Naturalis Historia

[*](Diosc. IV 122. II 136. Gargil. p. 172, 4–14.) Naporum duas differentias et in medicina Graeci servant. angulosis foliorum caulibus, flore aneti[*](flore aneti S coll. Diosc. et Gargil. floreant et ll.florentis B.), quod bunion vocant, purgationibus ferminarum et vesicae et urinae utile decoctum, potum ex aqua mulsa vel suci drachma; semen dysintericis tostum tritumque in aquae calidae[*](aquae calidae S e Gargil. aqua calida e FEv. aqua calida d.) cyathis quattuor. sed urinam inhibet, si non lini semen una bibatur. alterum genus buniada[*](buniada v. butinada Fd. put- E.) appellant, et raphano et rapo simile, seminis praeclari contra venena. ob id et in antidotis utuntur illo.

[*](Diosc. II 138. Gargil. p. 172, 12. 13.) Raphanum et silvestrem esse diximus. laudatissimus[*](laudatissimus H. -mum ll. v.)[*](19,80) in Arcadia, quamquam[*](in arca- dia quamquam dv. om. r.) et alibi nascitur, utilior urinae dumtaxat ciendae, cetero aestuosus[*](aestuosus S. estu- T. aestiuosus Fdv. a. B. D. esti- E. est et satiui usus B.). in Italia et armoraciam[*](armoraciam v (cfr. XIX 82). marmo- dT. marmorician r.) vocant.

[*](Diosc. II 137. Geop. XII 22, 8. 2. 3. 5. (XIII 9, 1. 8, 7). 6. 7. 9. Gargil. p. 134, 21. 1. Pl. iun. p. 110, 9. 101, 17. Gargil. p. 133, 8. 134, 22. 2. Nicander alex. 330. 430. 527. Gar- gil. p. 134, 3. (23). Pl. iun. p. 54, 19. (Marc. Emp. 28, 27).) Et sativi vero praeter ea, quae circa eos dicta sunt, stomachum purgant, pituitam extenuant,[*](19, 80. 85.86.) urinam[*](extenuant urinam dTv. -antur. Nam r.) concitant[*](4 inEv. a. H. verba ita perturbata sunt, ut post cetero legantr 309, 3 bilem—4 in uino, deinde 1 praeter ea quae—3 concitant, postremo 23 estiuosus—1 et satiui uero.), bilem detrahunt. praeterea cortices in vino[*](uino dQv. huno F. humo E.om.T.) decocti mane poti ad ternos cyathos conminuunt et eiciunt calculos. iidem in posca decocti contra serpentium morsus inlinuntur. ad tussim etiam mane ieiunis raphanos[*](raphanos ego. -nus ll. v.) prodest esse[*](esse ego. et dT.om. rv. (rafani tussientibus prosunt cybo ieiunis Q).) cum melle, semen eorum tostum ipsumque conmanducatum, adligato raphano[*](adligato ra- phano J. ad (om.E) illagarapona FE. alligaraphano d. ad lagonoponon B. de loco videtur desperandum esse.) aquam foliis eius decoctis bibere vel sucum ipsius cyathis binis contra phthiriases, phlegmoni[*](phleg- moni v. flegmini F2. flemini F1d. flagmini E.) ipsos inlinere tusos, livori vero recenti corticem cum melle, veternosis autem quam acerrimos mandere, semenque tostum, dein contritum cum melle suspiriosis. iidem et contra venena prosunt, cerastis[*](cerastis v (add. caeterum). ceratis Q. ceteraseis ll caetero G.) et[*](dist. S.) scorpionibus adversantur[*](aduersantur QS. -satur ll. v.)—vel ipso vel semine[*](an uel suco nel se- mine? cfr. Geop. XIII 8, 7.) infectis manibus inpune tractaveris[*](tractaueris QS. -tanis F. -tabis rG. -tabilibus v.), inpositoque raphano scorpiones moriuntur—, salutares et[*](salutares est Q.an sunt?) contra fungorum aut hyoscyami venena atque[*](adque Q. aeque Ev. a. S.), ut Nicander[*](menander dT.) tradit, et contra sanguinem tauri[*](sanguineni tauri QS. om. ll. v.). contra[*](contra D. et contra S. om. ll. v.) viscum quoque dari Apollodori duo iubent, sed Citieus[*](Ci- tieus Bas. cilleus ll. Scyllaeus v.) semen ex aqua tritum, Tarentinus[*](Tarentinus v. -num d. terrentinum r.) sucum. lienem item[*](an iidem?) extenuant, iocineri prosunt

et lumborum doloribus, hydropicis quoque ex aceto aut sinapi sumpti[*](sumpti Qv. exsumpti ll.) et lethargicis et comitialibus et melancholicis [*](et comitialibus et melancho- licis QS. om. ll. v.). Praxagoras[*](prexagoras E.) et iliosis dandos censet, Plistonicus et coeliacis. intestinorum etiam ulcera sanant ac purulenta praecordiorum, si cum melle edantur. quidam ad haec coquere eos luto[*](luto ego. in luto ll. v.) inlitos[*](inlitos (ill- dEv) ll. v. del. S. cfr. § 99.) malunt; sic et feminas purgari. ex aceto et[*](et ll. v. autem Q. autem et U 423. aut e D. aut S.) melle sumpti intestinorum animalia detrahunt, iidem[*](iidem S. idem QD. item rv.) ad tertias decocto[*](decoctum Q.) eorum poto[*](poto FEv. potu d. puto Q.) cum vino enterocelicis[*](enterocelicis (-coel- Q) QS. -celis ll. v.) prosunt; sanguinem quoque inutilem sic extrahunt .[*](Diosc. II 137. Hippocr. de m. mul. II 67. 78. Geop. XII 22, 4. 12. 4. 8. Gargil. p. 134, 4. 133, 5. 19. 7. Pl. iun. p. 75, 21. Hippocr. de diaeta II 25. 26. Celsus I 3.) Medius ad haec et sanguinem excreantibus[*](excruciantibus FE.) coctos dari iubet, et puerperis ad lactis copiam augendam, Hippocrates capitis mulierum defluvia perfricari[*](perfricari QS. fricari (-asi F) ll.v.) raphanis , et super umbilicum inponi contra tormenta volvae. reducunt et cicatrices[*](cicatrices (cec- Q)QS. -icem ll v.) ad colorem. semen quoque ex aqua inpositum sistit ulcera, quae phagedaenas[*](phagadaenas E. phanad-d. pa- gadenas Q.) vocant. Democritus venerem hoc cibo stimulari putat, ob id fortassis[*](et ideo fortasse Q.) voci nocere aliqui tradiderunt[*](tradunt Q.). folia, quae in oblongis[*](oblon- gins F.) dumtaxat nascuntur, excitare oculorum aciem dicuntur. ubi vero acrior raphani medicina admota sit, hysopum dari protinus[*](dari potius E1.) imperant[*](iubent T.); haec antipathia est. et aurium gravitati [*](ad aurium quoque grauitatem QS.) sucum raphani instillant[*](instillari Q.). nam vomituris summo cibo esse eos utilissimum est.

