Naturalis Historia

Cartilaginum[*](cartilaginei v.a.S.) generis extraque terrain est cucumis , mira voluptate Tiberio principi expetitus. nullo quippe non die contigit ei, pensiles eorum hortos promoventibus in solem rotis olitoribus[*](oli- toris G. -riis S.) rursusque hibernis diebus intra specularium munimenta revocantibus. quin[*](qui nec E. quin dH.) et lacte mulso[*](lacte aut mulsa Schneider ad Pallad. p. 386.) semine eorum biduo macerato apud antiquos Graeciae auctores scriptum est seri oportere, ut dulciores fiant.[*](Th. H. VII 3, 5. Pallad. IV 9, 9. 8. Geop. XII 19, 5. 7. Th. C. V 6, 7.) crescunt qua coguntur forma. in Italia virides et quam minimi, in provinciis quam maximi et cerini[*](citrini v.a.H.) aut nigri[*](dist.Salm.) placent. copiosissimi Africae, grandissimi Moesiae[*](moesiae dSv. moaestae GF. modeste E.). cum[*](cum FEG. ubi cum GdSalm. Ast cum Sv.) magnitudine[*](magnitudinem dQ.an ubi communem (vel suam vel modicam) magnitudinem?) excessere, pepones vocantur. vivunt hausti in stomacho in posterum diem nec perfici queunt in cibis[*](dist.G.), non insalubres tamen plurimum. natura[*](naturae T. natant v.a.G. plurimum—quoque om.Q.locum nondum sanatum puto; an plurimorum naturae (cfr. XX 109) vel puncto ante posito plurimum umore iuuantur (cfr. Col. XI 3, 48)?) oleum odere mire[*](dist. S.) nec minus aquas diligunt, desecti quoque. ad eas modice distantes adrepunt, contra oleum refugiunt aut, si[*](at si F1. ac si QS.)

quid obstet vel si pendeant[*](uel si penedeant E. uel si pendeat G. uersi pandantur H ex coni. Dal.), curvantur[*](curuantur (curb- Q) Qv. curuanturque ll.) intorquenturque[*](intorquenturque QS. om.ll.v.). id vel una nocte deprehenditur[*](deprehendas QS.), si vas cum aqua subiciatur , a[*](a om.QS.) quattuor digitorum intervallo descendentibus ante posterum diem, at si oleum eodem modo sit, in hamos curvatis. iidem in fistulam[*](fistulam QS. -la ll.v.) flore demisso[*](demisso QG. dim- ll.v.) mira longitudine crescunt. ecce cum[*](cum ll.v. quam QD. sed cfr. §128.) maxime nova forma eorum in Campania provenit[*](probent Q.) mali cotonei effigie. forte primo natum ita audio unum, mox semine ex illo genus factum, melopeponas vocant. non pendent hi, sed humi rotundantur[*](rotundan- tur F(?)v. rotond- d. rutund- Q. rutumd- G. rutum tantum E.), colore aureo[*](colore aureo QD. om. ll. v.). mirum in his praeter figuram coloremque et odorem , quod maturitatem adepti, quamquam non pendentes, statim a pediculo recedunt.[*](Col. XI 3, 53. Pallad. IV 9, 9. 8. Th. H. VII 4, 6.) Columella suum tradit commentum , ut toto anno contingant, fruticem rubi quam vastissimum in apricum locum transferre et recidere duum digitorum relicta stirpe circa vernum aequinoctium. ita in medulla rubi semine cucumeris insito terra minuta fimoque circumaggeratas resistere frigori radices. cucumerum Graeci tria genera fecere, Laconicum, Scytalicum, Boeotium; ex his tantum Laconicum aqua gaudere. sunt qui herba, nomine quae vocatur culix[*](herba quae uocatur culix nomine v. a. D.), trita[*](tritam d. adtrita QD.) semen eorum maceratum[*](macerari iubent Q.) seri iubeant, ut sine semine nascantur.

[*](Col. XI 3, 48. 49. 53. Pallad. IV 9, 7. 16.) Similis et cucurbitis natura, dumtaxat in nascendo. aeque hiemem odere, amant rigua ac fimum. seruntur ambo semine in terra sesquipedali fossura, inter aequinoctium vernum et solstitium, Parilibus tamen aptissime; aliqui[*](dist.ego.) malunt ex[*](ex nonis d.) kal. Mart. cucurbitas et nonis, cucumis[*](cucumeres v.a.S.) et per Quinquatrus serere. simili modo reptantibus flagellis

scandentis[*](scandentis DGFS. -dentes rv. scandent is (= iis) Müller emend. III 33. an scandunt et?) parietum[*](parietum B. per artetum d. per artecum D1GFE. (-esum v.a.B.). per partecum D2. per astecum S. per parietum S.) aspera in tectum usque natura sublimitatis avida. vires sine adminiculo standi non sunt, velocitas pernix, levi umbra camaras ac pergulas[*](pergulas D2Ev. -la r.) operiens[*](ape- riens G. operientes v.a.G. an operiente?). [*](Th. H. VII 3, 5. C. V 6, 4. (7). H.VII 3, 1.)inde haec prima[*](prima D2V. rima r.) duo genera, camararium et plebeium, quod[*](quod D2v. q, D1. quo r. quoniam coni.J.) humi crescit[*](crescit ego. cfr. § 61. creuit D2. credi r. creditur v. conditur S. repit C.); in priore mire tenui pediculo libratur pondus immobile aurae. cucurbita quoque omni modo fastigatur[*](fastigiatur DFC. sed cfr. § 146. XVII 106. XVIII 52. 172. XXI 14. XXIV 178. XXXVI 92. II 89. IX 113. XIII 71.), vaginis maxime vitilibus[*](uitilibus D2Fv. uti- r.), coniecta[*](coniecta GdEv. -tas D1F. contexta D2D.) in eas postquam defloruit, crescitque qua cogitur forma, plerumque [et[*](uncos ego posui.)] draconis intorti figura. libertate vero pensili concessa iam visa est VIIII[*](VII f.) pedum longitudinis. particulatim cucumis floret, sibi ipse superflorescens, et sicciores locos patitur , candida lanugine obductus magisque, dum crescit.

