Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Pars nostra terrarum, de qua memoro, ambienti, ut dictum est, oceano velut innatans[*](innatrans R1. -ta Ad. inata y. maria i) longissime[*](170) ab ortu ad occasum[*](ad occasum F2d(E?) C(item MCap. Dic.). ab (a??? F1) occasu (-sus R1) DF1Ra. et occ- (-ssus A) Ay. atq. (et v) ab occ- pv) patet, hoc est ab India ad Herculis columnas Gadibus sacratas LXXXV[*](LXXX y. LXXXVIII R2). LXXVIII[*](LXXVIIII R2. -VII MCap. LXXV a. LXX dT.om.p. LXVIII H coll. § 243 extr. (numeros hos et seqq. antiquo more primus scripsit D)) p., ut Artemidoro auctori placet, ut vero Isidoro, XCVIII[*](LXCVIIIAy). XVIII[*](LXVIII AF2y). Artemidorus adicit[*](adiecit y) amplius a Gadibus circuitu Sacri[*](circuitus agri F2R2y. -tu agri F1a. -tura agri R1 (E?)) promunturii ad promunturium Artabrum, quo longissime frons[*](fons DFR1a) procurrat[*](procurat DF1. -rsat R1. -rrit E(?)va.S) Hispaniae, DCCCCXCI[*](DCCCC. XC.ID Ay.cfr. D M E p. 2. -XCI MCap.DCCC. XC id r. CCCCXCI. id H). D. mensura[*](mensurae R(?)pva.D) currit
duplici via: a Gange amne ostioque eius[*](eoum E3ve MCap. eum ll), quo se in Eoum oceanum effundit, per Indiam Parthyenenque[*](partienenque AR1. -te- nienenque R2. -thiensemque r. -thię neque d. -thiamque y. -tyenemque codd. MCap.) ad Myriandrum[*](miriandrum F2.. -dram y. mirandum DF1E1a) urbem Syriae in Issico sinu positam LII.XV[*](LIIIR.LVdT), inde proxima navigatione Cyprum insulam, Patara Lyciae, Rhodum, Astypalaeam in Carpathio[*](carpathio E(?)v -tio FRa. -tro AD mari R(?)C. -ri in rv) mari insulam[*](insulam DFEaD. -la Adep. -las R (?)E3v), Taenarum Laconicae , Lilybaeum Siciliae, Caralim[*](caralim ll. S. -lium v. calarim (B)C) Sardiniae XXI.XIII[*](XXI. XIIIego. XXXIIII AF2yv. -III R2in marg. -IIII. L E3B e MCap. XXX (om. IIII deinde gades X) r.XXI -IIIH), deinde Gades[*](deinde gades AF2E3V. -de eadem y. D In.... (reliquis absc.) R2in marg.)XII[*](XII .L H. XII m. L va.B. XLII. L AyMCap. XXII p. L R2in marg. II . L (V. L R) r. L e. IIII decies centena et quinquaginta Milia pass. E3(B)C. cfr. III 84) .L???, quae[*](quae om.Ay) mensura universa ab Eoo[*](eoo D. eo ll.v) mari efficit LXXXV[*](LXXXII R1. XCV R2in marg. LXXX y. XCVIII v a. B).LXXVIII[*](LXXVIII E3B e MCap. -VII. L y. -IIII i. LXVIII r H. -VIIII pv). [*](Agathem. IV 17 (GGm II p. 476). MCap. VI 613.) alia via, quae[*](qua y) certior et iniri[*](et iniri ego. iteneri A. inirie R1Eead2. -riae F1. inrie a. iniri R2d1. itinere F2E3yv) terreno[*](terreno F2R2E3yv. -raeno A. -re (-rę DEe) non r) maxime potest[*](potest ll. patet pE3v. dist.ego), a Gange ad Euphraten amnem LI[*](LI om.y.IIR2in marg. L F2. DF1. LC E3v).LXIX[*](LXIXH.LXI.X A. LXVIII R2in marg,XIXr. XXI pE3C. XVIII v. om.y (item sqq. numeros)), inde Cappadociae Mazaca CCXLIIII[*](CCXLVII A.CCLXLIIIID1. CCCXIXH), inde per Phrygiam[*](phrygiam E(?)v. fryg- DF. frug- A. frig- r), Cariam, Ephesum CCCCXCVIIII[*](CCCCXCVIIIIApJ. -XCVIII (-CXLVIIIR) rv.CCCCXVH), ab Epheso per Aegaeum pelagus Delum CC, Isthmum CCXII[*](CCXIIom.p. CCCII R).D, inde[*](D inde D1F1dTREaH. inde AF2D1. Deinde D2pv) terra[*](terra—226, 1 mari et om.y)[*](uncos posui cum D MEp. 3)[et Laconico[*](laconico ll.v. lechaico f(P)H. alcyonio J) mari] et Corinthiaco sinu Patras[*](patros Ay) Peloponnesi[*](peloponensi AE2y. pol- i. pell- a. pelo- ponnensessi DF1) XC[*](XCH ex Agathem. IV 17 coll. Plin.IV 9. 11.CCII.D ll.v.CII .D D1), Leucadem LXXXVII[*](LXXXVII.d AH. -VI.id DF1da. -VI Ad F2. -III. id R. -VI-D E(?)pv). D, Corcyram totidem, Acroceraunia LXXXII[*](LXXXII.D MGG m II p. 477. CXXXII. D AE(?)dpv. -II.id (ad R) r. cfr. IV 52) .D, Brundisium LXXXVII[*](LXXXVII .d AFH. -VI-id D. -VI-D rv). D, Romam CCCLX, Alpes usque ad Scingomagum[*](ad Scingomagum H ex Agath. l. l. coll. Strab.p. 179. ad cinco- AG. -ngomacū F2. -neomachum Rd. calcineo- rv) vicum DXVIIII[*](DXVIIII AR(?)H. -VIII rv), per Galliam ad Pyrenaeos montes Illiberim[*](illiberium R1. -birium DFE1ad. -brium va.B)CCCCLXVIII[*](CCCCLXVIIIMGG m II p. 478. -LVI AdD.CCCCC. LVI (-LIII R1) rv.DCCCCXXVIIH), ad oceanum et Hispaniae oram DCCCXXXI[*](DCCCXXXI D ME p. 3. -II AF2D1. CCCXXXII rv. -I H), traiectu Gadis VII. D, quae mensura Artemidori ratione LXXXIX[*](LXXXIX.XLVH ex Agath. l. l. -XCVD1. LXXX. LX.XCVAy. .... et XCV R2in marg.LXXX.IX.XCr.LXXXVI (-VII E3) LXXXV E3C e MCap.)XLVefficit.[*](MCap. VI 614. Dicuil 5, 2. — (227, lsqq.) Agathem. IV 18. 19 (GGm II p. 478-481). MCap. VI 615.) Latitudo autem terrae a[*](a om.DFEea (add.E3)) meridiano situ ad septentriones [*](septemtrio- nem E3va.S), dimidio[*](dimedio Ay. medio R2) fere[*](fere RE2pv. -rme F2aDic. D1. feri r. fieri y) minor, Isidoro[*](minor Isidoro ego coll. D MEp. 6. minoro AE2. -re y. -rj E3. minor R2pv. om.F2a(Dic.). mi r. Isidoro D1) colligit[*](collegit y. -lligitur RE(?)v)LIIII.LXII[*](LIIII. LXII (-LXXII R1. -LXI i) ll.MCap. v (D). XLIIII . LXXXX mil. H), quo palam fit quantum[*](quorum y) et hinc vapor abstulerit et illinc[*](et illinc Ay(E?)v. ill- r) rigor[*](liquor DFRE1aTDic.). neque enim deesse terris arbitror aut non esse[*](aut motis non esse et R2) globi formam, sed inhabitabilia utrimque inconperta[*](incomrepta F1. -orrepta DE1a. -orrupta R1) esse.
