Naturalis Historia

[*](Diosc. I 7 extr.) Et quoniam quidam, ut diximus, nardum rusticum nominavere radicem baccaris, contexemus et Gallici[*](29) nardi remedia, in hunc locum dilata[*](dilata dv. delata RE. deluta r.) in peregrinis arboribus . ergo adversus serpentes duabus drachmis in vino[*](12,45) succurrit, inflationibus[*](inflammationibus RC.) coli[*](colli d.) vel ex aqua vel ex vino, item iocineris[*](dist. ego coll. Diosc.) et renium[*](renum VRv. a. S.) suffusisque felle[*](felleom.RE.) et hydropicis, per se vel cum absinthio. sistit purgationum mulierum[*](muliebrum V1. -brium f.) impetus.

[*](Diosc. I 10.) Eius vero, quod phun[*](phym d. phu C.) eodem loco appellavimus, radix datur potui trita vel decocta ad strangulatus[*](strangulatus d(?) Gronov. strangu- laris (string- G. strag- E) r. -lationes v. a. H. an strangurias?) vel pectoris dolores vel laterum quoque. menses[*](menses quoque v. a. S.) ciet. bibitur[*](an contra uenena bibitur? cfr. Diosc.) cum vino.

[*](Diosc. I 25.) Crocum melle non[*](nos d.) solvitur nulloque dulci, facillime autem vino aut aqua. utilissimum in medicina, adservatur cornea pyxide. discutit inflammationes omnes quidem, sed oculorum maxime ex ovo; item[*](item ego. in ll. S. illitum C. tus v. intus J. (an ex ouo, potu?)) vulvarum quoque strangulatus, stomachi exulcerationes, pectoris et renium , iocinerum, pulmonum vesicarumque, peculiariter inflammationi earum vehementer utile, item tussi et pleuriticis [*](pleureticis Vdv. a. G.). tollit et pruritus, urinas ciet. qui crocum prius biberint[*](biberunt RS.), crapulam non sentient[*](sentiunt RS.), ebrietati resistent. coronae quoque ex eo mulcent ebrietatem. somnum facit, caput leniter movet, venerem stimulat. flos eius igni sacro inlinitur cum creta Cimolia. ipsum plurumis medicaminibus miscetur, collyrio uni[*](uini RE.) etiam nomen dedit.[*](Celsus VI 6, 36. Diosc. I 26.) faex[*](faex VdTH. fex Gf ex r. ex eo v.) quoque expressi[*](expressit d. -sso v. a. H.) unguento crocino, quod crocomagma[*](crocomagmaV2B. -gna V1d. -gno r. -migma v.) appellant , habet suas utilitates contra suffusiones oculorum, urinas [*](an urinae tormina vel angustias? cfr. § 160.). magis excalfacit quam crocum ipsum. optimum quod gustatu salivam dentesque maxime[*](maxime RED. magis rTJ. del. v.) inficit.

[*](cfr. § 41). Diosc. I 1.) Iris rufa melior quam candida. infantibus eam circumligari salutare est, dentientibus[*](dentibus VTf.) praecipue[*](praecipua REv. a.G. (est pro et v).) et tussientibus taeniarumve vitio laborantibus[*](taeniarumue uitio laborantibus om.VdT.) instillari. ceteri effectus eius non multum a melle differunt. ulcera purgat capitis, praecipue suppurationes veteres. alvum solvit duabus drachmis cum melle, tussim, tormina, inflationes pota, lienes ex aceto. contra serpentium et araneorum morsus ex posca valet; contra scorpiones duarum drachmarum pondere in pane vel aqua sumitur; contra canum[*](canis d.cfr. § 150.) morsus ex oleo inponitur et contra perfrictiones. sic et nervorum

[*](Th. H. IX 19, 2. (cfr. § 44). Diosc. III 114.) Polio[*](polio v. pollio ll.) Musaeus et Hesiodus perungui iubent dignationis gloriaeque avidos, polium[*](polium dTfv. pollum r.) tractari[*](lac. ego indicavi; exciderunt fortasse contra uitia (vel tormenta). tractare colere v. a. H.).... coli, polium contra venena haberi[*](contra uenena haberi om.Rv. a. S.), contra serpentes substerni[*](substerni uri dTH. nituri RE. -ni et uri V. -nit turi G. -nitur v.), uri[*](post uri habent potari dT. portari VGS. portari (portam R) medici RED. potari medici Brot. uel portatur (portari H) medici v.), in