[*](Th. H. IX 15, 5. (Athenaeus II 52 p. 58 d. e). Diosc. III 153. Gargil. p. 140, 1. Celsus IV 24. (31). PI. iun. p. 68, 18.) Pastinacae simile hibiscum, quod molochen agrian

vocant et aliqui πλειστολοχείαν,[*](πλειστολοχειαμQS. plistolochiam v. a. Dal. plistiolo- tiam FE. pistolaciam d.) ulceribus[*](uberibus E.), cartilagini et[*](cartilagini et ego. -gint F. -gini d2(cum ras.) TEv. -ginibus Q. -ginis et G.) ossibus[*](ossi- bus om.Q.) fractis medetur. folia eius ex aqua pota alvum solvunt; serpentes abigunt[*](an serpentes abigunt ex oleo et aceto inuncta? cfr. Diosc.), apium[*](apium S. appium Q. apum ll. v.), vesparum, crabronum ictibus inlita medentur. radicem eius ante solis ortum erutam involvunt lana coloris, quem nativum vocant, praeterea ovis, quae feminam peperit, strumisque vel suppuratis alligant. quidam ad hunc usum auro[*](aurora dT.) effodiendam censent cavendumque, ne terram adtingat. Celsus et podagris , quae sine tumore sint, radicem eius in vino decoctam inponi iubet[*](inbent FE.).

[*](Gargil. p. 171, 20. Diosc. III 52. Pl. iun. p. 57, 10. Gargil. p. 171, 9. 10–13. Diphilus ap. Athen. IX 12 p. 371 b. Gargil. p. 171, 16. 18. 17. (172, 16–20).)

Alterum genus est staphylinus[*](appilinus Q.), quod pastinacam erraticam[*](erraticam Fdv. erbat- Q.om.EH.) vocant. eius[*](cuius Q.) semen contritum et in[*](in om.Q.) vino potum tumentem alvum et suffocationes mulierum doloresque lenit in tantum, ut vulvas corrigat. inlitum quoque e passo ventri earum prosit[*](prodest v.a. C.); et viris vero prosit[*](prodest v. a. S.) cum panis portione aequa tritum ex vino potum contra ventris dolores. pellit et urinam, et phagedaenas ulcerum sistit recens cum melle inpositum vel arida[*](arida ego. -dae ll.Tv. -dum G. an arida eius? cfr §15 init.) farina[*](farina dEG. -ne F. -nae Tv.) inspersa[*](inspersa ego. -sam dTv. -sum EfG. insupersam F.). radicem eius Dieuches[*](Dieuches Bas. dieuces FEv. diduces d.) contra iocineris aut[*](aut ll.S. ac v.) lienis ac lumborum[*](ac lumbo- rum dSD. aelum (elum E) lumborum r. ilium lumborum v.) et renium vitia ex aqua mulsa dari iubet, Cleophantus[*](theophrastus dT.) et dysintericis veteribus. Philistio in lacte coquit et ad stranguriam dat radicis uncias quattuor, ex aqua hydropicis, similiter et opisthotonicis et pleuriticis

et comitialibus. habentes ear feriri a serpentibus negantur aut, qui ante gustaverint, non laedi; percussis inponitur cum axungia. folia contra cruditates manduntur. Orpheus amatorium inesse staphylino dixit, fortassis[*](fortasse Q.) quoniam venerem stimulari hoc cibo certum est. ideo conceptus[*](contemptus FE.) adiuvari aliqui prodiderunt. ad reliqua et sativa pollet, efficacior tamen silvestris magisque in petrosis nata. semen sativae quoque contra scorpionum ictus[*](ictibus E.) ex vino aut posca salutare est. radice eius circumscalpti[*](cir- scalpiet Q.) dentes dolore liberantur.

[*](Diosc. II 166. Galen. alim. fac. II 55.) Syria, in hortis operosissima—utique[*](utique ego. undique ll. unde quoque SD. unde uenit S. uenitque J. indeque G. inde quoque v.) in[*](in ll.S. est v.) proVerbi o[*](prouerbio ego. -biū ll. v.) Graecis multa Syrorum olera—, simillimam staphylino herbam serit, quam alii[*](an excidit alii lepidion? cfr. Diosc.) gingidion[*](gigidion FE.) vocant, tenuius tantum et amarius eiusdemque effectus. estur[*](est ut d. est v. a. G.) coctum crudumque stomachi magna utilitate; siccat enim ex alto omnes eius umores.

[*](Diosc. II 139. Galen. 1. 1.) Siser erraticum sativo simile[*](simile dv. -lis r.) est et effectu[*](effectu dv. -tus r.): stomachum excitat, fastidium absterget ex aceto laserpiciato sumptum aut ex pipere et mulso vel ex garo. urinam ciet, ut Ophion[*](Ophion SD. cfr. Brunn. p. 36. opion dC. opinion rv.) credit, et venerem. in eadem sententia est et Diocles; praeterea cordi convenire convalescentium aut post multas vomitiones perquam[*](perquam dv. praeterquam r.) utile.[*](extr.: Pl. iun. p. 47, 14.) Heraclides contra argentum vivum dedit et venerem[*](uenerē ego. ueneri ll. v.) subinde offensantem [*](offen- santi G.) aegrisque se recolligentibus. Hicesius ideo stomacho inutile[*](inutile anon. ap.H. utile ll. v. a. J. an nō utile?) videri dixit, quoniam nemo tres siseres edendo continuaret, esse tamen utile convalescentibus ad vinum transeuntibus. sativi privatim sucus cum lacte caprino potus sistit alvum.

