Naturalis Historia

[*]((12) cfr. Plin. XXVIII 14. Peter hist. Rom. fragm. p. 79. 80. — Liv. I 10, 6. 12, 6. 31, 8. Varro LL VI 9, 94.) Exstat annalium memoria sacris quibusdam et precationibus vel cogi fulmina vel impetrari. vetus fama Etruriae est, impetratum Volsinios[*](uulsinius (uol- F2) F. -sonios R1. -ius Ead.(uolsiniis et urbe et agris depopulatis f)) urbem depopulatis agris subeunte monstro, quod vocavere Oltam[*](oltam ll.v (D).uoltan T. -tam G. olcam D It.p. 57 n.1. cfr. Vulcam XXXV 157), evocatum a[*](a R1EaTpD. o F1. et a F2R2. ??? a d1. fulmen a d2) Porsina[*](porsina E1aS. -sinna FR1E2. -sena pv(Brot.). -senna R2dTDal.cfr. XXXIV 29. 139. XXXV 191 (B)) suo rege. et ante eum a Numa saepius hoc factitatum in primo annalium suorum tradidit[*](tradit va.S(J)) L. Piso, gravis auctor, quod imitatum parum rite Tullum Hostilium ictum fulmine. lucosque[*](luquosque R1. locosque d. lucos p.pro corrupt habet D2) et aras et sacra habemus interque Statores ac Tonantes et Feretrios Elicium quoque accepimus Iovem.[*](Sen. NQ II 49, 1. 2. 39, 2.) varia in hoc vitae sententia et pro cuiusque animo. imperare[*](impetrare a. -ri p. imperari va.S) naturae[*](natura a) sacra[*](sacris F.om.va.S) audacis est credere, nec minus hebetis[*](hebetis v. hab- FR. habitis r. auitis f) beneficiis[*](uene- ficiis Jcum U23) abrogare[*](abrogari D) vires[*](uiris FR1a 20 proficit F1dTEa), quando in fulgurum quoque interpretatione eo profecit scientia, ut ventura alia finite die praecinat et an peremptura sint factum[*](fatum F2v) aut[*](aut apertura E3v. (salter aperiat)) prius[*](potius va.S) alia facta[*](fata F2v) quae lateant, innumerabilibus

[*](Aristot. de mundo 4 p. 395a, 14 sqq. Lucret. VI 164. Apul. de mundo 15. Isid. n. r. 30, 2; or. XIII 8, 2. Lyd. ost. 21 p. 88b. — (9) Sen. NQ II 20, 3. Ammian. XVII 10, 2. — (11) Varro ap. Fest. p. 339 M. Cic. de div. II 43.)

Fulgetrum[*](fulgetra R2. -gora y) prius cerni quam tonitrua[*](tonitrua R2yS. -tru R1. -trū rv(J). cfr. Rück 2 p. 305) audiri, cum simul fiant[*](fiuntFdTy), certum est, nec mirum, quoniam lux sonitu velocior, ictum autem et sonitum congruere ita modulante natura, sed sonitum profecti esse fulminis, non inlati, etiamnum spiritum ociorem fulmine, ideo quati prius omne et adflari quam percuti, nec quemquam tangi qui prior[*](quam prior R. quem prior a. qui D) viderit fulmen[*](fulmina R2) aut tonitrua[*](tonitrua FdTEaopv(S).-tru RG. -trum (Dal.)J) audierit. laeva prospera existimantur, quoniam laeva parte mundi ortus[*](exortus y) est[*](est om.FR1Ea). nec tam adventus spectatur quam reditus, sive ab ictu resilit ignis sive opere confecto aut igne consumpto spiritus remeat.[*]((15) Cic. de div. II 42. Lyd. ost. 22 p. 88c.) in sedecim partes caelum in eo spectu[*](spectu Fd1TRJ cum U 24. aspEad2zH. resp- v(S)) divisere Tusci. prima est a septemtrionibus ad aequinoctialem exortum, secunda ad meridiem, tertia ad aequinoctialem occasum, quarta obtinet quod est reliquum[*](est reliquum dR2S. rel- est F2E(?)ov(J). rel- r) ab occasu ad septemtriones. has iterum in quaternas divisere partes, ex quibus octo ab exortu[*](ortu FRE1aS) sinistras, totidem e contrario appellavere dextras. ex iis[*](ex iis v. sexies Ra.??? F1. ex his rC) maxime dirae[*](dirae ll.(G)S. -ra v) quae septemtriones[*](septemtriones dyD. nem F1RE1aG. per septemtrionem (-nes v) F2E2v) ab occasu[*](occa sum (del. ab) va.G) attingunt. itaque plurimum[*](perplurimum FREova. H) refert unde venerint