[*](Col. XI 3, 49. X 385 sqq. (Apicius III 76).)Cucurbitarum numerosior usus. et primus[*](primis d.) caulis in cibo[*](at corticis in totum coni. Dal. locum nondum sanatum puto.), atque ex eo in totum natura diversa. nuper in balnearum usum venere urceorum[*](urceolorum QD.) vice, iam pridem vero etiam cadorum ad vina condenda. cortex viridi tener, deraditur nihilominus in cibis[*](cibi D1.). cibus[*](cibus del.D2D. cibos Ev.a.G.) saluber[*](salubres Ev. a. G.) ac lenis[*](lenis DGFdG. lenes EH. leuis TS. leues v.) pluribus modis, ex his tamen[*](ex his (iis S) tamen D2dTSS. existim??? D1F. existimatur G. -mant v. sed sexis Q.), qui perfici humano ventre non[*](neq; ant Q.) queant, sed non intumescant.[*](Col. XI 3, 50. X 382 sqq. Pallad. IV 9, 16.) semina, quae proxima collo[*](an proxima a collo?) fuerunt, proceras pariunt, item ab imis, sed non

comparandas supra dictis; quae in medio, rotundas[*](rotundas D2Qv. rotondas d. rumtundas D1GF. rumpun- das E.); quae in lateribus, crassas brevioresque. siccantur in umbra et, cum libeat serere, in aqua macerantur.[*](Pallad. IV 9, 16.) cibis quo Iongiores [*](crassiores d.) tenuioresque, eo[*](eo v. et ll.S. ex f.lacunam indic. J. an eo et?) gratiores, et ob id salubriores quae pendendo crevere, minimumque seminis tales habent, duritia eius in cibis gratiam terminante. eas, quae semini serventur, ante hiemem praecidi non est mos, postea fumo siccantur condendis[*](condiendis D (puncto ante posito).) hortensiorum seminibus,[*](cfr. Nicander ap. Athenaeum IX 14 p. 372 e. Geop. XII 19, 15.17.) rusticae supellectili . inventa est ratio, qua cibis quoque servarentur[*](serua- retur DF.) — eodemque modo cucumis—usque ad alios paene proventus ; et id quidem muria[*](in muria C.) fit. sed et scrobe[*](scrobeofacto D2. sacrobeofaco d.) opaco in loco harena substrato fenoque sicco operto[*](operto ego. -tis ll.S. -tos v.) ac deinde terra virides servari tradunt. sunt et silvestres in utroque genere et omnibus fere hortensiis. sed et his medica tantum natura est, quam ob rem differentur in sua[*](20, 3 et 13) volumina.

[*](Th. H. VII 4, 3. cfr. Plin. XVIII 129. Pallad. XIII 5, 3. Col. II 10, 23. Pallad. VIII 2, 2.)[*](Th. H. VII 4, 2. cfr. Athenaeus II 48 p. 56 f.) Reliqua cartilaginum naturae terra occultantur omnia. in quibus de rapis abunde dixisse poteramus[*](18, 126 sqq.) videri[*](Graeci (pro medici) P. cfr. XVIII 129.), nisi medici masculini sexus facerent in his rotunda, latiora vero et concava feminini, praestantiora suavitate et ad condiendum[*](condiendum D2Qv. -dendum r.) faciliora; saepius[*](saepius DFTQS. quae saepius rv. spissius P.cfr.XVIII 129 et Theophr.) sata transeunt in marem[*](quattuor coni.P et Dal.). iidem naporum quinque genera fecere, Corinthium, Cleonaeum, Liothasium, Boeotium et quod[*](quod et coni. Dal. et quod—dixerunt deleri voluit P.) per se viride dixerunt. ex his in amplitudinem adolescit Corinthium, nuda fere radice. solum enim hoc genus superne tendit,

non, ut cetera, in terram[*](in terra F. in tram d. inter a G.). Liothasium quidam Thracium[*](thracitum Fd. trac- G. threitum E. Threcium J.) appellant, frigorum patientissimum. ab eo[*](ab eo v. ab DF. at dD. a r.) Boeotium dulce est, rotunditate etiam brevi notabile, neque, ut Cleonaeum, praelongum. in totum quidem quorum levia[*](leuia D2D. laeuia SP. teuia D1. teui F. tenuia rH. (-iora v).) folia, ipsi quoque dulciores; quorum scabra et angulosa et horrida, amariores.[*](Col. X 419 sqq. Martial. XIII 20. cfr. Plin. XVIII 130. 131.) est praeterea genus silvestre, cuius folia sunt erucae similia. palma Romae Amiterninis datur, dein[*](datur dein dEv. om. r.) Nursinis [*](nursinis dC. (nursiis v). arsis E. Marsiis S.om. r. Marsicis D.), tertia nostratibus. cetera de satu eorum in rapis dicta sunt.