[*](Diosc. III 53. 54. cfr. Plin. VIII 112.) Et quoniam plerosque similitudo nominum Graecorum [*](uncos ego posui.) confundit[*](contundit FE.), conteximus et de sili [sed[*](sed om.dT.) hoc est vulgatae [*](uul- garis v. a.H.) notitiae]. optimum Massiliense[*](Massiliense v. cfr. Diosc. asiliense ll.), lato enim grano et fulvo est, secundum Aethiopicum nigrius, Creticum odoratissimum *omnium. radix iucundi odoris[*](iucundi odoris Ev. iucundioris r.) est. semen esse et vultures dicuntur. prodest homini ad tussim veterem, rupta, convulsa in vino albo potum, item opisthotonicis et iocinerum vitiis et torminibus et stranguriae duarum aut trium lingularum[*](lingularum dJ. ligu- larum Ev. linguarum FTSS.) mensura. sunt et folia utilia, ut quae partus adiuvent etiam quadripedum; hoc[*](an ob hoc?) maxime pasci dicuntur cervae pariturae. inlinuntur[*](inlinitur v. a. H.) et igni[*](igni TEv. igne r.) sacro. multumque in summo cibo concoctionibus confert vel folio vel semine. quadripedum quoque alvum sistit sive tritum potui infusum sive mandendo commendatum[*](commendatum ego. comman- ducatum ll. v. (cfr. § 260).) sale[*](saleque S. e sale v.). boum morbis sic[*](sic dT. sit r. sil J. del. G. medetur uel si Sv(D).) tritum infunditur.

[*](Pl. iun. p. 26, 14. 54, 20. 57, 8.) Inula quoque a ieiunis commanducata dentes confirmat.[*](dist. J.) si, ut[*](ut del. D.) eruta est[*](est v. est et ll. est ut D.), terram non adtingat[*](attingit d.), condita tussim emendat; radicis vero decoctae sucus[*](suco F.) taenias[*](taenias S. tenias Fd. tineas Ev.) pellit, siccatae autem[*](autem Ev. aut r.) in umbra farina tussi et convulsis et inflationibus et arteriis medetur. venenatorum morsus abigit. folia ex vino lumborum dolori inlinuntur.

[*](Diosc. II 180. Geop. XII 31, 9. Gargil. p. 161, 12. 14. 15. 162, 6. Geop. 1. 1. 5. Gargil. p. 161, 21. 22. 162, 1. 11. 161, 3. 11. 7. 9. 12. Geop. 1. 1. § 9. Celsus III 20. (Varro?—cfr. Col. XII 10, 1. 3).)Cepae silvestres non sunt. sativae olfactu ipso et delacrimatione caligini medentur, magis vero suci inunctione. somnum[*](somnum v. cfr. Gargil. somnium ll. D.) etiam facere traduntur et ulcera oris

sanare commanducatae cum pane, et canis morsus virides ex aceto inlitae aut siccae cum melle[*](lacunam ego indicavi curm Val. Rose; excidit tusae aut decoctae ex melle. cfr. Gargil. probabilius est et serpentium morsus et omnia uulnera cum melle ex v. 6. 7 hue inseri cum Gargilio.)..... et vino, ita ut post diem tertium solvantur. sic et attrita[*](attrita H cum vet. Dal. trita ll. D. tritae v.) sanant. coctam [*](coctam EG. cocta r. tostam v.) in cinere et[*](cinere et EG. -rem r v. a. C.) epiphoris multi inposuere[*](inposuere v. posuere ll.) cum farina hordeacia et genitalium ulceribus. suco et cicatrices oculorum et albugines et argema inunxere et serpentium morsus et omnia vulnera[*](uulnera ll. H. cfr. Geop. XII 31, 5. ulcera Qv(S).) cum melle; item auricularum[*]( lacunam ego indicavi coll. Gargil.; excidit dolori sucum. de structure cfr. § 28. 201.).... cum lacte mulierum et in iisdem sonitum aut[*](aut ll. S. ac v.) gravitatem emendantes cum adipe anserino aut cum melle stillavere[*](instillauere coni. Dal.). et ex aqua bibendum dederunt[*](dedere dG.) repente obmutescentibus. in dolore quoque ad dentes conluendos[*](coluendos D (semper).) instillavere et plagis bestiarum[*](bestiarum Ev. uesti- carant F. uesicarum d.) omnium, privatim scorpionum. alopecias fricuere et psoras tusis cepis[*](cepas d.). coctas dysintericis vescendas dedere et contra lumborum dolores, purgamenta quoque earum cremata[*](cremata Ev. cre- menta F. cremantes dT.) in cinerem[*](cinerem TEv. -ere r.) inlinentes ex aceto serpentium morsibus, ipsasque[*](ipsasque G. in ipsas quae F. in ipsaque dT. in ipsas (ipsa S) quoque ESv. an item (vel ut) ipsas quoque?) multipedae ex aceto. reliqua[*](an de ui reliqua? cfr. Gargil.) inter medicos mira diversitas. proximi inutiles[*](inutiles dvet. Dal. D. utiles F(?)EH. inutilia v.) esse praecordiis et concoctioni inflationemque et sitim facere dixerunt . Asclepiadis schola ad colorem quoque validum profici hoc cibo et, si ieiuni[*](si ieiuni dG. siciunt r. si sucum ieiuni v.) cotidie edant, firmitatem valetudinis custodiri, stomacho utiles[*](utiles H. utile dE. ut ille F. utilem SD. -lia v.) esse, spiritus agitatione [*](agitatione dG. -oni v. ac cogitatione E. a cogitationem F.) ventrem mollire, haemorrhoidas aperire[*](aperire ego coll. Diosc. appellere ll. pellere v.) subditas pro balanis; sucum cum suco feniculi contra incipientes hydropis es[*](hydropises v. hyppocrisis (hypo- d) ll.) mire proficere, item contra anginas cum[*](cum G. om. ll. v.) rutae[*](rutae F (sc. suco). -te d1E. -ta d2v.) et melle[*](uncos ego posui.); excitari eodem[*](eodem ego. ead- ll.S. eisd- v.) lethargicos.—(Varro quae sale et[*](an sit?) aceto pista[*](pista G. pisa ll. v. sparsa J. perfusa D.malim condita.) est arefactaque[*](arte fallian- tur F.), vermiculis non infestari auctor est).—

