteat ictus eminus comminusve inlati et statim expuat in mediam[*](in mediam VRdS. me- diam in Erv(D). sed cfr. § 78. XXV 18. IX 116. XI 122. XIII 109. XXI 112.) manum qua percussit[*](percussit dv. -ssa r.), levatur ilico in[*](in ll.TfS. del. v.) percusso[*](percussu f. -ssa E. -ssus a B. -ssis a v.) culpa[*](culpa ll.TfS. poena v. an plaga?). hoc saepe delumbata[*](lumbata VR1d.) quadrupede adprobatur statim a tali remedio correcto animalis ingressu.[*](Marc. 18, 4.—Plin. iun. 19, 19. Marc. 9, 107.) quidam vero adgravant ictus ante conatum simili modo saliva in manum[*](ma- num S cum vet. Dal. -nu ll.v.) ingesta. credamus ergo et lichenas leprasque ieiunae[*](ieiune E. -no v. a. G.) inlitu[*](inlita E.) adsiduo arceri; item lippitudines[*](lepitudines VR.) matutina cottidie velut inunctione , carcinomata malo terrae[*](manipulo terrae Gesner. locus nondum sanatus. an [malo del. ut e dittogr. ficto] terra ea (sc. saliua) subacta?) subacto, cervicis[*](ceruici VR.) dolores[*](dolore E. -rem v. a. S.) saliva ieiuni dextra manu ad dextrum[*](extremum E.) poplitem relata, laeva ad sinistrum; si quod animal aurem[*](aut rem V.) intraverit et inspuatur, exire.[*](Aelian. n. a. IV 22. VII 26.—cfr. Plin. VII 15. Lucret. IV 636. Aelian. n. a. IX 4. Aristot. h. a. VIII 29. Geop. XIII 8, 5.) inter amuleta est editae quemque urinae[*](urina V.) inspuere[*](exspuere R1(?). exp- Ev. a. G.), similiter in calciamentum dextri pedis, priusquam induatur,

item cum quis transeat locum, in quo aliquod periculum adierit. Marcion Zmyrnaeus[*](smyrnaeus d(?)v. a. S.), qui de simplicibus[*](simplicium coni. Dal. coll. Galeniπερὶ τῆς τῶν ἁπλῶν δυνάμεως.) effectibus scripsit, rumpi scolopendras marinas sputo[*](spotu V1R. potu V2.) tradit, item rubetas aliasque ranas, Ofilius[*](ofilius VRED. opi- d(?)H. ophi- v.) serpentes, si quis in hiatum earum expuat, Salpe torporem sedari quocumque membro stupente[*](instupente Ev. a. S.), si quis in sinum expuat aut si superiores[*](superiores ego. -orem RS. -orum r. -or rv(J).) palpebras[*](palpe- bras ego. -ram S. -ra ll.v(J). singularem num. Plinius nus- quam posuit.) saliva tangat.[*](Iuven. 10, 41 sqq. Isid. XVIII 2, 6.)cur[*](tangat cur ego. -gantur Vr. -gatur d(?)Ev(J). -gant R. -gat S.) non[*](nō et ego. nos dJ. eos r. eo magis D. nos si v.)et haec[*](haec ll.(J). haec et illa B. an hoc (corruptum in hec)?) credamus rite fieri[*](fieri om.VR.), extranei interventu aut, si dormiens spectetur infans, a nutrice terna adspui[*](despui CFW Müller p. 25. ex- pui v. a. G.) in os? quamquam[*](in os quamquam ego. quamquam illos VRdTH. quamquam Ev (D).) religione eum tutatur[*](eum tutatur coni. H. mutuatur VdT. utu- R. mutatur ErB. -tat v. tutatur H cum Gron. muta tuta- J e coni. S.) et fascinus, imperatorum quoque, non solum infantium , custos, qui deus inter sacra[*](sagora E (hic deficiens usque ad § 51 efficaciora).) Romana a[*](a dv. om.VRD.) Vestalibus[*](mestalibus V. est- R.) colitur[*](cu- litus VR.), et currus triumphantium, sub his pendens, defendit medicus invidiae, iubetque eosdem[*](eodem R.) respicere[*](refpicere -H cum Gron. recipere ll. v. refip- coni. S. de mendo cfr. § 123(concipere). 264. XXXV 56.) similis medicina linguae, ut sit exorata a tergo Fortuna gloriae carnifex.