[*](Diosc. IV 55.) Holochrysos medetur stranguriae in vino[*](in uino pota v. a. S.), et oculorum epiphoris inlitu[*](inlitu ego. -tū d.tum VG. -tus rD. -ta v.), cum faece vero vini cremata et polenta lichenas emendat[*](emendant VG.). chrysocomes radix calfacit et adstringit. datur potui ad iocinerum vitia, item pulmonum , vulvae dolores in aqua mulsa decocta. ciet[*](ciet VGdv. e r.) menstrua et, si cruda detur, hydropicorum aquam.

[*](Diosc. III 108.) Melissophyllo sive melittaena[*](melittaena dfH. -itena VGv. -itiae R. -itideG. malitiaena E.) si perunguantur alvi, non fugient[*](effugient d. fugiunt E1. fugiant R.) apes; nullo enim magis[*](uagis RE.) flore gaudent. scopis[*](topi R. cop E. copia v. a. S.)

[*](Diosc. III 41.) Melilotos[*](contra melilotos VGRES. sed cfr. § 171. 176.) quoque oculis medetur cum luteo[*](lacte v. a. H.) ovi[*](oui d2TfH. cui Gd1. cum r. del. v.) aut[*](aut TH. autem ll. aut cum v.) lini semine. maxillarum quoque dolores lenit et capitis cum rosaceo, item aurium e passo quaeque in manibus intumescant vel erumpant[*](rumpant df.), stomachi dolores in vino decocta vel cruda tritaque[*](uel trita quae V. uel trita dT.). idem[*](eidem VG.) effectus et ad vulvas, ad[*](ad GJ. om. rv.) testes vero et sedem prociduam quaeque et alia[*](et alia om.REv. a. S.) ibi sint[*](ibis instituit d.)[*](lac. ego indicavi; exciderunt iubent inlini.) vitia.... recentem[*](recente J. recens v.) ex aqua[*](aquam G.) decoctam[*](decoctam VG. -ta rv.) vel ex passo. adiecto rosaceo inlinitur ad carcinomata. defervescit in vino dulci[*](dulci om.VGd.). peculiariter et contra meliceridas efficax.

[*](Diosc. III 113. (cfr. Scribonius 163).) Trifolium scio credi praevalere contra serpentium et scorpionum ictus ex vino aut posca, seminis granis[*](grana Vd.) xx potis vel foliis et tota herba decocta[*](totam herbam decoctam VGRE.), serpentesque numquam in trifolio aspici; praeterea a[*](a om.REv. a. S.) celebratis auctoribus contra omnia venena pro antidoto sufficere xxv[*](xxxv dTf.) grana eius, quod[*](quod om.REv. a. B.) minyanthes ex eo appellavimus, tradi[*](tradi v. tradidi dRE. -idit r.),[*](54)

[*](Diosc. III 38.) Thymum colligi oportet in flore[*](floresque VGd.) et in umbra siccari . duo autem sunt genera eius: candidum, radice lignosa , in collibus nascens, quod et praefertur; alterum nigrius florisque nigri. utraque oculorum claritati multum conferre existimantur et in cibo et in medicamentis; item[*](dist. ego.) diutinae tussi ecligmate[*](ecligmate C. eligmate ll. v.) faciles excreationes facere cum aceto[*](cum aceto - concrescereom.d.) et sale, sanguinem concrescere non pati e melle, longas faucium destillationes extra inlita cum sinapi extenuare [*](extenuari VGd.), item stomachi et ventris vitia. modicis[*](modice his G. modicev.) tamen utendum est, quoniam[*](quoniam VGdVerc. condilonam R. condylonam E. condylomata v.) excalfaciunt; qua vi sistunt[*](quamuis sistunt Vv. a. S.) alvum, quae si exulcerata sit[*](sit v. sint (sunt E1 ) ll.), denarii[*](denario V.) pondus in sextarium[*](sestarium R.) aceti[*](ace R.) et mellis addi oporteat[*](oporteat VG RE. -tet dv.), item si lateris dolor sit, aut inter scapulas aut in thorace. praecordiis medentur ex aceto cum melle, quae potio datur et in alienatione[*](elationem VGT.) mentis ac melancholicis.[*](Diosc. III 38.) datur et comitialibus, quos correptos olfactu[*](olfactu V2D. -ctoV1J. alfacto G. olfactus rv. -ctum S.)

