Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Th. C. V 7, 2. 1. H. II 4, 1. Pallad. V 3, 4. III 24, 7. Varro I 40, 2. Th. H. VIII 8, 5. C. V 15, 5. H. VIII 10, 1. VII 5. 4. Col. XI 3, 50.) Morbos hortensia quoque sentiunt sicut reliqua terra[*](terrae v. a. S. an deleandum est?) sata. namque et ocimum senectute degenerat[*](senectute de- generat J. senec degenerat (degerat F1) iuti (lute E) ll. se- necta degenerat G. se necat degeneratque rite v.) in serpyllum, et[*](et v. est et GFd. et—zmintham om.E.) sisymbrium in zmintham[*](zonnintam G. mentam Brot. calamintham v.), et ex semine brassicae vetere[*](uetere U 417 e Varr. ueteris ll. v. a. D.) rapa fiunt, atque invicem. et necatur cuminum αἱμοδώρῳ,[*](αἱμοδώρῳD. ab haemodoro S e Theophr. ab imo dorso ll. B. ab uno dorso Tv. a limodoro H.) nisi repurgetur; est autem unicaule,

radice bulbo simili, non nisi in[*](nisi in d2v. susi in d1. sun F1. sunt r.) gracili solo nascens. alius privatim cumini morbus scabies. et ocimum sub canis ortu pallescit. omnia vero accessu mulieris menstrualis flavescunt.[*](Th. H. VII 5, 4. Col. X 321. XI 3, 60. Geop. XII 7. Col. X 324. Pallad. I 35, 13.) bestiolarum quoque genera innascuntur, napis pulices, raphano urucae[*](uricae E. erucae d1v.a.S.) et vermiculi, item lactucis et oleri, utrisque[*](utriusque E. utrique QD.) hoc amplius limaces et cocleae, porro vero privata[*](priuatim v. a. S.) animalia, quae facillime stercore[*](stercore v. est stercore ll.) iniecto[*](iniectio F. (iniecto ster- core QS.)) capiuntur condentia in id se. ferro quoque[*](ferro quoque GFdQv. ferroque EDal.) non expedire tangi rutam, cunilam [*](cuniculam dQ.), mentam, ocimum auctor est Sabinus[*](sabinius FQ.) Tiro in libro κηπουρικῶν, quem Maecenati dicavit.

[*](Col. X 322. Pallad. I 35, 8. Geop. XIII 10, 4.) Idem[*](item Ev. a.G.) contra formicas, non minimum hortorum exitium, si non sint rigui, remedium monstravit limum marinum aut cinerem obturandis[*](obturandis dEG. obdu- r. opturantis Q. -ratis v.) earum foraminibus. sed efficacissime heliotropio herba necantur. quidam et aquam diluto latere crudo inimicam his putant.[*](Th. H. VII 5, 4. Pallad. I 35, 8. 3. Geop. XII 7, 1. Col. XI 3, 61. 64. X 356. Geop. XII 7, 3. II 18, 1. Pallad. I 35, 16. (7. 3). Col. X 344. Pallad. I 35, 8 (ubi incenso pro infuso scribendum erit).) naporum medicina ervi aliquid[*](medicina erui aliquid S. -cina erutaliquid Q. -cinae riui aliquis d. -cinae sui aliquis GF. -cina est si aliquis E. -cinae sunt (-cina est G) siliquas v.) una seri, sicut olerum cicer; arcet enim[*](ima E.) urucas[*](uricas E. erucas d1v. a.S.). quo si omisso[*](misso Q. emisso T.) enatae sint[*](enatae sint dTJ. enata est in QS (del. in). anatae sint r. iam natae sint v.), remedio[*](remedio QD. -ium ll. v.) est absinthi sucus decocti inspersus vel[*](uel QS. om. ll. et v.) sedi; genus hoc herbae, quam alii[*](alii QD. om. ll. v.)ἀείζωον vocant[*](ἀείζωονS.αιζων. anzoum d. angoum r. angonen S. aizoum B. verba quam—uocant huc transposui; in ll.Qleguntur post sedi. spuria putavit U 418.), diximus. semen olerum si suco[*](18, 159)

eius madefactum seratur, olera nulli animalium obnoxia futura tradunt; in totum vero necari[*](necari QS. necat dTS. nec rv.) urucas[*](erucas d1Qv.a.S.), si palo inponantur in hortis ossa capitis ex equino genere, feminae[*](femina d1. -inina d2.) dumtaxat. adversus urucas[*](urycas E. erucas Qv.a.S.) et cancrum fluviatilem[*](flu- uiaticum QS.) in medio horto suspensum auxiliari narrant. sunt qui sanguineis virgis tangant ea, quae nolint[*](nolunt Qv.) iis[*](us F. his Qv.) obnoxia esse[*](esse om.QS.). infestant et culices riguos hortos[*](riguos ortos (hortos D)QD. hortos riguos E(?)v. riguos Gd. riguus F2. riguis F1.), praecipue si sint[*](sunt Q.) arbusculae aliquae . hi galbano accenso[*](accesso Q.) fugantur.

[*](Th. H. VII 5, 5. 6.)Nam quod ad permutationem seminum attinet, quibusdam ex his firmitas maior est, ut coriandro, betae, porro, nasturtio, sinapi, erucae, cunilae et fere acribus; infirmiora autem[*](infirmiora autem om.d.) sunt atriplici, ocimo, cucurbitae, cucumi, et[*](dist. ego. coll. Theophr.) aestiva omnia hibernis magis; minime autem durat[*](minime autem durat ego. durant minime autem ll.v.) gethyum[*](getym GF. getium v.a.C.). sed ex his, quae sunt fortissima, nullum ultra quadrimatum utile est, dumtaxat serendo, culinis[*](culinis GFEP. cuniculis d. cunilis v. a.H.) et ultra tempestiva sunt.