[*](Cels. V 27, 1. Pl. iun. 112, 7. 8. Marc. 18, 28.) Morsus hominis inter asperrimos[*](asperrimus R. -erimus V.) quosque[*](quosque D cum U 597. quo- que ll.v.) numeratur [*](numerator V1R.). medentur sordes ex auribus ac, ne quis miretur, et[*](et Vd. etiam R(?)v.) scorpionum ictibus serpentiumque statim inpositae, melius e[*](e v. et ll. ex D.) percussi auribus. produnt ita et reduvias[*](reduuias B (J). -ia VRdv. rediuiua TVerc. -iuias Brot.) sanari, serpentium vero ictum contusi dentis humani farina.

[*](Marc. 36, 28.) Capillus puero[*](puero ll.Tfv(S). -rorum C.) qui primum decisus est, podagrae inpetus dicitur levare circumligatus; et in totum inpubium [*](dist. ego.) inpositus[*](inpositus dv. -tū R. -tu VfS (nusquam alibi a Plinio dictum).), virorum quoque, capillus canis morsibus medetur ex aceto et capitum volneribus ex oleo aut vino; si credimus [*](caedimus V. ced- R.), e[*](e (corruptum in ae) ego. ac VdD. hoc R. a v. cfr. § 46.) revulso cruci quartanis, conbustus utique capillus carcinomati[*](carginomati V1. targ- R.). pueri[*](puer R.) qui primus ceciderit dens, ut terram non attingat, inclusus in armillam et adsidue in bracchio habitus muliebrium locorum dolores prohibet.[*](Pl. iun. 65, 3–5. 24, 14. Marc. 10, 71. 22, 21. (26,100). cfr. Diosc. eupor. II 111 extr.) —Pollex in pede praeligatus[*](alligatus VPl. iun.) proximo digito tumores inguinum sedat [*](sedit R1.), in manu dextera[*](dextra dv. a. S.)[*](duo ll. v.) II medii[*](medi VD.) lino leviter[*](liuiter VR.) colligati destillationes atque lippitudines[*](lepitudines VR.) arcent. quin et eiectus lapillus[*](lapillus d(?)Bas. cap- rv.) calculoso alligatusque[*](alligatusque TfH. -tus Bas.(D). -tus qui ll. v.) supra pubem levare ceteros[*](ceterus VR.) dicitur ac iocineris etiam dolores et celeritatem partus facere; adicit[*](adicit S. -igit R. -igitur V. adit id d. addidit v.) Granius[*](granius v. -nus ll.) efficaciorem ad hoc esse ferro exemptum. partus accelerat[*](accelerat dv. cel- r.) et mas[*](et mas ego. ecinos R. hec mos V. hecinos d. hic mas J. uicinos v. (an lentos vel enectos, ut XXVI 159?).), ex quo quaeque conceperit[*](conciperit VR.), si cinctu suo soluto feminam cinxerit, dein solverit adiecta precatione, et cinxisse[*](et cinxisse ego. euinx- V. se uinx- r(?)v.) eundem[*](eandem v. a. G.) et soluturum[*](soliturum R.), atque abierit.

[*](Pl. iun. 32, 9–11.—Diosc. eupor. I 20.) Sanguine[*](sanguinis V.) ipsius hominis ex[*](ex om.R.) quacumque parte emisso efficacissime anginam[*](anguinam VR.) inlini tradunt Orpheus et Archelaus, item ora[*](ara R.) comitiali morbo[*](malo R.) conlapsorum[*](cum lapsorum f. lap- dv. a. S.), exurger