haec mensura currit a litore[*](a litore R2v. altiore (-rē D1. -ra R1) r) Aethiopici oceani, qua modo habitatur, ad Meroen DCXXV[*](DCXXV> MGGm II p. 479. cfr. VI 196. DXXV A.DCCCV (DCCCCV R) r. DL mil. E3v. decies centena mil. H.DCCVD1), inde Alexandriam XII[*](XIIR). L??? Rhodum DLXXXIIII[*](DLXXXIIII (-III Adv) ll. D. cfr. V 132.DLXIIIH), Cnidum LXXXVII[*](LXXXVII. D H. -VI (-III DdT) D ll. D. -VI p. -V. D f. -IIII. D E3v). D, Coum[*](coum ll. S. con C cum Sabell. cum v)XXV, Samum C???, Chium XCIIII[*](LXXXIIIIpva.H. cfr. V 136), Mytilenen[*](mitylenen ADFC. mitil- R2aVen. -lonen R1)LXV, Tenedum CXIX[*](CXIXfMGGm l. l.XC.IX (-LX A) 11.XLIXi> D1. XLIVH.XXVIIIC.XXIXv), Sigeum promunturium XII. D, os Ponti CCCXII. D[*](D om.p), Caram- bin[*](carambin v. -abin A. -abim r) promunturium CCCL, os Maeotis[*](maeotidis E3va. D e MCap. -dos R2. memis R1)CCCXII. D[*](D om.p. CCCXVI-D A natanais Rad. -naeis D), ostium Tanais CCLXXV[*](CCLXXVR(?) H. -LXV ADEapv. -LXII FfdT. -LXVI D1. cfr. IV 78), qui cursus conpendiis maris brevior[*](breuioris R2) fieri potest LXXIX[*](LXX.IXll. cfr. MGG m l. l.LXXIIXy. LXXXI p. -IX E3v.XXI. X??? D1 (ad sqq. referens)). [*](MCap. VI 616. 614. 616.) ab ostio Tanais nihil inmodicum[*](nihil inmodicum ego. nihil mod- ll.v. nihil- dum modi coni.D ME p. 4. nihil modi quam coni.S. Nili Cano- picum D1) diligentissimi auctores fecere[*](facere A). Artemidorus ulteriora inconperta existimavit, cum circa Tanain[*](tanais R2. -im C) Sarmatarum gentes[*](gentem y) degere fateretur ad septentriones versus[*](uersas va. S); Isidorus adiecit XII.L???[*](XXII-L R) usque ad Thylen[*](thylen J. tylen A. -lin y. thilen F2. ti- v. thulen C. mithelen R. mitthilenen F1. mythel- D. mitel- r), quae coniectura divinationis est. ego non minore quam proxime[*](proxime dicto (-ta p) AF2pv. -mo dicte (-to R) r) dicto spatio Sarmatarum fines nosci intellego. et alioqui[*](alioquin pva.J. alio DF1R1E1. ali a) quantum[*](quintum DF1R1E1) esse debet quod innumerabiles gentes subinde sedem mutantes capiat? unde ulteriorem mensuram inhabitabilis plagae multo esse maiorem arbitror. nam et a[*](a om.A1y. in p) Germania inmensas insulas non pridem conpertas cognitum[*](cognitas compertum RS. cōpertas conpertas a) habeo.[*](Vitr. I 6, 9. Censorin. d. nat. 13, 2. MCap. VI 596. 609. cfr. Berger Eratosth. fragm. p. 121.— (11) cfr. Berger Hipparchi geogr. fragm. p. 27.) De longitudine ac latitudine haec sunt, quae digna memoratu putem. universum autem[*](autem hunc E3va.S) circuitum Erato-5 sthenes, in[*](in om.eap) omnium quidem litterarum subtilitate, set[*](set ego. et pv. om. ll. D) in[*](in om. p) hac utique[*](???ui???e F1. quippe a) praeter ceteros[*](ceteras Ay) solers, quem cunctis probari video, CCLII milium stadiorum prodidit, quae mensura Romana conputatione efficit[*](effecit AFRea) trecentiens[*](trecenties (tric- y) et AF2y) quindeciens centena milia passuum: inprobum ausum, verum[*](uero R) ita subtili argumentatione [*](argumentatione DFdREapzv(H). con- putat- AR2inmarg.y G) conprehensum, ut pudeat non credere. Hipparchus , et in coarguendo eo et in reliqua omni[*](omni om.DFR1) diligentia mirus, adicit[*](adiecit y) stadiorum paulo minus XXVI[*](XXVIARTyS.XXVrv). [*](cfr. Berger Eratosth. fragm. p. 124.)
alia Dionysodoro[*](dionysodoro E(?)G. -siodoro rv) fides. neque enim subtraham exemplum vanitatis Graecae[*](grecię F1Eap. gratie R1) maximum. Melius[*](melius DF1dRav(G). aelius A1. cae- A2. elius F2. ???el- E1. Cel- E2e. chius z. cidius p. cydnius B) hic fuit, geometricae[*](geometriae DFR1. -ica va.S) scientia[*](scientiae DF1R1Ea) nobilis[*](nobilis om.D); senecta[*](senectā Da. -tu R) diem obiit[*](obit ADF1R) in patria[*](patriae A). funus duxere ei[*](et (pro ei) A) propinquae, adquas[*](adque F1a. atq; D) pertinebat hereditas. hae[*](hec a. heę d. eae va. S), cum secutis diebus iusta[*](iuxta DFR1a) peragerent, invenisse dicuntur in sepulchre epistulam[*](epistula A) Dionysodori[*](dionysidori F. -siodori R2va. G) nomine ad superos scriptam: pervenisse eum a sepulchre ad[*](ab R2S. ad R1) infimam terram; esse[*](esseque E3va S) eo stadiorum XLII[*](XLII AF2in ras. (RE?)v. alii Dad). nec defuere geometrae qui interpretarentur
, significare epistulam a[*](a om.R) medio terrarum orbe[*](orbem D) missam[*](missa Da), quod[*](quo R2E3va.D. quae p) deorsum ab summo longissimum esset[*](esse ADFapva. C) spatium et idem pilae medium. ex quo consecuta conputatio est, ut circuitum[*](circuitu E(?)va. S (J)) esse CCLII[*](C???CLII AR2fp(P) H. -LV rv) stadiorum pronuntiarent[*](pronuntiaret F2).Harmonica ratio, quae cogit rerum naturam sibi ipsam congruere, addit[*](addita AF2) huic mensurae stadiorum[*](stadia va. S)XII[*](XIIz(P)H. cfr. § 87.VIIll.v) terramque[*](terram A) XCVI[*](XCVI DFdRH.XC. VI Eeapl. XCVI mil. E3v.XC.V A. XCV D) partem totius mundi facit.
Hactenus de situ et miraculis terrae aquarumque et siderum ac ratione universitatis atque mensura[*](mensurae o. -re a). nunc de partibus, quamquam infinitum id quoque existimatur nec temere sine aliqua reprehensione tractatum[*](tractandum o), haut ullo in genere venia iustiore[*](iustiore si Ao(R?) H. -or est DF1a. -or E1. -or si E2. -or est si F2va.H), si modo minime mirum est hominem genitum non omnia humana novisse. quapropter auctorem neminem unum sequar, sed ut quemque verissimum in quaque parte arbitrabor, quoniam commune ferme [*](dist.oU 45) omnibus fuit, ut eos quisque[*](quisquis A) diligentissime situs diceret, in[*](disceret in o. -ret ex vet. Dal.) quibus ipse prodebat[*](prodibat ovet.Dal.). ideo[*](ideoque o) nec culpabo aut coarguam
