Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Diosc. 1 155.)[*](Pl. iun. 38, 27. Seren. 233. Menander: frg. com. Gr. IV p. 204. Pl. iun. 52, 7.) Myrtus sativa candida minus utilis[*](utilis TS. -le E. -lis est v. cfr. Diosc. inutilis Vd.) medicinae quam nigra[*](nigre d.). semen eius medetur sanguinem excreantibus, item contra fungos in vino potum. odorem oris commendat vel pridie commanducatum; ita[*](ita ego. itē ll.v. del. D cum vet. Dal. ideo coni. S.) apud Menandrum Synaristosae hoc edunt[*](aedunt V. edant d.). datur et dysintericis idem[*](item dT.om.Ev. a. S.) denarii pondere in vino. ulcera[*](uel cera V.) difficilia in extremitatibus corporis sanat cum vino subfervefactum.[*](Pl. iun. 92, 21. 48, 3.) inponitur lippitudini cum polenta et cardiacis in mamma sinistra et contra scorpionis ictum in mero et ad[*](meto et ad V. meteta d.) vesicae[*](uuae siccae d.) vitia, capitis dolores[*](dolore Vd.), aegilopas[*](et aegilopas Ev. a. S.), antequam suppurent[*](supurent V.), item tumoribus, exemptisque [*](ex- enntisque Vd.) nucleis in vino vetere tritum eruptionibus[*](eruptionibus Ev. -nis r. -ni S.) pituitae.
sucus seminis[*](feminis S (operarum vitio, ut videtur).) alvum sistit[*](insistit Vd.), urinam ciet. ad eruptiones pusularum pituitaeque cum cerato inlinitur et contra phalangia [*](flangia V.) ; capillum denigrat.[*](cfr. Diosc. V 36. Cato 125. Colum. XII 38. Cels. III 19.) lenius suco oleum est ex eadem myrto, lenius et vinum, quo numquam inebriantur. inveteratum sistit[*](sistunt E.) alvum et stomachum, tormina sanat, fastidium[*](fastigium Vv. a. Par.) abigit. foliorum arentium[*](ar- gentium Vd.) farina sudores cohibet inspersa vel in febri, utilis et coeliacis, procidentiae[*](et prouidentiae (proci- v) Ev. a. S.) vulvarum [*](uulnerum V.), sedis vitiis, ulceribus manantibus, igni sacro fotu, capillis fluentibus, furfuribus, item aliis eruptionibus, ambustis .[*](Cels. V 19, 26. Pl. iun. 52, 8. 95, 20–22.) additur in medicamenta[*](medicamenta VdTfS. -to Ev.), quae[*](quae dTS. quod Ev. ad quod V.) liparas[*](liparas B. lepras VdT. lephras E. alephas v.) vocant, eadem de causa, qua oleum ex iis[*](iis v. his ll. C.), efficacissimum ad ea, quae in umore sunt[*](an sint?), tamquam in ore et vulva. folia ipsa fungis adversantur trita ex vino, cum cera vero articulariis [*](articularis VD. -ribus v. a. H.) morbis et collectionibus. eadem in vino decocta dysintericis et hydropicis potui dantur. siccantur in farinam , quae inspergitur[*](inspergiturque E.) ulceribus aut haemorrhagiae.[*](Diosc. I 155.—Pl. iun. 84, 2. 