e[*](et p. 291, 1 exurgere v. -gueri VRd1. -gri d2.) enim protinus; quidam, si pollices pedum pungantur [*](purgantur V.) eaeque[*](eaeque fS. eae quae V. ę eque R. eque d. exque iis (his C) v.) guttae referantur[*](referantur dv. cfr. § 25. se fer- V. sēfer- R. si fer- D cum U 599.) in faciem, aut si virgo dextro pollice attingat[*](atinguat V.), hac[*](haec VR.) coniectura[*](contectura V1. context- R.) censentes virgines[*](uirginis vet. Dal.) carnes edendas[*](sedandas V.).[*](Hippocr. aph. 28. Cels. II 1. Scribon. 18. Hippocr. aph. V 64. Cels. III 23.—Marc. 8, 31.) —Aeschines[*](haec sinaes V.) Atheniensis excrementorum [*](ex crematorum G.) cinere anginis medebatur et tonsillis[*](tonsillis dv. consiliis r.) uvisque[*](suuisque V1R.) et carcinomatis. hoc medicamentum vocabat botryon[*](botrion V.).— Multa genera morborum primo coitu solvuntur[*](soluentur R.) primoque feminarum mense aut, si hoc[*](hoc dfH. co V. id R(?). non id v.) non contigit[*](contigit ego. efr. vol. III p. 494. -tingit ll.fH. -tingat v.), longinqua fiunt, maximeque comitiales. quin et a serpente[*](serpentis R.), a scorpione[*](a scor- pione VRJ. ac sc- d(?)v. & a sc- T. aut S. an a delendum (vel &)?) percussos[*](percussos dv. -ssus rf.) coitu levari[*](leuare VR.) produnt, verum feminas venere ea laedi.—Oculorum vitia fieri negant nec lippire[*](inec lipiere VR.) eos, qui, cum pedes lavent[*](lauent V. leuant R. lauant dv. cfr. § 53 al.), aqua inde ter oculos[*](oculus V1. -lis R.) tangant.

Inmatura morte raptorum manu strumas, parotidas [*](paratodidis R.), guttura tactu sanari adfirmant, quidam vero cuiuscumque defuncti, dumtaxat sui sexus, laeva manu aversa. et[*](et e ligno v. a. S. fulgore V.) ligno fulgure icto reiectis post terga manibus[*](manus (ortum e manuus) R.) demorderi aliquid et ad dentem, qui doleat, admoveri remedio esse produnt. sunt qui praecipiant dentem suffiri[*](suffuri VR.) dente[*](dentē VR.) hominis sui sexus et eum[*](et eum Vdv. etiam R.), qui caninus vocetur, insepulto exemptum adalligari.[*](Pl. iun. 88, 14. 15.) —Terram e[*](ex dv. a. H.) calvaria[*](aluaria d1.) psilotrum esse palpebrarum tradunt, herba vero, si qua ibi genita sit, commanducata dentes cadere, ulcera non serpere osse[*](eos se V. ex osse dTv. a. G.) hominis

circumscripta. alii[*](ali V1D. alia V2.) e tribus puteis pari mensura aquas miscent et prolibant novo fictili, relicum dant in tertianis accessu[*](a decessu Vf.) febrium bibendum. iidem in quartanis fragmentum clavi a[*](a om.V. an e? cfr. § 41.) cruce involutum lana collo subnectunt aut spartum e cruce, liberatoque condunt caverna, quam sol non attingat. Magorum haec commenta sunt[*](sunt qui V.an sicuti?), ut cotem, qua ferramenta saepe exacuta[*](et exacuta VR.) sint, subiectam ignari[*](igrari V. migr- R.) cervicalibus de[*](de ll.v. an e (ivel delendum)?) veneficio[*](bene- ficio V.) deficientis evocare indicium, ut ipse dicat, quid[*](quid sit ibi R.) sibi datum sit et ubi et quo tempore, auctorem tamen non nominare. fulmine utique percussum[*](percussū J. -sso ll.v.) circumactum in vulnus hominem loqui protinus constat. [*](Pl. iun. 64, 19–23. Marc. 32, 21.) inguinibus medentur aliqui liceum[*](liceum VD. -ceu R. -cium d(?)v. cfr. XXIX 114. VIII 196. XI 82; contra § 83. XXIII 125.) telae detractum alligantes novenis septenisve nodis[*](//nodis V.), ad singulos[*](sin- gulus R.) nominantes viduam[*](dist. H cum Gron.) aliquam atque ita inguini[*](inguina dv.a.H.) adalligantes. liceo[*](licio dv.a.D.) et clavum[*](claudu R.) aliudve, quod quis calcaverit, alligatum ipsos iubent gerere, ne sit dolori vulnus. verrucas abolent[*](abolent TS. auo- ll. auellunt v.) a vicensima luna in limitibus supini ipsam intuentes ultra caput manibus porrectis et, quicquid[*](quifquid VR.) adprehendere, eo fricantes. [*](Marc. 15, 107.) clavum corporis, cum cadit stella, si quis destringat[*](destringat uel Rdv. -atu uel V1. -atur uel V2. -at uellere D coll. § 61.), vel cito sanari aiunt, cardinibus ostiorum[*](osteorum V.) aceto adfusis[*](adfusis v(D). -sus ll.-so G. cfr. III 24.) lutum fronti inlitum capitis dolorem sedare[*](sedari Vdf.), item laqueum suspendiosi circumdatum temporibus. si quid e pisce haeserit[*](eserit V.)in[*](in (scriptum Ī) ego. e Vd. a R.om. v. cfr. § 124. VIII 106. 158. XIX 161. XXXII 13. XXXV 60. XXXVII 105.) faucibus, cadere[*](cadere VRS. om.dv.) demissis in aquam frigidam pedibus[*](pedibus cadere dv.a.S.) ;