[*](Diosc. If 178. Pl. iun. p. 23, 6. Gargil. p. 154, 8. 12. 17. Pl. iun. p. 100, 21. Geop. XII 29, 9. 6. 9. 10. 8. 7. Pl. iun. p. 10, 1. 57, 12. Gargil. p. 154, 19. 20. 13. 155, 2. 3. 5–8. 156, 1. 155, 9. Aristot. probl. 39.)

Porrum sectivum profluvia sanguinis sistit[*](sisti Fv. a. G.) naribus[*](naribus QG. in naribus (aur- F1) ll. v.) contrito eo obturatis vel gallae mixto aut mentae, item[*](dist. Val. Bose Hermae VIII 26.) ex abortu profluvia poto suco. cum lacte mulieris[*](mulieris QS. -rum ll. v.) tussi etiam veteri et pectoris ac pulmonis vitiis[*](uitiis Qv. uitia d. uitiam r.) medetur. inlitis foliis sanantur vari[*](uari S. Varia Q. fani ll. del. v.) et ambusta et epinyctides— ita vocatur ulcus, quaeet syce[*](quae et syce G. quia sic ē (em E. est d) ll. Om.Q.), in angulo oculi perpetuo umore manans; quidam eodem nomine appellant pusulas liventes ac noctibus inquietantes—et alia ulcera cum melle tritis[*](tritis ego. trito ll. v.), vel bestiarum morsus ex aceto, item serpentium aliorumque venenatorum, aurium[*](aliorumque uenena- torum aurium QS. aliorum ll. v. aurium Verc.) vero[*](uero om.E.) vitia cum felle caprino vel pari mensura mulsi, stridores cum lacte mulieris, capitis dolores, si in nares[*](nare d.) fundatur dormituris[*](dormituris nel Val. Bose l. l. -turisue ll. v.) vel in aures[*](aures QD. aure Fd. aurem Ev.) duobus suci coclearibus, uno mellis. sucus et ad serpentium scorpionumque ictus[*](ictus v. ictu Q. potus f. potum ll. ictum S.) bibitur cum mero et ad lumborum[*](dolorem QS.) dolores cum vini hemina potus. sanguinem vero excreantibus et[*](et QF2v. e r.) phthisicis[*](phthisicis dEGargil. v. physicis F. phiciis Q.) et[*](et QS.om. ll. v.) destillationibus[*](distillationibus dv. a. S.) longis

vel sucus vel ex ipso cibus prodest, item morbo regio vel hydropicis et ad renum dolores, cum tisanae suco acetabuli mensura. idem modus cum melle vulvas purgat. estur[*](editur dTv.a.G.) vero et contra fungorum venena, inponitur et vulneribus , venerem[*](uenerem autem Q.) stimulat, sitim sedat, ebrietates[*](ebrietates ll. Gargil. v. -atem QS.) discutit, sed oculorum aciem hebetare traditur, inflationes[*](inflationem C.) quoque facere, quae tamen stomacho non noceant[*](noceant dTSS. noceat rv.) ventremque molliant. voci[*](uocis FdQ.) splendorem adfert[*](afferant dT.).

[*](Diosc. II 178. Pl. iun. p. 38, 14. Gargil. p. 153, 13.15. 154, 1–4. PI. iun. p. 76, 1. 24, 7. Gargil. p. 154, 4–6.) Capitato[*](capitato porro QS. cap- uero S.) maiores ad[*](maiores ad ll. maior est ad v. a. D. maiora de Q. maior ad U 424.) eadem effectus[*](effectus dv.a. D. -ctu r. uis est QU.). sanguinem[*](nam sanguinem Q.) reicientibus sucus eius cum galla[*](galla Val. Rose e Gargil. gallae ll. G. caule v.) aut turis farina vel acacia datur. Hippocrates et sine alia mixtura dari iubet vulvasque contractas aperire se[*](se del.d2 v.a. S. (aperiri v.a. G).) putat, fecunditatem etiam feminarum hoc cibo augeri[*](augeri dQv. -gere r.). contritum ex melle ulcera purgat[*](purgat dG. -ga F. -gare Ev. curat Q.). tussim et destillationes[*](destillationis FD. -onibus E.) thoracis, pulmonis et arteriae[*](arteriae Qv. -ria ll. -ria- rum T.) vitia sanat, datum in sorbitione tisanae[*](tisanae om.dT.) vel crudum praeter capita sine pane, ita ut alternis diebus sumatur, vel si pura excreentur[*](excriantur E.). sic et voci et veneri[*](et ueneri QS. uel ueneri (-ris F) ll. v.) somnoque multum confert. capita bis aqua mutata cocta alvum[*](alui S.)[*](lacunam ego indicavi; inserenda sunt e Gar- gilio eadem aqua pota cum uino.) emolliunt[*](emolliunt Q. molliunt Gargil. om. iZ. v.).... sistit[*](sistit T. si sit FE. sistunt dSv.) fluctiones[*](fluctiones ego. e fluct- FE. effluct- dT. efflux- S. et fluct- G. et inflationes v.) veteres; cortex decoctus inlitusque inficit canos.