64, 16–18. cfr. Marc. 32, 20.) purgant et lentigines, pterygia et paronychia[*](paronychia Verc.(S). -nycia dEv. -nscia V. -nychias H cum Dal.) et epinyctidas[*](epinyctida EVen.), condylomata, testes, tetra[*](tera V.) ulcera, item ambusta cum cerato . ad aures purulentas et foliis crematis[*](crementis V.) utuntur et suco et decocto[*](suco decocto VTv. a. G. cfr. Diosc.). comburuntur et in[*](in om.V.) antidota; item cauliculi [*](caliculis V.)in[*](in CFW Mūller p. 22. om. ll.v.) flore[*](fore—et in om.E.) decerpti et[*](et VTfS. om.dv.) in fictili novo operto cremati in furno, dein triti ex vino. et ambustis foliorum cinis medetur . inguen ne[*](inguen ne v. -uem et V1. -uine E. in ungue et d. inguen si V2D.) intumescat ex ulcere[*](ex ulcere Ev. -cerare r.), satis est[*](est om.d.) surculum tantum myrti habere secum nec ferro nec terra contactum[*](myrti—contactum om.E.).[*](Diosc. I 156. (155).) Myrtidanum diximus quomodo fieret. vulvae prodest adpositu[*](appositum v.a.H. an -itu et?), fotu et inlitu[*](inlito V.), myrto[*](myrto ego e Diosc. multo (ortum e murto) dEv. -tu V.) efficacius et cortice[*](14,104) et folio et semine. exprimitur et foliis sucus, mollissimis in pila tusis, adfuso paulatim vino austero, alias aqua[*](an statim? cfr. Diosc.) caelesti, atque etiam expresso utuntur ad oris, sedis[*](sedis VdS. -isque Ev(D).) ulcera, vulvae et ventris, capillorum nigritiam, alarum[*](alarum VS coll. Diosc. mal- Ev. mamill- dT.) perfusiones , purgationes lentiginum et ubi constringendum aliquid[*](an sit?) est.
[*](Diosc. IV 144.) Myrtus silvestris sive oxymyrsine sive chamaemyrsine bacis rubentibus et brevitate a[*](a om.VS.) sativa distat. radix eius in honore est, decocta vino ad renium dolores pota[*](potu VdD.) et difficili urinae praecipueque crassae et graveolenti[*](graue olentum V.), morbo regio et vulvarum purgationi trita cum vino; cauliculi quoque incipientes asparagorum modo in cibo sumpti[*](sumptis Vd.) et in[*](in om.d.) cinere cocti[*](coctis d.).[*](Seren. 596.) semen cum vino potum aut oleo et aceto calculos frangit, item in aceto et rosaceo tritum capitis dolores[*](dolorem d.) sedat et potum morbum[*](post morbum cetera usque ad XXIV 7 uel sucus decocti desunt inE.) regium. Castor oxymyrsinen[*](lac. ego indicavi; excidit ramulis vel cauliculis.) myrti.... foliisque[*](foliisque Vdxa. -liis v.) acutis[*](cutis a.), ex qua fiunt ruri scopae[*](ruri scopae av. ruris (tu- x) copiae rx.), ruscum vocavit, ad eosdem usus.
Et hactenus habent se medicinae urbanarum arborum; transeamus ad silvestres.