si vero ex aliis ossibus, inpositis capiti ex eodem vase[*](uase ll.Tfv(H). osse C.) ossiculis; si panis haereat[*](tereat V.), ex eodem in utramque aurem addito[*](audito VR.) pane.

[*](Diosc. I 35.) Quin et sordes hominis[*](homines imagines VR.) in magnis fecere remediis quaestus[*](quaestus ego. -tiuo VR. -torum d. -tuosorum v. (an quaestores? cfr. XV 19).) gymnici[*](gymnici ego. gimnit VR. gymnasia d(?)v.) Graecorum, quippe ea strigmenta molliunt, calfaciunt, discutiunt, conplent, sudore et oleo medicinam facientibus. volvis inflammatis contractisque admoventur; sic et menses cient, sedis inflammationes et condylomata leniunt, item nervorum dolores, luxata[*](iuxtata R.), articulorum nodos.[*](Diosc. I 34.) efficaciora ad[*](ad dv.om. rS.) eadem[*](eadem VRv. dem d.) strigmenta a balneis, et ideo miscentur suppuratoriis[*](supporatoriis V.) medicamentis. nam illa, quae sunt e[*](e v. & ll. ex D.) ceromate permixta caeno[*](caeno D. coeno ll. v.), articulos[*](articulos Err. -culis Rd. -colis V.) tantum[*](tantum VRdv. quoque Er.) molliunt[*](mollient E.), calfaciunt, discutiunt efficacius, sed ad cetera minus valent.[*](cfr. Aristot. h. a. VII 10.—Diosc. I 36.) excedit fidem inpudens cura, qua sordes virilitatis contra scorpionum ictus singularis[*](singularibus v.a.G.) remedii[*](remediis Ev.a.G.) celeberrimi auctores clamant[*](clamant RdEv. damnant Vf.), rursus in feminis qua[*](qua Müller emewd. IV 26. quas ll.v.) infantium alvo editas in utero ipso contra sterilitatem subdi censent; meconium[*](me- coniū dErv. -ian R. metonian V.) vocant. immo etiam ipsos gymnasiorum rasere[*](aserere E.) parieles, et illae quoque sordes excalfactoriam vim habere dicuntur[*](dicantur E.) ; panos discutiunt, ulceribus senum puerorumque[*](puerorumque dErv. quoq;rorumque (rar- V) r.) et desquamatis ambustisve inlinuntur.