quemquam. locorum nuda[*](nuda om.A) nomina et quanta[*](quantum DF1RE1a) dabitur brevitate ponentur, claritate[*](ponentur claritate om.DF1R1E1a) causisque dilatis in suas partes; nunc[*](nec F2D1) enim[*](item R) sermo de toto est. quare sic accipi velim, ut si vidua[*](si uidua ARd1G. si diuidua r. sicut uidua v) fama sua nomina, qualia fuere primordio ante ullas res gestas, nuncupentur[*](nuncupetur DF1RE) et[*](et om.f) sit quaedam[*](queddam p. quia edem DFIR1a) in his nomenclatura [*](nomen datura apVen. -encul- tura Ad.de mendo cfr. p. 133,19) quidem, sed mundi rerumque naturae.[*](Herodot. II 16. Agathem. I 3 (GGm II p. 472). Sail. Iug. 17, 3. Oros. I 2, 1-3. Hygin. astr. I 8 (Isid. or. XIV 2, 1; n. r. 48, 2). Mela I 8. Div. orb. 1 (GLm p. 15). Dic. 1, 2. Sol. 23, 13. MCap. VI 622. 624. 626. 623. Beda n. r. 51.) Terrarum orbis universus in tres dividitur partes, Europam, Asiam, Africam. origo ab occasu solis et Gaditano freto, qua inrumpens oceanus Atlanticus in maria interiora diffunditur[*](effunditur codd. aliquot Bedae). hinc[*](huic o) intranti dextera[*](dextra ova.S) Africa est, laeva Europa, inter has Asia[*](asiae R2. -ia est va. H. -ia compar est aliis duabus Beda). termini[*](termin' ??? R2 -ni sunt Beda) amnes Tanais et Nilus. XV p. in longitudinem[*](longitudine et 13 latitudine yBeda) quas diximus fauces oceani patent, V??? in latitudinem, a vico Mellaria[*](mellaria AF2dv. inel- y. metta- E. meitia- a. metia- r) Hispaniae ad promunturium Africae Album, auctore Turranio[*](turranio AH(J). thu- E2. turannio DFdBas.(S). turanio R2. -rinio R1. -ramnio v. tyr- ra???nio y. -ranio i) Gracile[*](gracile F2E2dTyJ. -lae A. -li H. glacile DF1 -lle r. gracula v) iuxta genito. [*](Nepos fr. 49 Halm. Sol. 23, 13. — (231, 1) Mela I 27 (II 95). Sol. 1. 1. MCap. VI 624. 625.) T[*](T. Ay(Rd?) v. et (et titus E2) r). Livius ac Nepos Cornelius latitudinis tradiderunt minus[*](minus ll. J. ubi minus (minimum C) v)VII p., ubi vero plurumum, X: tam modico ore tam inmensa aequorum vastitas panditur. nec profunda altitudo miraculum minuit. frequentes quippe taeniae[*](temae y. tenuae DF1RE2. –ue a.om.E1) candicantis[*](candicatis F1a. -cantes Ad. cordiantes y) vadi carinas territant. qua de causa
limen interni maris multi eum locum appellavere. proximis [*](proximus F1day. -ma pva. H. an proximi?) autem faucibus utrimque inpositi montes coercent claustra, Abila[*](abila ypv. abilla (athlans F2) r. abyla d(?)H. cfr. MGGm II p. 122) Africae, Europae Calpe[*](calpae AE. calepae D1. -lipae D2. -lapae y), laborum Herculis metae, quam ob causam indigenae columnas eius dei vocant creduntque perfossas[*](perfossos (sc. montes) F1adTSalmant. P) exclusa antea admisisse maria et rerum naturae mutasse faciem.[*]((9) Eratosth. ap. Varr. r. r. I 2, 3. (Varro LL V 6). Lucan. IX 411 sqq. Augustin. civ. dei XVI 17. Cosmogr. 1b (GLm p. 71). — (16) Sol. 2, 24. MCap. VI 638 extr.) Primum ergo de Europa, altrice victoris omnium gentium populi longeque terrarum pulcherrima, quam plerique merito non tertiam portionem fecere, verum aequam, in duas partes ab amne Tanai ad Gaditanum fretum universo orbe diviso. oceanus a[*](a AS. ac R1. hac D1dE1. hoc rv) quo[*](quo AS. quod rv) dictum est[*](3) spatio Atlanticum mare infundens et avido meatu terras, quaecunque[*](quacumque uenerit ex parte o) venientem expavere, demergens resistentes quoque flexuoso litorum anfractu[*](in- fractu DE1a) lambit, Europam vel maxime recessibus crebris excavans[*](cauans F1R1a), sed in quattuor prae[*](praecipue va. H)- cipuos sinus, quorum primus a Calpe Hispaniae extimo[*](exi- stimo DF1R1Ea), ut dictum est, monte Locros, Bruttium[*](bruttiniu DF1R1a. brutinum Eva.C. byritium R2. brittiū F2) usque promunturium,[*](4) inmenso ambitu flectitur.
[*](cfr. Mela II 87. MCap. VI 627. 628.) In eo prima Hispania terrarum est, ulterior appellata, eadem Baetica, mox a fine Murgitano[*](murgitano D coll. § 8. 17. urg- ll. G. uerg- p. uirg- v. urcit- (B) U 46 coLL. § 19) citerior eademque Tarraconensis ad Pyrenaei[*](pyrenen d. -enea a3va.S. -enae??? R1) iuga. ulterior in duas[*](duas parties per DFEa.cfr. v. 10) per longitudinem provincias dividitur, si quidem Baeticae latere septentrionali[*](septentrionali pv. -lis ll) praetenditur[*](ptenditur a. prot- va.G) Lusitania, amne Ana
discreta. ortus hic[*](hinc F2) in Laminitano[*](lamminitano AR2. lumi- a. lanumi- E2. cfr. § 25. XXXVI 165) agro citerioris Hispaniae et modo in stagna se fundens[*](seffundens A. se diff- a), modo in angustias[*](angustias Av. -ia r) resorbens[*](esorbens D1. -be R1. sorbens E1. orb- D2Fla) aut in totum cuniculis condens et[*](et —gaudens om.FR1Ea) saepius nasci gaudens in Atlanticum oceanum effunditur. Tarraconensis autem[*](autem hinc va.G(H)), adfixa Pyrenaeo totoque eius a[*](a om.E1R(?)C) latere decurrens et simul ad Gallicum oceanum Hiberico a[*](a om.AF2E2va. G) mari transversa se pandens , Solorio monte et Oretanis iugis Carpetanisque[*](carpetanisque AB. carpit- R2. carpent- rv) et Asturum a Baetica atque Lusitania distinguitur.[*](Sol. 23, 8. (MCap. VI 627). Mela II 88, MCap. VI 630. — (233, 1-3) Mela II 96.) Baetica, a flumine mediam[*](eam mediam va.S(J)) secante cognominata, cunctas provinciarum diviti[*](diuite H. sed cfr. VII 108) cultu et quodam fertili ac peculiari nitore praecedit. iuridici conventus ei[*](ei om.DF1R11E1a) IIII, Gaditanus, Cordubensis[*](cordubensis astigitanus om.DF1RE1a), Astigitanus[*](astigitanus B. cfr. § 12. astici- E2d. -isi- v. -iciitams A. -icianus F2), Hispalensis. oppida omnia[*](omni DF1R1E1a) numero CLXXV, in iis coloniae VIIII[*](VII AdTva.B), municipia c. R. X[*](C. R. X (= civium Rom. X) AD. cui' romano X R2. om.R1. CRL??? r. VIII B. XVIII v), Latio antiquitus donata XXVII[*](XXVII D.XXV . X A. XXII.X (XXII R2) r. XXIX v), libertate VI, foedere III, stipendiaria CXX. ex his digna memoratu aut Latio[*](latio (-to A. -tiore E2) ll.v. latiali B. -ino D. cfr. VII 117) sermone dictu facilia, a flumine Ana litore oceani oppidum Ossonoba[*](ossonoba (-oua A. osonoba R1) ll.v(G)J. onu- bia R2. onoba B. cfr. Mela III 7. Osca Onoba M Pt p. 108), Aestu[*](asturiae (-ria F2. lusturia B) AF2E2va.H)- aria cognominatum, inter confluentes[*](inter confluentes D. interfl- ll.v) Luxiam[*](luxiam aturium DfdEa. Luxia et Urium va.D) et Vrium, Hareni[*](harenei R2. -nae v(H). -re???n R1. Vareni F2. mariani B(Brot.)e Ptol. II 4,12. ariani G) montes, Baetis fluvius, litus Curense[*](curense EB(D). curr- R2d. curs- v. curenense DFR1a. corense A(?)C. cotense M Ptp. 109) inflexo sinu,