[*](Diosc. III 127.) Hemerocalles[*](hemerocalles Bas. (hemoro- v). Phemerocalles ll.ephemero- coni. J.) pallidum e viridi et molle folium habet, grandi radice[*](grandi radice ego. cfr. Diosc. nec (ne E. ex T) radice VGdTE. radice RG. radicem v.) odorataque[*](odorata que ego. -ata quae ll. J. -ata atque G. -atam atque v. -ata S.), bulbosa[*](bulbosam v. a. G. -osa quae S.). cum melle inposita ventri aquas[*](aqua R. aquam v. a. H.) pellit et sanguinem etiam inutilem[*](inugilem RE.). folia epiphoris oculorum mammarumque post partum[*](partum GdRE.cfr. Diosc. partum doloribus V(?)v.) inlinuntur .

[*](Homerus δ 221. Diosc. I 27. 28.) Helenium[*](hebenium R.) ab Helena, ut diximus, natum favere[*](eleria R.) creditur formae, cutem mulierum in facie reliquoque[*](reliquo quoque Vd.) corpore[*](59) nutrire incorruptam. praeterea putant usu eius quandam vitae[*](uitae S cum Gronovio. cfr. § 66. ita VGdTfJ. tam r. del. G. datam v. (usu eius cotidiano coni. CFW Müller p. 21).) gratiam his veneremque conciliari. adtribuunt

[*](Diosc. II 26. (cfr. Scribonius 188).) Habrotonum duorum traditur generum, campestre ac montanum[*](uolumus Ev. a. S. nolu- mus R.). hoc feminam, illud marem intellegi[*](intellegentibus GdT.) volunt. amaritudo absinthii in utroque. Siculum laudatissimum, dein Galaticum. usus et foliis, sed maior semini ad excalfaciendum [*](adest calfaciendum R. ad calf- v. a. G.), ideo nervis utile, tussi, orthopnoeae, ruptis , convulsis[*](ruptis conuulsis ego. cfr. § 126. XX 75. 146. 178. 2 43. XXII 40. 76. uulfis (uulfis R. uuluis V2) corruptis (ruptis d) ll.conuulsis ruptis v.), lumbis, urinae angustiis. datur bibendum manualibus fasciculis decoctis ad tertias partes; ex his quaternis cyathis bibitur[*](bibitur R (?)v. bibuntur r. an quaterni cyathi bibuntur?). datur et semen tusum in aqua drachmae pondere. prodest et vulvae[*](uulsae RE.). concoquit panos[*](pani RE. (coquitur) panisv.a. Verc.) cum farina hordeacia et oculorum inflammationi inlinitur cotoneo malo cocto. serpentes fugat; contra ictus earum bibitur cum vino inliniturque, efficacissimum contra ea, quorum veneno tremores et frigus accidunt, ut[*](ut dExv. et VG.) scorpionum et phalangiorum; et contra venena alia pota prodest et quoquo modo algentibus. vis ei et[*](uis ei et ego. est et Vx.est G. et R. et ad d(?)v.) extrahendi[*](extrahenda v.) ea[*](eas dx.), quae inhaereant[*](inhaerent d (?) v. a. S.) corporibus. pellit et interaneorum[*](inter araneorum VG.) mala. ramo eius, si subiciatur pulvino, venerem stimulari aiunt,

[*](Diosc. III 41a (I 58).) Leucanthemum suspiriosis[*](suspirioso R.) medetur duabus partibus aceti permixtum. sampsuchum[*](samsucum Rxv. a. C.) sive amaracum in[*](in om.R.) Cypro laudatissimum et odoratissimum scorpionibus adver- 5 satur ex aceto ac sale[*](et sale xv. a. G.) inlitum. menstruis quoque multum confert inpositum. minor eidem[*](minor eidem GdTxS. minore item R. in ore idem V. minor est eidem v.) poto vis. cohibet et[*](cohebetet et R.) oculorum epiphoras cum polenta. sucus decocti tormina discutit . et urinis et hydropicis utile. movet[*](mouet et Rv.) aridum sternumenta [*](sternutamenta dxv. a. S.). fit ex eo et oleum, quod sampsuchinum[*](sampsuchinum C. sam sucinum (-usinum V) ll. v.) vocatur aut amaracinum, ad excalfaciendos molliendosque nervos; et[*](et folia Rv. a. Brot.) vulvas calfacit. folia suggillatis cum melle et luxatis cum cera prosunt.[*](Diosc. II 207. (208).)

