Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

Varie itaque quatitur, et mira eduntur opera, alibi prostratis[*](prostratis moenibus (-iis p) alibi E (?) dpv. omoyr. (montibus coni. D2)) moenibus, alibi hiatu profundo haustis[*](haustu FRa), alibi egestis molibus, alibi emissis amnibus[*](perfusis amnibus y), nonnumquam etiam ignibus calidisve fontibus, alibi[*](aliubi FRa) averso

fluminum cursu. praecedit vero comitaturque terribilis sonus, alias murmuri[*](murmure FR1a. -ur Edoyva.S.) similis[*](similis alias FazS. -lis R2E(?)doy. -les R1. -lius v), alias mugitibus aut clamori humano armorumve pulsantium fragori, pro qualitate materiae excipientis formaque vel cavernarum vel cuniculi, per quem meet[*](meet D(?)dTR2yS. et r. fit op. meat v), exilius[*](ex illius F1a. exitus op) grassante in angusto, eodem rauco in recurvis, resultante in duris, fervente[*](feruente ll.v (H)D. fre- mente C(S). uerbentur y) in umidis[*](in umidis—7 furente om.o), fluctuante in stagnantibus, furente[*](fu- rente D. -ene y. feriente p. feruente (praem., item D2E2v) ll.v (S). item fremente C) contra solida.[*]((7) Aristot. de mundo 4 p. 396a, 12; meteor. II 8 p. 367a, 17; 366b, 18. — (12) Sen. NQ VI 26, 5.) itaque et sine motu saepe editur sonus. nec simplici modo quatitur umquam[*](umquam D2F2R2dyv(S). um D1F1. om.opzrH(J). nonnumquam D), sed tremit vibratque. hiatus vero alias remanet ostendens quae sorbuit, alias occultat[*](occultore (-to ore F2) non F. -tore d1. -tior est d2T) ore conpresso rursusque ita inducto solo, ut nulla vestigia exstent, urbibus plerumque devoratis agrorumque tractu hausto. maritima autem maxime quatiuntur, nec montuosa tali malo[*](malo ll.Bas. modo R2v. moto y. -tu I C. cfr. p. 205,4) carent. exploratum mihi est Alpes Appenninumque saepius tremuisse.[*](Aristot. meteor. II 8 p. 367b, 2. Lyd. ost. 54 p. 190a. — cfr. Sen. NQ VI 26, 1. — (18 sqq.) Aristot. 1. 1. p. 366a, 13. 367b, 20. (cfr. Lyd. ost. 54 p. 190b).) et autumno ac vere terrae crebrius moventur, sicut fulmina[*](flumina R1ap. fiunt fulmina (flum- E1) E(?)va.S). ideo Galliae et Aegyptus minime quatiuntur, quoniam hic aestatis causa obstat, illic hiemis. item noctu[*](nocte y) saepius quam interdiu. maximi[*](maxime F1) autem motus existunt matutini vespertinique, sed[*](sub (pro sed) coni.D2) propinqua luce crebri, interdiu autem circa meridiem[*](meridiem F2yv. -ies r). fiunt et solis lunaeque defectu, quoniam tempestates tunc sopiuntur, praecipue vero cum sequitur imbres[*](imbrem RE(?) ova.D) aestus imbresve[*](imbresue aestum om.a) aestum.

[*]((5-7) Aristot. 1. 1. p. 367b, 10.) Navigantes quoque sentiunt non dubia coniectura, sine flatu intumescente fluctu subito aut quatiente ictu[*](icti va.S). intremunt[*](tremunt y) vero et in navibus postes[*](postes aeque Rück 2 p. 307. posite- que A. -tiaeque y. -ta aeque rv) aeque quam in aedificiis crepituque praenuntiant[*](pronuntiant FRdpy). quin et volucres non inpavidae sedent[*](sedent. est Aroyv(S). -ntes r. -nt sed E2z. -ntes. est H). est et in caelo signum praeceditque motu futuro aut interdiu aut paulo post occasum sereno tenuis ceu[*](ceu tenuis pva.S) lineae[*](lineae AfdTapyv. -ea r(?) C cum Sabell.) nube[*](nubis E(?)va.S. -bes D) in longum[*](longo FE1a) porrecta[*](porrectae E(?)va.S) spatium.