cuius ex adverso Gadis[*](gades C) inter insulas dicenda[*](dicenda A.cfr. IV 119. Mela II 97. -das r. -dae. v), promunturium lunonis, portus Baesippo[*](baesippo R2B. uaes-Av(J). ues-r. cfr. § 15 et Ptol. 11 4, 10), oppidum Baelo[*](belo Rad. -on va.S), Mellaria, fretum ex Atlantico mari, Carteia, Tartesos[*](tartesus E2. cart- A. -sos F2va.B(J). ???artesos F1) a Graecis dicta, mons Calpe.[*](Mela II 94. — Agrippa fr. 2 R. — (9) Mela III 3.) dein litore interno oppida[*](oppida ll. S. -do dv. -dū a3C) Barbesula cum fluvio, item Salduba, oppidum Suel[*](sue R. siue D2FEa. uel va.B), Malaca cum fluvio foederatorum[*](foederatorum— cum fiuuio om.DF1R1E1a). dein Maenuba[*](menoba (mae-H) R2va.J) cum fluvio, Sexi[*](sexi ll. Brot. sexti v) cognomine[*](cogno- mine firmum D2. fir- cog- ll.v) Firmum Iulium, Sel[*](sel AD. sell R2. ser r. sex Tva. B (cfr. Mela II 94). sexi et B. selambina G e P tol. II 4,7), Abdara[*](abdafa a. -dera va.J), Murgi[*](murci DRa. -rti F1. -rcis E. -rgis va S), Baeticae finis. oram eam in[*](in R2S. om.rv) universum[*](uniuerso R2a1. -sam a2va.S) originis Poenorum existimavit M. Agrippa; ab Ana autem Atlantico oceano obversa Bastulorum[*](uastu- lorum A) Tur[*](turdulorum om.DF1E1)- dulorumque est. in universam Hispaniam M. Varro pervenisse Hiberos[*](hiberos R(?)D. yb- a2. ib- C. hiberas (yb- a1) rov) et Persas et Phoenicas[*](phaenicas o. poe- Ava.C. fen- r) Celtasque et Poenos tradit. lusum[*](lysum Ea. lis- o) enim Liberi patris aut lyssam[*](lissam R2. lysyam a. lysam DFETva.G. lis- R1o) cum eo bac[*](bachantem Tova.G)- chantium nomen dedisse Lusitaniae et Pana praefectum eius universae[*](uniuersa o). at quae[*](atque R2a. autque DF1R1E. aut (autem o) quae F2do) de Hercule ac Pyrene[*](pyrane R. -renae E. pirene o. -rine A) vel Saturno traduntur fabulosa in primis arbitror.Baetis, in Tarraconensis[*](tarraconiensis F) provinciae non, ut aliqui [*]((16-234, 4) cfr. Mela III 5.) dixere, Mentesa[*](mētesa av(D). cfr. § 19.25. CIL IIn.3377 sqq met- DFE. mentes (mon- R2) R. -tis A. -tisa S e Ptol. II 6,58) oppido, sed Tugiensi[*](tuguensi DFIR1Ea. tyng- F2. tuge- R2va.G) exoriens saltu— iuxta quem Tader[*](tvder F2) fluvius, qui Carthaginiensem agrum rigat
—, Ilorci refugit Scipionis rogum versusque in occasum oceanum Atlanticum, provinciam adoptans, petit, modicus primo, sed multorum fluminum capax, quibus ipse famam aquasque aufert[*](aut fert A. auferri R. -rre a.om.E1). Baeticae primum ab Ossigitania[*](ossigitania L. -tama E. -tana a. -ttania R. -getania (osi- A) rv(D)) infusus, amoeno blandus alveo, crebris dextra laevaque accolitur oppidis.Celeberrima inter hunc et oceani oram in mediterraneo Segida[*](segeda a2va. S) quae Augurina cognominatur, Vlia[*](ulia Ukert II p. 366. cfr. M Pt p. 117a. iulia (-iae Dr1E1a) ll.v) quae Fiden[*](fidentiae Dea. -te R)- tia, Vrgao quae Alba, Ebora[*](ebura A(?)va.S(D1)) quae Cerialis, Iliberri[*](iliberi va.S) quod Florentini[*](Florentini D2cum Hiibnero CIL IIp. 285. cfr. M Pt p. 120b. liberini AF2R2v. -ri??? F1. -rinis r), Ilipula[*](ilipula G. -pyla A. ilypula R2. lipida (lyp- R1) r. libida v) quae Laus[*](laus artigi AF2G. -astici F1. clausa (-sia R2) stici rv), Artigi quod Iulienses, Vesci quod Faventia, Singili[*](singilia (va.H)D2. cfr. Hübner l.l. p. 272. -gelis R2), Ategua, Arialdunum, Agla[*](Agla minor AF2R2E2v (Brot.). -nur r. Aglaminor Dal.) Minor, Baebro[*](bebro E2. bedro R2. bedo DFdR1E1. beclo a), Castra Vinaria, Cisimbrium[*](pisim- brium AFR2. epi- d. episibr- va.S), Hippo[*](ippo F. ipho Dd1R1Eava. G. fipho d2R2) Nova[*](noua AE2v. noba r), Ilurco[*](illurco B. iliu- A. ilyrico DdE. ill-v. ylir-Ra. ylyr-F), Osca, Oscua[*](escua va.J. sine oscua M Pt p. 119), Sucaelo[*](sucaelo (-celo a. -calo E1. suelo R) unditanum ll.J. succubo nud- B. -ccabon ud- v. suel onud- M Pt p. 119), Vnditanum, Tucci[*](tucci AF2G(J). tuai R1. tu???i F1. tuati rv(H)) Vetus, omnia[*](obuia F2E2C Bas.) Baste[*](bastetaniae R(?)v. uast- r)- taniae[*](dist.va. H(D2)) vergentis ad mare. conventus vero Cordubensis circa flumen ipsum Ossigi quod cognominatur Latonium[*](latonum a. laconium (-icum C) ETva.D), Iliturgi[*](illiturgi Ava.H(J)) quod Forum Iulium, Ipra[*](ipra isturgi AD. cfr. CIL II n. 2121 sqq. ipast- dav. iprast-r), Isturgi quod Triumphales[*](triumphales ucia D2philol.XXX p. 292. -le sucia (sutia E2) AR2E2D. -le sacia J. -le setia S. -le sitia v. faletia (-ico R1) r), Vcia et XIIII[*](XIIIIv(D2coll. Hiibnero l.l. p. 298). XVIIAD1. XIII R (M Pt p. 115. 117). XVI r) p. remotum in mediterraneo Obulco[*](obulgo A) quod Ponti[*](pontificaese F. ponficense D. bonf- E1a)-
ficense appellatur, mox Ripa, Epora[*](ripepora ARava. H. epora S) foederatorum, Sacili[*](facili DF1R1B. -lin R2. facili E1a. faci E2. faci AF2dv) Martialium, Onuba[*](onoba B e Ptol.) et dextra Corduba colonia Patricia[*](patriciae DF1dRE1aH) cognomine , inde primum navigabili Baete oppida Carbula, Detumo[*](detumo TD2l.l. p. 293. -ma A2in ras.E2B (M Ptp. 117). -mmo r. decumo dv. -ma Ven. (J). detunda S e Ptol.), fluvius Singilis[*](singilis AE2D. -gulis rv. cfr. § 12 init.), eodem Baetis latere incidens.Oppida Hispalensis conventus Celti[*](celci F1. -cia F2. celtia R2E1. -ica ava.H), Axati[*](axati arua D. -ti araua A. -tiara G. aexatim faua R2. exatifaua R1. axaua F1. araua DdE. auara F2. raua a. arua H. om. v), Arua, Ca[*](canama H. camana E. -nia R. caniania Dd. ???a???nia F1. canina a. ciniana A. saci- F2. arruci G. uaca- mana v)- nama, Naeva[*](naeua D2cum Hübnero l.l.p. 137. aeua DE. eua r. euia H. menoba G. acria v), Ilipa cognomine Ilpa[*](ilpa A2in ras.R2B(D). illpa E2. ilpia F2. ilba F1. illa rS. ilia H. del.G(J). magna C e Ptol. II 4,10. ila v), Italica et a laeva Hispal[*](hispal AJ. -lis G e Ptol. -li rv) colonia cognomine Romulensis[*](romulensis Aav(J). -liensis rS), ex adverso oppidum Osset quod cognominatur Iulia Constantia, Lucurgentum[*](lucurgentum F2D2. lugurg- R2. lurg- AJ. -tium E2. uirg- v. iurgentum (???urg- R1) r. uerg- G. cfr. CIL II n. 1264) quod luli Genius[*](genius orippo H cum Caro (antiq. Hispal. 3,20). genitor ippo F2. -tor ippu Ad. -tor (gentior R1. -iori R2) bippo r. -tor hippo v), Orippo, Caura, Siarum, fluvius Maenuba[*](menubae DFE. -be Rad. -noba va.J), Baeti[*](baeti R (?)G. om.rv) et ipse a dextro latere infusus. at inter aestuaria Baetis oppida[*](oppidu E2a3va.S) Nabrissa[*](nebrissa va.S) cognomine Veneria et Colobana[*](colobona R(?) va.J. conobana M Pt p. 122a), coloniae[*](colonia D2. l.l.p. 270) Hasta[*](asta d(?)va. D. cfr. Mela III 4) quae Regia dicitur et in mediterraneo Asido quae Caesarina.