[*](Th. C. II 5, 3. H. VII 5, 1. 2. (C.II 6, 3).) Peculiaris medicina raphano, betae, rutae, cunilae [*](cuniculae d.) in salsis aquis, quae et alioqui[*](et aliquibus d.) plurimum suavitati[*](suauitatis d.) et fertilitati conferunt. ceteris dulcium aquarum rigua prosunt . utilissimae ex his quae frigidissimae et quae potu suavissimae. minus utiles e stagno[*](utiles e stagno dv. utile est et agno (gano E)r.) et quas elices[*](eli- ces B. ilices ll. silices v.) inducunt , quoniam herbarum semina invehunt. praecipue tamen imbres alunt, nam et bestiolae innascentes necantur.

[*](Th. H. VII 5, 2. 3. Pallad. V 3, 4.) His[*](bestiolae.. necantur. his ll.v. scribendum fortasse bestiolas.. necant. hortis (cfr. in- dex libri) vel cunctis vel ceteris (cfr. Theophr.).) horae rigandi matutino[*](matutina v.a.S.) atque vespera,

ne infervescat aqua sole, ocimo[*](ocimo Ev. -mum rS.) tantum et meridie; nam[*](meridie. Nam SD. -dia- nam F. -diana rv.) etiam satum celerrime erumpere putant inter initia ferventi aqua aspersum. omnia autem tralata meliora grandioraque fiunt, maxime porri napique. in tralatione et medicina est, desinuntque sentire iniurias, ut gethyum, porrum, raphani, apium, lactucae, rapa, cucumis[*](cucuminis EVen.).[*](Th. H. VII 6, 1.-VII 2, 7. (Col. X 373. Diosc. II 140. 141).) omnia autem[*](autem om.d.) fere silvestria sunt et[*](fere siluestria sunt et ego. fere sunt et siluestria (et om.d) ll. siluestria fere sunt et v.) foliis minora et caulibus, suco acriora, sicut cunila, origanum, ruta. solum vero ex omnibus lapathum[*](laphatum Q. raphanum d.) silvestre melius[*](for- tasse sapore melius (εὐστομώτερονTheophr.). an utilius?). hoc in sativis[*](satiuis G. sata uis Q. satiuum ll. v.) rumix[*](rumix FQS. rumex rv.) vocatur, omnium[*](omniunm QS. om. ll. v.), quae seruntur[*](quae seruntur coll. Theophr. inserui eQ: fortissimum quae seruantur (seruntur S.). om. ll. v.) nascunturque[*](nascunturque (quae F)GEE. nasciturque d(?)v. del. S.), fortissimum; tradunt[*](tradunt dQS. traduntur GF. traditur Ev.) certe[*](certe om. v. a. G.) semel satum durare nec vinci umquam a [*](dist.ego.)terra[*](a terra ll. v. an aeternum maxime?), maxime iuxta aquas.[*](Diosc. ibid. (cfr. Plin. XX 231–233). Pallad. II 14, 3.—Th. H. VII 6, 1.) usus[*](aquas usus ego. aqua sucus Q. aquam usus ll.v. aquas sucus S. aquam sucus J.) eius cum tisana[*](cum tisana F(?)S. cuncti sana Q. cum tisata G. cuncti sata E. cum typsana d. cum ptisana v.) tantum in cibis; leniorem[*](leniorem ego. leuiorem ll.v.) gratioremque saporem praestat. silvestre [*](uncos ego posui; per- tinere videntur haec verba ad § 183 extr. post rapa, cucumis.) ad multa medicamina utile est.—(Adeoque nihil omisit cura, ut carmine quoque comprehensum[*](comprehensum v. prehensum (praeh- F) ll.) reperiam[*](reperi in E. repererim v.a.G.), fabis caprini fimi singulis cavatis, si porri, erucae, lactucae , apii, intubi, nasturtii semina inclusa serantur, mire provenire.—Quae sunt et[*](sunt et GFEG. sunt dTv.) silvestria, eadem sativis[*](satiuis U 419. in satiuis ll.v.) sicciora intelleguntur et acriora.)—

[*](cfr. Plin. XV 106. (Th. C. VI 4, 1 sqq.). Th. H. I 12, 1. 2. C. VI 10, 1.) Namque et sucorum saporumque dicenda differentia est, vel maior in his quam[*](uel maior in his quam ll.v. in his sicut QU 420. uel maior in his sicut D.) in pomis. sunt autem acres cunilae[*](culnilae F1. cuniculae F2dDal. cunt Q.), origani, nasturti, sinapis, amari absinthi, centaurei; aquatiles cucumeris, cucurbitae, lactucae; acuti thymi[*](thymi Salm. tumi GdTQ. tami F2E. mi F1. tan- tum (vel tamen) v.a. H.) , cunilae[*](cunilae GEv. -le Q. cuniculae FdS. cunilaginis D cum U 421.); acuti et odorati apii, aneti, feniculi. salsus tantum e[*](e om.Q.) saporibus non nascitur; aliquando extra insidit pulveris modo, et cicerculis[*](cicerculis QSalm. circulis ll. v. a. H. (nascitur nisi in cicerculis, sed extrinsecus quasi puluis insidet [-itet Q] QS).) tantum.

[*](Diosc. III 51. 72. (Plin. XX 168. 174. 172). Diosc. III 79. Th. IX 11, 10.) Atque ut intellegatur vana ceu plerumque vitae persuasio, panax piperis saporem reddit et magis etiam siliquastrum, ob id piperitidis nomine accepto, libanotis odorem turis, zmyrnium[*](zmyrnium P. smyrna Q. -nium H. myrra ll. murra v.) murrae. de panace[*](panace dv. panice r.) abunde dictum [*](12, 127) est. libanotis locis putribus et macris ac roscidis seritur semine[*](semine om.Qv.a. B.). radicem habet olusatri, nihil ture differentem. usus eius post annum stomacho saluberrimus. quidam eam nomine alio rosmarinum appellant. Zmyrnium[*](zmyrnium S. -neum ll. Verc. smyr- nium v.) olus seritur iisdem locis murramque[*](myrrhaque S.) radice[*](radicem FSv. a. B.) resipit[*](resipet F. recipit Sv. a. B.).[*](Diosc. III 72. (79). Th. H. I 12, 1.) eadem et siliquastro satio. reliqua a ceteris et odore et sapore differunt , ut anetum, tantaque est[*](est omr.G.) diversitas atque vis, ut non solum aliud alio mutetur, sed etiam in totum auferatur. apio eximunt coqui[*](coqui ll. G. coci de QS. coctis v.) obsoniis acetum, eodem cellarii in saccis odorem vino[*](in uino QS.) gravem.

