Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Celsus I praef.) Durabat tamen antiquitas firm[*](firmas VR.) magnasque confessae [*](conferrae V.) rei vindicabat reliquias, donec[*](reliqu//as donec V2. donec reliquas E.) Asclepiades aetate Magni Pompei orandi[*](orandę E. rhetoricae v.a.G.) magister nec satis in arte ea[*](eas E.) quaestuosus , ut ad alia quam forum[*](quam forum VRdTfH. eorum Er. del. v.) sagacis ingenii, huc[*](hoc VR1.) se repente convertit atque, ut necesse erat homini qui nec id egisset nec remedia nosset oculis usuque[*](usque Vf.) percipienda, torrenti[*](torrentia E.) ac meditata cotidie[*](cottidie E.) oratione blandiens omnia abdicavit totamque medicinam ad causas[*](causas VRdTfS. -sam EG. casum man. Dal. v.) revocando coniecturae [*](coniectura E. -ram v.a.H.) fecit,[*](Celsus II 14 init.) quinque res maxume communium auxiliorum professus, abstinentiam cibi, alias vini, fricationem corporis, ambulationem, gestationes[*](gestationis VRED.), quae cum unusquisque semet ipsum sibi praestare[*](praestaret E.) posse[*](posset REv.a.G.) intellegeret[*](intellegeret EG. -rent r. -re v.), faventibus cunctis, ut essent vera quae facillima[*](facillime V.) erant, universum prope humanum genus circumegit in se[*](circumegit se V. -gisse d.) non alio modo quam si caelo demissus[*](demissus TS. dim- (-isus V) Vd. adm- E. em- Rv.) advenisset.

[*](Celsus III 14. IV 26. Apuleius Florid. IV p. 30.) Trahebat praeterea mentes[*](mentis VS.) artificio inani, alias[*](inani alias ego. (de mendo cfr. § 6 extr.). animalia VRdU. mirabili d(?)v. -ili iam S. animos iam JD.) vinum[*](uinuam Rdv. -na VS. -no EVen.) promittendo aegris dandoque tempestive, iam[*](iam VRdTfS. tam Er. tum v.) frigidam aquam et, quoniam causas morborum scrutari[*](scritari E.) prius

Herophilus instituerat, vini rationem inlustraverat Cleophantus apud priscos, ipse cognominari se[*](cognominari se dEv (J). -aueris e r. -omen ab aegris S cum Gronovio. -omen a linis et U.) frigida danda praeferens[*](dist. ego.), ut[*](aut E. et ut v.a. G.) auctor est M. Varro. alia quoque blandimenta excogitabat, iam suspendendo lectulos[*](lectulo d.), quorum iactatu[*](iactura R1d1. -tatura Vd2fS.) aut morbos[*](morbi V.) extenuaret aut somnos adliceret, iam balneas avidissima homninum cupidine[*](cupidinem V. -ditatem R1.) instituendo et[*](et om.R1d.) alia multa dictu[*](dictu dErv. -ta r.) grata[*](grauia Er.) atque iucunda, magna auctoritate nec minore fama,[*](Celsus II 6.) cum occurrisset ignoto funeri, relato homine[*](hominem E.) ab rogo atque servato, ne quis levibus momentis tantam conversionem factam existimet. id solum possumus indignari, unum hominem e levissima[*](e leuissima dv. fleu- r.) gente[*](gentes in eo pipus E.), sine opibus ullis orsum, vectigalis sui causa repente leges[*](legis V.om.E.) salutis humano generi[*](generis E. -reri V.) dedisse, quas tamen postea abrogavere[*](adrogauere V.) multi[*](multa E.).[*](Celsus III 9. II 17.) Asclepiaden [*](asclepiadem REv. a.S. -des dT.) adiuvere[*](adiuuere V2Rv. -uuare E. -uuene V1. aduenit d1. inuenit d2T.) multa[*](multi v.a.G.) in antiquorum[*](in anti- quorum VRdTH. quorum Ev(G). del. C.) cura nimis anxia et rudia, ut obruendi[*](obrudiendi E.) aegros veste sudoresque omni modo ciendi, nunc corpora ad ignes torrendi solesve adsiduo[*](adsidue dTv.a. G.) quaerendi[*](tanta dT.) in urbe[*](urbem V.) nimbosa, immo vero tota Italia imbrici- trice[*](imbricitrice ego. cfr. Macrob. I 17, 49. imperatrice ll.v. imbrium creatrice J. imitatrice D. nimborum altrice coni. S. immo—imperatrice uncis inclusit U.), tum primum pensili balinearum usu ad infinitum blandiente[*](blandiente Vdv (D). -tem r G.).[*](Celsus I 3. II 12, 2. V praef.) praeterea in quibusdam morbis[*](morbi V.) mnedendi cruciatus detraxit, ut in anginis, quas curabant in fauces organo demisso. damnavit merito et vomitiones tune supra modum frequentes. arguit et medicamentorum potus[*](potu E.) stomacho
inimicos, quod est magna ex parte verum[*](uerum VRdTS. uetitum Erv.). itaque nos in primis quae sunt stomacho utilia[*](ut alia VR1.) signamus.