Singilis[*](singilis AE2TD. -gulis Rv. si ong- r. cfr. §10 extr.) fluvius, in Baetim[*](baetim AE2C. betim R2 -tinis F2. belis r) quo dictum est ordine inrumpens , Astigitanam coloniam adluit, cognomine Augustam[*](augustam F2dav. ang- r) Firmam, ab ea navigabilis. huius conventus sunt reliquae coloniae[*](colonia AE2) inmunes[*](inmunes AF2R2v. -nis r) Tucci quae cognominatur Augusta Gemella,
Ituci[*](itycci A. itucci Dal. iptuci D1. sed cfr. M Pt p. 122a) quae Virtus Iulia, Vcubi[*](ucubi quae AdJ. aut (at E1) ubique r. Attubi quae v) quae Claritas Iulia, Vrso quae Genetiva[*](genetiua Momms. ephem. epigr. II p. 119. genua ll.v) Vrbanorum, inter quae fuit Munda, cum Pompeio[*](pompeii da2va.S) filio rapta[*](capta va.S); oppida libera Astigi[*](astigi AC. astygi (ca- R1) rS. -giae v) vetus, Ostippo[*](ostippo AF2E2v. sost- r); stipendiaria Callet, Callicula[*](callicula dD. galli- AR1. gallu- r. calu- v. calletula R2. -ecula S), Castra Gemina, Ilipula Minor, Marruca, Sacrana[*](sacriana R), Obulcula, Oningi[*](Oningi Sabora Ventippo Momms. CII. II p. 194. oningis (onnig- a. onung- E2) ab ora uenti (uenienti G) pro (prope v) ll. v), Sabora, Ventippo. Maenubam[*](maenubam AJ. nubam E. nebub- a. nenub- r. menobam v) 5 amnem, et ipsum navigabilem, haut procul accolunt Olontigi[*](Olontigi Laelia Lastigi Momms. l. l. (Caelia M Pt p. 122b). alontigicaeli (olo- A) ADFED. -celi dRav et ala- stigi (-gie R2) AF2R2. alost- a2v. lost- r), Laelia, Lastigi.Quae autem regio a Baete ad fluvium Anam tendit extra praedicta, Baeturia appellatur, in duas[*](diuisa partes om.E1) divisa[*](sidusa D. ???dusa R1. situsa a) partes totidemque gentes: Celticos, qui Lusitaniam attingunt, Hispalensis conventus, Turdulos, qui Lusitaniam et Tarraconensem accolunt, iura Cordubam petunt. Celticos a Celtiberis ex Lusitania advenisse manifestum est sacris, lingua, oppidorum vocabulis, quae cognominibus in Baetica distinguntur: Seriae adicitur Fama Iulia, Nertobrigae Concordia Iulia, Segidae Restituta lulia, Contributa[*](contributa AaB. -tae rv(H. lac. signum auctore S praefixit D) Iulia Vgultuniae[*](ugultuniae cum M Pt p. 124a (et dist.). -niacum J. ucul- v. mugul- R2. -tuacum R1. ugultu- macum A. ucul- E2. mucul- (-miacum a) r), cum qua[*](qua M Pt l.;. quae ll.v) et[*](et om.DF1Ea) Curiga nunc est, Lacimurgae[*](lacimurgae M Pt p. 124a. 127b. -ge Eava.B. lacinimuriae A. -urge F2dTR. -gi D. -usge D. -nemurge F1. laconimurgi B) Constantia lulia, Stere[*](steresibi A. teresibus Rva.D2)- sibus Fortunales et Callensibus Aeneanici[*](enianici Fa. ema- Rva.J). praeter haec in[*](in del. M Pt p. 126b. an item?) Celtica Acinippo[*](acinippo R2B(S)e Ptol. II 4, 11. CIL II n.1351. -ipro A. -ipo Brot.(D)e nummis ap.Eckhel. 1, 47. -ibro r. -imbro v), Arunda, Arunci[*](arungi A. -nti R1. aruci Brot. S. 'Apoukki Ptol. l.l.), Turobriga[*](iturobriga J2), Lastigi, Salpesa
[*](lastigi salpesa S cum Caro (antiq. Hispal. 3,61). -gis alp- AT. -gi alp- rv. iastitis (iastigii d2) alp- d), Saepone, Serippo. altera Baeturia[*](baeturia H. bet- v. uet- ll), quam diximus Turdulorum et conventus Cordubensis, habet oppida non ignobilia Arsam, Mellariam, Mirobrigam[*](mirobrigam AS. -icam rv) Reginam, Sosintigi[*](reginam, sosintigi D2philol. XXX p. 304. cfr. M Pt p. 124a. regio- nes osintigi AF2G. -nes (-nis H) osintiadi (-dis v) rv), Sisaponem[*](sisae- ponem FR. sisep- ad. isep- va.B). [*]((7. 8) cfr. Mela II 94. III 4.) Gaditani conventus civium Romanorum Regina, Latinorum Laepia Regia[*](laepia regia M Pt p. 123.a -pia ulia G(S). lepia relia AF2. lepia R2. regia rv(H)), Carisa cognomine Aurelia, Vrgia[*](urgia AF2G. augla R2in marg. urigia rv. uria C(e codd. B). ugia M Pt p. 123a) cognominata Castrum Iulium, item Caesaris Salutariensis; stipendiaria Besaro, Belippo, Barbesula[*](barbesula AF2B. -sulla E2. -su R2. -s??? R1. -sulu rv. -lae (subl. dist.) M Pt p. 120b), Blacippo[*](blacippo D2l.l. p. 309. ulac- A. lac- R2B. ululacipro F2. lac- rv), Baesippo[*](baesippo B. uasis???pro A. bassispro rv), Callet[*](callet AR2B. ga- rv. cfr. XXXV 171), Cappa cum[*](cappa cum D2l.l. p. 308. cappacum ll. S. -agum v) Oleastro, Iptuci[*](iptuci D2l. l. p. 308. ituci AS. -cci G. icocio rv), Ibrona[*](ibrona M Pt p. 125b. brona AD. brala R. brana rv), Lascuta[*](lascuta D coll. Zobel span. Münzen 8. 16. -ula REaJ. laseula A. liscula r v a.B. lacibi G. del. B), Saguntia, Saudo, Vsaepo[*](saudo usaepo M Pt l. l. situdo us- AJ. saudo usaepro DF. -sae porro Ea. -dorisae pro R. -sae porro dT. audorisae. porro S. andori- sippo G. -sae. porro v(H)).[*](Agrippa fr. 3 R. MCap. VI 632 extr. Dim. 24.) Longitudinem universam eius prodidit M. Agrippa CCCCLXXV[*](CCCCLXV Ava. H) p., latitudinem CCLVIII[*](CCLVIII AJ. -LIIII R. -LVII rv), sed cum termini Carthaginem usque procederent: quae causa magnos errores conputatione mensurae saepius parit, alibi mutato provinciarum modo, alibi itinerum, auctisque[*](auctis v. dist. ego) aut deminutis[*](deminutis AE. dim- rv) passibus . incubuere maria tam longo aevo, alibi processere
litora, torsere se[*](se et DF1R1va. G(S).,et Ea) fluminum aut correxere flexus. praeterea aliunde aliis exordium mensurae est et alia meatus. ita fit ut nulli duo concinant[*](concinnant ADF1. con- ueniant a. ita concinant R2).[*](MCap. VI 631.)Baeticae longitude nunc a Castulonis oppidi fine Gadis CCL et a Murgi maritima ora XXV p. amplior[*](amplius FR1a), latitudo[*](latitudo AR2v. alti- r) a Carteia Anam[*](carteia anam AF2R2D. -eianam r. -na v) ora[*](mora FRa)CCXXXIIII[*](CCXXXIIII ARS. -VII r H. CCXXIIII v e M Cap.) p. Agrippam[*](agrippam Av. -ppa r) quidem in tanta viri diligentia praeterque in hoc opere cura, cum orbem[*](orbem cum A(?)Brot.) terrarum orbi[*](urbi va.H (D). om. E2a) spectandum[*](spectandum Av. -ntum (specca- R1) r) propositurus[*](propositurus G. -ros ll) esset[*](esse terras se A. -rras r), errasse quis credat et cum eo Divum Augustum? is namque conplexam eum[*](eum dTa3C. eam ll.v) porticum ex[*](ex AF2R2v. et r) destinatione et commentariis M. Agrippae a sorore eius[*](sua (pro eius) Brot.) inchoatam peregit.