Anemonas coronarias tantum diximus, nunc[*](64 sq.) reddemus et medicas. sunt qui phrenion[*](phrenion H. fremion (-meon G) ll. phenion C. phemion v. phaenion vet. Dal. cfr. schol. Theocr. 5, 92.) vocent. duo eius genera: prima silvestris, altera cultis nascens, utraque sabulosis. huius plures species: aut enim phoenicium florem habet, quae et copiosissima est, aut purpureum aut lacteum. harum trium[*](tria VG.) folia apio similia sunt[*](suntom. x v. a. G.) nec temere semipedem[*](semipedem dG. -pede Rx. -pide r.) altitudine excedunt, cacumine asparagi. flos numquam se aperit nisi vento spirante, unde et nomen accepere. silvestri amplitudo maior, latioribus durio- ribusque[*](latioribus durioribusque ego e Diosc. latioribusque ll. v. latioribus G.) foliis, flore phoenicio. hanc errore ducti arge- [*](19,168)monen putant multi, alii[*](alia VG.) rursus papaver, quod rhoean[*](rhoean C. rhyan VGv. ryan dx. rhyn R.)

[*](Diosc. II 125.) Oenanthe herba nascitur in petris, folio pastinacae , radice magna, numerosa. caulis eius et folia cum melle ac vino nigro pota[*](potu dx.) facilitatem pariendi praestant secundasque purgant, tussim e[*](e om.R.) melle tollunt, urinam cient. radix et vesicae vitiis medetur.

[*](Diosc. IV 57. (Th. H. IX 19, 3).) Heliochrysum[*](heliochrysum TB.cfr. § 66, helichr- dfv (S). helychryssum (elychr- R)VR. helycrisum Gx.) alii chrysanthemon[*](chrysanthemon v e Diosc. chrysanthon VdTf. chryssaton R. crysanton Gx.) vocant, ramulos habet candidos, folia subalbida, habrotono similia, ad solis repercussum aureae[*](aulae R.) lucis in orbem veluti corymbis dependentibus, qui numquam marcescunt; qua de causa deos coronant illo, quod diligentissime servavit Ptolemaeus[*](ptolomaeus VGD. tholomeus x.sed cfr. XII 76. XIII 70. 93.)

[*]((cfr. IX 140). Diosc. IV 63.) Hyacinthus in Gallia maxime[*](galliam exime R. Gallia eximie v. a. H.) provenit. hoc ibi fuco[*](fuco H cum Gronovio. loco ll. v. pro cocco B. an loci (cfr. VI 30) velcocci loco vel colore?) hysginum tingunt[*](tingunt VGdTxH. tinguit Rv. tingi tur C.). radix est[*](eius (pro est) G.) bulbacea, mangonicis [*](mangoni (mag- x) suis GdTx.) venaliciis pulchre nota[*](ualde nota x.), quae e vino dulci inlita pubertatem coercet et non patitur erumpere. torminibus et araneorum morsibus resistit. urinam[*](et urinam dx.) impellit[*](an pellit?). contra serpentes et scorpiones morbumque[*](morborumque GfR.) regium semen eius cum habrotono datur.

[*](Diosc. III 104. 105.) Lychnis[*](lychnis B. (lignys v). contra lychnis (lychinis G. lycinis x) ll. cfr. ad § 151.) quoque flammea illa adversus serpentes et scorpiones et crabrones[*](scabrones R.) similiaque bibitur e vino[*](e uino v e Diosc. uini R. lini VGf. om. r.) semine trito. silvestris eadem stomacho inutilis. alvum solvit , ad detrahendam bilem efficacissima duabus[*](a duabus dx.) drachmnis, scorpionibus tam contraria, ut omnino visa[*](uiso G. uisi R1.) ea[*](ea om.RdTx.) torpescant. radicem[*](radicem - uo cant om.Gf.) eius Asiani boliten[*](boliten dv. -ter R. uoliten r.) vocant, qua adalligata[*](alligata V2. v. a. S.) oculo[*](oculo om.dTx.) albugines tolli dicuntur.