Et hactenus hortensia dicta sint, ciborum gratia dumtaxat . maximum quidem opus in iisdem naturae restat, quoniam proventus tantum adhuc summasque quasdam

tractavimus, vera autem cuiusque natura non nisi medico [*](medico dv. modico r.) effectu pernosci potest, opus ingens occultumque divinitatis et quo nullum reperiri possit maius. ne singulis id rebus contexeremus, iusta fecit ratio, cum ad alios medendi desideria pertinerent, longis[*](longis EG. longius rSv.) utriusque dilationibus futuris, si miscuissemus. nunc suis quaeque partibus constabunt poteruntque a volentibus iungi.

Maximum hine opus naturae ordiemur et cibos suos homini narrabimus faterique cogemus ignota esse per quae vivat. nemo[*](nemo Ev. ne rT.an recte?) id parvum ac[*](ac GFEv. et d.) modicum existimaverit , nominum vilitate[*](uilitate Ev. utilitate r.) deceptus. pax secum[*](secum ll. v. simul C.) in his aut bellum naturae dicetur[*](dicetur G dv. diceretur r.) , odia amicitiaeque[*](amicitiaeque v. -tiaque ll. Brot.) rerum surdarum ac sensu carentium et, quo magis miremur, omnia ea hominum causa. quod Graeci sympathiam et antipathiam[*](et antipathiam P coll. XXXVII 59. omr. ll. v. a. S.) appellavere, quibus cuncta constant, ignes aquis restinguentibus [*](restringuentibus E.) , aquas[*](aquasTSH. aqua r. aquam v.) sole devorante, luna pariente, altero alterius iniuria deficiente sidere atque,[*](cfr. Plin. XXXVI 130. Geop. XV 1, 28.) ut a sublimioribus recedamus, ferrum ad se trahente magnete lapide et alio rursus abigente[*](ambiente d.) a sese, adamanta, rarum[*](adamanta rarum U 422 D. adamantarum T. -matarum ll. -manta S. -mantem v. (an adamanta, regiarum opum gaudium? cfr. XXXVII 55).) opum gaudium,

Infragilem[*](infragilem v. -ili ll.) omni cetera vi et invictum, sanguine hircino rumpente, quaeque alia in suis locis dicemus paria vel maiora miracula.[*](miracula coni. Dal. miratu dcum ras.TS. -ratus r. mira v. an potius introitus tantum uenia sit?) tantum venia sit a minimis, sed a salutaribus ordienti primumque ab hortensiis[*](hortensibus dv. a. H.).

[*](Diosc. IV 152. 155. Th. H. IX 9, 4.) Cucumin silvestrem esse diximus, multo[*](non multo Q.) infra [*](19, 74) magnitudinem sativi[*](satiui scimus Q.). ex eo fit medicamentum, quod vocatur § quib; Q. § elaterium[*](flaterium d1. elacterium d2.), suco expresso[*](exseso Q.) semini[*](semine d. e sem- v. a. S.), cuius causa nisi maturius [*](maturius dE Qv. -rus r.) incidatur[*](indatur Q.), semen exilit oculorum etiam periculo. servatur autem decerptus una nocte, postero die inciditur harundine, semenque[*](semenque ego. semen quoque ll. v.) cinere conditur[*](conditur J. conciditur ll. conspergitur v.) ad coercendam[*](coerendam GF.) suci abundantiam, qui expressus suscipitur aqua caelesti atque subsidit, deinde sole cogitur in pastillos ad magnos mortalium usus, obscuritates et vitia oculorum[*](oculorum sanat genarumque v. a. S.), genarum ulcera. [*](Diosc. IV 152. Celsus IV 24. Th. H. IX 9, 4. Pl. iun. p. 71, 10.)tradunt hoc suco tactis radicibus vitium non attingi uvas ab avibus. radix autem ex aceto cocta podagris[*](podagricis SD.) inlinitur sucoque dentium dolori medetur, arida cum resina inpetiginem et scabiem quaeque[*](quaeque ll. J. quae G. quam v.) psoram et lichenas vocant, parotidas, panos sanat et cicatricibus colorem reddit, et foliorum sucus auribus surdis cum aceto instillatur.

[*](Th. H. IX 9, 4. 14, 1. Diosc. IV 155.) Elaterio tempestivus[*](elaterium tempestiuum v. a. H.) est autumno, nec ullum ex medicamentis longiore[*](longiore dv. -ori S. -or ex r.) aevo[*](euo GF.) durat. incipit a trimatu. si quis recentiore uti velit, pastillos in novo fictili igni lento in aceto domet. melius quo vetustius, fuitque iam[*](fuit quod iam dT.) cc annis servatum, ut[*](ut dEG. est rT. esse v.) auctor est Theophrastus, et usque[*](et usque Ev. eiusque r. sed usque Q.) ad

quinquagesimum[*](quinquagesimum annum QD.) lucernarum lumina[*](lumine GF.) extinguit. hoc enim veri experimentum est, si admotum, priusquam extinguat, scintillare sursum ac deorsum cogat. pallidum ac leve herbaceo ac scabro melius ac leniter amarum.