[*]((16) MCap. VI 632 init.) Citerioris Hispaniae sicut conplurium provinciarum aliquantum vetus forma mutata est, utpote cum Pompeius Magnus tropaeis suis, quae[*](suis quae (quas R2) AF2R2v. om.r) statuebat in Pyrenaeo, DCCCLXVI[*](DCCCLXVIAD2. -LXXVI H(D1). -LXXVII rS. -XLVI v) oppida ab Alpibus ad fines Hispaniae ulterioris in dicionem[*](inditionum F1a.om.A. in deditionem F2) ab se redacta testatus sit. nune universa provincia dividitur in conventus VII[*](II DE1a), Carthaginiensem, Tarraconensem , Caesaraugustanum, Cluniensem, Asturum, Lucensem [*](lucensem AE2B. lucie- R2. lucre- r M Cap.v), Bracarum[*](braccarum F2R2. bacc- F1R1a. bac- DE1). accedunt insulae, quarum mentione[*](mentione Rd(?)v. mensi- r) seposita civitates[*](ciuitates post praeter et prouincia ipsa post aliis traiecit B) provincia ipsa praeter contributas aliis[*](alis AF2E2v. om.r) CCXCIII[*](CCXCIIII G)[*](comma pos. D2) continet, oppida CLXXVIIII[*](con- tinet— CLXXVIIII om.DF1R1E1a. continet om.F2), in[*](in om.A) iis colonias XII[*](CLXXVIIII R2H. CLXVIIII AF2, om.E2v), oppida civium
Romanorum XIII, Latinorum veterum XVIII, foederatorum [*](foederatorum Adv. -tum r D1, cfr. § 10) unum, stipendiaria CXXXV[*](CXXV R1. LXXXV R2. CXXXVI a2L. -II v).[*]((6) Mela II 94. Sol. 23, 8. — (10) Mela II 93.) Primi in ora Bastuli, post eos quo[*](quo AF2E2v. qui r) dicetur[*](dicetur C. -citur ll.v) ordine intus recedentes Mentesani, Oretani[*](orecanii F1. -nsi DR1a. -ngi R2) et ad Tagum Carpetani[*](car- petani RaC. -entani Adv. -arii E2. -eiani r), iuxta eos Vaccaei, Vettones[*](uettones AJ. uetio- DR1E. uaetio- F1. uaeto- F2. ueo- a. uecto- R2dv) et Celtiberi Arevaci[*](areuaci AdTH. -ebaci (-cie R2) R. afre- r. arre- v). oppida orae proxima Vrci[*](Aurci D1. Ised cfr. Ptol. II 6, 13. CIL II n.3750) adscriptumque[*](adscriptum est quae FRa) Baeticae Baria[*](baria AF2D2. -rea rv), regio Bastitania[*](bastitania AJ. -tana R2in marg. mauitania rB (H). mauri-v(Dal.)), mox deinde[*](deinde D2philol. XXXII p. 627. deitannia (-ania v. -anania A) dein LL. v. cfr. U 49) Contestania, Carthago Nova colonia, cuius a promunturio, quod Saturni vocatur, Caesaream Mauretaniae urbem CLXXXXVII[*](CLXXXXVII AD. CLXXXVII rv) p[*](p. Av. p r). traiectus. reliqua in ora flumen Tader[*](tades F. taader E1a. -des D), colonia inmunis Ilici, unde Ilicitanus sinus. [*](Mela II 93. 90. (Flor. I 22, 3).) in eam[*](ea A) contribuuntur[*](contribuitur E2. -butur F1RIE1. -buti rDa) Icositani[*](icositania AE2va. G). mox Latinorum Lucentum, Dianium stipendiarium, Sucro fluvius et quondam oppidum[*](oppidum et R2), Contestaniae finis. regio Edetania[*](edetania B e Ptol. II 6,15. edit- ll.D2. idet- v. cfr § 23. 24), amoeno praetendente se stagno, ad Celtiberos recedens. Valentia colonia III p. a mari remota, flumen Turium, et tantundem a mari Saguntum civium Romanorum, oppidum fide nobile, flumen Vdiva[*](udiua AdTJ. uduba RH (D). V. duba r. idubeda v. cfr. M Pt p. 152a. 187a). [*](Mela II 90. — (240, 2) Sol. 23, 8. MCap. VI 627.) regio Ilergaonum[*](ilergaonum F2v. Ilerca- R2. hilerga- A (E2add. autem supra h). I-lerga- (larga- R1) r), Hiberus amnis, navigabili[*](nauigabilis DFdTD2. -alibus a) commercio dives, ortus in Cantabris haut procul oppido
luliobrica[*](iuliobriga R2Brot.), per CCCCL p. fluens, navium per CCLX[*](L om.E. I Da) a Vareia[*](uareia AD. -eta F2. -ela R2. -elo R1. -ei r. uaria v e Strab. III p. 162) oppido capax, quem propter universam Hispaniam Graeci appellavere Hiberiam. regio Cessetania[*](cessetania DF1dD. cessit- a. cessefa- AF2. cessata-E. cerret- R1. ceret- R2 cosset- B e Ptol. 116,17), flumen Subi, colonia Tarracon[*](tarraco Fava. J. -agor R), Scipionum opus, sicut Carthago Poenorum. regio Ilergetum[*](iler- getum F2dv. hile- AE2. le- r), oppidum Subur, flumen Rubricatum, a quo 5 Laeetani[*](laeetani J e Ptol. l.l.18. laet- DF1E. let- R1ad. lact- A. lacet- F2. lalet- R2v. cfr. U 50. Hübner Herm.I p. 337) et Indigetes. [*]((9) Mela II 90. 89.) post eos quo dicetur ordine intus recedentes radice Pyrenaei[*](pyrenaeum (om. naei — perque pyre) R1) Ausetani[*](austanae A. -setanię F2. om.R2) [Fitani][*](fitani AF2J. fit- R2. it- rv. del. H et M Pt p. 194a), Iacetani[*](Iacetani B e Strab. III p. 161 extr. lac- ll.v. cfr, M Pt p. 195b) perque Pyrenaeum Ceretani[*](cerretani AG. sed cfr. CIL IIn. 986), dein Vascones. in ora autem colonia Barcino[*](barcino Aa2G. -ne (-nia F2) rv) cognomine Faventia, oppida civium Roma-. norum Baetulo[*](baetulo H. bet- AF2R2v. uet- r. baeculo U 50), Iluro[*](iluro AH. ill- v. ilumo R2. irulo r), flumen Arnum[*](anum R1. tarn- dT. larn- a2va.J. earn- coni.B), Blandae[*](blande Av. -dae G. -nbae (-mbae D1) r), flumen Alba[*](alba Av. -bae vel -be r), Emporiae, geminum hoc veterum incolarum et Graecorum, qui Phocaeensium fuere suboles, flumen Ticer[*](ticer AD. -cher (tu- R2) rv(S). -chis B). ab eo Pyrenaea Venus in latere promunturii altero XL[*](XLII AD. -III rH. -IIII v).[*]((16) Mela II 90.)Nunc per singulos conventus reddentur insignia praeter supra dicta. Tarracone disceptant populi XLII, quorum celeberrimi civium Romanorum Dertosani[*](dertosani AFR2D. derio- (dento- E2) r. dertu- v), Bisgargitani[*](biscar- gitani Ptol. 116, 63 (p. 187a)); Latinorum Ausetani, Ceretani[*](cerretani AE2v. caere-F) qui Iuliani[*](iuliani Av. -itani r) cognominantur et qui Augustani, Edetani[*](edetani B(H). aed- F2R. red- Av. sed- G. ac det- r), Gerundenses[*](gerundenses R(?)G(D). gerud- rv(J)), Iessonienses[*](iessonienses Hübner CIL II p. 593. cfr. M Pt p. 196b. gessonie- R. iesome- A. gessorie- rv), Teari
qui Iulienses; stipendiariorum Aquicaldenses, Aesonenses[*](aesonenses AF2D. on- rv), Baeculonenses[*](baetulonenses va.H).[*](init.: Mela II 88.) Caesaraugusta colonia immunis, amne Hibero adfusa, ubi oppidum antea vocabatur Salduba[*](salduba v. -uua (sol- R2) R. -ubia A. -uuia r), regionis Edetaniae[*](edetaniae B (H). sede- ADF2a2G(D1). sedie- R. rede- r), recipit populos LV[*](LV (??? Lu F2) ll.S. Ī.LV adT. CLII Dal. LII v): ex his civium Romanorum Bilbilitanos[*](bilbilitanos R2. belblit- AD. bellit- rv. belit- H. cfr. XXXIV 114. M Ptp. 178a), Celsenses ex colonia, Calagurritanos qui Nasici cognominantur , Ilerdenses[*](ilerdenses AF2R2v. -sis E2. lerdenses R1. -sis E1a. lerid- r) Surdaonum[*](surdaonum Rdv. urd- r.cfr. M Pt p. 193b) gentis, iuxta quos[*](quos AR2E2v. quas r) Sicoris[*](sicoris R2E2v. ico- r) fluvius, Oscenses[*](oscenses Av. ostensis (-ses F2) r) regionis Suessetaniae[*](suessetaniae D e Livio XXV 34,6 al. et CIL VI n.1446. uesset- DdTE. uerset- R1. uesaet- F. ueset- R2av. uessit- AJ. uescit- G. basset-B), Turiassonenses[*](turiassonenses F2a2v. -nienses F1. -ncases a1. -s.sonorises DdE. -s.sonenses (en in ras.) R2. turiaso- G. turriaso- AD. cfr. XXXIV 144. Ptol. .II 6,57); Latinorum veterum Cascantenses[*](cascanteses E2. -tes DFR1E1a1), Ergavicenses, Graccurritanos [*](graccurritanos AS. graccuri- r H), Leonicenses, Osicerdenses[*](osicerdenses Brot. e Ptol. l.l.62. cfr. CIL II n. 4267. ossige- AF2E2v (J)); foederatos[*](leonicenses — foederatos AF2E2v. om.r) Tarracenses[*](tarracenses A1D. -agenses rv); stipendiarios Arcobrigenses[*](arcobrigenses (argo- A) AR1S. arcorri- R2. -obrienses rv. -icenses G), Andelonenses[*](andelonenses AR2D. cfr. Ptol. l.l.66. -dologenses R1v. -doleg- r), Aracelitanos[*](aracellitanos R2. aroceli- (arco- B) rva.S), Bursaonenses [*](burrauonenses (-anenses E) cala- corritanos Ea.om.DF1FR1), Calagurritanos qui Fibularenses cognominantur, Conplutenses, Carenses[*](carenses om.R), Cincienses[*](cincienses Av(J). -censes E2G. -tenses a. -centes r. cinnenses B e Ptol. l.l.71), Cortonenses[*](cortonenses (cotro- a) G. -nesis E2. -oenses Av. ortone- R2. cotone- (-ennis E1) r. cortenses B), Damanitanos , Ispallenses[*](ispallenses J. spall- A. spal- F2E2. grall- R2. larnenses (laure- a) rv(G). earn- B), Ilursenses[*](ilur- senses AC(J). durenses R2. illur- B. lurses R1. -rsenses (-sis E)rv(H). iturisenses G. add. spalenses (ipsa- G) va. H), Iluberitanos[*](iluberi- tanos AF2R2J. ilimb- E. dunb- a. ilumb- rv. lumb- H.ʼἰλούρβιδαPtol. II 6, 56), Iacetanos[*](iacetanos coni. B. lac- ll.v. cfr. § 22 init.), Libienses [*](libienses R2D. cfr. CIL II n.439. iub- R1dv. uib- rG. lub- C(H)), Pompelonenses[*](pompelonem (-pol- DF1) res DFIE1a. -polonenses F2. -polenses AE2), Segienses.