Vnum animal, hominem[*](hominum F1R1a), non semper exstinguit, cetera ilico[*](ilico Rao. ill- rv huic R2opz), hunc videlicet natura tribuente[*](nature tribuendo F2) honorem, cum tot beluae viribus praestent. omnia contrarias[*](contraria??? F1. -ia a) incubant[*](incubans F1Ra) partes[*](parte R1. -te??? F1. -tē a. in partes E2C). homo, nisi[*](homini si F1Ra) convertatur in percussas, non respirat[*](respirat FdTE1azSalmant.P. exsp- R(?)E2V. cfr. XXVIII 47). superne icti considunt[*](concidunt opzva.L). vigilans ictus coniventibus[*](contuentibus F1R1Eaop) oculis, dormiens patentibus reperitur. hominem ita exanimatum cremari[*](cremari E2pv (D). -are FRdTS. -atum (concr- a) E1a) fas non est, condi terra religio tradidit. nullum animal nisi exanimatum fulmine accenditur. vulnera fulminatorum frigidiora sunt reliquo corpore.[*](Plin. XV 134. Geop. VII 11. XI 2, 7. Lyd. ost. 45 p. 172bc. — (22 sqq.) cfr. Suet. Aug. 90.)

ex iis[*](iis v. his ll.D), quae terra gignuntur, lauri fruticem non icit[*](icitF2R2v. iacit r) nec umquam quinque altius pedibus descendit[*](discendit FR1y) in terram. ideo pavidi altiores specus tutissimos putant aut tabernacula pellibus[*](pellibus ll.v(S).pedi- y. e pell- E3C)

[*](Lyd. ost. 6 p. 22ab. — cfr. Liv. III 10, 6. Val. Max. I 6, 5. Dion. Hal. X 2.) Praeter haec inferiore[*](in inferiore R2S. om.oz) caelo relatum in monumenta est lacte[*](celum lacte oz) et sanguine pluisse[*](pluuisse F1REova.G(SJ,item infra)) M'[*](M'. aH. M. rv) . Acilio[*](acilio R2v (G).atti- aC. ati- r) C. Porcio cos. et saepe alias, sicut carne P.[*](P. R(?)H cum Pighio. L. rv) Volumnio Servio Sulpicio cos., exque ea non perputruisse[*](perpu truisse Frafozv. putr- dE(?)L) quod non diripuissent aves, item ferro in[*](in F2R2E2dopv. a r) Lucanis anno ante quam M. Crassus a[*](a R(?)v. in r) Parthis[*](partis FR1. -tes Ea) interemptus est omnesque cum eo Lucani milites, quorum magnus numerus in exercitu erat. effigies quo[*](quo ego. que ap.quae ll.v) pluit ferri spongiarum[*](ferri spongiarum ego. spo- ferri (-rro op) ll.D. spo fere v) similis fuit. haruspices praemonuerunt superna volnera. L. autem Paulo C. Marcello [*](marcello v. -llono d. -llino ll) cos. lana pluit circa castellum Carissanum[*](carissanumFEv. carisa- R1ad. capsa- R2. carifa- o. carupha- p. compsa .Se Vell. II 68,3.περὶ κάψαϝLydus), iuxta quod post annum[*](post annum T. om.E1a.annum T. om.FR1. post om.o) T. Annius[*](manlius o) Milo[*](milo om.o) occisus est. eodem causam dicente lateribus coctis pluisse in acta eius anni relatum est.