[*](18, 129)

[*](Th. H. I 6, 7. 2, 7. Diosc. II 137.) <1> Cortice et cartilagine constant raphani, multisque eorum cortex crassior etiam quam quibusdam arborum . amaritudo plurima illis est[*](illis est ego. illic et DFd. illis est et EH. hic et G. illi est et v.) pro crassitudine corticis —cetera quoque aliquando lignosa—et vis mira colligendi spiritum laxandique ructum.[*](cfr. XV 30. Diosc. I 45.) ob id cibus inliberalis , utique si proxilme olus mandatur; si vero ipse cum olivis druppis[*](druppis QS. druptis GE. drupstis D2F. drupstris D1. drustis d. drupis B.), rarior ructus fit[*](fit DFS.) minusque faetidus. Aegypto mire celebratur olei propter fertilitatem[*](fertilitatem D2Tv. -tate F. feritate D1. -tatem r.), quod e[*](de dv. a. G.) semine eius faciunt. hoc maxime cupiunt serere, si liceat, quoniam et quaestus plus quam e frumento et minus tributi est nullumque ibi[*](ibi DdTSD. om. rv.) copiosius oleum.[*](Th. H. VII 4, 4.) <2> Genera raphani Graeci fecere tria foliorum differentia: crispi atque levis et tertium silvestre. atque huic levia quidem, sed[*](quidem folia sed D2v. a. G. D.) breviora ac rotunda copiosaque ac fruticosa, sapor autem asper et medicamenti instar ad eliciendas alvos. et in prioribus tamen differentia semine[*](a semine est H. seminis est v.), quoniam aliqua peius,

aliqua admodum exiguum ferunt. haec vitia non cadunt nisi in crispa folia.[*](Col. XI 3, 16. 59.) <3> Nostri alia fecere genera: Algidense a loco, longum atque tralucidum, alterum rapi figura, quod vocant Syriacum, suavissimum fere ac tenerrimum hiemisque patiens praecipue. verum tamen[*](praecipue. uerum tamen ego. praecipuum tamen ll.v.) e[*](e ego. est ll. est quod e v. ex D.) Syria non pridem advectum apparet, quoniam apud auctores non reperitur; id autem tota hieme durat.[*](cfr. XX 22. Th. H. IX 15, 5. Diosc. II 138. Pallad. XI 11, 4. (Col. VI 17, 8. IX 4, 5. XII 9, 3). Th. H. VII 6, 2.) etiamnum unum silvestre Graeci cerain[*](cerain U 398 e Theophr. ceram dT. cherain r. cherian (-am v) Sv. agrion C e Diosc.) vocant, Pontici armon, alii leucen, nostri armoraciam[*](harmonaciam d. harman- G.) , fronde copiosius quam corpore. in omnibus autem probandis maxime spectantur caules, inmitium enim rotundiores crassioresque ac[*](crassioresque sunt ac D2SD.) longis canalibus; folia[*](an crispiora (vel hirsutiora)? cfr. Theophr.) ipsa tristiora et angulis horrida.

[*](Col. XI 3, 47. 62. Pallad. IX 5, 1. 2. Col. XI 3, 47. 18. Th. H. VII 1, 2.)<4> Seri vult raphanus terra soluta, umida. fimum odit palea contentus. frigore adeo gaudet, ut in Germania infantium puerorum magnitudinem aequet. seritur post id. Feb., ut vernus sit, iterumque circa Vulcanalia, quae satio melior. multi et Martio et Aprili serunt et Septembri. incipiente incremento confert alterna folia circumobruere, ipsos vero adcumulare, nam qui extra terram emersit, durus fit atque fungosus.[*](Th. C. V 6, 2. II 15, 6. Pallad. IX 5, 3. (Plin. XXXI 115). Th. C. II 5, 3. 16, 8. VI 10, 8. Pallad. IX 5, 2.) Aristomachus detrahi folia per hiemem iubet et, ne lacunae stagnent, accumulari; ita in aestatem[*](aestate dv. a. G. an recte?ἐν τῷ θέρειTheophr. C. V 6, 2.) grandescere. quidam prodidere, si palo adacto caverna palea insternatur sex digitorum altitudine, deinde in semen fimumque et terra congeratur, ad magnitudinem scrobis crescere. praecipue tamen salsis aluntur; itaque etiam talibus aquis rigantur[*](rigantur D2QD. frig- D1GFd. irrig- E(?)v.) et in Aegypto nitro

sparguntur, ubi sunt suavitate praecipui.[*](Celsus I 3. Diosc. 11137. Geop. XII 22, 5. 8.) in totum quoque salsugine amaritudo eorum eximitur, fiuntque coctis similes. namque et cocti dulcescunt et in naporum vicem transeunt. crudos medici suadent ad colligenda acria viscerum cum[*](dandos cum E (?) v. a. S.) sale ieiunis esse[*](ieiunis esse (= edere) ll. (v). iaiunos (ieiu- S) esse QS. dandos esse D.), atque ita vomitionibus praeparant meatum.[*](Gargil. p. 133, 8–13.) tradunt et praecordiis necessarium hunc sucum, quando φθειρίασιν[*](γteipiacin QS. pthiriasim d. hithiriasim (-sin S) D1GFS. ithiriasim (-sin E) D2E. phthisin v.) cordi intus inhaerentem non[*](expelli Q.) alio potuisse depelli conpertum sit in Aegypto, regibus corpora mortuorum ad scrutandos morbos insecantibus. atque, ut est Graeca vanitas, fertur in templo Apollinis Delphis adeo ceteris cibis praelatus raphanus, ut ex auro dicaretur[*](dicaretur dv. dedica- retur S. -catus Q. duceretur r.) , beta ex argento, rapum e[*](e ll v. ex QS.) plumbo.[*](Cic. Cato M. 16, 56. de re publ. III 28, 40. Val. Max. IV 3, 5. Geop. XII 22, 9. Th. H. IV 16, 6. C. II 18, 4. (Plin. XVII 239). Pallad. IX 5, 3.) scires non ibi genitum M'[*](M'. v. M??? Qd. M r. del.D2.). Curium[*](corium D1Fd. augurium D2.) imperatorem[*](impera- toris D2.), quem hospitum[*](hospitum dT. -itium D1GF. -tio Ev. ab hostium D2SD. Samnitium G.) legatis[*](rapa QS.) aurum repudiaturo adferentibus rapum torrentem in foco inventum annales nostri prodidere. scripsit et Moschion Graecus unum de raphano volumen. utilissimi in cibis hiberno tempore existimantur, iidemque dentibus semper inimici, quoniam adterant; ebora certe poliunt. odium is cum vite maximum, refugitque iuxta satos[*](satos GEv. ratos D1Fd. satas Q. satus D2.).