Putant conceptus adiuvari adalligato semine, si terram non adtigerit, partus vero, si in arietis lana alligatum inscientis lumbis fuerit, ita ut protinus ab enixu[*](enixu dTSH. exinu GF. ex mura (muu E2)E. exitu G.) rapiatur extra domum. ipsum cucumin[*](hunc cucumi Q.) qui magnificant, nasci praecipuum [*](praecipue Q.) in Arabia, mox in Arcadia; Cyrenis[*](dein cyrenis (om. alii) QS. (mox Cyrenis, alii in Arcadia v. a. H.).) alii tradunt similem heliotropio cucumin[*](cucumin ego. cui dT. cuius rv.) inter folia et ramos provenire magnitudine nucis iuglandis, semen autem esse[*](semen, esse autem v. a. H. semina J.) ad speciem scorpionum[*](scorpionis v. a. H.) caudae reflexum[*](caudae reflexum S. gaudere flexus Q. cauda replexa ll. H. cauda reflexa v. caudae reflexaJ.), sed candidum[*](candidum S. -ditum Q. -dida rv.).[*](Diosc. IV 155.) aliqui etiam ab[*](ab GFE. ob d. ab eo v. del. S.) scorpione[*](scorpione ego. -onem GFdD. -onum Ev. -onium Dal.) cucumim vocant, efficacissimo[*](efficacissimum dv.a. S. -imum est Q.) contra scorpionum[*](scorpionum Ev. -nem r. -nis QS.)[*](dist. S.) ictus[*](ictum QS.) et semine et elaterio. est[*](est ego. et ll. v. om.QS.) ad purgandam[*](purgandam QS. -dum dTEv. -de r.) utrimque[*](utrimque QU 423. utrumque GF. utroque dTJ. utrique S. uterum Ev.) alvum[*](aluum dTQ1. aluom Q2S. aluos GF. aluosque Ev. [pro por- tione U 423. proporcionem Q. portione ll. v. a. D.) modus pro portione virium ab dimidio obolo ad solidum; copiosius necat. sic et contra phthiriasim bibitur et hydropicis. inlitum anginas et arterias cum melle aut[*](aut QS. et ll. v.) oleo vetere sanat.

[*](extr.: Diosc. IV 155 extr.) Multi hunc esse aput nos, qui anguinus vocetur , ab aliis erraticus, arbitrantur, quo decocto sparsa mures[*](mures (murus E) de eius medicina non Ev.a.H.) non adtingunt. iidem podagris eum et[*](eum et QS. cum et dT. cum rv.) articulariis[*](articulariis ego. -cularibus QS. -culis GF2d. -culusF1. -culi ETfH. -culorum v.)

morbis decoctum in aceto[*](aceto Qv. -tum ll.J.) inlinunt[*](inlinunt FQS(v). linunt G. illi-niunt r Brot.) praesentaneo remedio, lumborum vero dolores[*](dolores QS. -ore GFE. -ori dv.) seine sole siccato, dein trito, X??? XX[*](X???XX D. DXX Q. X.XX F. XXX r. XX.X Brot. triginta denariorum v.)[*](dist.S.) pondere in hemina aquae dato[*](aquae dato D. aqua dato Q. dato aquae (aque G) ll.v.) sanant[*](sanant GFED. sanat dQS. sanat et v.), tumores[*](tumores G. umores (hu- dv) ll. v.) subitos inlito cum lacte mulierum. purgat eas elaterium, sed[*](post suspiriosis videtur deesse potum vel fancibus inlitum (cfr. Diosc.) vel tale quid. ) gravidis abortum facit. suspiriosis prodest, morbo vero regio in nares coniectum. lentigines ac maculas e facie tollit in sole inlitum.

[*](Gargil. p. 149, 6. 8. 5.) Multi eadem omnia sativis[*](satiuis cucumeribus QS.) adtribuunt, magni[*](magnum GFv. a. S.) etiam sine is momenti[*](in eis momentum v.a. S.). namque[*](nam Q.) et eorum semen quantum tres digiti adprehenderint[*](adprehenderunt Q.) cum[*](cum Qv. cum in ll.) cumino tritum potumque in vino tussientibus auxiliatur, et phreneticis in lacte mulieris , et dysintericis acetabuli mensura, purulenta autem[*](autem ll. v. aliqua Q.) expuentibus cum cumino pari pondere, et iocineris vitiis in aqua mulsa. urinam movet ex vino dulci, et in renium [*](renum dv.a.S.) dolore clysteribus simul cum cumino[*](cum cumino v. cumino GFE. cum uini d.) infunditur.

[*](Diosc. II 163. 162. Athenaeus II 77 p. 68c. Pl. iun. p. 21, 6. 75, 19. Gargil. p. 148, 6–8. 10–13. 14. 26. 149, 4. 3. 148, 9.) Ei, qui[*](ei qui dT. ei r. qui J. (Pepones qui v).) pepones vocantur, refrigerant maxime in cibo et emolliunt[*](molliunt Q.) alvum. caro eorum epiphoris oculorum aut[*](an trita radix? cfr. Gargil. et Pln. iun.) doloribus inponitur. radix sanat ulcera concreta in modum[*](an quae Graeci? cfr. Gargil.) favi, quae ceria[*](ceria QG. cerea ll. cerion B.) vocant. eadem concitat[*](concitat D. -itae S. contra Fdv. contrahit E(?)H cum B.) vomitiones ; siccatur, in farinam[*](farinam Dal. -ina ll. v. an uomitiones siccata et in farinam tunsa. datur? cfr. Diosc.) tunsa datur[*](thus addatur E.) quattuor obolis in

aqua mulsa, ita ut qui biberit quingentos[*](MD dT. quingentos rv.) passus postea ambulet. haec farina et in smegmata adicitur. cortex quoque vomitionem movet, faciem purgat. hoc et folia[*](et folia dv. et in folia r.) cuiuscumque sativi inlita. eadem cum melle et epinyctidas sanant, cum vino canis morsus, item multipedae[*](millepedae G. -dem v.); sepa[*](sepa dTB. sepe f. saepe r. spea Dal.) Graeci vocant, oblongam, pilosis pedibus, pecori praecipue nocivam; morsum tumor insequitur et putrescit locus. ipse[*](uncos ego posui; verba ad § 11 (post emolliunt aluum) videntur pertinere; cfr. Gargil.) cucumis odore defectum animi refovet[*](refouet QS.om.ll v.).—(Coctos deraso cortice ex oleo et aceto ac melle[*](oleo et aceto ac melle QS. oleo aceto et melle ll.v.) iucundiores esse certum est.)—

[*](cfr. Diosc. II 158.) Cucurbita quoque silvestris invenitur, σομφὸς[*](σομφοςQv.cfr.index l. spongos ll.SH.) a Graecis appellata, intus[*](intus QS.om.ll.v.) inanis, unde et nomen, digitali crassitudine, non nisi in saxosis nascens. huius conmanducatae sucus stomacho admodum prodest.