[*](Diosc. II 181. - § 50: Gargil. p. 150, 7. 19. 9–12. Geop. XII 30, 4. 1. Celsus V 27, 6. Pl. iun. p. 86, 5.) Alio magna vis, magnae utilitates[*](utilitatis FD.) contra aquarum

et locorum mutationes. serpentes abigit et scorpiones odore[*](dist.ego.) atque, ut[*](ut om.E.) aliqui tradidere, bestias omnes[*](bestias omnis ll. contra omnis Q. bestias, contra omnis J. contra bestiarum omnis S. et bestiarum om- nium v.). ictibus[*](ictibus v.cfr.Gargil. ictus ll.S.J.) medetur[*](medicatur Q.) potu[*](potum QS. in potione Gargil.) vel cibo vel inlitu[*](illitu dv. inlitus Q. -tum S. inliri FE. uulneri inlitum Gargil.), privatim contra haemorrhoidas cum[*](cum ll.S. prodest cum v.) vino redditum vomitu[*](uomitu EB. -itum rv. -it Q.). ac, ne contra araneos[*](araneos mures ego. araneos et (aut F) mures (muros F1) ll. araneorum murium B.) mures venenati[*](uenenati ego. ueneratim FE. uenenatum dv.) morsus[*](morsus ego. morsum (=== morsuus) ll.v.) valere miremur, aconitum, quod alio nomine pardalianches[*](pardalianches v. -chis ll. paralianche Q.) vocatur, debellat, item hyoscyamum , canum morsus, in quae vulnera cum melle inponitur .[*](Gargil. p. 150, 14–18. Pl. iun. p. 13, 17. 110, 10. Gargil. p. 151, 1. 150,17. 151, 2. 3. 6. 3. 5. 4. Pl. iun. p. 95, 9. 97, 2. 91, 23. 31, 7. 30, 4.) ad serpentium quidem ictus tostum[*](tostum Val.Rose. potum ll.v. cfr. §54.) cum restibus suis[*](suir F1. sui E.) efficacissime ex oleo inlinitur, adtritisque corporum partibus, vel si in vesicas intumuerint. quin et suffito[*](suffito QGargil. suffitu FEv. suffictu d.) eo[*](eo om.Q.) evocari[*](uocari E.) secundas partus existimat[*](existimauit Ev.a.S.) Hippocrates, cinere eius cum oleo capitis ulcera manantia sanitati restituens. suspiriosis coctum, aliqui crudum id dedere; Diocles hydropicis cum centaurio aut in fico duplici ad evacuandam alvum, quod efficacius praestat viride cum coriandro in mero potum; suspiriosis aliqui[*](aliqui Ev. aliique r.) et tritum in lacte dederunt . Praxagoras et contra morbum regium vino miscuit et contra ileum[*](ileum v. aleum Fd. alueum E.) in oleo et pulte, sic inlinens strumis quoque. antiqui et insanientibus dabant crudum, Diodes phreneticis elixum. contra anginas[*](anguinas autem Q.) tritum in posca[*](in posca dQS. inponat r. imponi et v.) gargarizari[*](gargarizari QD.cfr.Plin.iun. -zare dTv. carcarissare r.) prodest.[*](Pl. iun. p. 26, 15. Geop. XII 30, 3. Gargil. p. 151, 9. 10. Pl. iun. p. 12, 14. Gargil. p. 151, 11–13. Pl. iun. p. 55, 3. Geop. 1. 1. § 1. Gargil. p. 151, 13. 14. 8. 9. 14. Pl. iun. p. 11, 5. (Celsus IV 4). 37, 1.) dentium dolorem[*](dolori d.) tribus capitibus in aceto tritis inminuit, vel si decocti aqua conluantur addaturque ipsum[*](ipsam E.) in cava dentium. auribus etiam instillatur [*](instillatus Fd.) sucus cum adipe anserino. phthiriases et porrigines[*](porrigenes T. por- rigens d. prurigines v.a.H.) potum, item infusum[*](infusum dTS. in usum r. tusum v.an inlitum? (infricatur Plin.iun.)) cum aceto et nitro conpescit[*](conspicit FE.), destillationes cum lacte coctum vel tritum permixtumve caseo molli, quo genere et raucitatem extenuat vel[*](uel om.QS.) in pisi aut[*](pisi aut QS.cfr.Gargil. pthisi aut (aui F) Fd. thysia in E. phthisin in v.) fabae sorbitione. in totum autem coctum utilius est crudo elixumque tosto[*](toto Q.); sic et voci plus[*](plus dTQB.om.Ev.a.B.G.) confert. taenias[*](taenias S. tineas ll.v.) et reliqua animalia interaneorum pellit in aceto mulso coctum; tenesmo in pulte medetur; temporum doloribus inlinitur[*](inlinitur QS. inline- tum FE. illitum dv.) elixum et pusulis coctum, dein[*](dein TJ. dehinc Q. deinde FEv. om.d.) cum melle tritum; tussi cum adipe vetusto decoctum vel cum lacte aut[*](aut Ev. ut r.), si sanguis etiam excreetur[*](exscreetur dv. excretur F2. excretum r.) vel[*](uel purulenta G. uel purulenta sint et pituitae v.) pura, sub pruna[*](an super prunam (cfr. XIX 115) vel subdita pruna (cfr. XXXV 175)? possit etiam conici uel pura subsint, pruna (cfr. XXXV 38).)tostum[*](tostum ego. potum ll. coctum G. coctum potum et v.(cfr.§51).) et cum mellis pari modo sumptum; convulsis, ruptis cum sale et oleo. item[*](item ego. nam ll.v.) cum adipe tumores suspectos sanat.[*](Pl. iun. p. 76, 2. 87, 19. 98, 2. 101, 18.) extrahit fistulis vitia cum sulpure et resina, etiam harundines cum pice; lepras, lichenas[*](lienas Q.), lentigines exulcerat sanatque cum origano, vel cinis eius ex oleo et garo inlitus; sic et sacros ignes; suggillata[*]((sugillat) autem aut QS.) aut[*](aut colorem Q.) liventia ad colorem reducit conbustum[*](conbustum EQv. combustus F. -stos d.) ex melle.[*](Pl. iun. p. 93, 15. (Geop. XII 30, 2). 89, 3. 36, 18. Gargil. p. 151, 7. (cfr. Plin. XXII 140).) credunt et comitialem morbum sanari, si quis eo in cibis[*](cibis FTS. ciuis Q. cibo rv.) utatur ac potione; quartanas quoque excutere potum caput unum cum[*](cum om.Q.) laserpici obolo in vino austero, —(tussim et alio modo ac pectorum[*](ac pectorum EG.cfr.Gargil. accepto- runt F1. -torum F2d2. om.d1. acceptum v.) suppurationes[*](parenthesin statuit D, uncos ego posui; verba sua sede amota pertinent ad finem §54 post sale et oleo, ut coniuncta legantur atque in totum rubicundiora corpora, item cum adipe tumores suspectos sanat.)??? quantaslibet sanat fractae incoctum fabae atque ita in cibo[*](cibo dv. cibos r.) sumptum, donec sanitatem restituat. facit et somnos, atque [*](cfr. Gargil. p. 156, 1. 2. (151, 19. 22).)in totum rubicundiora corpora)—venerem quoque stimulare [*](stimulare FEQD. -ulat dv.) cum coriandro viridi[*](uiride Q.) tritum potumque e mero. vitia eius sunt quod oculos hebetat, inflationes facit, stomachum laedit copiosius sumptum, sitim gignit. cetero contra pituitam et gallinaceis[*](et gallina (-nae v. -nis G) et gallinaceis Ev.a.D.) prodest[*](prodest om.d.) mixtum farre in cibo. iumenta[*](iumentis dv.a.G.) urinam reddere atque non torqueri tradunt, si trito natura tangatur.