[*](Celsus II 31. Col. IX 4, 5. VI 17, 8. Pallad. III 24, 9. Col. XI 3, 35.) Lignosiora sunt reliqua in cartilaginum genere a nobis posita, mirumque omnibus[*](etiam omnibus uehementibus G.) vehementiam saporis[*](saporis Dv. -ori r.) esse[*](inesse v. a.S.). ex his pastinacae unum genus agreste[*](agreste Ddv. -tis rS.) sponte provenit[*](prouenit ll. D. prouenit staphylinos Graece dicitur v (e colum. IX 4, 5. cfr. Plin. XX 30).),

alterum Graeciae[*](graeciae dTSD. graece r. del. v.) seritur radice vel semine vere primo vel autumno, ut Hygino placet, Februario, Augusto, Septembri, Octobri, solo quam altissime refosso.[*](Th. H. IX 15, 5. 8. 20, 2.) annicula utilis esse incipit, bima utilior, gratior autumno patinisque maxime, et sic quoque virus intractabile illi est. hibiscum a pastinaca gracilitate distat, damnatum in cibis, sed medicinae utile. est et quartum genus in eadem similitudine pastinacae , quam nostri Gallicam vocant, Graeci vero daucon[*](daucon B. dau- cum DGF. claucon (gl- v) Ev. claucum d. idaucum Q.), cuius genera etiam quattuor fecere, inter medicamenta dicendum.

[*](25, 110)

[*](Col. XI 3, 35. 18.) Siser et ipsum Tiberius princeps nobilitavit flagitans omnibus annis e[*](e fH. ex QS. ae DF. a rv.) Germania. Gelduba appellatur castellum Rheno inpositum, ubi generositas praecipua, ex quo apparet frigidis locis convenire. inest longitudine nervus, qui decoctis extrahitur, amaritudinis tamen magna parte relicta, quae mulso[*](q; in mulso G.) in cibis temperata etiam in gratiam vertitur. nervus idem et pastinacae maiori, dumtaxat anniculae. siseris satus mensibus Februario, Martio, Aprili[*](Martio Aprili v. aprili martio ll.), Augusto, Septembri, Octobri.

Brevior his est[*](est om.DF.) et torosior amariorque inula per se stomacho inimicissima, eadem dulcibus mixtis saluberrima . pluribus modis austeritate victa gratiam invenit. namque et in pollinem tunditur arida liquidoque dulci temperatur, et decocta posca aut adservata vel macerata pluribus modis et tune mixta defruto aut subacta melle uvisve passis aut pinguibus caryotis[*](caryotis C. careo- dE. cario- v. cereo- DF. cerectis G.).[*](Col. XI 3, 35. Pallad. III 24, 13.) alio rursus modo cotoneis malis vel sorbis aut prunis, aliquando pipere aut thymo variata defectus praecipue stomachi excitat, inlustrata maxime Iuliae Augustae cotidiano cibo. supervacuum eius semen, quoniam oculis ex radice excisis, ut harundo,

seritur[*](autem seritur et v. a. H.), et haec autem et siser et pastinaca utroque tempore , vere et[*](et om.G.) autumno, magnis seminum intervallis, inula ne[*](nullaue v. a. H.) minus quam ternorum[*](quam ternorum GEv. quat- r.) pedum, quoniam spatiose fruticat . siser[*](siser D1FdD. siser autem Gv. si seras D2E.) transferre melius.

[*](Cato 8, 2. Celsus IV 16. Diosc. II 202. (cfr. Plin. XX 97). Th. H. VII 12, 1.) Proxima hinc[*](hic Gd. his v. a. S.) est bulborum natura, quos Cato in primis serendos praecipit[*](praecipit DFv. -cepit rG.) celebrans Megaricos. verum nobilissima est scilla, quamquam medicamini nata exacuendoque aceto. nec[*](nec uis D2dv. nec ui GF2. ne cui D1. in cui F1. in haec ui E.) ulli amplitudo maior, sicuti[*](sicuti D2F2GdD. sicut rv.) nec vis asperior. duo genera medicae[*](medice G. -cinae d. -ca C.), masculae[*](masculae ego. -le Q. -lum ll. Brot. -lus v.) albis foliis, feminae [*](femine Q. -ina GEv. a. D.) nigris. set[*](set ego. et ll. v.) tertium genus est[*](est om.QS.) cibis gratum, Epimenidu[*](epimendu E. eppymoenito Q. epi- menidium v. a. S.) vocatur, angustius[*](angustiis Q.) folio ac minus asperum[*](asperum Q. -ro ll. v.).[*](Th. H. VII (3, 4.) 13, 4. 2, 2. 12, 2.) seminis plurimum omnibus; celerius tamen proveniunt satae bulbis circa latera natis et, ut crescant, folia, quae sunt his ampla, deflexa circa obruuntur; ita sucum omnem in se trahunt capita. sponte nascuntur copiosissimae[*](copiosissimae ego. -ime ll. v. cfr. XXII 62.) in Baliaribus Ebusoque insulis ac per Hispanias. unum de eis volumen condidit Pythagoras philosophus, colligens medicas vires, quas proximo reddemus libro.[*](Th. H. VII 13, 8. Ovid. rem. am. 797. Diosc. II 200. (Athenaeus II 65 p. 64 b). Th. H. VII 13, 9. 13, 5. (VI 8, 1. Plin. XXI 64).) reliqua genera [*](20, 102 sqq.) bulborum differunt colore, magnitudine, suavitate, quippe cum quidam crudi mandantur, ut in Cherroneso Taurica. post hos in Africa nati maxime laudantur, mox Apuli. genera Graeci haec fecere: bolbinen[*](bolbinen G. bolui- FS. bului- D. bulbi- rv.) , setanion, opitiona, cyica[*](opitiona, cyica J (leucoion add. S). opythion acocisiam S. pytion cocoygiā G. pytyon (pythion d) acocoygiam (-an D2E) r. pythion, acrocorion v.),