Carthaginem conveniunt populi LXV exceptis insularum incolis ex colonia Accitana Gemellense, ex[*](gemellense ex (Zumpt comm. epigr. I p. 367) D2. -ses (gemm- DFEa) et ll.v) Libisosana[*](libisosana (Zumpt) D2. cfr. Hülbner CIL II p. 434. -sosona ll.L. -sosa D. -soca B. -soscua v) cognomine Foroaugustana, quibus duabus ius Italiae datum, [*](dist. D2)ex colonia Salariense, oppidani Lati veteris Castulonenses qui CaesariiIuvenales[*](caesarii iuuenales Momms. CIL II p. 440. -ri uenales ll.v. -ris uenales D cum U 51 coll. § 134) appellantur, Saetabitani qui Augustani, Valerienses. stipendiariorum autem celeberrimi Alabanenses[*](labanenses AE2B. bab- G. alb- adTva. B), Bastitani, Consaburrenses, Dianenses, Egelestani[*](egelestani Aa2G. geles- (gelas- R) rv), Ilorcitani[*](ilor- gitanii A. -rcitarii R. lorcitani dva.B), Laminitani, Mentesani[*](mentesani AE2Bas. mens- rv) qui et Oretani[*](oritani DREva.S), Mentesani[*](menetesani D2. mete- DFE1a) qui et Bastuli, Oretani qui et Germani cognominantur, caputque Celtiberiae Segobrigenses[*](segobrienses A2R), Carpetaniae[*](carpetaniae AG. capetani F2. -ni et E2v. -niae r) Toletani Tago flumini inpositi, dein Viatienses et Virgilienses[*](et uirgilienses AF2E2v. om.r).
[*]((243, 1. 2) Mela II 88.)In Cluniensem[*](clunien- sem Av. glunienses r) conventum Varduli[*](uarduili DF1. -diuli Ra) ducunt populos XIII, ex quibus Alabanenses[*](alabanenses J. alaben- A. iaban- r. laban- B. alban- v(G)) tantum nominare libeat, Turmogidi[*](turmogidi AE2Brot. (D). tusm- E1. -modi a. turmodigi rv(S). cfr. Oros. VI 21,3) IIII, in quibus Segisamonenses[*](regis amonenses DF1E1a) et Segisamaiulienses[*](segisamaa. iulienses A. regis amaiu- DF1E1a). in eundem conventum Carietes et Vennenses[*](uennenses a3v. uenenses F2. uenn??? F1. -nnesis a. -se AR2. -si r) V civitatibus vadunt, quarum sunt Velienses[*](Ueleienses DE1a. ???eli???enses F1. uelegenses R1). eodem Pelendones[*](pelendones B e Ptol.11 6, 53. pelond- A. pellond- F2. pelled- R. pelleod- a. -deones rv) Celtiberum IIII
populis, quorum Numantini fuere clari, sicut in Vaccaeorum XVII[*](XVIII FdRa2va.D) civitatibus Intercatienses[*](intercatienses ABas. -tinienses rv), Palantini[*](palati A. -tini v. pallantini B), Lacobrigenses[*](lagobrigenses A. lacobrienses F. -icenses va.H), Caucenses. [*]((4) Mela III 15.— (9) cfr. Plin. IV 110. Mela III 15.) nam in Cantabricis[*](cantabrigis FR. -bris adTva.G) VIIII[*](VIIII D2coll. IV 111 (philol. XXXII p. 605. 645). VII ll. H. IIII dv) populis Iuliobriga[*](iulio- briga ABrot. -ica rv. cfr. § 21) sola[*](sola A(R?)v. -lo r) memoretur, in Autrigonum X civitatibus Tritium[*](tritium AE2v. trist- r) et Virovesca. Arevacis[*](areuagis A) nomen dedit fluvius Areva. horum VI oppida, Secontia[*](secontia AJ. sego- S. sago- F2Ra2. rago- r. sagun- B. ragun- v) et Vxama[*](uxama AB. bix- F2. ibix- rv), quae nomina crebro[*](crebro AF2E2v. ebro r) aliis in locis usurpantur, praeterea Segovia et Nova Augusta, Termes ipsaque Clunia, Celtiberiae finis. ad oceanum reliqua vergunt Vardulique ex praedictis et Cantabri.Iunguntur iis Asturum XXII populi divisi in Augustanos et Transmontanos[*](et transmontanos AF2G. om.rv), Asturica[*](austurica a. -tirica DF1RE) urbe magnifica. in iis sunt Gigurri[*](gigurri AD. cfr. Ptol. II 6,37. CIL II n. 2610. cig- rH. giguri G. giri vel girri v), Paesici[*](paesici RH. pes- r v. cfr. IV 111), Lancienses[*](lantienses E2. llanci- DR. llanti- FE1. IIat- a), Zoelae[*](zoele F1a. -li F2). numerus omnis multitudinis ad CCXL liberorum capitum.
Lucensis conventus populorum est sedecim, praeter Celticos et Lemavos[*](lemauos AF2dTJ. leuamos R. -mus (-nius D) r. -nios v. lebunos B) ignobilium[*](ignominium Ea. -niam R1. -omiū DF1) ac barbarae appellationis, sed liberorum capitum ferme CLXVI[*](CLXVI Av. -V r.).
Simili modo Bracarum[*](bracarum Av. brach- R. bracc- r) XXIIII[*](XXIIII A1v. -III A2. -IIII et r) civitates CCLXXXV[*](CCLXXXV AD. -LXXV v. CLXXV rH) capitum, ex quibus praeter ipsos Bracaros[*](bracar??? F1. -ciari a. -ciani DE1)Bibali[*](bibali (B2)H. -alli D. uiballi DFR. -ali B1. -belli E1a. uiualli AE2. iuba- dv. cfr. Ptol. II 6,42. CIL l.l. n. 2477), Coelerni[*](coelerni AF2E2dTS. cfr. CILl.l. -ensi r. -erini H e Ptol. 116, 41. celerni v. -rini B),
Callaeci[*](cal???ti F2. galleti R2. -llaeci v a. D), Equaesi[*](hequaesi (equ- J) limici H. cfr. CIL l.l. atque (aque d. aquis R2. Aeque- v) silici ll.v), Limici, Querquerni[*](callaeci- querquerni om.DF1R1E1a)[*](querquenni E2. Quar- querni CIL l.l. cfr. Ptol. II 6,46) citra fastidium nominentur .[*](MCap. VI 633. cfr. Dim. 22.— (6) Mela III 14.) Longitudo citerioris[*](citerioris FdRav. -ri r(?)D) Hispaniae est ad finem Castulonis a Pyrenaeo DCVII p. et ora paulo amplius, latitudo a Tarracone [*](ab [Tarr.] FRS) ad litus Oiarsonis[*](oiarsonis F1. otars- a1. olars- rv. Oeassonis M Pt 116,10(p. 148b)CCCVII, e radicibus Pyrenaei, ubi cuneatur angustiis inter duo maria; paulatim deinde se pandens, qua contingit ulteriorem Hispaniam, tantundem et amplius latitudini[*](latitudinē FdTREa1) adicit. [*]((8. 9) cfr. Mela II 86.) metallis plumbi, ferri, aeris, argenti, auri tota ferme Hispania scatet, citerior et specularis lapidis[*](specularibus lapidibus va.S), Baetica et minio. sunt[*](sed (pro sunt) o) et marmorum lapicidinae [*](lapi- cinae F1a. -pidicinae R(?)va.L. -nis o). universae Hispaniae Vespasianus Imperator Augustus iactatum[*](iactatus R(?)a3va.J. cfr. U 52. Nipperd. opusc. p. 433) procellis rei publicae Latium[*](latii ius d (?)va. S) tribuit[*](qui fuitA). Pyrenaei montes Hispanias Galliasque disterminant promunturiis in duo diversa maria proiectis.
