Naturalis Historia

[*]((18-21) Aristot. meteor. III 1 p. 370b, 28. 371b, 2. Sen. NQ V 12. Apul. de mundo 15. Lyd. ost. 44 p. 170b.) Nunc de repentinis flatibus, qui exhalante terra,[*](interim —15 cuti om.a) ut dictum est, coorti rursusque deiecti, interim[*](interim ll.v(G). iterum p. in terram C cum anon. ap.B(D)) 111 obducta nubium[*](nubium R2v. niui- E2p. nimi- r) cute[*](cuti F1RE1(a)S. ferie p), multiformes exsistunt. vagi quippe et ruentes torrentium modo, ut aliquis placere ostendimus, 112 tonitrua et fulgura edunt. maiore vero inlati pondere incursuque, si late siccam rupere[*](ruperint opva.H. rum- pere nuper e (nuper F2. nuber F1) Fra) nubem, procellam gignunt, quae vocatur a Graecis ecnephias; sin[*](si F2in ras.) vero depresso sinu artius rotati effregerunt[*](effigerunt F1Ea. effregerint pva. S. effug- o), sine igni[*](igne R2(?)d2opv), hoc est sine fulmine, verticem faciunt, qui typhon vocatur, id est vibratus ecnephias

non fit autem aquilonius typhon, nec nivalis[*](nec niuales FR.om.a) aut[*](ac (pro aut) d2op) nive iacente[*](niue iacente (-tem F) FRd1v. niuem iaciens opr) ecnephias. quod si simul rupit nubem exarsitque[*](rumpit.. exardescit que .. habet op) et ignem[*](et ignem (-ne p) F2R2E2dopv. euertiginem r) habuit, non[*](aut non F2R2. ac non fz. aut va. G) postea concepit[*](concipit pz. inc- o), fulmen[*](fulminem (om. est) F1a. -men autem F2) est.[*](—§ 134: cfr. Plut. plac. phil. III 3 p. 893f. — Cic. de div. II 49. — Lucret. VI 426 sqq. Olympiod. ad Aristot. meteor. III p. 86 Idel.) distat a prestere quo flamma ab igni[*](igne pva.H). hic late funditur flatu, illud conglobatur impetu. vertex autem remeando[*](remediando F1R1) distat a turbine et quo[*](et quo ll.G(S). quo dTv. quomodo fH) stridor a fragore, procella latitudine ab utroque, disiecta nube verius quam rupta. fit et caligo beluae[*](belluae R2. nebulae D) similis[*](similis in ego. -lisi F1R1a. -lis e R2. -lisF2E2cum ras.dpv. -li (U21)J) in nube, dira[*](nudire F1R1a. ???E1) navigantibus. vocatur et columna, cum[*](cum R(?)v. con r) spissatus

[*](Lyd. ost. 43 p. 168bc. (Arrian. ap. Stob. eel. phys. 29 p. 610). Beda n. r. 30.) Hieme et aestate rara fulmina contrariis de causis, quoniam hieme densatus[*](densitas aeris y) aër nubium crassiore[*](grassiore Fa. gross- R1) corio spissatur, omnisque terrarum exhalatio rigens ac gelida quicquid accipit[*](accepit F1RTVen.) ignei vaporis exstinguit. quae ratio inmunem Scythiam et circa rigentia a[*](a om.F2y. ad F1R) fulminum casu praestat, e[*](e F2yD. et e opv. et r) diverso[*](diuersa y.cfr. Rück 2 p. 304) nimius ardor Aegyptum, siquidem calidi siccique halitus terrae raro[*](raras R2va.H(S)) admodum tenuesque et infirmas[*](et infirmans F. -mis R1. firmas d2. om.d1TH Brot.) densantur in nubes. vere autem et autumno crebriora fulmina, corruptis in utroque tempore aestatis hiemisque causis, qua ratione crebra[*](crebra sunt F2f) in Italia[*](in italia fulmina d2ova.G), quia mobilior[*](moblior o. mollior py.prob. Rück 2 p. 304 coll. Lydiεὔκρατος σχεδὸν παρὰ πᾶν χωρίον.sed cfr. § 189) aer mitiore hieme et aestate nimbosa semper quodammodo[*](que ego. quoque ll.v) vernat vel autumnat. Italiaeque partibus iis[*](iis dpv. his r), quae a septentrione descendunt[*](descendunt Eaopv(D). discend- F1R1. disced- rG. demendocfr. p. 181,21) ad teporem, qualis est urbis et[*](et om. opva.G) Campaniae tractus, iuxta hieme et aestate fulgurat, quod non in[*](in om.F1RE1a) alio situ[*](situ euenit oz).

[*](— 137: Sen. NQ II 31, 1. Arrian. l. l. p. 608. Lyd. ost. 44 p. 170d. 172a. — Cic. de div. I 18 (v. 23. 24). Obseq. 122.)