[*](Diosc. IV 175.) Colocynthis[*](colicintis E.) vocatur alia, ipsa plena semine[*](semine QS.om.ll.v.), sed minor quam sativa. utilior pallida quam herbacea[*](quam herbacea FdTS. quam de eius (quando eius sunt v) medicinae herbacea Ev.). arefacta per se inanit alvum. infusa quoque clysteribus intestinorum omnibus vitiis medetur et renium[*](renum dv.a.S.) et lumborum et paralysi. eiecto semine aqua mulsa in ea[*](in eo S. (desideraveris in ea luto inlita, ut § 26. an in aqua mulsa ea?)) decoquitur ad dimidias; sic[*](sic del.H.) tutissimo[*](tutissimo FTH. -mi dE. -me S. tussienti v.) infunduntur oboli quattuor. prodest stomacho et[*](stomacho et ego. et stomacho ex dTS. et stomacho rv.) farinae aridae[*](farina arida S.) pilulis cum decocto melle sumptis. in morbo regio semina eius VII[*](VII S. uti E. uitii r. an VIIII? cfr. XXII 135. utiliter v.) sumuntur et protinus aqua mulsa. carnes eius cum absinthio ac sale[*](et sale dv.a.S.) dentium dolorem tollunt, sucus vero cum aceto calefactus

mobiles sistit. item spinae et lumborum ac coxendicum dolores, cum oleo si infricetur. praeterea, mirum dictu, semina eius, si fuerint pari numero, in linteo[*](in linteo S exQ (cuius semen pari numero in linteo ad- alligatum febribus perhiodicis liberat). om. ll. v. lacunan in- die. J.) adalligata febribus liberare[*](liberare S exQ. mederi d2TS.om. r. sanare v.) dicuntur, quas Graeci periodicas vocant.[*](Diosc. II 161. Gargil. p. 141, 1. Pl. iun. p. 26, 12. Gargil. p. 141, 20. 21. 10. 3. 5. 18.) sativae quoque derasae[*](derasae S. -se Q. rasae ll. v.) sucus tepefactus auribus medetur; caro eius interior sine semine clavis pedum et suppurationibus, quae[*](quas dT.) Graeci vocant ἀποστήματα. decoctae [*](ait.oc- tii Mata Q.) autem universae sucus dentium motus[*](motus v. modus Q. motū d. montis F. men- tis E.) stabilit et dolores inhibet; vinum cum ea fervefactum oculorum etiam impetus. folia eius cum recentibus cupressi contusa et inposita, ipsa[*](ipsa v. ipsae ll.) quoque tosta in argilla ac trita cum adipe anseris vulneribus medetur. nec non ramentis[*](recentis ego. cfr. Gargil. recens ll. J. om.Q. recentes v(S).) corticis recentis podagras refrigerat et ardores capitis, infantium maxime, et ignes sacros vel iisdem strigmentis[*](uel iisdem strigmentis S. uel isdem stricmentis Q. uelis (uel his T) destrigmentis dT. uelis destrigentis (destring- E) r. de strigmentis uel his (is) v.) inpositis vel seminibus. sucus ex strigmentis[*](strigmentus Q. trigmentes F.) inlitus cum rosaceo et aceto febrium ardores refrigerat. aridae cinis inpositus mire combusta sanat. Chrysippus medicus damnabat eas in cibis, sed omnium consensu stomacho utilissimae iudicantur et interaneorum vesicarumque exulcerationibus.

[*](Diosc. II 134. Gargil. p. 173, 8. 5. 1–7.) Est et rapo vis medica. perniones[*](perniones Fdv. preniones Q. ptern- S. pulmones E.) fervens[*](feruens Qv. fer- uiens F. feruiens r.) inpositum sanat, item frigus pellit e piedibus. aqua decocti eius fervens podagris etiam frigidis medetur, et crudum tusum cum sale cuicumque vitio pedum. semen inlitum et potum[*](an inlitum uel potum?) in vino contra serpentes et toxica salutare esse proditur,

a multis vero antidoti[*](antidoti uim v. anti (ante F) dantium ll.) vim habere in vino et oleo. Democritus in totum ea[*](ea FEG. om.dT. eum v.) abdicavit in[*](in Ev. aF. ea a T. ab ea d.) cibis propter inflationes , Diocles magnis laudibus tulit, etiam venerem stimulari ab iis professus, item Dionysius, magisque si eruca condirentur; tosta quoque articulorum dolori[*](dolori dv. -ore r.) cum adipe prodesse[*](prodesse G. prodest ll. v. prosunt S.).

[*](Diosc. II 135.) Silvestre rapum in arvis maxime nascitur, fruticosum , semine candido[*](an se- mine intus candido?cfr. Diosc.) , duplo maiore quam papaver[*](papaueris v. a. J.). hoc ad levigandam cutem in facie totoque corpore utuntur mixta[*](dist. H.)farina[*](farina H. urina ll. v.) pari mensura[*](mensura dG. marm (nam E) supra r. mensura. Nam ut supra diximus v.) ervi[*](erui v. herui F. herbi d. heui E.an erui uel?), hordei et tritici et lupini. radix ad omnia inutilis.

[*](Diosc. IV 122. II 136. Gargil. p. 172, 4–14.) Naporum duas differentias et in medicina Graeci servant. angulosis foliorum caulibus, flore aneti[*](flore aneti S coll. Diosc. et Gargil. floreant et ll.florentis B.), quod bunion vocant, purgationibus ferminarum et vesicae et urinae utile decoctum, potum ex aqua mulsa vel suci drachma; semen dysintericis tostum tritumque in aquae calidae[*](aquae calidae S e Gargil. aqua calida e FEv. aqua calida d.) cyathis quattuor. sed urinam inhibet, si non lini semen una bibatur. alterum genus buniada[*](buniada v. butinada Fd. put- E.) appellant, et raphano et rapo simile, seminis praeclari contra venena. ob id et in antidotis utuntur illo.