[*](cfr. Celsus II 12, 1. III 21.)

Lactucae sponte nascentis primum genus[*](est genus Fv.a.S.) est eius[*](eius om.QD.), quam caprinam vocant, qua pisces in mare deiecta protinus necantur, qui sunt in proximo. huius lac[*](lac dEv. lactis sucus F. lact—is sucus—D. (an i.e. sucus?)) spissatum [*](exspissatum v.a.G. fortasse spissa- tur, mox,., ut simul scribi possit lacteus sucus.) mox in aceto pondere obolorum duum adiecto aquae uno cyatho hydropicis datur. caule[*](caule uero et T.) et foliis contusis, asperso[*](asparso QS.) sale, nervi incisi sanantur. eadem trita ex aceto conluta[*](colluta dEv. conlota T. conlutas F. collatas Q.an conlutum? cfr. XXIV 41. sed maxime mihi probatur conlutos... dentes dolere. cfr. § 53. 137.) matutinis bis mense[*](mane Q.) dentium[*](dentis Q. dentes F.) dolorem prohibent[*](prohibent dEHack. -bet FQv.). [*](Diosc. II 215. 216. Geop. XII 13, 5.) alterumn est genus quod Graeci caesapon[*](cesapum Q. sepason dT. esopon v.a.H.) vocant.

huius folia trita et cum polenta inlita ulceribus medentur. haec in arvis nascuntur[*](nascitur Fdv.a.S.); tertium genus in silvis nascens[*](nascens om.F (an recte?). in siluis nascens om.T.)ἰσάτιν[*](ιςσατινQ. ysatim d. statim r. isatin v.) vocant. huius folia trita cum polenta vulneribus prosunt. quarto infectores lanarum utuntur[*](utuntur quod glastum uocant v.a.H cum B.). simile id[*](si- mile id erat ego. id... simile est Q. similiter erat F. -lis erat d. -liter E. -le erat v.) erat lapatho silvestri foliis, nisi plura[*](plura dTfv. plures r.) haberet et nigriora. sanguinem sistit, phagedaenas et putrescentia ulcera aut quae[*](aut quae d. atque F. quae Ev. et quae D cum vet. Dal.) serpunt sanat, item tumores ante suppurationem, ignem[*](contra ignem v.a.D.)[*](dist.ego.) sacrum radice vel foliis. prodest vel ad lienes potu.[*](potu vet.Dal. pota ll.v.) haec propria singulis.

[*](Diosc. II 215. (III 65. 66).—Th. H. IX 8, 2. cfr. Geop. XII 13, 11. Diosc. II 165.) Communia autem sponte nascentibus candor[*](candor v. -dore ll.), caulis interdum cubitali longitudine, in thyrso[*](in thyrso ego. thyrso v. et ipso (ipse d) ll.G. et ipsi Brot.an thyrsi et folii?) et foliis scabritia. ex iis rotunda folia et brevia habentem sunt qui hieracion[*](hieracion S (-ios Q). heracliam Fd. eracleam E. hieraciam v.) vocent, quoniam accipitres scalpendo eam sucoque[*](eamque suco Q.) oculos tinguendo obscuritatem, cum sensere, discutiant [*](discutiunt QS.). sucus omnibus candidus, viribus quoque papaveri[*](pa- pauer F.) similis; carpitur per messes inciso caule, conditur fictili novo, ad multa praeclarus. sanat omnia oculorum vitia cum lacte mulierum, argema, nubiculas[*](arcet manubiculas dT. arcet nubeculas v.a.H.), cicatrices adustionesque omnes, praecipue caligines. inponitur etiam oculis in lana contra epiphoras. idem sucus alvum purgat in posca potus ad duos obolos. serpentium ictibus medetur in vino potus. et folia thyrsique[*](thyrsique C. tursique T. thorsique (to- d) dE. thorsi- quae F. thyrsusque v.) triti[*](tritici E.) ex aceto bibuntur[*](dist. ego. an uel uulneri? cfr. Diosc. II 165 et III 65.), vulneri inlinuntur, maxime contra scorpionum