[*](cfr. Plin. XX 1. 2. XVII 130. Colum. arb. 17, 3. V 8, 7. —cfr. Plin. XVII 91. XX 92. Geop. V 11, 3. XII 17, 20.) Ne silvae quidem horridiorque naturae[*](narratae d. namr- x.) facies medicinis carent, sacra illa parente rerum omnium nusquam non remedia disponente homini, ut medicine[*](medicina Vdxv. -ne a. -nae D.) fieret etiam solitudo[*](solido dx.) ipsa, et[*](et ego. sed ll. v.) ad[*](ad V1dTxv. at a. et V2.) singula[*](singulas a. stgula V1. est gula V2.) illius[*](illis VTx.) discordiae atque concordiae miraculis occursantibus[*](occurren- tibus dTx.). quercus et olea tam pertinaci odio dissident, ut altera in alterius scrobe depacta emoriantur[*](depacta emoriantur D. -tae (-te x) morian- tur ll.v.), quercus vero et iuxta nucem iuglandem. pernicialia et brassicae cum vite odia; ipsum olus, quo vitis fugatur,[*](cfr. XXIII 116.—Colum. X 118.) adversum cyclamino et origano arescit. quin et annosas iam et quae sternantur arbores difficilius caedi, celerius marcescere[*](marcescere Vfa. maturesc- Tx. inaresc- d(?)v. cfr. nota ad XXV 90.) tradunt, si prius manu quam ferro attingantur. pomorum onera a iumentis[*](a iumentis Vdxv. iumenta aD.) statim sentiri[*](sentiri Vdxv. -re aD.), ac[*](ac om.a.), nisi prius ostendantur iis[*](its v. his ll. C.), quamvis pauca portent, sudare ilico[*](illico Dal.). ferulae asinis gratissimo sunt in pabulo, ceteris vero iumentis praesentaneo veneno, qua de causa id animal Libero patri adsignatur, cui et ferula.[*](cfr. Plin. XXXI 36) surdis etiam rerum sua cuique sunt venena ac minimis quoque. philyra [*](phylira VB.) coci et polline[*](pilline V.) nimium salem cibis[*](cibi d(?) H.) eximunt; praedulcium
fastidium sal temperat; nitrosae aut amarae aquae polenta addita mitigantur[*](mitigaretur V.), ut intra duas horas bibi possint , qua de causa in saccos vinarios additur polenta. similis vis[*](uis dxv. suis r.) Rhodiae cretae et argillae nostrati[*](nostratis B (puncto sublato).). concordia valent[*](ualentium Tv. a. G.), cum pix[*](pia V.) oleo extrahitur, quando utrumque pinguis naturae est. oleum solum calci miscetur, quando utrumque aquas odit. cummis[*](cummis (a?)S. gu- VH. gumis x. -mmi dv.) aceto facilius eluitur, atramentum[*](atramento a.) aqua, innumera praeterea alia[*](alia praeterea Vx. (-reo coni. Gron.).), quae suis locis dicentur adsidue.Hinc[*](hic Vdx.) nata medicina[*](medicinae Vdx.). haec sola naturae placuerat[*](pla- cuit a.) esse remedia, parata vulgo, inventu facilia ac sine inpendio[*](facile sine dispendio a.) e[*](e a. et VdxH. ex v.) quibus vivimus[*](bibimus dx.). postea fraudes hominum et ingeniorum capturae officinas invenere istas[*](sitas V.), in quibus sua cuique homini venalis promittitur[*](uita promittitur dTx. yro- mititur uitia V.) vita. statim compositiones[*](cum positiones V.) et mixturae inexplicabiles decantantur[*](decantatur V.), Arabia atque India remedia[*](remedia ego. in rem- coni. H. in media VdTfx. -dio av. de mendo cfr. XXVI 10. (an uel Media?)) aestimantur, ulcerique parvo medicina a Rubro mari inputatur[*](inportatur D.), cum remedia vera cotidie pauperrimus quisque cenet[*](cenet S. coenet d(?)v. tenet xa. cente V.). nam si ex horto[*](ortu V.) petantur aut herba vel frutex quaeratur[*](quaeratur om.x.), nulla artium vilior fiat[*](fiet dTxv.a. Verc.). ita est profecto, magnitudine[*](magnitude v. a. D. popul; ego. -li ll. v.) populus R.[*](R. aD. om. r. Romani v.) perdidit[*](perditit x. periit D.) ritus, vincendoque[*](uicendo a.) victi sumus. paremus externis, et una artium imperatoribus quoque imperaverunt. verum[*](uerum om.Vx. (imperat. uerum v. a. H).) de his alias plura.