[*](Diosc. II 138. Gargil. p. 172, 12. 13.) Raphanum et silvestrem esse diximus. laudatissimus[*](laudatissimus H. -mum ll. v.)[*](19,80) in Arcadia, quamquam[*](in arca- dia quamquam dv. om. r.) et alibi nascitur, utilior urinae dumtaxat ciendae, cetero aestuosus[*](aestuosus S. estu- T. aestiuosus Fdv. a. B. D. esti- E. est et satiui usus B.). in Italia et armoraciam[*](armoraciam v (cfr. XIX 82). marmo- dT. marmorician r.) vocant.

[*](Diosc. II 137. Geop. XII 22, 8. 2. 3. 5. (XIII 9, 1. 8, 7). 6. 7. 9. Gargil. p. 134, 21. 1. Pl. iun. p. 110, 9. 101, 17. Gargil. p. 133, 8. 134, 22. 2. Nicander alex. 330. 430. 527. Gar- gil. p. 134, 3. (23). Pl. iun. p. 54, 19. (Marc. Emp. 28, 27).) Et sativi vero praeter ea, quae circa eos dicta sunt, stomachum purgant, pituitam extenuant,[*](19, 80. 85.86.) urinam[*](extenuant urinam dTv. -antur. Nam r.) concitant[*](4 inEv. a. H. verba ita perturbata sunt, ut post cetero legantr 309, 3 bilem—4 in uino, deinde 1 praeter ea quae—3 concitant, postremo 23 estiuosus—1 et satiui uero.), bilem detrahunt. praeterea cortices in vino[*](uino dQv. huno F. humo E.om.T.) decocti mane poti ad ternos cyathos conminuunt et eiciunt calculos. iidem in posca decocti contra serpentium morsus inlinuntur. ad tussim etiam mane ieiunis raphanos[*](raphanos ego. -nus ll. v.) prodest esse[*](esse ego. et dT.om. rv. (rafani tussientibus prosunt cybo ieiunis Q).) cum melle, semen eorum tostum ipsumque conmanducatum, adligato raphano[*](adligato ra- phano J. ad (om.E) illagarapona FE. alligaraphano d. ad lagonoponon B. de loco videtur desperandum esse.) aquam foliis eius decoctis bibere vel sucum ipsius cyathis binis contra phthiriases, phlegmoni[*](phleg- moni v. flegmini F2. flemini F1d. flagmini E.) ipsos inlinere tusos, livori vero recenti corticem cum melle, veternosis autem quam acerrimos mandere, semenque tostum, dein contritum cum melle suspiriosis. iidem et contra venena prosunt, cerastis[*](cerastis v (add. caeterum). ceratis Q. ceteraseis ll caetero G.) et[*](dist. S.) scorpionibus adversantur[*](aduersantur QS. -satur ll. v.)—vel ipso vel semine[*](an uel suco nel se- mine? cfr. Geop. XIII 8, 7.) infectis manibus inpune tractaveris[*](tractaueris QS. -tanis F. -tabis rG. -tabilibus v.), inpositoque raphano scorpiones moriuntur—, salutares et[*](salutares est Q.an sunt?) contra fungorum aut hyoscyami venena atque[*](adque Q. aeque Ev. a. S.), ut Nicander[*](menander dT.) tradit, et contra sanguinem tauri[*](sanguineni tauri QS. om. ll. v.). contra[*](contra D. et contra S. om. ll. v.) viscum quoque dari Apollodori duo iubent, sed Citieus[*](Ci- tieus Bas. cilleus ll. Scyllaeus v.) semen ex aqua tritum, Tarentinus[*](Tarentinus v. -num d. terrentinum r.) sucum. lienem item[*](an iidem?) extenuant, iocineri prosunt

et lumborum doloribus, hydropicis quoque ex aceto aut sinapi sumpti[*](sumpti Qv. exsumpti ll.) et lethargicis et comitialibus et melancholicis [*](et comitialibus et melancho- licis QS. om. ll. v.). Praxagoras[*](prexagoras E.) et iliosis dandos censet, Plistonicus et coeliacis. intestinorum etiam ulcera sanant ac purulenta praecordiorum, si cum melle edantur. quidam ad haec coquere eos luto[*](luto ego. in luto ll. v.) inlitos[*](inlitos (ill- dEv) ll. v. del. S. cfr. § 99.) malunt; sic et feminas purgari. ex aceto et[*](et ll. v. autem Q. autem et U 423. aut e D. aut S.) melle sumpti intestinorum animalia detrahunt, iidem[*](iidem S. idem QD. item rv.) ad tertias decocto[*](decoctum Q.) eorum poto[*](poto FEv. potu d. puto Q.) cum vino enterocelicis[*](enterocelicis (-coel- Q) QS. -celis ll. v.) prosunt; sanguinem quoque inutilem sic extrahunt .[*](Diosc. II 137. Hippocr. de m. mul. II 67. 78. Geop. XII 22, 4. 12. 4. 8. Gargil. p. 134, 4. 133, 5. 19. 7. Pl. iun. p. 75, 21. Hippocr. de diaeta II 25. 26. Celsus I 3.) Medius ad haec et sanguinem excreantibus[*](excruciantibus FE.) coctos dari iubet, et puerperis ad lactis copiam augendam, Hippocrates capitis mulierum defluvia perfricari[*](perfricari QS. fricari (-asi F) ll.v.) raphanis , et super umbilicum inponi contra tormenta volvae. reducunt et cicatrices[*](cicatrices (cec- Q)QS. -icem ll v.) ad colorem. semen quoque ex aqua inpositum sistit ulcera, quae phagedaenas[*](phagadaenas E. phanad-d. pa- gadenas Q.) vocant. Democritus venerem hoc cibo stimulari putat, ob id fortassis[*](et ideo fortasse Q.) voci nocere aliqui tradiderunt[*](tradunt Q.). folia, quae in oblongis[*](oblon- gins F.) dumtaxat nascuntur, excitare oculorum aciem dicuntur. ubi vero acrior raphani medicina admota sit, hysopum dari protinus[*](dari potius E1.) imperant[*](iubent T.); haec antipathia est. et aurium gravitati [*](ad aurium quoque grauitatem QS.) sucum raphani instillant[*](instillari Q.). nam vomituris summo cibo esse eos utilissimum est.