ictus, contra vero[*](uero (uerum v) contra Ev.a.D.) phalangia[*](phalangia dVerc. -iam E. longiam Fv.) commixto[*](commisto E. cum mixto d.) vino et aceto. aliis quoque venenis resistunt, exceptis quae strangulando necant aut his quae vesicae nocent, item psimithio excepto. inponuntur et ventri ex[*](ex dv. et r.) melle atque aceto ad detrahenda vitia alvi[*](alii d.). urinae difficultates sucus emendat. Crateuas eum et hydropicis obolis duobus in aceto et[*](aceto et Verc. aceto ll.v.an aceto adiecto? cfr. § 58.) cyatho[*](cyatho v. -thi dE. Quiatho in F1. Quiato F2.) vini[*](uni d.) dari iubet.[*](Geop. XII 13, 4. 11. Gargil. p. 144, 13.) quidam et e sativis colligunt[*](colligunt dv. -untur r.) sucum minus efficacem [*](dist. ego.). peculiares earum effectus[*](effectus dTD.om.r. uires v.)—praeter iam[*](praeter iam dictos D. praterimi (pater mi E) dictus ll.T. partim iam dictae sunt v.) dictos[*](19,126 sqq.) somnum faciendi veneremque inhibendi, aestum refrigerandi , stomachum purgandi, sanguinem augendi—non pauci[*](paucae E(?) v.a.D.) restant, quoniam et inflationes discutiunt ructusque lenes faciunt, concoctiones[*](concoctiones—13 faciunt om.EH.)[*](con- coctiones dTv. -nem F(Q)S.) adiuvant, cruditates[*](cruditates T. -atem Fdv.) ipsae numquam faciunt. nec ulla res in cibis magis[*](magis dTS.om.rG. maiorem v.) aviditatem incitat inhibetque eadem. in causa alterutraque modus est: sic et alvum copiosiores solvunt, modicae sistunt. lentitiam pituitae digerunt atque, ut aliqui tradiderunt, sensus purgant [*](dist.ego.), stomachis dissolutis utilissimae[*](utilissimae U 426. -me ll.v.). adiuvantur in eos[*](eos dT. eo rC.) usus[*](usus FdT. usu EG. esu C.) et oxypori[*](oxypor Fv.a.B.) obolis, asperitatem[*](asperitate Fd.) addito[*](addita d.) dulci ad intinctum aceti temperantes, si crassior pituita sit, scillite[*](scil- lite dv. -ites r.) aut vino absinthite[*](absinthite v. absentite d. -ites r.), si et tussis sentiatur, hysopite admixto . dantur coeliacis cum intubo erratico et ad duritiam praecordiorum.[*](Gargil. p. 145, 3. 4.) dantur et melancholicis candidae copiosiores et ad vesicae vitia. Praxagoras et dysintericis dedit. ambustis quoque prosunt recentibus, priusquam pusulae fiant, cum sale inlitae. ulcera etiam, quae serpunt, coercent, initio[*](coercent initio v. coercenti (-ndi E) uitio ll.) cum aphronitro[*](aphronitro Bas. afonitro ll.), mox in vino. tritae igni sacro inlinuntur. convulsa et luxata caulibus tritis cum polenta ex aqua frigida leniunt, eruptiones papularum ex vino et polenta.[*](Pl. iun. p. 49, 7. Geop. XII 13, 4. Gargil. p. 145, 4. 6. Diosc. II 165.) in cholera quoque coctas patinis dederunt , ad quod utilissimae quam maximi caulis et amarae. quidam et lacte[*](lacti TfBrot. laeti Q.) infundunt. defervefacti hi caules et stomacho utilissimi traduntur, sicut[*](satiua G. et satiua v.) somno aestiva maxime lactuca et amara lactensque[*](lactiensque d.), quam meconidem vocavimus[*](uocamus d.).[*](19,126) hoc lacte[*](lac v.a.S.) et[*](et FEv. ad d (cum ras.) T.) oculorum claritati[*](claritate F. -tatem dT.) cum muliebri lacte utilissimum esse praecipitur, dum tempestivo[*](tem- pestiuo FT. -tiue rv.) capite[*](capiti v. cum capite J.) inunguantur [*](in- ungantur dT. -guntur Ev.a.S.) oculi, et ad[*](ad om.Ev.a.S.) vitia, quae frigore in his facta sint. miras et alias invenio laudes:[*](Geop. XII 13, 6. Diosc. II 164. 165. Pl. iun. p. 92, 8. Geop. XII 13, 14. 11.) thoracis vitiis[*](ui- tiis dv. ut his r.) prodesse non secus quam habrotonum cum[*](cum Ev.om.r.) melle Attico; purgari[*](purgari v. conpurgari FdS. cum purgari E.) et feminas hoc cibo; semen sativarum contra scorpiones dari; semine[*](semini F.) trito ex vino poto[*](poto Qv. potum ll.) et libidinum imaginationes[*](imitationes Q.) in somno conpesci[*](compesci TBas. compescit (conp- F) ll.v. -scuntur Q.); temptantes[*](tentantis dE. tentantis dE.) aquas[*](aquas dv. aquis r.) non nocere lactucam edentibus. quidam tamen frequentiores in cibo officere claritati[*](claritate E.) oculorum tradiderunt.

[*]((cfr. Geop. XII 15, 2–4). Pl. iun. p. 55, 4. 10, 4. 5. (Diosc. II 149).) Nec beta sine remediis[*](remediis om.E. -dio v.a.Brot.) est utraque: sive candidae[*](candida dT.) sive nigrae[*](nigra dT.) radix recens et madefacta suspensa funiculo contra serpentium morsus efficax esse dicitur; candida beta cocta et cum alio crudo sumpta[*](sumpta dv. -pto r.) contra

taenias[*](taenias S. tineas ll.v.); nigrae radices in aqua[*](in aqua dFD. ita in aqua Ev.) coctae porriginem tollunt, atque in totum efficacior esse traditur nigra. sucus eius capitis dolores[*](dolorem Q.) veteres[*](ueteres om.QD.) et vertigines, item sonitum aurium sedat infusus iis[*](is d. his rD.).[*](Diosc. II 149. Celsus III 24. Gargil. p. 144, 6. 2. 4. Pl. iun. p. 21, 7. Scribon. Larg. 7. Celsus II 30.) ciet urinam, medetur dysintericis iniecta et[*](dist.ego.) morbo regio, dolores quoque dentium sedat. inlitus[*](inlitus FEv. illius d.) sucus et contra serpentium ictus valet, sed hoc[*](hoc Müller emend. IV 4. huic ll.v. huius C. hic coni.S.) radici dumtaxat expressus. ipsa vero decocta pernionibus occurrit. alba[*](alba dS. albae E. albe F. albae sucus v.) epiphoras sedat fronti[*](fronti (F?) D. et fronti QS. fronte rv.) inlita, aluminis parvo admixto ignem[*](dist. Val. Rose Hermae VIII p.26 n.) sacrum sine oleo trita. sic et[*](fic et QS. licet ll.v.) adustis medetur. et contra eruptiones papularum, coctaque eadem contra ulcera[*](uiscera d.), quae serpunt, inlinitur, et alopeciis cruda et ulceribus, quae in capite manant. sucus eius cum melle naribus inditus[*](inlitus QD. sed cfr. Diosc.) caput purgat. coquitur[*](post co- quitur et exQ modice inseruit D; malim post aceto.) et cum lenticula addito aceto, ut ventrem molliat. validius cocta fluctiones stomachi et ventris sistit.