aegilopa[*](aegilopa C. -pas S. aegilipas (eg- d. aegyl- G) DGFd. -pa S. aegy////lippa E.) , sisyrinchion[*](sisyrinchion C. (isor- v). sisorychion ll.). in hoc mirum imas eius radices crescere hieme, verno autem, cum apparuerit viola, minui ac[*](mini ac v. -nuthac D1GF. -nuta d. -nus ut hac E. -nui et D2G. (an minui has, contra ipfum deinde?).) contrahi, tunc deinde bulbum pinguescere.[*](Th. H. VII 12, 2. I 6, 6. (VII 13, 2). Diosc. II 195. 197.) est inter genera et quod in Aegypto aron vocant, scillae proximum amplitudine, foliis lapathi, caule recto duum cubitorum, baculi crassitudine, radice mollioris naturae, quae estur[*](estur fS. esetur D1F. edetur E. editur D2S. satur G. seritur d. eda- tur v.) et cruda.[*](Th. C. VI 10, 7.) effodiuntur bulbi ante ver aut deteriores illico fiunt[*](fiunt D2dQG. fidunt D1GF. findunt E. fiunt, si finduntur v.). signum maturitatis est[*](est om.E(?) v. a. D. cfr. XVIII 250. an sunt?) folia inarescentia ab imo, vetustioresque[*](uetustiores GdEv. a. D. an uiridioresque?) improbant[*](inprobantur QS.), item longos[*](longe Q. -gi S.) ac[*](ac D2QSS. et GEv. e r.) parvos[*](parui QS. -uis d.); contra rubicundis rotundioribusque laus et grandissimis. amaritudo plerisque in vertice est, media eorum dulcia. bulbos non nasci nisi e semine priores tradiderunt, sed in[*](sed in TQS. sed in in d. sed et in rv. sed et G.) Praenestinis [*](an scillae modo? cfr. § 94 init. (106).) campis sponte nascuntur[*](nascuntur om.G.) ac sine modo etiam in Remorum arvis.

[*](Th. H. I 6, 6. VII 2, 7. (8). I 6, 6. 7.) Hortensiis omnibus fere singulae radices, ut raphano, betae, apio, malvae, amplissima autem lapatho, ut[*](dist. P.) quae descendat ad tria cubita—silvestri minor[*](minores tumidae v. a. H.) —, et umida effossa quoque diu vivit. quibusdam tamen capillatae , ut apio, malvae, quibusdam surculosae, ut ocimo, aliis carnosae, ut betae, ut[*](ut DFdS. aut Ev. om.G.an vel (et)? cfr. XVII 121.) magis etiamnum croco; aliquis ex cortice et came constant, ut raphano, rapis; quorundam geniculatae sunt, ut graminis.[*](Th. H. VII 2, 7. I 6, 9. 11.) quae rectam non habent radicem, statim plurimis[*](pluribus f.) nituntur capillamentis, ut

atriplex et blitum[*](blitum D2v. bittum G. bitum r.). scilla autem et bulbi et cepae[*](caepe GdEDal. cepe v.) et alium non nisi in rectum radicantur[*](radicantur Ev. reducantur DF. -cuntur r.). sponte nascentium quaedam numerosiora sunt[*](sunt om.G.) radice quam folio, ut spalax[*](spalax S e Theophr. galax d. calax rv. aspalax B.), perdic ium[*](perdicium B. -dictum D. -diotum rv.), crocum.[*](Th. H. VII 3, 1. 9, 2. (Plin. XXI 100). 3, 1. I 9, 4. 10, 8.) florent confertim[*](confertim Bodaeus e Theophr. cum fraxino ll. v. a. H. an cuncta protinus? cfr. XVI 94.) serpullum, habrotonum, napi, raphani, menta, ruta, et cetera quidem, cum coepere , deflorescunt, ocimum autem particulatim et ab imo incipit, qua de causa diutissime floret. hoc et in heliotropio herba evenit. flos aliis candidus, aliis luteus, aliis purpureus. folia cadunt a cacuminibus origano, inulae et aliquando rutae iniuria laesae. maxime concava sunt cepae, getio[*](getio v. (cfr. U 402). getyo DFd. gethyo EC. gethon S. grecie G.).

[*](cfr. II 16. Iuvenal. XV 9. Th. H. VII 4, 7. Col X 123. Lucil. ap. Non. p. 200 M. 2. Th. H. VII 4, 11. V 1, 6. (I 5, 2. 6, 7. C. I 4, 1).) Alium cepasque inter deos in iureiurando habet Aegyptus. cepae genera apud Graecos Sarda, Samothracia, Alsidena[*](alsydena DF. Cnidia coni. B. e Theophr.), setania, schista[*](schista B. scista DGFd. scirta E.), Ascalonia, ab oppido Iudaeae nominata. omnibus etiam[*](etiam ll. v. fortasse autem. an omnibus etiam - Cnidiis transponenda sint post cartilagine?) odor lacrimosus et praecipue Cypriis, minime Cnidiis. omnibus corpus totum pingui tunicarum[*](pingui tunicarum U 403. pingui- tudinis earum ll. v. a. D. paene tunicarum P.) cartilagine.[*](Th. H. VII 4, 7. 8. 9.) e cunctis setania minima, excepta Tusculana, sed dulcis. schista autem et Ascalonia condiuntur [*](con- duntur dEv. a. G.). schistam hieme cum coma sua relincunt, vere folia detrahunt, et alia subnascuntur iisdem divisuris, unde et nomen. hoc exemplo reliquis quoque generibus detrahi iubent, ut in capita crescant potius quam in semen[*](semen SB. semet D1GFdE. semine D2. -ina C. semet ipsa v. semen. Et D.).

