Naturalis Historia

defectus autem suos et solis,

rem in tota contemplatione naturae maxime miram et ostento similem, magnitudinum[*](magnitudinem F1R1Ea. (R2periit marg.absciso). eorum magnitudinum opva.S) umbraeque indices exsistere.

[*]((3-8) Beda tp. r. 27. (n. r. 22).) quippe manifestum est solem interventu lunae occultari lunamque terrae obiectu ac vices reddi, eosdem solis radios luna interpositu suo auferente terrae terraque[*](terrae terraque R2dv.terraeque F1R1E. -re quē a. -raque F2Top. -rasque y) lunae. hac[*](hac uero opzva.G an obduci terrae (vel illi)?) subeunte repentinas obduci tenebras rursumque[*](rursusque p. -sus T) illius umbra sidus hebetari. neque aliud esse noctem quam terrae umbram, figuram autem umbrae similem metae ac turbini[*](torbini F1. orbi F2f) inverso, quando mucrone tantum ingruat neque lunae[*](lunae om.FfRE1apz) excedat altitudinem[*](altitudinem f (F2add. lune) Sabell. latit- rv), quoniam nullum aliud sidus eodem modo obscuretur et talis figura semper mucrone[*](in mucrone F2R2. -nem zva.S) deficiat.[*](Beda tp. r. 27.)[*](Beda n. r. 25.) spatio quidem[*](eodem (pro quidem) F2f) consumi umbras indicio sunt volucrum praealti volatus. ergo confinium illis est airis terminus initiumque aetheris. supra lunam pura omnia ac diurnae[*](diurnae oD. -na et y. diuturnae ll.v) lucis plena. a nobis autem per noctem cernuntur sidera, ut reliqua lumina e[*](e E2oC. et rv. in dTz) tenebris, et propter has causas nocturno tempore deficit luna. stati[*](statim E1a. -tuti F2dE2p) autem atque menstrui[*](menstrui non v. non me- F1REap. me- F2d) non sunt utrique defectus propter obliquitatem signiferi lunaeque multivagos, ut dictum est, flexus, non semper in[*](43) scripulis[*](scrupulis R1pva.S) partium congruente siderum motu.

[*](Beda n. r. 22.) Haec ratio mortales animos subducit in caelum ac velut inde contemplantibus trium maximarum rerum naturae partium magnitudinem detegit. non posset quippe totus sol adimi terris intercedente luna, si[*](si— 25 luna om.F1R1E1a) terra maior esset quam luna. tertia[*](tertia ll.v(H). certior B cum Beda) ex utroque[*](utraque va.H) vastitas

solis[*](solis d1yv(D). solis oculorum argumentis r(J)) aperietur[*](aperietur (sc. § 51) REpJ. -iretur da. -itur Foyv(D)), ut non sit[*](non sit ut RS. an non ut sit? cfr. VII 1) necesse amplitudinem eius oculorum argumentis atque[*](aut (pro atque) y) coniectura animi scrutari:[*]((10. 11) cfr. Diodor. XVII 7, 5-7. (Mela 1 94. Sol. 11, 6.)) inmenlsum[*](immensam Eaop) esse, quia[*](qui FRdy. que a) arborum in limitibus porrectarum in quotlibet[*](quodlibet F1R1aC. quol-R2y. quael-p) passuum milia[*](milia??? R. -arum d. -arium F1a) umbras paribus iaciat intervallis, tamquam toto spatio medius, et quia per aequinoctium omnibus in meridiana plaga habitantibus simul fiat a vertice, item quia circa[*](circa R2d2E2pyv. citra z.om.r) solstitialem circulum habitantium meridie ad septentrionem umbrae cadant, ortu vero ad occasum, quae fieri nullo modo possent, nisi multo quam terra maior esset, nec non[*](nec non z. nec ll.H. et v(D)) quod montem Idam exoriens latitudine exsuperet, dextra laevaque large amplectens, praesertim tanto discretus intervallo.

Defectus lunae magnitudinem eius haut dubia ratione declarat, sicut terrae parvitatenm ipse[*](ipse Fd2RaB. -sa Epzv.om.d1) deficiens. namque cum sint tres umbrarum figurae constetque, si par lumini sit materia quae[*](quae R2E2dpyv. om.r) iaciat[*](iaciat J. iactat dE1yv. -tatu a. -ta??? F1 -tā F2. -tans f. -tet R1p. faciat R2), umbram columnae effigie iaci[*](iacere y) nec habere finem, si vero maior materia quam lumen, turbinis recti, ut sit imum eius angustissimum et simili modo infinita longitudo, si minor materia quam lux, metae existere effigiem in cacuminis finem[*](fine pyva.G) desinentem talemque cerni umbram deficiente luna: palam fit[*](fit Fa. est y), ut nulla[*](ut nulla Eapv. haut (aut F1R) ulla FRd2Ty. nulla d1) amplius relinquatur[*](relinquatur Eapv. -uetur d. -uitur FRy) dubitatio, superari[*](solem superare yD) magnitudinem[*](magnitudinem terrae dTyS. -ne terrae FRa. -ne terram E(?)pv) terrae. id[*](hic (pro id) Eaz. hec R1. ??? F1) quidem et tacitis naturae ipsius[*](ipsius naturae indiciis pva.J. nat- ind- ips- R) indiciis: cur enim partitis

vicibus anni brumalis abscedit aut noctium opacitate terras reficit?[*](dist. J) exusturus haut dubie, et sic quoque exurens quadam in parte. tanta magnitudo est.

[*](cfr. Liv. XLIV 37, 5. Val. Max. VIII 11, 1. Quintil. I 10, 47. Lyd. ost. 9 p. 30b.—(10) Herodot. I 74. Lyd. ost. 9 p. 30ab.—Ptolem. geogr. 14. Lyd. ost. 7 p. 24c.)