[*](Diosc. I 171.—cfr. Marc. 27, 112.) Loton[*](lothon Vx.) herbam[*](herba V.) itemque Aegyptiam[*](aegyptia V.) eodem nomine , alias et Syrticam arborem, diximus suis locis.[*](13,104 sqq.)
haec lotos, quae faba Graeca appellatur a nostris, alvum[*](aluo V.) bacis sistit. ramenta ligni decocta in vino prosunt dysintericis , menstruis, vertigini, comitialibus, cohibent et capillum . mirum his ramentis nihil esse amarius fructuque dulcius. fit et e scobe[*](e scobe dVerc. ex co- Va. e scro- xv.) eius medicamentum ex aqua myrti 5 decocta subacta et divisa in pastillos, dysintericis utilissimum [*](tribus ll. v.) pondere victoriati cum aquae cyathis III.[*](Diosc. I 143. 142. Pl. iun. 77, 11–13. Marc. 4, 52. 27, 12. Diosc. I 143. (144).) Glans intrita[*](an inlita trita? cfr. Diosc.) duritias, quas cacoēthe[*](cacoethe av(S). -thes C. cachoete V. cacocte x. choete d.) vocant, cum salsa[*](falsa dxaC. fa- v. folia V.) axungia sanat. vehementiores[*](uehementiores ll. J. -resque v. -or est S. -ora sunt G.) iligna[*](iligna S e Diosc. -nae D. ligna VaG. lichenas dxv.) et[*](et om.dxv. a. G.) in omnibus cortex ipse corticique[*](corticisque dx.) tunica subiecta[*](subtecta V.). haec decocta iuvat coeliacos[*](coe- liacos dB. cel- x. cil- a. il- v. elia eos V.). dysintericis et inlinitur vel ipsa glans. eadem resistit serpentium ictibus, rheumatismis, suppurationibus . folia et bacae vel cortex vel sucus decocti prosunt [*](a v. pro- sunt rursus incipitE.) contra toxica. cortex inlinitur decoctus lacte vaccino serpentis plagae; datur et ex vino dysintericis. eadem et ilici vis.
[*](Diosc. IV 48.) Coccum ilicis vulneribus recentibus ex aceto inponitur, epiphoris ex aqua, oculis subfusis sanguine instillatu r[*](instillatur (X?)v. -tum ll.S.). est autem genus ex eo in Africa[*](africa J coll. XVI 32. XXII 3. attica ll. v.) fere et Asia[*](asia EXv. ania r.) nascens, celerrime in vermiculum id[*](uermiculum id ego. -lum EXv. uermis ultimis (subtilis S) rTS.) se mutans[*](remutans V.), quod ideo 20 scolecium[*](scolecion B. -licinon X. -lechilum E. -lethylon v. stultilum rT.) vocant inprobantque. principalia eius genera diximus.
[*](Diosc. I 146. Marc. 14, 10. Pl. iun. 52, 9–11. Marc. 27, 73. 9, 87. 8, 33. 38.) Nec pauciora gallae genera fecimus, solidam perforatam
, item albam nigram, maiorem minorem. vis[*](ui S.) omnium[*](16,26) similis[*](simili VS.) ; optima Commagena. excrescentia in corpore tollunt, prosunt gingivis, uvae, oris exulcerationi. crematae et[*](et dTEXH. ex V. et in v.) vino extinctae[*](lac. ego indicavi; exciderunt fere sanguinem sistunt; ex aqua aut uino tritae. cfr. Diosc.)...... coeliacis, dysintericis inlinuntur , paronychiis ex melle et unguibus scabris, pterygiis, ulceribus manantibus, condylomatis, ulceribus quae[*](ulceribus quae S cum man. Dal. uulneribus quae ll.v(J).cfr. U 510 et XXVI 110. XXVIII 242. XXXV 189. Cels. V 28, 3. VI 18, 4, de mendo XXVI 146.) phagedaenica vocantur. in vino autem decoctae auribus instillantur [*](instillatur V.), oculis inlinuntur[*](illiniuntur X (ut fere semper).), adversus eruptiones, panos cum aceto.