Ascaloniarum propria natura. etenim velut steriles sunt[*](sterilescunt dT.) ab radice, et ob id semine seri illas, non deponi iussere Graeci, praeterea serius circa ver, at[*](at ego. a DF. aut SD. om. rv. (εί͂θ᾽ ὅταν βλαστήσῃTheophr.). an ac?) cum germinent, transferri, ita crassescere et properare cum[*](properare cum ego. . cum (tunc v. tum S) properare ll. v.) praeteriti temporis pensitatione. festinandum autem in iis est, quoniam maturae[*](maturae Gv. -ra rS.) celeriter putrescunt. si deponantur, caulem emittunt [*](emittunt C. mittunt ll. H. amittunt v.) et semen ipsaeque evanescunt. est et colorum differentia ; in Isso[*](in isso TH. amisso (-sse F1) ll. Abisso S. Samo v.) enim et Sardibus candidissimae proveniunt. sunt in honore et Creticae, de quibus dubitant, an[*](an D2dv. in r.) eaedem[*](eaedem Fv. eadem r.) sint[*](sunt E.) quae Ascaloniae, quoniam satis capita crassescunt, depositis caulis[*](caules GEB.) et semen[*](se- mina EB.). distant sapore tantum dulci. [*](Diosc. II 180.)apud nos duo prima genera: unum condimentariae, quam illi getion[*](getion v. getin FE. getyn r. gethyon C.), nostri pallacanam[*](pallachanam DF.) vocant, seritur mensibus Martio, Aprili, Maio, alterum capitatae, quae ab aequinoctio autumni vel a favonio. genera eius austeritatis ordine: Africana, Gallica[*](gallicana G.), Tusculana, Ascalonia[*](Ascalonia om. v. a. H.), Amiternina, optima autem quae rotundissima. item rufa acrior quam candida[*](quam candida—), et sicca[*](et sicca DFD. sicca rv.) quam viridis, et cruda[*](cruda om.F1.) quam cocta sicut[*](sicut ego coll. Diosc. II 180. sicca ll. v. sicca quam condita del. D.) quam condita.[*](Pallad. III 24, 3. Geop. XII 31, 4. (cfr. infra § 115).) seritur Amiternina frigidis et umidis locis, et sola alii[*](ali DGFdS. alio E. allii v.) modo capite, reliquae semine proximaque[*](proxima- que v. -ma quae ll. Dal.) aestate nullum semen emittunt, sed caput tantum, quod increscit[*](increscit coni. Dal. inar- ll. v.). sequenti autem[*](autem om.d.) anno permutata ratione semen gignitur, caput ipsum corrumpitur. ergo omnibus annis separatim semen cepae[*](cepa ego. cepae ll. G. cepe v.) causa seritur, separatim cepa seminis. servantur autem optimein paleis.[*](Th. H. VII 4, 10. Col. XI 3, 56. 57. (Pallad. III 24, 2). 58.) getium[*](getium v. gentium DGFd. genium E. gethyum C.) paene sine capite est, cervicis[*](ceruices D1F.) tantum longae et ideo totum in fronde, saepiusque resecatur[*](resecatur dv. -antur r.), ut porrum. ideo et illud serunt, non deponunt. cetero cepas ter fosso[*](fosso solo v. a. S.) seri iubent extirpatis radicibus herbarum, in iugera denas libras, intermisceri satureiam, quoniam melius proveniat, runcari praeterea et sariri[*](sariri D2dv. sacra F1. sacri r.), si non saepius, quater. Ascaloniam mense Februario serunt nostri. semen ceparum nigrescere incipiens[*](incipiens dv. incipiens autem DGF. autem inc- E.), antequam inarescat[*](inarescat D coll. Colum. inarce- S. marcescant ll. S. -cat v.), metunt.

[*](Col. XI 3, 32. 30. (Pallad. III 24, 11.12). 31. (Th. C. I 4, 5). Geop. XII 29, 2.) Et de porro in hac[*](hac dG. hanc DFEv. hanno G.) cognatione[*](cognatione dG. -nem rv.) dici conveniat[*](conueniant DF.), praesertim cum sectivo auctoritatem nuper[*](nuber DF.) fecerit[*](fecerit dS. fecit Q. tegerit D1GFE. ytgarit D2. dederit v.) princeps Nero vocis gratia ex oleo statis[*](estatis dEv. a. G.) mensum omnium[*](omnibus Gdv. a. G.) diebus nihilque aliud ac ne pane[*](pane om.D1. panem coni. S. D.) quidem vescendo. seritur semine ab aequinoctio autumno, si[*](si del. G. locum recte dist. v. a. G.) sectivum facere libuit, densius. in eadem area secatur, donec deficiat, stercoraturque[*](stercoraturque v. -atur. Qui ll.) semper, si nutriatur[*](nutriatur (an nutrietur?) ego. -itur ll. v.) in capita, antequam secetur. cum increvit, in aliam[*](alam (pro aream) E.) aream transfertur, summis foliis leviter recisis ante medullam et capitibus retractis tunicisve extremis. antiqui silice vel testa[*](testa Salm. tecta ll. tegula v. a. S.) subiecta capita dilatabant—hoc item in bulbis —, nunc sarculo leviter convelluntur radices,ut delumbatae alant neque distrahant. [*](Col. XI 3, 32. Geop. XII 29, 1. 2. Col. X 139. Martial. XIII 19. Th. H. VI 2, 5.)insigne[*](in signo DF.) quod, cum fimo laetoque solo gaudeat, rigua odit.

et tamen proprietate quaedam[*](quaedam DFS. quadam rv.) soli constant[*](constat v. a. G.): laudatissimum[*](laudatis- simum ego. -mus in ll. v. semper Plinius porrum neutro genere dixit: cfr. § 107. 118. 183. XX 44. (49). XIII 132.) Aegypto, mox Ostiae atque Ariciae. sectivi duo genera: herbaceum[*](hic eruaceum E.) folio, incisuris eius evidentibus, quo utuntur medicamentarii, alterum genus flavidioris[*](flauidioris coni. Dal. faui- DGFd. fuaui- Ev. fauioris S. fuauioris C. pallidioris Salm. H.αὐχμῶδες σφόδραTheophr. an aridioris?) folii rotundiorisque , levioribus[*](leuioribus Tfv. leni- r.) incisuris. fama est Melam equestris ordinis, reum ex procuratione a Tiberio principe accersitum, in summa desperatione suco porri ad trium denariorum argenteorum pondus hausto confestim expirasse sine cruciatu . ampliorem[*](am- pliorem ll. v. an at minorem? cfr. XX 8. 131. 184.) modum negant noxium esse.