Super omnia adiuvere eum magicae vanitates in tantum evectae, ut abrogare[*](euacuet et abrogaret E.) herbis fidem cunctis possent : Aethiopide[*](aethiope R1.) herba amnes ac stagna siccari; onothu- ridis[*](onothuridis ego. cfr. XXIV 167. condiendis VRdTS. -dendis ErJ. coniectu (ad antecedd. relatum) v. condyendis U coll. Athen. XI 55 p. 477. chondridis coni. J.) tactu clausa omnia aperiri; Achaemenide coniecta in aciem hostium trepidare agmina ac terga verti[*](uertere d(?)v.a.S.) ; latacen dari solitam[*](solita Vd.) a Persarum rege legatis[*](persarum relegatis VdT.), ut, quocumque venissent , omnium rerum copia abundarent, ac multa similia. [*](extr.: cfr. Plin. XXIV 166.) ubinam istae[*](ubinam istae dv. -nimiste r.) fuere, cum Cimbri Teutonique terribili Marte ulularent aut cum Lucullus tot reges Magorum paucis legionibus sterneret? curve Romani duces primam semper in bellis commerciorum habuere curam? cur Caesaris[*](curat curę (om. Caesaris) E.) miles ad Pharsaliam famem sensit, si abundantia omnis contingere unius herbae felicitate poterat? non satius fuit Aemilianum Scipionem Carthaginis portas herba patefacere quam machinis claustra per tot annos quatere? siccentur[*](quateres iactentur E.) hodie[*](hodie om. v.a. G.) Meroide[*](merodie f. aethiopide v.a. H.) Pomptinae paludes tantumque agri[*](agri v. -is ll.) suburbanae reddatur[*](reddantur Er.) Italiae! nam quae apud eundem Democritum invenitur compositio medicamenti, quo pulchri bonique et fortunati gignantur[*](gignantur om.R1d.) liberi, cui umquam[*](cur numquam v.a. H.) Persarum regi tales[*](talis est man. Dal. v.a.G.) dedit[*](dedit G. -ita ll.v. an dedit ea (sc. compositio) vel dedit? & (vel ita) mirum? (ac mirum coni. S).) ? mirum esset[*](esse E.) profecto hucusque provectam [*](profectam S J (tacito errore).) credulitatem antiquorum saluberrimis ortam initiis, si in[*](in (pro non) R1.) ulla re modum[*](morum VR.) humana ingenia novissent atque non hanc ipsam medicinam ab Asclepiade repertam probaturi

suo loco essemus evectam ultra Magos etiam. haec est omni in re animorum condicio, ut a necessariis orsa primo cuncta pervenerint[*](peruenerit E.) ad nimium. igitur demonstratarum [*](demonstrata tum R1. -ratum V.) priore libro herbarum reliquos effectus reddemus, adicientes[*](adicientes VRTfS. -emus d(?)E rG. -musque man. Dal. v.) ut quasque[*](quasque ut d2T. quasque d1. quas man. Dal. v.a.G.) ratio dictabit[*](dictauit E. -uerit v.a.S.).