[*](Th. H. IX 15, 5. (Athenaeus II 52 p. 58 d. e). Diosc. III 153. Gargil. p. 140, 1. Celsus IV 24. (31). PI. iun. p. 68, 18.) Pastinacae simile hibiscum, quod molochen agrian

vocant et aliqui πλειστολοχείαν,[*](πλειστολοχειαμQS. plistolochiam v. a. Dal. plistiolo- tiam FE. pistolaciam d.) ulceribus[*](uberibus E.), cartilagini et[*](cartilagini et ego. -gint F. -gini d2(cum ras.) TEv. -ginibus Q. -ginis et G.) ossibus[*](ossi- bus om.Q.) fractis medetur. folia eius ex aqua pota alvum solvunt; serpentes abigunt[*](an serpentes abigunt ex oleo et aceto inuncta? cfr. Diosc.), apium[*](apium S. appium Q. apum ll. v.), vesparum, crabronum ictibus inlita medentur. radicem eius ante solis ortum erutam involvunt lana coloris, quem nativum vocant, praeterea ovis, quae feminam peperit, strumisque vel suppuratis alligant. quidam ad hunc usum auro[*](aurora dT.) effodiendam censent cavendumque, ne terram adtingat. Celsus et podagris , quae sine tumore sint, radicem eius in vino decoctam inponi iubet[*](inbent FE.).

[*](Gargil. p. 171, 20. Diosc. III 52. Pl. iun. p. 57, 10. Gargil. p. 171, 9. 10–13. Diphilus ap. Athen. IX 12 p. 371 b. Gargil. p. 171, 16. 18. 17. (172, 16–20).)

Alterum genus est staphylinus[*](appilinus Q.), quod pastinacam erraticam[*](erraticam Fdv. erbat- Q.om.EH.) vocant. eius[*](cuius Q.) semen contritum et in[*](in om.Q.) vino potum tumentem alvum et suffocationes mulierum doloresque lenit in tantum, ut vulvas corrigat. inlitum quoque e passo ventri earum prosit[*](prodest v.a. C.); et viris vero prosit[*](prodest v. a. S.) cum panis portione aequa tritum ex vino potum contra ventris dolores. pellit et urinam, et phagedaenas ulcerum sistit recens cum melle inpositum vel arida[*](arida ego. -dae ll.Tv. -dum G. an arida eius? cfr §15 init.) farina[*](farina dEG. -ne F. -nae Tv.) inspersa[*](inspersa ego. -sam dTv. -sum EfG. insupersam F.). radicem eius Dieuches[*](Dieuches Bas. dieuces FEv. diduces d.) contra iocineris aut[*](aut ll.S. ac v.) lienis ac lumborum[*](ac lumbo- rum dSD. aelum (elum E) lumborum r. ilium lumborum v.) et renium vitia ex aqua mulsa dari iubet, Cleophantus[*](theophrastus dT.) et dysintericis veteribus. Philistio in lacte coquit et ad stranguriam dat radicis uncias quattuor, ex aqua hydropicis, similiter et opisthotonicis et pleuriticis

et comitialibus. habentes ear feriri a serpentibus negantur aut, qui ante gustaverint, non laedi; percussis inponitur cum axungia. folia contra cruditates manduntur. Orpheus amatorium inesse staphylino dixit, fortassis[*](fortasse Q.) quoniam venerem stimulari hoc cibo certum est. ideo conceptus[*](contemptus FE.) adiuvari aliqui prodiderunt. ad reliqua et sativa pollet, efficacior tamen silvestris magisque in petrosis nata. semen sativae quoque contra scorpionum ictus[*](ictibus E.) ex vino aut posca salutare est. radice eius circumscalpti[*](cir- scalpiet Q.) dentes dolore liberantur.

[*](Diosc. II 166. Galen. alim. fac. II 55.) Syria, in hortis operosissima—utique[*](utique ego. undique ll. unde quoque SD. unde uenit S. uenitque J. indeque G. inde quoque v.) in[*](in ll.S. est v.) proVerbi o[*](prouerbio ego. -biū ll. v.) Graecis multa Syrorum olera—, simillimam staphylino herbam serit, quam alii[*](an excidit alii lepidion? cfr. Diosc.) gingidion[*](gigidion FE.) vocant, tenuius tantum et amarius eiusdemque effectus. estur[*](est ut d. est v. a. G.) coctum crudumque stomachi magna utilitate; siccat enim ex alto omnes eius umores.

[*](Diosc. II 139. Galen. 1. 1.) Siser erraticum sativo simile[*](simile dv. -lis r.) est et effectu[*](effectu dv. -tus r.): stomachum excitat, fastidium absterget ex aceto laserpiciato sumptum aut ex pipere et mulso vel ex garo. urinam ciet, ut Ophion[*](Ophion SD. cfr. Brunn. p. 36. opion dC. opinion rv.) credit, et venerem. in eadem sententia est et Diocles; praeterea cordi convenire convalescentium aut post multas vomitiones perquam[*](perquam dv. praeterquam r.) utile.[*](extr.: Pl. iun. p. 47, 14.) Heraclides contra argentum vivum dedit et venerem[*](uenerē ego. ueneri ll. v.) subinde offensantem [*](offen- santi G.) aegrisque se recolligentibus. Hicesius ideo stomacho inutile[*](inutile anon. ap.H. utile ll. v. a. J. an nō utile?) videri dixit, quoniam nemo tres siseres edendo continuaret, esse tamen utile convalescentibus ad vinum transeuntibus. sativi privatim sucus cum lacte caprino potus sistit alvum.