[*](Lyd. ost. 6 p. 22c. Obseq. 41. 43. — (cfr. Verg. geo. I 474). — Plut. Mar. 17 med.) Armorum crepitus et tubae sonitus auditos e caelo Cimbricis bellis accepimus, crebroque et prius et postea. tertio vero consulatu Mari ab Amerinis[*](ab amerinis B. a mamertinis ll.v) et Tudertibus

[*](Lyd. ost. 7 p. 24b-d. — § 149: (Aristot. meteor I 7 p. 344b, 32). — Diog. Lae. II 3, 5. Plut. Lys. 12. Ammian. XXII 8, 5. 16, 22.)

Celebrant Graeci Anaxagoran Clazomenium Olympiadis LXXVIII secundo anno praedixisse caelestium litterarum[*](militiarum F2fa, tiae rarum F1R1) scientia, quibus diebus saxum casurum esset e[*](ex d. de R1. a o) sole, idque factum interdiu in Thraciae parte ad Aegos flumen, qui lapis etiam nunc ostenditur magnitudine vehis[*](uehibilis d2o), colore adusto, comete quoque illis noctibus flagrante. quod si quis praedictum[*](re lictum Fa. ???ictum R1) credat[*](credat R2Edv. -dit r), simul fateatur necesse est, maioris miraculi divinitatem Anaxagorae fuisse solvique rerum naturae intellectum et confundi[*](et con fundi R2dv. interfu- r) omnia, si aut ipse sol lapis esse[*](esse Ev. esset (et R1) FRd. fuisset a) aut umquam lapidem in eo fuisse credatur. decidere tamen crebro non erit dubium.[*]((22 sqq.) cfr. Sen. NQ I 6, 1. 3, 11. — (23 sqq.) Beda n. r. 31. Aristot. de mundo 4 p. 395a, 33. - Sen. NQ I 8, 3. 7. 3, 1. Aristot. meteor. III 2 p. 372a, 26.) in Abydi gymnasio ex ea causa colitur hodieque modicus quidem, sed quem[*](quem R2Edv. quia r) in media[*](medio ava.S) terrarum casurum idem Anaxagoras praedixisse narretur[*](narreturR2S. -rratur rv(J). cfr. nov. luc. p. 41 n.15). colitur et Cassandriae[*](casandriae FR1. Cas sandre a. alexandriae R2in marg.), quae Potidaea[*](potid???e E. -die Fa. post idaea R2)quondam[*](quondā ego. om. ll.v. cfr. IV 36) vocitata est, ob id deducta[*](deductae R2SD). ego ipse vidi in Vocontiorum agro paulo ante delatum.

Arcus vocamus extra miraculum frequentes et extra ostentum. nam ne[*](nec F2) pluvios[*](pluuis R1. -iis F1Ea. -iales oz) quidem aut serenos dies cum fide portendunt. manifestum est radium solis

[*](Aristot. de mundo 4 p. 394a, 32 sqq.; meteor. I 10. 11. 12. Sen. NQ IV 12. 3,6. 4, 1. — (18-20) Beda n. r. 34. — (22) cfr. Plin. XXXI 33.) Cetera eiusdem naturae non multis dubia esse[*](eius FR1E1az) video:

grandinem conglaciato imbre gigni[*](igne (pro imbre) FR1E1a) et nivem eodem umore mollius coacto, pruinam autem ex rore gelido; per hiemem nives cadere, non grandines, ipsasque grandines interdiu saepius quam noctu, et multo celerius resolvi quam nives; nebulas[*](nebula F1Rea1 -lā ova.G) nec aestate nec maximo frigore exsistere, rores neque gelu neque[*](gelu neque om.FR1E1a) ardoribus neque ventis nec nisi serena nocte; gelando liquorem minui[*](minui v. -uere ll. om.p. cfr. XXXI 33), resolutaque[*](resolutaque R2S. sol- rv) glacie non eundem inveniri modum;

varietates colorum