Eo minus[*](omnis R.) omitti convenit ab animo hominis pendentes [*](pendentis RS.) medicinas.[*](cfr. Cels. III 2. I 2. II 14. Hippocr. de offic. med. 17.) abstinere[*](abstenere VR.) se[*](se VRdTfS.om.ErG(D). a v. cfr. 76. X 155.) cibo omni au potu, alias

vino tantum aut carne, alias balneis, cumquid eorum postulet valetudo, in praesentissimis remediis habetur. his adnumeratur exercitatio, intentio vocis, ungui[*](ungui dErH. -gi VTf. -gue v. uigi R.), fricari cum[*](cum ll.v. an cutis (aut cauta vel curiosa: cfr. XIII 75. XXX 99)? ceterum cfr. XXXV 97.) ratione; vehemens enim fricatio spissat[*](spissas V.), lenis[*](lenis R(?)B. -it rv.) mollit, multa adimit corpus, auget modica.[*](Cels. II 15.—cfr. Plin. XXIV 28. XXXI 62. Cels. III 22 p. 111. II 13. I 3 p. 18. Aristot. ap. Plutarch. quaest. sympos. VIII 10, 1 p. 734.) in primis vero prodest ambulatio , gestatio et ea pluribus modis, equitatio stomacho et coxis utilissima, phthisi[*](phthisi v. pithisi r. pthisi E. ptysi d2. pilisi R. -liisi V. plus d1. et phtisi plus T.) navigatio, longis[*](longis—8 mutatio om.VR1d1.) morbis locorum mutatio, item somno sibi mederi aut lectulo et[*](et VRdS. aut Erv (D).) rara vomitione . supini cubitus[*](cubitos R1.) oculis conducunt[*](condicunt VR1.), at[*](ad VD.) proni tussibus, in latera[*](latere V.) adversus[*](aduersus dS. -sum REv(D). ad usus V.) destillationes[*](destillationes r H. dist- d2Ev. destina- Rd1. dist- V.). Aristoteles et Fabianus plurimum somniari circa ver et autumnum[*](uernum Ev.a.H.) tradunt, magisque supino cubitu, at[*](adVD.) prono nihil, Theophrastus celerius concoqui dextri lateris incubitu, difficilius a supinis .[*](Cels. I 3 p. 17. I 4.—cfr. Gels. I 8.) sol[*](sol VRdfH. solum Ev. (an solum quoque remedium? cfr. de num. plurali XXVI 16. XXXI 108. XXXVI 136. 162. XV 43. 73. XVI 136. XVIII 184).) quoque, remediorum maximum, ab ipso sibi praestari potest, sicuti[*](sicuti VEv(D). -ut rG.) linteorum strigiliumque[*](strigliumque Vd1.) vehementia. perfundere caput calida ante balnearum vaporationem et postea frigida saluberrimum intellegitur; item praesumere cibis et[*](cibis et G. et cibis d. et cibis et rS. cibos et v.) interponere frigidam eiusdemque potu[*](potus D.) somnos antecedere et, si libeat, interrumpere. notandum nullum animal aliud calidos potus sequi[*](potuisse qui V.), ideoque non esse[*](nofi effe V.) naturales .[*](cfr. Pl. iun. 25, 1.—Cels. I 1 init.) mero ante somnos colluere[*](coluere V2. col- cere V1.) ora propter halitus[*](abitus V.),

frigida matutinis inpari numero ad cavendos dentium dolores , item posca oculos[*](oculis R.) contra lippitudines[*](lepetudines R.) certa experimenta [*](dist. G.) sunt,

sicut totius corporis valetudini[*](ualetu- dini RdEG. cfr. XXII 111. -nē VS. -nis v.) in[*](in ll.v(G). om.fB. iuuari S e coni. Dal.) varietate victus inobservata[*](inobseruata ll.fv(H). obs- G.). Hippocrates tradit non prandentium celerius senescere[*](celerius senescere Er2v. senescere sceleris (celerius r1d2. del.V2) r.) exta[*](exta dES (ante celerius v). extra R. et ita V.) ; verum id remediis cecinit, non epulis, quippe multo utilissima est temperantia in cibis. L. Lucullus[*](l. lucullus Erv. lucullus (-culus V) Vd. uiriculis R.) hanc de se praefecturam[*](per- fecturam E. praefutura V.) servo[*](seuo R1.) dederat, ultimoque probro[*](probrū dT. -bū V.) manus[*](maius v.a.G.) in[*](in om.fS.) cibis triumphali seni[*](seni RfEG. si V. sede dT. se- denti v.) deiciebatur[*](deiciebatur VRH. -antur f. dei (del. v) dicebatur Ev. utebatur dT. deducebatur G.) vel in Capitolio epulanti, pudenda re[*](res dTP.) servo suo facilius parere quam sibi.