[*](Pl. iun. 33, 9–13. Marc. 19, 3. 4. 27. 5. Diosc. IV 162.) Sed in lichenis remediis atque tam foedo malo plura undique acervabimus[*](aceruabimus dv. -auimus r.), quamquam non paucis iam[*](non paucis iam non E.) demonstratis. medetur ergo plantago trita, quinquefolium, radix albuci[*](albugi E.) ex[*](ex ego. om. ll. v. ex Pl. iun. in Marc.) aceto, ficulni caules ex aceto decocti, hibisci radix cum glutino[*](glutine lupino Pl. iun. lupino Marc.) et[*](et ll. v. ex Pl. iun.) aceto acri decocta ad quartas[*](quartanas Rdf.). defricant[*](defricantur v.a.D.) etiam pumice, ut rumicis radix trita ex aceto inlinatur[*](dist.ego.).[*](Diosc, IV 53.—Pl. iun. 33, 13. Diosc. IV 154.) et flos visci cum calce subactus laudatur et tithymalli[*](thimalli (om. et) d.) cum resina decoctum. lichen vero herba omnibus his praefertur, inde nomine invento. nascitur in saxis, folio uno ad radicem lato, caule uno parvo, longis[*](paruo longis Erv. longo paruis rTfS.) foliis dependentibus. haec delet et stigmata. teritur cum melle. est[*](an est et?) aliud genus lichenis, petris[*](petris Erv(J). -ras rTS. -rae coni.J.) totum adhaerens[*](inhaerens d(?)G.) ut muscus, qui et ipse inlinitur. hic et sanguinem sistit volneribus instillatus et collectiones inlitus. morbum quoque regium cum melle sanat ore inlito et lingua. qui ita curentur, aqua salsa lavari iubentur, ungui oleo amygdalino , hortensiis abstinere. ad lichenas et thapsiae radice utuntur trita cum melle.

[*](cfr. Marc. 16, 42.—Diosc. III 27. Celsus IV 7. Pl. iun. 32, 4–6. Marc. 15, 29. Pl. iun. 32, 6–8. Diosc. IV 42.) Anginae argemonia medetur sumpta ex vino, hysopumn cum fico[*](fico V1dTfS coll. Diosc. uino V2r (ex corr.) EPl. iun. v.) decoctum et gargarizatum, peucedanum

cum coagulo vituli marini aequis partibus, proserpinaca[*](proserpina V2E.) cum muria ex menis[*](et menis E. et v.a.G. cfr. XXVII 127.) et[*](set (pro et) V1. sed V2. ex v.a.G.) oleo trita vel sub lingua habita, item sucus de quinquefolio[*](deniq; folio E.) potus cyathis III. hic et omnibus faucium vitiis medetur gargarizatus, verbascum[*](uerba sicut E.) privatim tonsillis in aqua potum,[*](Diosc. II 152. Marc. 15, 18. Diosc. IV 42. 76.)

strumis plantago, chelidonia cum melle et[*](melle et v. et ab E.om.r.) axungia[*](axungia—7 item cum rin marg.Ev. om. r.), quinquefolium, radix persollatae , item cum axungia operitur folio suo inposita[*](imposito d.), item Artemisia, radix mandragorae ex aqua. sideritis latifolia [*](lata folia Ev.a.H.) clavo sinistra manu circumfossa[*](circumfossa Erv (D). -fusa VRJ. -confissa d. confissa S.) adalligatur, custodienda sanatis ne rursus sata taedium[*](taedium ego. cfr. § 3, nota ad XXIII 22. die Er.om. rTD. diro v.) herbariorum seelere , ut in quibusdam diximus[*](diximus om.Erv.a.S.), rebellet, quod et in iis[*](iis v. his ll. C. item v. 12.),[*](21,144 25,174) quos Artemisia sanaverit, praedici reperio, item in iis, quos plantago.[*](Diosc. III 159.) damasonium[*](damasonium B e Diosc. cfr. ind. et XXV 124. -sionem d. -sione VRJ. -son v. damisionem Er.), quae et alcima[*](alcima coni. J. cfr. nota ad XXV 130. alcam Vd. -canam E. alia nam r. alia R. alcea C. alisma B. caucalin v.) vocatur, sub solstitio collecta inponitur ex aqua caelesti, folium tritum vel radix tusa cum axungia[*](absungia E.) ita, ut inposita folio[*](filio V.) suo operiatur. sic et ad omnes cervicis[*](omnis ceruices V.) dolores tumoresque quacumque in parte.[*](extr.: cfr. Diosc. eupor. I 155.—Diosc. IV 42. eupor. I 190.) — Bellis in pratis nascitur, flore[*](flore Erv. om. r.) albo, aliquatenus rubente. hanc[*](hanc VRdv. ac E.) cum Artemisia inlitam efficaciorem esse produnt.— Condurdum quoque[*](quoque om.R (?)Ev.a.S.) herba solstitialis , flore rubro, suspensa in[*](in ll.v. an e (= ī)? cfr. XXV 162 (inlecebram) et nota ad XXVIII 98.) collo conprimere dicitur strumas, item verbenaca cum plantagine.—Digitorum vitiis omnibus et privatim pterygiis quinquefolium medetur.