[*](Mela II 74. MCap. VI 634. (cfr. Sol. 21, 1. MCap. VI 635 extr.).) Narbonensis provincia appellatur pars Galliarum quae interno mari adluitur, Bracata[*](braccata o) antea dicta, amne Varo ab Italia discreta Alpiumque vel saluberrimis Romano imperio iugis, a reliqua vero Gallia latere[*](latere AF2E2ov. -ri (-ris R) r) septentrionali montibus Cebenna[*](gebenna ova.S) et Iuribus[*](uribus A. iugeribus E1o. iura (B2)C. urbibus va.B. cfr. XVI 197. IV 105 extra.), agrorum cultu, virorum morumque[*](que om.Rdo) dignatione, amplitudine opum nulli[*](nulla ei o) provinciarum postferenda[*](potest ferenda A. praefe- Eao) breviterque Italia verius quam provincia.[*](Mela 11 84. 81. 75 extr.) in ora regio
Sordonum[*](sordonum AE2dS. -dinum (sar- R2) r. sardonum v. cfr. Mela) intusque Consuaranorum, flumina Tecum[*](tecum DFEaG. tetum ARdD. technum v. telin vel tichin B e Mela), Vernodubrum , oppida Illiberis[*](illiberis B e Ptol. cfr. II 244 (ex Arternid.). illisebere Rav. -rre d. eillisaebere (illi- F2) DFE1. eliseberae AE2. eli- berrae Mela (prob. M Ptp. 240a)), magnae quondam urbis tenue vestigium, Ruscino Latinorum, flumen Atax, e Pyrenaeo Rubrensem[*](rubraensem E2. rubre nrea. -brae nrae DE1. ru???p???e???s???ē F. rubresum Be Mela) permeans lacum, Narbo Martius[*](larbo nar- tius DFRE1a) Decumanorum colonia XII p. a maria distans, flumina Araris[*](arauris H e Mela), Liria[*](liria AF2v. libria (lyb- a) r). oppida de cetero rara praeiacentibus stagnis:[*](Mela II 76. 80. 79. 80. MCap. VI 635.) Agatha quondam Massiliensium et regio Volcarum[*](nulcarum FRa) Tectosagum[*](tectum (tecum a) sagum (agum Da) DFRE1a) atlque ubi Rhoda Rhodiorum fuit, unde dictus multo Galliarum fertilissimus [*](feruidissimus D2cum Sieglino. sed cfr. M Cap.) Rhodanus amnis, ex Alpibus se rapiens per Lemannum lacum segnemque deferens Ararim[*](ararim Raov. -rem rD) nec minus se ipso torrentes Isaram et[*](et AF2E2ov (J). om.rS) Druantiam[*](druan- tiam (tru- F) ll.D. druen- B. truen- v). Libica[*](libica dBrct. lyb- rD. libyca v. cfr. § 124 init.) appellantur duo eius ora modica, ex his alterum Hispaniense, alterum Metapinum , tertium idemque amplissimum Massalioticum[*](massalioticum F2V. masa- F1. -iaticum (massa- E2) R2E. -icoticum r). sunt auctores et Heracleam oppidum in ostio Rhodani fuisse. [*]((15) cfr. Sol. 2, 53. — (15-17) Mela II 78. — (246, 1. 2) Mela II 77.)ultra fossae ex Rhodano, C. Mari opere et nomine insignes[*](insignes H. -ni AF2. -ne rv (cum seqq. iunctum)), stagnum Mastromela[*](mastromela RD. ast- rv. mastram- H e St Byz. p. 448), oppidum Maritima Avaticorum[*](abaticorum AD1. auari- va. B. cfr. Mela et Ptol. II 10,5), superque Campi Lapidei, Herculis proeliorum memoria, regio Anatiliorum et[*](et Aa3v. om.r) intus Dexivatium[*](dexiuatium (Robiet) D2coll. CIL XII n. 1062-64. dexuia- AD1. dexuuia- J. -ticum r desuuiatium v) Cavarumque; rursus a mari Tricorium et intus Tritollorum[*](tritullorum a. tricoll- Ddva.D) Vocontiorumque et Segovellaunorum , mox Allobrogum. at in ora Massilia Graecorum Phocaeensium[*](phoceensium E. phocen- r) foederata, promunturium Zao[*](zao (za A) ll. H. del. G. nomine B. zoa v), Citharista portus, regio Camactulicorum[*](camactulicorum AJ. camattu- r. camatull- G), dein Suelteri supraque Verucini. [*]((4) Mela II 77. — (8) Mela II 76.) in ora autem Athenopolis Massiliensium, Forum Iuli Octavanorum[*](octauianorum R2E2) colonia, quae Pacensis appellatur et Classica, amnis nomine[*](nomine (nie) ego. ine DF1. sine a. iue T. siue v. inde D. in ea rB) Argenteus, regio Oxubiorum[*](oxubiorum AG. oxib- Eadv. oxyb- rC) Ligaunorumque, super quos Suebri[*](uebri R1. suetri R2G), Quariates, Adunicates. at in ora oppidum [*](uarum DF1E1a1) Latinum Antipolis, regio Deciatium, amnis Varus, ex Alpium monte Caenia[*](cenia Rd. sce- a. cema B(H).acema G) profusus.[*]((10-13) Mela II 75.) In mediterraneo coloniae Arelate Sextanorum, Baeterrae [*](baeterrae AD. bet- rv(H). bliterae B) Septimanorum, Arausio Secundanorum, in agro Cavarum Valentia, Vienna Allobrogum. oppida Latina Aquae Sextiae Salluviorum[*](sallubiorum Ava.B. salyorum B.an salluiorum? cfr. § 47.124), Avennio[*](auennio AJ. -enio v. -eninio R2. -enninio E2. -entinio (-nia R1) r) Cavarum, Apta Iulia Vulgientium[*](uulgientium AE2v. uulge- r), Alebaece Reiorum[*](alaebaece reiorum (raei- AD1) AD. alebece (-cae DFE) reiorum (regi- a) rH. -ceriorum v. (Aliboeci coni.M Pt p. 246a. cfr. CIL XII p. 931)) Apollinarium, Alba Helvorum, Augusta Tricastinorum[*](tricastinorum Adv. -trinorum r), Anatilia[*](ana- tilia B. aba- Av. aua- r), Aerea[*](aerea B(J) e Strab. III p. 185. -ria C. erea AR. arear F. area rv), Bormani[*](bormani AD. -niani F2. -manni rH. -ico v), Comani[*](comani (cum- A1. comanni F2) cabellio AF2D. comacina (mac- v) bellio rv. macina (marc- Dal. comae- H. comaci S) cabellio B), Cabellio, Carcasum Volcarum[*](uolcarum B. uulga- ll.v) Tectosagum, Cessero, Carbantorate[*](carbantorate AD2 -the v. -niorate r. Carpentoracte B. cfr. CIL XIIp. 147) Meminorum , Caenicenses, Cambolectri qui Atlantici cognominantur ,[*]((247, 1-4) Mela II 75. — Agrippa fr. 4 R. MCap. VI 634 extr. Dim. 21. Die. 1, 7.) Forum Voconi, Glanum Libii[*](li- bii ll. Liui v. cfr. M Pt p. 244b), Lutevani[*](lutebani AD1) qui et
Foroneronienses, Nemausum Arecomicorum, Piscinae[*](piscenae va.D), Ruteni, Samnagenses[*](samnegenses R.om.A. sanag- va. D. samna gens est DEa), Tolosani Tectosagum Aquitaniae contermini, Tasgoduni[*](tasgoduni (tasco- P) D. atasg- (-goni E) ll. tasconi H. -odunitarii (-ani B) v), Tarusconienses[*](tarusconienses (P)H. -cononienses ARD1. tarū cononi- (-cuno- Ea) r. cononienses v), Vmbranici, Vocontiorum civitatis [*](uasgo AF2v a.B) foederatae duo capita Vasio et Lucus Augusti, oppida vero ignobilia XVIIII, sicut XXIIII Nemausiensibus[*](nemausensibus Ava. G(D)) adtributa. adiecit formulae Galba Imperator ex Inalpinis Avanticos[*](auan- ticos a3B coll.Ammiano XV 11, 12. aca- AF. aga- r) atque Bodionticos[*](bodion- ticos (od- A) H. -tios r. -iuntios v. ebroduntios B. bolionticos M Pt p. 246b), quorum oppidum Dinia. longitudinem provinciae[*](prouinciae— latitudinem om.R) Narbonensis CCCLXX[*](CCLXX d(?) Dal.) p. Agrippa tradit, latitudinem CCXLVIII[*](CCXLVIIII R1. CCCXLVIII Die. -VIIII R2).