Alium ad multa ruris praecipue medicamenta prodesse creditur. tenuissimis et quae spernantur[*](sper- nantur D2SS. om.F1. sperantur r. separantur v.) universum [*](in uniuersum v.) velatur membranis, mox pluribus coagmentatur nucleis, et his separatim vestitis, asperi saporis; quo plures nuclei fuere, hoc est asperius. taedium huic quoque halitu, ut[*](ut Ev. om. r.) cepis, nullum tamen coctis[*](an cocti? de variatione structurae cfr. Müller de stilo Plin. p. 59, 6.).[*](Th. H. VII 4, 11. Col. XI 3, 20. (Diosc. II 181). 21. (Pallad. XII 6, 1. 2). 22. (Geop. XII 30, 9). 23.) generum differentia in tempore—praecox maturescit LX diebus—, tum[*](tum v. tamen ll.S.an tum et?) in magnitudine. ulpicum quoque in hoc genere Graeci[*](graeco DF.) appellavere alium Cyprium, alii ἀντισκόροδον,[*](antiscorodon C. -rdon ll.v. antiσκοδρονQ.) praecipue Africae celebratum[*](celebratur Q.) inter pulmentaria ruris, grandius alio. tritum[*](tritu DF. trito d v. a. C.) in oleo et aceto mirum quantum increscit[*](increscit QS. cfr. XXVIII 64. -cat GdEv. -cas r.) spuma. quidam ulpicum et alium in piano seri vetant, castellatimque grumulis inponi distantibus inter se pedes ternos. inter grana digiti IIII[*](III S om.ll. G. quattuor digiti v et Vincent. Bellov.) interesse debent, simul atque tria folia

eruperunt[*](eruperunt EH. -rint rv.), sariri. grandescunt, quo saepius sariuntur. maturescentium caules depressi in terrain obruuntur; ita cavetur, ne in frondem luxurient. in frigidis utilius[*](utilius D2dv. om. r.) vere seri quam autumno. cetero ut odore careant, omnia haec iubentur seri, cum luna sub terra sit, colligi, cum in coitu. sine his Menander e Graecis auctor est alium edentibus, si radicem[*](radictum G.) betae in pruna tostam[*](tostum G.) superederint, odorem extingui. sunt qui et alium et ulpicum inter Compitalia ac Saturnalia seri aptissime putent. alium et semine provenit, sed tarde. primo enim anno porri crassitudinem capite efficit, sequenti dividitur, tertio consummatur , pulchriusque tale existimant quidam. in semen exire non[*](non om.G.) debet, sed intorqueri caulis satus gratia, ut caput validius fiat.[*](Pallad. XII 6, 2. cfr. Plin. XX 43. XIX 106.) quod si diutius alium cepamque inveterare libeat, aqua salsa tepida capita unguenda sunt; ita diuturniora fient melioraque usui et in satu sterilia. alii contenti sunt primo[*](primos DF.) super prunas[*](an prunam? singular enim numero Plinius ceteris huius modi locis constanter usus est: § 113. XX 54. XXIX 45. XXX 44. XXXII 78. XXXIII 60. XXXIV 104. XXXV 175. aliter est dictum XIII 39. cfr. etiam Celsus IV 10. V 27, 5.) suspendisse abundeque ita profici arbitrantur, ne germinent, quod facere alium cepamque extra terram quoque certum est et cauliculo acto[*](aucto S.) evanescere. aliqui et alium palea[*](an in palea? cfr. § 106. XXV 148. 149. XXIX 92. XXX 115. 121. aliter § 74. 128.) servari[*](seruare FE.) optime putant. alium est et in arvis sponte nascens—alum vocant —, quod adversus improbitatem alitum depascentium semina coctum, ne renasci possit, abicitur, statimque quae devoravere aves stupentes[*](stupentes dv. -te r.) manu capiuntur et, si paulum commorere[*](commorere DGFS. -ouere rTfH. -orauere v.), sopitae. est et silvestre, quod[*](quod DFdEv. et quod GfS.) ursinum vocant, odore simili[*](odore simili coni. Dal. J. odor est mili DGFE. odore mili (milii dT) dTSS. -re. molli v.), capite praetenui, foliis grandibus.

[*](Th. H. VII 1, 3. (C. IV 3, 1).) In horto satorum celerrime nascuntur ocimum , blitum, napus, eruca. tertio enim die erumpunt, anetum quarto, lactuca[*](lactuca v. lapt- Q. lactucaque (quae D)DF2S. latuca- que F1. lactacaque r.) quinto, raphanus sexto, cucumis[*](cucumis dQS. -mis his r. -mis et v.), cucurbita[*](cucurbita DS. -tas Q. -tae GdEv. -te F.fortasse e Theophr. scribendum est: raphanus X, sexto cucumis, cucurbita et sep- timo—prior cucumis—.) septimo—prior cucumis —, nasturtium, sinapi[*](sinapis d. quam sinapi Q. ac sinapi v. a. S.) quinto, beta aestate sexto, hieme decimo, atriplex octavo, cepae[*](caepae Q. caepe GdEDal. cepe v.) XVIIII aut XX, gethyum[*](ge- thyum C. getym DGd. getim r. getium v.) X aut duodecimo, contumacius coriandrum, cunila quidem et origanum post XXX diem, omnium autem difficillime apium. XL enim die cum celerrime, L[*](L B e Theophr. om. ll.QD. an potius L emergit?) maiore ex parte emergit.[*](Th. H. VII 1, 6. (3, 4. Pallad. V 3, 2). 7.) aliquid et seminum aetas confert, quoniam recentia[*](recentia QS. -tiora Ev. -tius r.) maturius gignunt in porro, gethyo, cucumi, cucurbita, ex vetere[*](ueteri d.) autem celerius proveniunt apium, beta, cardamum, cunila, origanum, coriandrum . mirum in betae semine: non enim totum[*](totū C e Theophr. tota ll.Qv.) eodem anno gignit[*](gignitur dTv. a. G. -nunt G.), sed aliquid sequenti[*](sequenti d. -te rQv. cfr. & Sect. 114.), aliquid et[*](et QS. in d.inFras. om. rv.) tertio; itaque ex copia seminis modice nascitur. quaedam anno tantum suo pariunt, quaedam saepius, sicut apium, porrum, gethyum[*](getium Qv. a. C.); haec enim semel sata pluribus annis restibili fertilitate proveniunt.