[*](Diosc. III 48. IV 69. III 115. 6. eupor. II 31. (Marc. 16, 59). 11 152. IV 1.) In pectoris[*](pectoribus VR1.) vitiis vel gravissimum est tussis. huic medetur panacis[*](panaces VR1.) radix in vino dulci[*](dulce VR1.), sucus hyoscyami etiam sanguinem[*](sanguine VR.) excreantibus, nidor quoque accensi tussientibus[*](accens; tussitientibus V.), item scordotis mixto nasturcio[*](nasturcio E. -rtio rv.) et[*](et (pro cum) R1dTf.) resina cum melle tunsa arida—facit et per se faciles excreationes—, item centaurium maius vel sanguinem reicientibus, cui vitio et plantaginis[*](dist.ego.)[*](tribus ll.v.) sucus medetur et Vettonica obolis III in aqua; [*](Diosc. IV 105. III 82 (eupor. II 37). I 2 (eupor. II 35). III 76. 5. IV 102 (eupor. II 32).) contra[*](dist.ego.) purulentas[*](purulentis E.) contraque cruentas exscreationes persollatae [*](persolilatae VE.)[*](undecim ll v.) radix drachmae[*](drachmae v. -ma VRdD cum U 549 non apte coll. XI 184. diadima E.cfr. XXII 29.) pondere[*](pondere H. -ris ll.v(JD). cfr. § 44. 34. 36. 40. 52. 53. 57. 77 al., de falsa siglae p. interpretatione § 102. 114.) cum pineis nucleis XI, peucedani[*](dist.S.) sucus. pectoris doloribus acorum[*](aquorum V.) subvenit[*](subuenit ego. -nit et ll.v.), idem[*](idera ego. ideo ll.v.) antidotis miscetur; tussi. daucum, item Scythica herba, eadem[*](eadem coni. S. ea demum d(?)Erv. ex V1R. ea demum ex V2.) omnibus[*](dist.ego.) pectoris[*](pectoribus V.) vitiis; tussi et purulenta excreantibus obolis[*](obolis tribus om.R1d.) III in passi[*](pasti E. possi d. passo v.a.S.) totidem verbascum, cuius est flos[*](flos est E. flos v.a.H.) aureus. [*](Diosc. IV 121 (eupor. II 31). Marc. 16, 49. Diosc. III 27.)

huic tanta vis, ut iumentis etiam non tussientibus[*](notusientibus V.) modo, sed ilia quoque traheatibus auxilietur potu, quod et de Gentiana reperio[*](repperio E.). radix eacaliae[*](caccaliae RED. cfr. XXV 135. XXVI 163.) conmanducata et in vino madefacta non tussi tantum, sed et faucibus prodest. hysopi [*](quinque . . duobus . . tribus ll.v.) v rami cum II rutae et ficis[*](fecis E. fici d.) III decocti thoracem purgant[*](purgat E.), tussim sedant.

[*](Diosc. III 116. eupor. II 33. Geop. II 5, 4. (cfr. Marc. 16, 101).) Bechion tussilago[*](tusilago E. tusselago d. -lego V.) dicitur. duo eius genera.