[*](Pl. iun. p. 96, 9.) Et vicapervica sive chamaedaphne arida tusa hydropicis datur in aqua coclearii[*](cocleari GRv. -ari//V.cfr. XX 242.-aris x. cochlearis dfH. cfr. XXIII 76. XXVI 104. XXX 62. 68.) mensura, celerrimeque

[*](Diosc. IV 144.) Rusci[*](rusticis R.) radix decocta bibitur alternis diebus in calculorum valitudine et tortuosiore[*](toruosiore Vv. a. C. toruoslute x.) urina vel cruenta. radicem pridie erui oportet, postero[*](posterior R.) mane decoqui, ex eo[*](ea C.) sextario[*](Sexta rium C.) vini cyathis duobus misceri. sunt qui et crudam radicem tritam[*](tritas R.) ex aqua bibant, et in totum ad virilia[*](et uirilia R.) cauliculis eius ex[*](eius ex VdTfxH.uino ex R. eius in uino et v.) aceto tritis nihil utilius putant.

[*](Diosc. III 43.—II 128.) Batis[*](bactis dx v. a. B. beatis R.) quoque alvum mollit. inlinitur podagricis cruda[*](cruda VdTfxH. tura R. tosta v.) et contunsa. acinon et coronarum causa et ciborum Aegyptii serunt, eademque[*](eadlemue dx.) erat quae ocimum, nisi hirsutior ramis ac foliis esset et admodum odorata[*](odorato R.). ciet et[*](et om.Rv. a. S.) menses[*](meses R.) et urinas.

Colocasia Glaucias acria corporis leniri putavit et stomachum iuvari.

[*](Diosc. III 143. (cfr. XXVI 84).) Anthalii[*](an thali VS. antali x.), quod Aegyptii edunt, nullum alium[*](aliud R.) reperi usum. sed est[*](sed est VdfxH. et est R. est et v.) herba anthyllium, quam[*](quam dv. quem r.) alii anthyllum [*](anthyllum dfH. -llium R. an thillum V. antillum xT. anticellion C ex indice. -llum v.) vocant, duorum generum: foliis et ramis lenticulae similis, palmi[*](palmi VB. palme rv.) altitudine, sabulosis, apricis nascens, subsalsa gustanti; altera chamaepityi similis, brevior et hirsutior , purpurei floris, odore gravis, in saxosis nascens. prior vulvis aptissima, ex[*](et ex Rv.a.H.) rosaceo ac lacte[*](uel lactedTx.) inposita, et vulneribus. bibitur in stranguria reniumque harenis[*](arenis Gronov. anseris ll. doloribus v. a. H.) tribus

[*](Diosc. III 145. (Celsus II 33).) Parthenium[*](contra (cocta T) parthenium (carthemium x)VdTxv. a. G. cfr. § 151.) alii leucanthes[*](leuchantes VTx.), alii amaracum[*](amaracum S cum B e Diosc.amnacum ll. H. tamn- v.) vocant[*](uocant om.dx.), Celsus apud nos perdicium[*](pellecium Rv. a. B.) et muralem[*](muralem fa H. cfr. index. -leum ll. -lium v.). nascitur in hortorum saepibus, flore albo, odore[*](odoreom.x.) mali[*](malo margo Dal. sed cfr. Diosc. IV 144.) , sapore amaro[*](amaro om.dx.). ad insidendum[*](insedendum VRv. a. C.) decoctae[*](decoctae ll. G. -cta D. -cta et S. -ctum v.) in duritia vulvarum et inflammationibus [*](lac. ego indicavi; excidit usus est.)...., sicca cum melle et aceto[*](an uel aceto pota? cfr. Diosc.) inposita detrahit bilem[*](detrahit bilem dTxRS. bilem detrahit Vv.) atram; ob hoc[*](an ad hoc (= praeterea)? cfr. Diosc.) contra vertigines utilis et calculosis[*](cau culosis R.). inlinitur et sacro igni, item strumis cum axungia inveterata . Magi[*](magi Rv. agi Vd. agit x.) contra tertianas sinistra manu evelli eam iubent dicique, cuius causa vellatur[*](euellatur x.), nec respicere, dein[*](dein eius dv. dein Vx. cuius R.) eius folium aegri linguae[*](lingua dxR.) subicere, ut mox in cyatho aquae devoretur.