Fulminum ipsorum plura genera traduntur. quae sicca veniunt, non[*](non om.y) adurunt, sed dissipant; quae umida[*](humide F2. um???e F1. humore Ra), non urunt[*](urunt ll.v. adu- opy.prob. Rück 3 p. 237), sed infuscant. tertium est quod clarum vocant, mirificae maxime naturae, quo dolia exhauriuntur intactis operimentis nulloque alio vestigio relicto, aurum

[*](Sen. NQ II 41. — Paul. Festi p. 75. Fest. p. 229. Augustin. civ. dei IV 23.) Tuscorum litterae novem deos emittere fulmina existimant, eaque esse undecim generum; Iovem enim trina iaculari. Romani duo tantum ex iis servavere, diurna attribuentes Iovi, nocturna Summano, rariora sane eadem de causa frigidioris caeli. Etruria erumpere terra[*](terrae F. e terra z.a (ea a p) terra opva.G) quoque arbitratur, quae infera appellat[*](appellatur Ed. -antur opz), brumali tempore facta saeva maxime et exsecrabilia, cum sint omnia, quae terrena existimant[*](existimantur z), non illa generalia nec a sideribus venientia, sed ex proxima atque turbidiore natura. argumentum evidens, quod omnia[*](omnia e F2RdD. -ia ae F1. -nia a va.S) superiora[*](superiora e Rea2oS. -ora ae F1. -ora a1. -orae F2. -ore dv(D)cfr. Rück 3 p. 237) e caelo decidentia obliquos habent ictus, haec autem, quae vocant[*](uocantur opzva. H. uo (om. cant terrena recto) R) terrena, rectos[*](rectos et ego. -to sed F1 (R)a. -tos sed rv).[*](— § 139: (179, 1. 2) Tertull. ad nat. I 9. apol. 40. — (2 sqq.) Sen. NQ II 47. 48, 1.) et quae[*](quae ego. quia ll.v) ex propiore materia cadunt, ideo creduntur e terra exire, quoniam ex repulsu[*](repulso a. repercusso op) nulla vestigia edunt[*](edant av. eduntll. H), cum sit illa ratio non inferi[*](inferni R2e corr. V a. H) ictus, sed adversi[*](aduersi a R2e corr. G. -si opv sa Fd. -so Ea). a Saturni ea[*](ea FdRG. eo Ea. ea a pv) sidere proficisci subtilius ista consectati putant, sicut

[*]((12) cfr. Plin. XXVIII 14. Peter hist. Rom. fragm. p. 79. 80. — Liv. I 10, 6. 12, 6. 31, 8. Varro LL VI 9, 94.) Exstat annalium memoria sacris quibusdam et precationibus vel cogi fulmina vel impetrari. vetus fama Etruriae est, impetratum Volsinios[*](uulsinius (uol- F2) F. -sonios R1. -ius Ead.(uolsiniis et urbe et agris depopulatis f)) urbem depopulatis agris subeunte monstro, quod vocavere Oltam[*](oltam ll.v (D).uoltan T. -tam G. olcam D It.p. 57 n.1. cfr. Vulcam XXXV 157), evocatum a[*](a R1EaTpD. o F1. et a F2R2. ??? a d1. fulmen a d2) Porsina[*](porsina E1aS. -sinna FR1E2. -sena pv(Brot.). -senna R2dTDal.cfr. XXXIV 29. 139. XXXV 191 (B)) suo rege. et ante eum a Numa saepius hoc factitatum in primo annalium suorum tradidit[*](tradit va.S(J)) L. Piso, gravis auctor, quod imitatum parum rite Tullum Hostilium ictum fulmine. lucosque[*](luquosque R1. locosque d. lucos p.pro corrupt habet D2) et aras et sacra habemus interque Statores ac Tonantes et Feretrios Elicium quoque accepimus Iovem.[*](Sen. NQ II 49, 1. 2. 39, 2.) varia in hoc vitae sententia et pro cuiusque animo. imperare[*](impetrare a. -ri p. imperari va.S) naturae[*](natura a) sacra[*](sacris F.om.va.S) audacis est credere, nec minus hebetis[*](hebetis v. hab- FR. habitis r. auitis f) beneficiis[*](uene- ficiis Jcum U23) abrogare[*](abrogari D) vires[*](uiris FR1a 20 proficit F1dTEa), quando in fulgurum quoque interpretatione eo profecit scientia, ut ventura alia finite die praecinat et an peremptura sint factum[*](fatum F2v) aut[*](aut apertura E3v. (salter aperiat)) prius[*](potius va.S) alia facta[*](fata F2v) quae lateant, innumerabilibus

[*](Aristot. de mundo 4 p. 395a, 14 sqq. Lucret. VI 164. Apul. de mundo 15. Isid. n. r. 30, 2; or. XIII 8, 2. Lyd. ost. 21 p. 88b. — (9) Sen. NQ II 20, 3. Ammian. XVII 10, 2. — (11) Varro ap. Fest. p. 339 M. Cic. de div. II 43.)