silvestris ubi nascitur[*](siluestri subnascitur E.), subesse aquas[*](quas E.) credunt, et hoc habent signum[*](quinque ll.v.) aquileges. folia sunt maiuscula quam hederae v aut[*](autem Vd.) VII[*](VII om.d. septem rv.), subalbida a terra[*](ad terra V.), superne pallida[*](supernae calida E.), sine caule, sine flore, sine semine, radice[*](sine radice VR1dT.) tenui. quidam eandem[*](eundem E.) esse arcion [*](arcion VTfS. (cfr. XXV 113). artion Rd. archion E (ll. in indice). bechion v. (rhichion vel arcophyton Diosc.)) et alio nomine chamaeleucen[*](chamaeleucin R. -chen Er.) putant. huius aridae cum radice[*](cum radices VRE.an item radicis? cfr. Diosc.) fumus per harundinem haustus et devoratus veterem[*](deuocatus ueterum E.) sanare dicitur tussim, sed in singulos[*](singulis E.) haustus passum gustandum est.[*](Diosc. (III 35). eupor. II 31. (cfr. Plin. XXII 146).— Diosc. eupor. II 31. Marc. 16, 50. Celsus IV 10.—Marc. 24, 11.—Pl. iun. 58, 22. Marc. 24, 8 (16, 52. 87).) altera a[*](a Erv. om. r.) quibusdam salvia appellatur, similis verbasco. conteritur et colata calfit[*](calfacit VRdfVen. C.) atque ita ad tussim laterisque dolores[*](doloris VR.) bibitur, contra scorpiones eadem[*](eandem R.) et dracones marinos efficax. contra serpentes quo-que ex oleo perungui ea prodest.—Hysopi fasciculus[*](fasciculus dTv. -lis r.) cum[*](et cum VdTf.) quadrante mellis decoquitur ad tussim[*](ad tussim—15 calida om.R.add. r.), lateris[*](lateris et (ad seqq. relata) v.a. S.), pectoris dolores[*](doloris Er. -ribus H.), verbascum cum[*](cum om.dTE.) ruta ex aqua, Vettonicae[*](uettonica E. ueto- VR1.) farina bibitur ex aqua calida.

[*](Diosc. III 115. Marc. 20, 22. Diosc. III 3. eupor. II 5. Marc. 24, 6. Diosc. II 152. Marc. 16, 37 (20, 50). Diosc. eupor. II 13. Diosc. III 1. 138. (Marc. 20, 124). IV 70. 90. eupor. II 1.)

Stomachum conroborat[*](roborat R1dT.) scordotis suco[*](suco VdED. -cus R(?)v.), centaurium , Gentiana ex aqua pota[*](pota V2S. -tae rv. cfr. CFW Müller p. 9.), plantago aut per se in cibo[*](cibos R.) sumpta[*](sumptę d.) aut cum lente alicaeve sorbitione. Vettonica alias gravis stomacho, vitia tamen sanat pota vel foliis conmanducata, item aristolochia[*](aristolocia r. -ci R.) pota, agaricum manducatum

siccum, ut ex intervallo merum sorbeatur, nymphaea Heraclia inlita, peucedani sucus. psyllion[*](pillio E.) ardoribus inponitur, vel cotyledon trita cum polenta vel aizoum[*](azoum VR1d.).

[*]((Diosc. III 47). Diosc. eupor. II 31. 39. Diosc. III 6. (Marc. 17, 14). II 152. III 4 (6). 1.) Molon scapo[*](scapo v. ca- ll.) est striato, foliis mollibus, parvis radice[*](quattuor ll. v.) IIII digitorum, in qua[*](aqua Rdv.a.B.) extrema alii caput est[*](allii caput est RdB. alica potest E. pota v.). vocatur [*](lacunam ego indicavi. et Rd(?)v.)[*](dist.ego.) a quibusdam syron[*](syron dv. cfr. ind. syro R. siro V. siron E. sinon r.). ex vino stomacho .... dyspnoeae [*](dyspnoeae C. dispnoea Er. -ae v. difnoea r.) medetur centaurium maius ecligmate[*](eligmate VR.), plantago suco vel cibo, Vettonicae[*](uettonica R1d.) tusae[*](tusa d.) pondo libra[*](an libra et?), mellis Attici semuncia ex aqua calida cotidie bibentibus, aristolochia[*](aristolochia—§ 58 uetustis desunt inR.add. r ('post tria folia et dimidium').) vel agaricum obolis ternis ex aqua calida[*](calida cotidie bibentibus VdT (falso iterantes).) aut lacte asini[*](asinine TS.) potum [*](potam E. -ta r v.a.S.).[*](Diosc. eupor. II 39.—Diosc. II 194. III 27. (Marc. 17, 9). II 82. III 1 (eupor. II 29). I 14.) cissanthemos ad orthopnoeas bibitur, item hysopum et asthmaticis[*](asthmaticis v. -aatis (astum- V) dV. hastumanticis E. artu- r.), peucedani sucus[*](peucedanis fucus E.) in iocineris doloribus et pectoris laterisque, si febres[*](febries r.) non sint[*](sunt dv.a.G.). sanguinem quoque expuentibus subvenit agaricum victoriati pondere tritum et[*](quinque ll.v.) in mulsi v cyathis datum[*](et in—datum om.r.). idem et amomon[*](amonon V. amenon d.) facit.[*](Diosc. eupor. II 58.—Diosc. IV 1. (Marc. 22, 33). IV 42 (eupor. II 30). II 209. IV 108. I 2. III 76.) iocineri [*](terebia Vd.)[*](quattuor ll.v.) privatim Teucria bibitur recens drachmis IIII in poscae hemina[*](heminam Vd.)[*](tribus ll.v.), Vettonicae drachma[*](drachma I ego.-mae d. -ma una Erv. dagmae V.) I in aquae[*](aquae VdTS. aqua rv.) calidae[*](calidae VdTrS. -da Ev.) cyathis III ad[*](duobus ll.v.) cordis vitia in frigidae cyathis II. quinquefolii sucus iocineris et pulmonis vitiis[*](uitii V.) sanguinemque reicientibus et