[*]((15) cfr. Sen. NQ VI 30, 4.) Est[*](est del.F2) et in puteis turbidior aqua nec sine odoris taedio, sicut[*](sed et o. sicut et va. G) in isdem et[*](et A. est rv. et est dT) remedium, quale[*](quare E. qualem (1 in ras.) F. quam rem R1o) et crebri specus praebent; conceptum enim spiritum exhalant. quod in totis[*](tutis p. certis R(?)va.S) notatur oppidis: minus quatiuntur crebris ad eluviem cuniculis cavata, multoque sunt tutiora in isdem illis quae pendent, sicuti[*](sicut in dT. sicut E(?)va.D) Neapoli in Italia intellegitur, parte eius, quae solida est, ad tales casus obnoxia. tutissimi sunt[*](sunt om.AdT. s F1a) aedificiorum fornices, anguli quoque parietum ostesque, alterno pulsu renitente[*](renitente AE(?)v(H). -tes oC. retinente (-tenn- R2) r. -tes p). et latere terreno facti parietes minore noxa quatiuntur.[*]((20) Aristot. 1. 1. p. 368b, 24. — (204, 1) Aristot. 1. 1. p. 367b, 32 sqq.) magna differentia est et in ipso genere motus, pluribus siquidem modis quatitur. tutissimum est cum vibrat crispante aedificiorum crepitu et[*](et om.A) cum intumescit[*](intumescat A. inu- a) adsurgens alternoque motu residit[*](rese- dit A. residet F2E(?)va.S); innoxium et cum concurrentia tecta contrario ictu arietant[*](arietine E1. -tum a), quoniam alter motus alteri renititur[*](reni- tituros dantis F1R1). undantis inclinatio et fluctus[*](fluctuus F1R1D. -tuū F2) more quaedam volutatio infesta est aut cum in

unam partem totus se motus inpellit. desinunt autem tremores, cum ventus emersit[*](emersit AF2v. sem- DF1d. rem-R. se mergit a. se em- E1. em- E2op); sin vero duravere, non ante XL dies sistuntur, plerumque et tardius, utpote cum quidam annuo et bienni[*](biennio AT. bino F1E1a. bimo (abi- R1) F2R.an recte?) spatio duraverint.

[*]((15-19) cfr. Plin. XVII 245.) Factum[*](et factum FRE1a) est[*](est om.F1E1a. est et E2. est et hoc va.G(Brot.)) semel, quod equidem in Etruscae disciplinae voluminibus invenio[*](inuenio AdTR2S. -nit D1a. -nitur F. -ni D2R1Epv), ingens terrarum portentum L. Marcio Sexto Iulio cos. in agro Mutinensi[*](mutinense R. -tiense a). namque montes duo inter se concurrerunt crepitu maximo adsultantes recedentesque, inter eos flamma fumoque in caelum exeunte interdiu, spectante e via Aemilia magna equitum Romanorum familiarumque et viatorum multitudine. eo concursu villae omnes elisae, animalia permulta, quae intra fuerant, exanimata sunt, anno ante sociale bellum, quod haud scio[*](inscio R1a) an funestius terrae ipsi Italiae fuerit quam civilia[*](ciuile opva. G. bella ciuilia F2R2J). non minus mirum ostentum et nostra cognovit aetas anno Neronis principis supremo, sicut in rebus eius exposuimus, pratis oleisque intercedente publica via in contrarias sedes[*](sedis AS. -dens F1) transgressis in agro Marrucino praediis[*](praesidis FR2E1ao) Vetti[*](uetti D2. cfr. XVII 245. CILIX 3019. ueti A. uecti rv) Marcelli equitis Romani res Neronis procurantis.

[*](Aristot. meteor. II 8 p. 368b, 8. Beda n. r. 49. — (23) Tac. ann. II 47. Strabo XII p. 579. Sol. 40, 5. — (205, 2) Cael. Antip. ap. Cic. de div. I 78 (Peter hist. Rom. fragm. p. 102). Liv. XXII 5, 8. (Flor. II 6, 14).)

Fiunt simul cum terrae motu et inundationes maris, eodem videlicet spiritu infusi aut[*](ac R(?)H. uel Beda)terrae[*](terrae sidentis vet.Dal. residentis (-tes R2) ll.v. terrae resid- H) sidentis sinu recepti. maximus terrae memoria mortalium exstitit motus Tiberii Caesaris principatu, XII urbibus Asiae una nocte prostratis; creberrimus Punico bello intra eundem

annum septies ac[*](atque R(?)va S) quinquagies nuntiatus Romam, quo quidem anno ad Trasimenum lacum dimicantes maximum motum neque Poeni[*](nec poeni (D?)dD) sensere nec Romani. nec vero simplex malum aut in ipso tantum motu periculum est, sed par aut maius ostento[*](ostentum ova. H). numquam urbs Roma tremuit, ut non futuri eventus alicuius id praenuntium esset.

[*]((10) cfr. Herodot. II 10. Thuc. II 102. Strabo I p. 59; X p. 458. — Homer. δ 354. cfr. Plin. V 128. XIII 69. 70. XXV 12. Aristot. meteor. I 14 p. 351b, 29. Mela II 104. Sen. NQ VI 26, 1. Lucan. X 509. Serv. Aen. XI 262. — (13) cfr. Plin. III 57. Theo- phr. hist. pl. V 8, 3. — (14) Strabo I p. 58 extr. — Herodot. II 10.)