[*](Pl. iun. 27, 3. Marc. 12, 58. 32, 34. Diosc. I 146.) nucleus[*](nucleus—10 aceto om.Vd.) commanducatus dentium[*](dolorem dentium X.) dolorem sedat, item intertrigines et ambusta. inmaturae[*](immatura X.) ex iis[*](iis v. his EXC.)ex[*](ex v. om.EX.) aceto potae[*](pota X.) lienem consumunt; eaedem crematae et aceto salso[*](salse V.) extinctae menses sistunt vulvasque procidentes[*](procedentes X.) fotu[*](fotu E(?)B e Diosc. potu Vdv. -ta X.). omnis[*](omnis VEXH. -nes dTv.) capillos[*](capillum dTf.) denigrat[*](denigrat VEXH. -ant dTv(D).).[*](Diosc. III 93.)[*](Seren. 746. Pl. iun. 79, 7.) Viscum e robore praecipuum haberi[*](habere Vd.) diximus[*](diximus d.om. rX. (diximus haberi v).) et quo conficeretur[*](conferetur EX.) modo. quidam contusum in aqua decocunt,[*](16,30 245) donec nihil[*](nihil VdTfB(S). om.EXv(G).) innatet[*](innatat E.), quidam commanducantes[*](commanducants V1. -ant V2S.) acinos expuunt cortices. optimum quod sine cortice[*](cortice est X.) quod- que[*](quodque v. quoque ll.X.) levissimum, extra fulvum, intus[*](intus d2TEv. in his Vd1X.) porraceum. nihil est glutinosius[*](glutino siue se mollit V.). emollit, discutit tumores[*](tumores G. um- VE. humores dTX. -re v.), siccat strumas; cum resina et cera panos mitigat omnis[*](omni V.) generis.[*](cfr. Plin. XVI 250. 251. Marc. 34, 77.) quidam et
galbanum adiciunt pari pondere singulorum eoque modo[*](eo modo quo X.) et ad vulnera utuntur. unguium[*](in gaium V.) scabritias expolit[*](expellit V2Tv. a. B.), si[*](si EXv. om. r.) septenis diebus illinantur[*](illinantur ego. folua- ll.v. cfr. Diosc. et XX 39. 93. 101. 103. XXI 142. XXVI 148. XXVIII 222. 243. XXX 108.) nitroque conluantur. quidam id religione efficacius fieri putant prima luna collectum e robore sine ferro, si terram non attigerit[*](attigerit Xv. cfr. XXIII 138. XI 203. -git EG(D). attingat V2dTfS. -guat V1. an potius sic ut . . non attingat? cfr. XVI 210. XVII 154. XVIII 149 et XXIV 68. 172.171. XXVII 141. XXIX 42. XXX 52.) ; comitialibus mederi, conceptum feminarum adiuvare, si omnino secum habeant; ulcera commanducato inpositoque efficacissime sanari.[*](Seren. 109 Pl. iun. 15, 4. Marc. 6, 17.—Seren. 641–643. 374.) Roboris pilulae ex adipe ursino[*](ursino v. uero ursino ll.fXS (lac. ante ex indicata). uere ursino D cum Strackio. sed cfr. Pl. iun.) alopecias capillo[*](capillo Xv. -os ll.) replent[*](replet Vd.).—Cerri folia et cortex et glans siccat[*](siccant X.) collectiones suppurationesque, fluctiones sistit. torpentes membrorum partes conroborat decoctum eius fotu[*](fucum V2 (pro fotu cui).), cui et insidere[*](insedere Vd2. sed- d1.) expedit siccandis adstringendisque partibus. radix cerri adversatur scorpionibus.
Suberis[*](suberi V2d. sib- V1.) cortex tritus ex aqua calida potus san- is guinem fluentem ex utralibet[*](utralibet EXv. -bus ex (et d) V1df. uteralibus V2.) parte[*](parte EXfv. -tes V1d. -tibus V2.) sistit. eiusdem cinis ex vino calido sanguinem excreantibus magnopere laudatur.