cuicumque[*](reicientibus et cuicumque Vdv. om.Er.) vitio sanguinis intus[*](intus ll.v.an inlitus? cfr. Diosc.) occurrit. iocineri anagallides mire prosunt. capnon herbam qui edere, bilem per urinam reddunt. acoron[*](achoron E. -onon r. aceon d.) iocineri medetur, thoraci[*](thoraci quoque v.a.S.) et praecordiis daucum[*](daucum S cum J. caucum VdT. -cem Er. daucum (caucum Verc. caucon C) quae et (ad seqq. relata) v. del. B(H). caucus legitur apud Diosc. II 168. an radice? cfr. § 77.).

[*](Diosc. IV 46. eupor. II 31. 39.—(Marc. 22, 29).) Ephedra, ab aliis anabasis[*](anabasis v. cfr. ind. amab- Vd. abamb- r.) vocata, nascitur ventoso fere tractu scandens[*](feret nactus candens r.) arborem et ex ramis propendens, folio nullo cirris numerosa, qui[*](qui Vdv. que r.) sint[*](sunt dv.a.S.) iunci[*](iungi V.) geniculati, radice pallida. datur ex vino nigro austere trita ad tussim, suspiria, tormina et sorbitione facta, in quam vinum addi convenit. item Gentiana madefacta pridie contrita[*](contrito V.) denarii pondere[*](tribus ll.v.) in vini cyathis[*](cyathis uini VdS.) III.

[*](Marc. 22, 35.) Gaeum[*](gaeum VED. geum drv.) radiculas tenues habet nigras, bene olentes. medetur non modo[*](nudo r.) pectoris doloribus aut lateris, sed et[*](et om.V.) cruditates discutit iucundo sapore. verbenaca vero omnibus visceribus medetur, lateribus, pulmonibus, iocineribus, thoraci;[*](Colum. VI 5, 3. VII 5, 14.— Diosc. II 152. IV 1. Marc. 26, 37. Diosc. III 1. eupor. II 60.) peculiariter autem pulmonibus et quos ab iis[*](iis v. is E. his r C.) phthisis[*](pthyisis V. pi- thys E.)[*](dist. H coll. XXV 86.) temptet radix herbae consiliginis, quam nuper inventam diximus. suum quidem et pecoris omnis[*](coris sumnis V. pecorum omanium v.a.G.) remedium[*](25,86) praesens est pulmonum vitio vel traiecta tantum[*](traiecatata tum V.) in auricula[*](oricula VE.). bibi debet ex aqua haberique in ore adsidue sub lingua. superficies eius herbae an sit in aliquo usu, adhuc incertum est. renibus prodest plantaginis cibus, Vettonicae potus, agaricum potum ut[*](ut om.Vd.) in tussi.

[*](Diosc. IV 133.) Tripolion[*](tripholion Vdf.) in maritimis[*](maritimo d.) nascitur saxis, ubi adludit[*](abludit VfE. allidit v.a.G.) unda, neque in mari[*](mare E.) neque in sicco, folio isatis[*](isatis Verc. e Diosc. satis ll. v.) crassiore, caule palmum alto[*](caule palmum alto S. cfr. nota ad XXV 161, de mendo XX 117. palmo alto ll.v. palmeo caule Verc. (cfr. § 95).), in mucrone diviso, radice alba, odorata, crassa, calidi gustus. datur hepaticis in farre cocta. haec herba eadem videtur quibusdam quae polium[*](pollium V.), de qua suo loco diximus.

[*](21,44 145 sqq.)