Eadem nascentium causa terrarum est, cum idem ille spiritus adtollendo[*](adtollendum ap. att- DFE) potens[*](potens R2adpv. -tē A. -test E2. ponens r) solo non valuit erumpere. nascuntur enim, nec fluminum tantum invectu[*](inuecto Ra. uecto F1), sicut Echinades insulae ab Acheloo amne congestae maiorque pars Aegypti a Nilo, in quam a Pharo insula noctis et diei cursum fuisse Homero credimus, nec recessu maris, sicuti[*](sicuti olim ego, -ut idem AR2dTv(S). -ut eodem (eid- D2B) r. -ut pridem coni. D2) olim Cerceis[*](cerceis FR1adTp. circ- rv(S). de circ- C). quod[*](quod del. U 34) accidisse et in Ambraciae portu decem milium passuum intervallo et Atheniensium [*](dist.ego)quinque milium[*](milium passuum F1RaS) ad Piraeeum memoratur. et[*](et—16 adluebat om.p) Ephesius[*](ephesius (sc. portus) FRE1(D?). -sios AdT. -sus a. -si E2v. addunt ubi AE2a(RD?)v, post quondam d2T) quondam aedem Dianae adluebat[*](adluebat AR2E2v. abluerat r). Herodoto quidem si credimus, mare fuit supra Memphim usque ad Aethiopum montes itemque a planis Arabiae, mare circa[*](mare et circa E2C) Ilium et tota Teuthranie[*](teuthranie T(D?)S. -niae AF2v. -nte R2. -nia B. -tranie R1a. -nia F1E) quaque campos intulerit Maeander.

[*]((1) Ammian. XVII 7, 13. — (4) cfr. Plin. IV 70. Sen. NQ VI 21,1 (II 26, 6). Iustin. XXX 4. Plut. de Pyth. orac. 11 p. 399c.)

Nascuntur et alio modo terrae ac repente in aliquo mari emergunt, velut paria secum faciente natura quaeque[*](que quae F1. Quaequae F2. quae E) hauserit hiatus alio loco reddente.

Clarae iam pridem[*](primae F1R1E1a) insulae Delos et Rhodos memoriae[*](memoria FRaz) produntur; et natae[*](enatae (del. et) R2v.dist.ego) postea minores, ultra Melon[*](melo R1va. C) Anaphe[*](anafe FE1a. nafe R1. olathe R2), inter Lemnum et Hellespontum Neae[*](neao A. nec a. Nea F2va.S), inter Lebedum[*](lebedum AdE2v. lesbum F1E1a. besb- r)[*](uncos posui cum U)et Teon[*](theon dva. C. puteo RE1a. ??? on F1) Halone[*](helone a. alonae A. -ne Fva. H), inter Cycladas[*](Cycladas exhibent ll.v) * Thera et Therasia, inter easdem * Olympiadis CXLV[*](centum XLV A. CXXXV Edva. D. XXXV r) anno * quarto[*](Olympiadis — quarto cum U 36 huc ransposui; post) [post annos CXXX] Hiera eademque Automate, et ab ea duobus stadiis post annos CCXLII[*](CCXLII ego cum U. CX in ll.v. LX R2) nostro aevo lunio[*](iunio Ad1fSalmant. m. iunio rv) Silano Valerio[*](ualerio ego coll. Sen. N Q II 26, 6 et U 36. laelio A. c. lelio R2. maro lellio (??? ellio E1) E. m. celio (cellio a. ???elio d2) R1ad. marco caelio (caellio D) r. L. G. et L v) [Balbo[*](ballo E.uncos posui cum U)] cos. [*](Posid. ap. Strab. VI p. 277. — (15) Timae. ap. Strab. V p. 248; p. 247 extr.) a. d. VIII idus Iulias[*](iulii dEava.G) Thia.

ante nos et iuxta Italiam inter Aeolias insulas, item iuxta Cretam emersit[*](emersit e mari va.S) MM.D passuum una cum calidis fontibus, altera Olympiadis CLXIII[*](CLXVIII R2. CXLIII va. H) anno tertio in Tusco sinu, flagrans haec violento cum flatu, proditurque memoriae, magna circa eam[*](illam R(?)va. D) multitudine piscium fluitante confestim expirasse quibus ex his cibus fuisset. sic et Pithecussas in Campano sinu ferunt[*](fertur Ea.cfr. § 235 extr.) ortas, mox in his montem Epopon, cum repente flamma ex eo emicuisset, campestri aequatum planitiei[*](planitiei ego. -itie F2dREC. -tiae rv (S)). in eadem et oppidum haustum profundo, alioque motu terrae stagnum emersisse, et alio provolutis montibus insulam extitisse Prochytam.

[*](Strabo I p. 54. 60. VI p. 258. Sen. NQ VI 30, 3. Ov. met. XV 290. — Plin. IV 63. - Diodor. XII 59, 2. — Plin. III 85. - (207, 5) Strabo I p. 60. Ov. met. XV 287. — (7-10) cfr. Plin. V 133. 115. 114.) Namque et hoc modo insulas rerum natura fecit: avellit Siciliam Italiae, Cyprum Syriae, Euboeam Boeotiae, Euboeae Atalanten et Macrian[*](macrian AS. -Iā rv. -in G), Besbicum Bithyniae , Leucosiam Sirenum promunturio.