[*](Th. H. VII 3, 2. (I 11, 3).) Semina plurimis rotunda, aliquis[*](aliquibus dv. a. S.) oblonga, paucis foliacia et lata, ut atriplici, quibusdam angusta et canaliculata [*](caniculata Q.), ut cumino. differunt[*](cumino. Differunt dv. cum odii (comodii E) ferunt r.) et colore[*](colori DF.) nigro, candidiore[*](can- didiore DFdS.cfr. Pliniana p. 40 not. -orae r. candidoque v. -doue D.), item duritia surculacea. in folliculo sunt raphanis[*](raphano dv. a. D.), sinapi,

rapo. nudum semen est[*](est U 404 e Theophr. et fi DGF. et fit E.om.d. apii v. a. D.) coriandri, aneti, feniculi, cumini, cortice obductum bliti, betae, atriplicis, ocimi, at[*](at dv. ac r.) lactucis in lanugine.[*](Th. H. VII 3, 3. (IX 8, 8. Col. XI 3, 34. 33. X 319). 4. 5. (Geop. XII 29, 5. Pallad. III 24, 12. V 3, 2).) nihil ocimo fecundius. cum maledictis ac probris[*](et probris dQS.) serendum praecipiunt[*](serere praecipiunt (-pium Q)QS.), ut[*](ut om.GdEv. a. G.) laetius proveniat[*](proueniet v. a. G.); sato pavitur terra. et cuminum[*](et cuminum G. ad cacuminum (caum- G) ll. ut cum- J. adacta cuminum et v. om.QS. festuca. cuminum Müller emend. III 33.) qui serunt[*](qui serunt om.QS.), precantur[*](precantibus QS.) ne exeat. quae[*](quae Gdv. quō E. qm??? r.) in cortice sunt, difficillime inarescunt[*](marescunt D. marcesc- E. mature- scunt v. a. B.) maximeque ocimum, et ideo[*](ideo D2S. id forsiciam (forcic- F1)D1FE. id fossitiam d. ad forsitiam G. gith (vel gyt) v.) siccantur omnia ac sunt[*](funt ll. v. an fiunt?γίνεταιTheophr.) fecunda. utique meliora nascuntur acervatim sato semine quam sparso. ita certe porrum et apium[*](apium Bodaeus e Theophr. alium DF. allium r v. a. S.) serunt in laciniis colligatum, apium etiam paxillo caverna facta ac fimo ingesto[*](ingesta DF.).[*](Th. H. VII 2, 1. 2. 4. 5. (cfr. Plin. XVIII 127).) nascuntur autem omnia aut semine aut avolsione, quaedam[*](quaedam et semine dTJ.) semine et surculo, ut ruta, origanum, ocimum—praecidunt enim et hoc, cum pervenit ad palmum altitudinis —, quaedam et semine et radice, ut cepa, alium, bulbi et si quorum radices[*](radices P. -cem ll. v. a. S.)anniferorum[*](anniferorum. B. minimi (-me E1 ) ferorum forumm v) ll. v. seminiferorum J. an uelut anniferorum?) relinquuntur[*](relinquuntur P. -quunt (-qunt DF) Vt ll. -quunt v. a. S.). eorum vero, quae a radice nascuntur, radix diuturna et fruticosa est, ut bulbi, gethyi, scillae. fruticant[*](fruticant dv. fructicant F. fructi- ficant r.) alia et non capitata[*](capitata P. capita ll. -ite v. a. S.), ut apium et beta. caule reciso fere quidem omnia regerminant exceptis quae non scabrum caulem habent, et in usum vero ocimum, raphanus, lactuca; hanc etiam suaviorem putant a regerminatione. raphanus utique iucundior detractis foliis, antequam decaulescat. hoc et in rapis. nam et eadem dereptis[*](dereptis dv. a. Brot.) foliis cooperta terra crescunt durantque in aestatem[*](aestatem dS. -ate rv.).

[*](Th. H. VII 4, 1. Pallad. IV 9, 14. cfr. Plin. XI 44.) Singula genera sunt ocimo, lapatho, blito, nasturtio [*](an post aneto (vel post erucae) intercidit rutae? cfr. Theophr.), erucae, atriplici, coriandro, aneto. haec enim ubique eadem sunt, neque aliud[*](aliud GdEv. alunt r.) alio melius usquam[*](usquam dv. usque D1GFE. quam D2.). rutam furtivam tantum provenire fertilius putant, sicut apes furtivas pessime. nascuntur autem etiam non sata mentastrum[*](ante mentastrum eQ (mente autem et mentastrum) J in- seruit menta.), nepete[*](nepeta v. a. S.), intubum, puleium. contra plura genera sunt eorum, quae diximus dicemusque, et in primis apio.[*](Th. H. VII 6, 3. (Pallad. V 3, 2). 4. VII 4, 6.)