[*](Diosc. IV 1. III 27. IV 156.) Gromphaena[*](cronphaena E1r. cyonphena E2in marg. symphona (-nia C) uel gromphaena v.a. H.), alternis viridibus[*](uiribus Vdr.) roseisque per caulem foliis, in posca sanguinem reicientibus medetur[*](medetur om.d.). iocineri autem herba malundrum[*](malandrum Er. melandryum v.a.H.), nascens in segete ac pratis, flore albo, odorata. eius cauliculus conteritur ex vino vetere. item herba calcetum[*](carcetum r. chalcetum d(?)v.a.D. cfr. ind.) e vinaceis[*](uinaceis S. ucneis V. uineis rv.) contrita inponitur. faciles praestat vomitiones radix Vettonicae [*](quattuor ll. v.), hellebori modo IIII drachmis in passo aut mulso[*](mulsos V.), hysopum tritum cum melle, utilius praesumpto nasturcio[*](nasturcio E. -rtio rv.) aut irione, molemonium[*](molemonium Erv. molium V. mollium d. lemonium coni. H. (cfr. ind., ubi hermonium dT.an hemionium?).) denarii pondere[*](pondere om.d.). et[*](est et v.a.S.) sillybi[*](sillybi ego. sillib; dr. -bus r G. sillybus J. -bi is S. silybo Dal. psyllibus v. cfr. Diosc. et XXII 85.) lacteus sucus, qui densatur[*](densatus d(?)v.a.D.) in cummim, sumitur cum melle supra dicto pondere praecipueque bilem trahit.[*](Diosc. III 62, Marc. 20, 139. 89 (106). Diosc. II 152. III 141. 4 (6). IV 14. III 6. 27. eupor. II 35. 36.) rursus sistunt vomitionem cuminum silvestre, Vettonicae[*](uettonica dE.) farina; sumuntur ex aqua. abstergent fastidia cruditatesque digerunt daucum , Vettonicae farina[*](farinae E.) ex aqua mulsa, plantago decocta caulium modo.—Singultus hemionium[*](hemionium B e Diosc. hermionum Er. -monium r.) sedat, item aristolochia

, suspiria clymenus[*](clymenus S (-nos v). clim- ll.).—Pleuriticis[*](pleureticis Vdv.a.G. (sicdetiam v. 2).) et peripneumonicis[*](peripleumonicis VEJ D. cfr. XXII 108. XXIII 123. XXIV 145.) centaurium mains, item hysopum bibitur, pleuriticis peucedani sucus.[*](Diosc. IV 9. Marc. 26, 18. cfr. Plin. XXVII 41.— Celsus IV 13. Marc. 25, 17. 39. cfr. Plin. XXIV 130.—Diosc. III 1 (eupor. I 237). [III 28]. IV 1.) alus[*](alus ego. cfr. XXVII 41 (ubi etiam or- dinc alphabetico munitur). Scribon. 83. Marc. 17, 21. 10, 68. 26, 18. halus ll. v (index) Marc. 31, 29.) autem, quam Galli sic[*](sil S cum Schneidero ad Veget. p. 109. at cfr. Marc. 31, 29 et Plin. XX 36 (= Diosc. III 53. 54).) vocant, Veneti cotoneam[*](cotonia Vd.), medetur lateri[*](ea terri V. at- d.), item renibus convolsisque et ruptis. similis est cunilae[*](cuniculae Er.) bubulae[*](bubulae om.V.), cacuminibus thymo, dulcis[*](dulci Vd.) et sitim sedans[*](sedant TEr. sedat v.a. G.), radicis[*](radicis VdTH. radiradi- E. radii radi- r. rarae radi- v.) alibi albae, alibi nigrae. eosdem effects[*](effectus om.r.) in[*](in om.Erv.a. H.) lateris doloribus habet chamaerops[*](chamerops Vv.a.Dal. -pis Er.) myrteis[*](myrteis dv. -tei r.) circa caules[*](caules dv. -lis r S. -lem B.) geminos[*](geminis r B.) foliis, capitibus Graeculae rosae, ex vino pota.—Ischiadicos[*](ischiadicos v. scia- ll.) dolores et spinae levat agaricum potum[*](potus Er.) ut in tussi, item stoechadis[*](stoechadis B. thoeca- r. theoca- rv. nomen incertum; cfr. XXVII 131 (= Diosc. III 28).) aut Vettonicae[*](34) farina ex aqua mulsa.