[*](Diosc. III 53. 54. cfr. Plin. VIII 112.) Et quoniam plerosque similitudo nominum Graecorum [*](uncos ego posui.) confundit[*](contundit FE.), conteximus et de sili [sed[*](sed om.dT.) hoc est vulgatae [*](uul- garis v. a.H.) notitiae]. optimum Massiliense[*](Massiliense v. cfr. Diosc. asiliense ll.), lato enim grano et fulvo est, secundum Aethiopicum nigrius, Creticum odoratissimum *omnium. radix iucundi odoris[*](iucundi odoris Ev. iucundioris r.) est. semen esse et vultures dicuntur. prodest homini ad tussim veterem, rupta, convulsa in vino albo potum, item opisthotonicis et iocinerum vitiis et torminibus et stranguriae duarum aut trium lingularum[*](lingularum dJ. ligu- larum Ev. linguarum FTSS.) mensura. sunt et folia utilia, ut quae partus adiuvent etiam quadripedum; hoc[*](an ob hoc?) maxime pasci dicuntur cervae pariturae. inlinuntur[*](inlinitur v. a. H.) et igni[*](igni TEv. igne r.) sacro. multumque in summo cibo concoctionibus confert vel folio vel semine. quadripedum quoque alvum sistit sive tritum potui infusum sive mandendo commendatum[*](commendatum ego. comman- ducatum ll. v. (cfr. § 260).) sale[*](saleque S. e sale v.). boum morbis sic[*](sic dT. sit r. sil J. del. G. medetur uel si Sv(D).) tritum infunditur.

[*](Pl. iun. p. 26, 14. 54, 20. 57, 8.) Inula quoque a ieiunis commanducata dentes confirmat.[*](dist. J.) si, ut[*](ut del. D.) eruta est[*](est v. est et ll. est ut D.), terram non adtingat[*](attingit d.), condita tussim emendat; radicis vero decoctae sucus[*](suco F.) taenias[*](taenias S. tenias Fd. tineas Ev.) pellit, siccatae autem[*](autem Ev. aut r.) in umbra farina tussi et convulsis et inflationibus et arteriis medetur. venenatorum morsus abigit. folia ex vino lumborum dolori inlinuntur.

[*](Diosc. II 180. Geop. XII 31, 9. Gargil. p. 161, 12. 14. 15. 162, 6. Geop. 1. 1. 5. Gargil. p. 161, 21. 22. 162, 1. 11. 161, 3. 11. 7. 9. 12. Geop. 1. 1. § 9. Celsus III 20. (Varro?—cfr. Col. XII 10, 1. 3).)Cepae silvestres non sunt. sativae olfactu ipso et delacrimatione caligini medentur, magis vero suci inunctione. somnum[*](somnum v. cfr. Gargil. somnium ll. D.) etiam facere traduntur et ulcera oris

sanare commanducatae cum pane, et canis morsus virides ex aceto inlitae aut siccae cum melle[*](lacunam ego indicavi curm Val. Rose; excidit tusae aut decoctae ex melle. cfr. Gargil. probabilius est et serpentium morsus et omnia uulnera cum melle ex v. 6. 7 hue inseri cum Gargilio.)..... et vino, ita ut post diem tertium solvantur. sic et attrita[*](attrita H cum vet. Dal. trita ll. D. tritae v.) sanant. coctam [*](coctam EG. cocta r. tostam v.) in cinere et[*](cinere et EG. -rem r v. a. C.) epiphoris multi inposuere[*](inposuere v. posuere ll.) cum farina hordeacia et genitalium ulceribus. suco et cicatrices oculorum et albugines et argema inunxere et serpentium morsus et omnia vulnera[*](uulnera ll. H. cfr. Geop. XII 31, 5. ulcera Qv(S).) cum melle; item auricularum[*]( lacunam ego indicavi coll. Gargil.; excidit dolori sucum. de structure cfr. § 28. 201.).... cum lacte mulierum et in iisdem sonitum aut[*](aut ll. S. ac v.) gravitatem emendantes cum adipe anserino aut cum melle stillavere[*](instillauere coni. Dal.). et ex aqua bibendum dederunt[*](dedere dG.) repente obmutescentibus. in dolore quoque ad dentes conluendos[*](coluendos D (semper).) instillavere et plagis bestiarum[*](bestiarum Ev. uesti- carant F. uesicarum d.) omnium, privatim scorpionum. alopecias fricuere et psoras tusis cepis[*](cepas d.). coctas dysintericis vescendas dedere et contra lumborum dolores, purgamenta quoque earum cremata[*](cremata Ev. cre- menta F. cremantes dT.) in cinerem[*](cinerem TEv. -ere r.) inlinentes ex aceto serpentium morsibus, ipsasque[*](ipsasque G. in ipsas quae F. in ipsaque dT. in ipsas (ipsa S) quoque ESv. an item (vel ut) ipsas quoque?) multipedae ex aceto. reliqua[*](an de ui reliqua? cfr. Gargil.) inter medicos mira diversitas. proximi inutiles[*](inutiles dvet. Dal. D. utiles F(?)EH. inutilia v.) esse praecordiis et concoctioni inflationemque et sitim facere dixerunt . Asclepiadis schola ad colorem quoque validum profici hoc cibo et, si ieiuni[*](si ieiuni dG. siciunt r. si sucum ieiuni v.) cotidie edant, firmitatem valetudinis custodiri, stomacho utiles[*](utiles H. utile dE. ut ille F. utilem SD. -lia v.) esse, spiritus agitatione [*](agitatione dG. -oni v. ac cogitatione E. a cogitationem F.) ventrem mollire, haemorrhoidas aperire[*](aperire ego coll. Diosc. appellere ll. pellere v.) subditas pro

balanis; sucum cum suco feniculi contra incipientes hydropis es[*](hydropises v. hyppocrisis (hypo- d) ll.) mire proficere, item contra anginas cum[*](cum G. om. ll. v.) rutae[*](rutae F (sc. suco). -te d1E. -ta d2v.) et melle[*](uncos ego posui.); excitari eodem[*](eodem ego. ead- ll.S. eisd- v.) lethargicos.—(Varro quae sale et[*](an sit?) aceto pista[*](pista G. pisa ll. v. sparsa J. perfusa D.malim condita.) est arefactaque[*](arte fallian- tur F.), vermiculis non infestari auctor est).—

[*](Diosc. If 178. Pl. iun. p. 23, 6. Gargil. p. 154, 8. 12. 17. Pl. iun. p. 100, 21. Geop. XII 29, 9. 6. 9. 10. 8. 7. Pl. iun. p. 10, 1. 57, 12. Gargil. p. 154, 19. 20. 13. 155, 2. 3. 5–8. 156, 1. 155, 9. Aristot. probl. 39.)