[*](Diosc. IV 16.) Est et beta silvestris quam limonium vocant, alii neuroidem[*](neu- roidem Verc. in euro. Idem Q. ineuloidem (meu- d) ll. neu- roides B.), multum minoribus foliis[*](foliis del. v. a. S.) tenuioribusque ac densioribus[*](densioribus dQS. densioribus foliis rv.); undecim[*](fere undecim (om. saepe) Q.om.E. ferunt decem Müller emend. IV 5.) saepe cauli uni[*](cauli uni Müller l.l. caulium ll.Qv. caule lilii H cum Cornario.). huius folia ambustis utilia gustantium os adstringunt[*](os adstringunt TEH. osati (usati F2) stringant r. astringunt v.). semen acetabuli mensura dysintericis prodest. aqua[*](aquae Fv. a. G. aque T. aqua autem QS.) betae[*](betae QS. et e F1Ev. et a F2d. eius et e J.) radice decocta[*](decocta J. -tae dTS. -te Q. coctae rv.) maculas vestium elui dicunt[*](eluere dicuntur v. a. G.), item[*](item FQS. itemque rv.) membranarum.

[*](Gargil. p. 145, 15. 16. 11. Pl. iun. p. 10, 6. 7. Celsus II 30. Diosc. II 159. Col. VIII 14, 2. (Varro III 10, 5).) Intubi quoque non extra remedia sunt. sucus eorum cum rosaceo et aceto capitis dolores lenit idemque cum vino potus iocineris et vesicae; et epiphoris inponitur. erraticum apud nos quidam ambubaiam[*](ambubaiam D cum Rigaltio. -beiam B. ambubulam FdT. ambulam EfH. ambugiam v. a. B. G.) appellavere. in Aegypto cichorium vocant quod silvestre est[*](est ego. sit ll. v.), sativum autem serim, quod est minus et venosius[*](uenenosius d.).

[*]((Celsus II 27).) Cichorium refrigerat[*](dist. ego. an pro uentrem soluit scri- bendum est uentrem emollit, ut hoc verbum ad collectiones quoque pertineat (cfr. XXIII 127. XXII 138) et refrigerat ab- solute positum recte intellegatur?) in cibo[*](in cibo C. inde cibum ll.v. ideo cibo Müller l.l.7.) sumptum vel[*](uel ego. et ll.v. cfr. § 76.) inlitum collectiones; sucus decocti ventrem solvit, iocineri et renibus et stomacho prodest. item, si in aceto decoquatur, urinae tormina discutit, item morbum regium e[*](e Ev. et r. ex D.) mulso, si sine febri[*](febre dv. a. S.) sit. vesicam adiuvat[*](adiuuant Fd.). mulierum quidem purgationibus decoctum in aqua adeo prodest, ut emortuos[*](demor- tuos F.) partus trahat. adiciunt Magi[*](magis d.) suco totius cum oleo perunctos favorabiliores[*](fauorabiliores v. faborauiliores d. fabora utiliores (ut liores F1) r.) fieri et quae velint facilius impetrare[*](impetrare v. -ari ll.). quamqu am idem[*](quamquam idem ego.qn quidem F.qm (quam T) quidem dT. quo quidam E. quandoquidem D cum P. quod quidem v.) propter singularem salubritatem aliqui chreston[*](chreston Ev. chresion d. chreteston F.) appellant, alii pancration.

[*](Gargil. p. 145, 10.) Est[*](Est et dT. et rv.) et silvestre genus alterum[*](alterum dT. aliorum F. alii Ev.)—hedypnoida vocant—, latioris folii. stomachum dissolutum adstringit cocta, crudaque sistit alvum. et dysintericis prodest, magis cum lente. rupta[*](rupta dEv. riis F.) et convulsa utroque genere iuvantur, item genitura quibus valetudinis morbo[*](morbo ll.v. an iniuria (vel malo vel tale quid)?) effluat.

Seris et ipsa,[*](Diosc. II 159. Gargil. p. 145, 9. 12. 13. 12. 146, 1. Geop. XII 28, 2. 1.) lactucae simillima, duorum generum [*](dist. ego.) est silvestris[*](siluestris aut post et ipsa transponere aut in siluestrium mutare malim. cfr. index libri: seris genera III.): melior nigra et aestiva[*](et aestiua ego. itaest aestiua ll. ista et aestiua v.), deterior hiberna et candidior. utraque amara, stomacho utilissima[*](utilissime Tf.); praecipue [*](dist. ego.) quem umor[*](uror F2. oror F1. an feruor vel ardor? cfr. Diosc. et XXVII 114. XXIII 12. (vel tumor?)) vexet[*](uexat v. a. S.) cum aceto in cibo refrigerant vel inlitae, discutiuntque et alios quam stomachi. cum polenta silvestrium radices stomachi causa sorbentur, et cardiacis inlinuntur super sinistram mammam et ex[*](ex (om. et) v. a. S.) aceto. omnes hae et[*](hae et v. haec et FE. haec d.) podagricis utiles et sanguinem reicientibus, item quibus genitura effluat[*](genitura effluat D. -rae fluat (fluant d) Fd. -ra fluat ES. -ra fluit v.), alterno dierum potu. Petronius Diodotus, qui ἀνθολογούμενα[*](anthologoumena fH. -go- mena d. -longomena r. antilegomena v.) scripsit, in totum damnavit serim[*](serim S. serin B. serian FE. seriam dv.) multis modis arguens, sed aliorum omnium opinio resistit.